گنجینه ی ادب
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان
وبلاگ دبیر ارجمند اقای محمود کاظمی(دینی وعربی )وبلاگ دوست عزیز آقای کاظمی (نرم افزار موبایل)سوال وپاسخ امتحانات امتحانات هماهگ ونهايي (حتما سري بزنيد) آموزش ریاضی وفیزیک دبیرستان وپیش دانشگاهینمونه سوال تمام دروس دبیرستان وپیش دانشگاهی یک وبلاگ بسیار زیبا(فیلم، صوت ، کتاب و ... )پایگاه احادیث موضوعیآخرین اطلاعات واخبار سازمان سنجشآموزش تمامی دروس دبیرستاناداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلیگزینه دو (حتما سری بزنید)سازمان آموزش وپرورش چهارمحالآموزش وپرورش منطقه ی بن مخصوص دانش آموزان ابتدایی و راهنمایی * حتما سری بزنید* یک وبلاگ بسیار پر محتوا حتما دیدن نماییدمعرفی رشته های دانشگاهی حتماسری بزنیدکتاب های مجازی ودانلود های آن برروی موبایل کد های جاوا گروه رباتیک دفتر مقام معظم رهبریپایگاه اطلاع رسانی دولت یک سایت علمی بسیار ارزشمند از ابتدایی تا دبیرستان( سفارش می کنم دیدن نمایید) همه چیز از همه جا * شهر دانلود ........... استخاره با قرآن- دانلود نرم افزار بزرگترین سایت علمی دانش آموزان (حتما سری بزنید )نمونه سوالات امتحانیپایگاه پنج تن علیهم السلامدوستانهرهروان ولايتوخدايي كه در اين نزديكي استشهر بن - شهر مناخبار دانش آموزي شهرستان بنمهدويتزندگي زيباست اما شهادت زيباتركلامي از قرآنخبربسيج چهارمحال امام زمان (عج).....یک سایت علمی بسیار مفید مخصوص تمام دوره های تحصیلی ******پایگاه مذهبی میقاتیاحسین(ع)
+ نویسنده در چهارشنبه سی ام بهمن 1387 |

 ای نام تو بهترین سر آغاز

آزمون ادبیات2  فصل های اول و  دوم پیش دانشگاهی  علوم انسانی  نام ونام خانوادگی :                      مدت :  40دقیقه      

1-کدام گزینه از مختصات سبک عراقی نیست ؟

  1- گسترش عرفان تصوّف         2- رواج هزل و هجو        3- وفور زهد  و وعظ در شعر        4- رواج ملیت گرایی ضعف حس دینی

2- نثر کدام کتاب با بقیه فرق دارد ؟   1-- نفثه المصدور       2- تاریخ وصاف            3- تاریخ یمینی            4- تاریخ جهان گشای 

3- همه گزینه ها از مختصات سبک عراقی است به جز گزینه .... 1- توجه به آرایه های ادبی            2- رواج انواع شعر     

   3- رواج حکمت یونانی                   ۴  - رواج مفاخر ه و شکایت

4- نثر کدام کتاب همانند « گلستان » است ؟1- مرزبان نامه            2- کلیله ودمنه                     3- پریشان               4- تاریخ بیهقی

5-  نثر کدام کتاب دارای اختصاصات سبک سعدی نیست؟    1- نگارستان             2-  بوستان          3- منشآت            4- بهارستان

6-مفهوم پسوند در تمام گزینه ها بجز گزینه ی ...    .یکی است  1- لشگر گاه          2- پناه گاه            3- بهار گاه          4- کمین گاه

7- کدام گزینه به معنی قوی شدن است ؟                1- تمتّع                        2- تمنّع             3- تتبع                  4-  ترفّع

8- در بیت «  ای بخارا شاد باش ودیر زی              میر زی تو مهمان آید همی » همه آرایه ها بجز         وجود دارد ؟

                1- حسن تعلیل                  2-  جناس          3- استعاره مکنیه           4- تشخیص

9-   « نصر بن احمد واسطه عقد آل سامان بود »  کنایه از چیست ؟

1- در حکومت آل سامان واسطه بود    2- حکم او محور ومرکز احکام بود3 - توانگر ترین فرد آل سامان بود       4-پادشاهی میانه رو بود

10-کدام شاعر در باره ایوان مداین شعری نداشته است ؟1- خاقانی            2- خیام        3- رودکی           4- بحتری

11- نوع «  را »   در کدام گزینه متفاوت است ؟1 -   تا سلسله ایوان بگسست مداین را        2- گه گه به زبان اشک آواز ده ایوان را

3- خنگ ما را تا میان آید همی                 4-  کریمان را به دست اندر درم نیست

12- « گرچه لب دریا هست از دجله زکات استان  »  اشاره است به : 1- وارد شدن هیرمند به دریا    2- وارد شدن آب دجله به خلیج فارس

   3-  ریزش کارون به دریا                4-  عبور شطّ العرب از مرز

--13-  فن مقامه نویسی در زبان عربی با ...   ..   ... به عنوان نوع مستقل ادبی پذیرفته شد ؟ 

1 - حمید الدین  بلخی         2 -  بدیع الزمان همدانی    3- حریری            4- بدیع الزمان فروزان فر

14 -  بیت     «  اگر ژاله هر قطره ای در شدی       چو خر مهره بازار از او پر شدی »     به مفهوم کدام گزینه نزدیک تر است ؟

1- صاحب دنیا به عین عنایت حق ملحوظ است    2- هر کجا گل است خار است وبا خمر خمار است3- در زمره توانگران شاکر اند وکفور       4- اگر شب ها همه قدر بودی شب قدر بی قدر بودی

15- در عبارت « نه آن در سر دارند که سر به کسی بردارند » کدام آرایه ادبی دیده نمی شود ؟1- مجاز  2- واج آرایی  3- کنایه4- تناسب

سوال های تشریحی (1.75) نمره

1-- باتوجه به متن به سوال های مربوط به آن جواب دهید :

گفتمش بر بخل خداوندان نعمت وقوف نیافته ای الا به علت گدایی وگر نه هر که طمع یک سو نهد کریم وبخیلش یکی نماید .محک داند که زر چیست ، گدا داند ممسک کیست ،گفتا به تجربت آن می گویم که متعلقان بر در بدارند وغلیظان شدید بر گمارند تابار عزیزان ندهند ودست جفا بر سینه ی صاحب تمیزان نهند وگویند کس اینجا نیست وبه حقیقت راست گفته باشند

1- علت وقوف بر بخل خداوندان نعمت چیست ؟

2-در نظر چه کسی کریم وبخیل یکی است ؟

3-صاحب تمیزان چه کسانی هستند ؟

4 سعدی در متن فوق چه صفا تی را به مدعی نسبت می دهد ؟

5- کدام جمله ناظر به آیه ای از قرآن است ؟

6-ممسک یعنی چه ؟

7-نمونه ای سجع بیابید و نوع آن را بنویسید

2- مفهوم روان بیت ها عبارت های زیر را بنویسید (5نمره)

1- گفتم مذمت اینان روا مدار که خداوند کرم اند

2- صاحب دنیا به عین عنایت حق ملحوظ است  وبه حلال از حرام محفوظ .

3- تیغ زبان بر کشید واسب فصاحت  در میدان وقاحت جهانید .

4- لذت عیش دنیا را لدغه ی اجل در پس  است ونعیم بهشت را دیوار مکاره در پیش .

5- پرویز کنون گم شد زان گم شده کمتر گو/   زرین تره کو بر خوان ؟رو «کم ترکوا » بر خوان

6-رشته گران فطرت را درکار گاه تکوین برتلوین یک سر سوزن خطا نباشد .

7- کشمش بیفکندند در مالن ومنقا بر گرفتند و آونگ  ببستند.

8- گویی که نگون کرده است ایوان فلک وش را                    حکم فلک گردان یا حکم فلک گردان ؟

9- چون مهرگان درآمد و عصير در رسيد اقحوان در دم شد

10-  نامه اي آمد از جانب پارس كه، در آتشكده آتش بمرد - در هيچ ناحيت ربع مسكون يافته نشود  

 

 فراغت با فاقه نپيوندد و جمعيت در تنگ دستي صورت نبندد

باتوجه به ابيات زير ، به پرسش ها پاسخ دهيد؟(3.5نمره)
برآمد قيرگون ابري ز روي نيلگون دريا / چو راي عاشقان گردان چو طبع بيدلان شيدا
چو گردان گشته سيلابي ميان آب آسوده / چو گردان گردبادي تند گردي تيره ، اندروا
ببريد و ز هم بگسست و گردان گشت برگردون / چو پيلان پراكنده ميان آبگون صحرا
تو گفتي گرد زنگار است بر آيينه چيني / تو گفتي مو سنجاب است بر پيروزه گون دريا
تو گفتي آسمان درياست از سبزي و بر رويش / به پرواز اندر آورده است ناگه بچگان عنقا
1 – در مصراع اول بيت اول نيلگون دريا چه نوع تركيبي است؟(25/)      

 2 – نقش «گردان» در مصراع دوم بيت اول چيست؟(25/)
3 - حاصل مصدر را در بيت دوم بياييد؟(25/)            

   4 – نهاد بيت سوم را مشخص كنيد؟(25/)
5 – در بيت چهارم پيروزه گون كنايه از چيست؟(5/)            

   6 – بيت آخر را معني كنيد؟(5/)
7 – وجه شبه در بيت زير چيست؟(25/)  چو دودين آتش كابش به روي اندر زني ناگه/ چون چشم بيدلي كز ديدن دلبر شود بينا
8 – عبارت «در جمله ي عرب طلب كرد و هيچ كس را نيافت فاضل تر و ... » يعني چه؟(5/)
9 – مقصود از «بهره ي خويش از جواني به حسب طاقت بردار» چيست؟(5/)
10 - «را» در مصراع «تا سلسله ايوان بگسست مد . اين را» چه نوع رايي است؟(25/)

 

+ نویسنده در چهارشنبه سی ام بهمن 1387 |

خلاصه  (تاریخ ادبیات کتاب) زبان فارسی  پیش دانشگاهی – تنظیم: علی کریمی

ردیف

نام وشهرت

قرن

آثار

ویژگی ها

1

مولا نا جلال الدین بلخی

7

1-مثنوی معنوی 2– غزلیات شمس

26 هزار بیت -6 دفتر  ومطالب آن عرفانی واخلاقی است به شیوه تمثیل و 18 بیت اول به نی نامه شهرت دارد

2

غلام حسین یوسفی

14

1- روان های روشن2-دیداری با اهل قلم3-برگ هایی در آغوش باد4-ابومسلم سردارخراسانی5-چشمه روشن

 

3

فردوسی

5

شاهنامه

کتاب شاهنامه  حماسه طبیعی است و سه بخش دارد1- اساطیری2- حماسی3- تاریخی

4

نظامی

6

خسرو شیرین

زیبا ترین منظومه عاشقانه ادب فارسی

5

علی بن عثمان هجویری

5

کشف المحجوب

 

6

عبدالقادر بیدل دهلوی

 

دیوان شعر

بسیاری از شعر های او پیچیده و معما گونهاست.او شاعری هندی است

7

ایرج میرزا

13

 

شاعر

8

علامه سید محمد حسین طباطبایی

14

1-المیزان2-اصول و فلسفه به روش رئالیسم3-شیعه در اسلام4-بدایع الحکمه و نهایه الحکمه

 

9

امام خمینی

14

الصلوه2-مصباح الهدایه3-چهل حدیث4-کشف الاسرار5-پرواز در ملکوت6-سیر الصلوه

 

10

سعدی

7

بوستان(سعدی نامه)

در ده باب   ترسیم مدینه فاضله سعدی

11

عطار

 

تذکره الاولیا

شرح حال حدود 72 تن از عرفا بزرگ

12

پروین اعتصامی

14

دیوان شعر

شعر پروین برجسته ترین نمونه های شعر تعلیمی محسوب می شود.وی نیز از برگزیدگان فن مناظره است

13

اسدی طوسی

 

گرشاسپ نامه

حماسه طبیعی

14

حمد الله مستوفی

 

ظفر نامه

حماسه مصنوع

15

صبا

 

شهنشاه نامه

حماسه مصنوع

16

ویرژیل

 

انه اید

حماسه مصنوع

17

هومر

 

ایلیاد و ادیسه

حماسه طبیعی

18

میلتون

 

بهشت گمشده

 

19

ابوالموید بلخی

 

شاهنامه

به نثر

20

آزاد سرو سرویستانی

 

اخبار رستم

 

21

ابوطاهر طرطوسی

 

ابومسلم نامه

 

22

فرامز بن خداداد

 

سمک عیار

 

23

عبدالطیف طسوجی

 

هزار و یک شب

 

24

ظهیری سمرقندی

 

سنباد نامه

 

25

بختیار نامه

 

دقایقی مروزی

 

26

ضیا نخشوی

 

طوطی نامه

 

27

عبدالله مستوفی

 

شرح زندگی من

 

28

محمد علی اسلامی ندوشن

 

1-روز ها2-صفیر سیمرغ3-آزادی مجسمه4-کارنامه سفر به چین

 

29

رابعه کعب قزداری

4

شاعر

 

 

 

 

 

 

1

ملک الشعرا بهار

14

 

 

2

ناصرخسرو

5

سفرنامه

 

3

دکتر شریعتی

14

کویر

 

4

جلال آل احمد

14

اورازان

 

5

محمود واصفی

 

بدایع البقایه

 

6

میرزا یحیی دولت آبادی

 

حیات یحیی

 

7

عبدالله  مستوفی

 

شرح زندگی من

 

8

دکتر باستانی پاریزی

 

از پاریز تا پاریس

 

9

دکتر طه حسین

 

الایام

 

10

تولستوی

 

کودکی،پسر بچگی،جوانی

 

11

برتراند راسل

 

حسب حال

 

12

کانت

 

نوشته های فلسفی

 

13

ماکسیم گورگی

 

دانشگاه من

 

14

ابن هشام

 

سیره

شرح زندگی و جنگ پیامبر

15

قاضی ابر قو

 

سیره رسول الله

شرح زندگی و جنگ پیامبر

16

واقدی

 

مغازی

شرح زندگی و جنگ پیامبر

17

ابو اسحاق ثقفی

 

الغارات

شرح زندگی و جنگ پیامبر

18

محمد عوفی

 

لباب الباب

تذکره

19

عبد الحسین زرین کوب

 

1-تذکره2- پله پله تا ملاقات خدا(شرح حال مولوی)3-فرار از مدرسه (شرح حال امام محمد غزالی)4-پیر گنجه در جستجوی نا کجا آباد(درباره نظامی)5-با کاروان حله 6-شعر بی دروغ ،شعر بی نقاب7-سرنی8-بحر در کوزه9-درجستجوی تصوف 10-ارزش میراث صوفیه

 

20

جلال الدین همایی

 

1-غزالی نامه( شرح حال امام محمد غزالی)2- مختاری نامه(شرح حال عثمان مختاری)

 

21

محمد بن منور

 

اسرار التوحید

سه باب درشرح احوال،اقبال و کرامات ابوسعید ابوالخیر

22

عبد الرحمن جامی

9

1-بهارستان(به تقلید از سعدی)2-نفحات الانس3-اشعه اللمعات

 

23

آلفونس دوده

19

1-نامه های آسیا به من2-قصه های دو شنبه

 

24

دکتر سید جعفر شهیدی

14

ترجمه نهج البلاغه

 

25

یوهان گوته

19

1-دیوان شرقی و دیوان غربی2-نغمه های رومی3-فاوست4-اگمونت ورتر

شاعر آلمانی

26

نیما یوشیج

14

افسانه

 

27

مهدی اخوان ثالث

 

1-زمستان2-از این اوستا3-آخر شاهنامه4-تر ای کهن بوم و بر دوست دارم5-در حیاط کوچک پاییز در زندان6-بدعت ها و بدایع نیما یوشیج7-عطا و لقای نیما یوشیج

او به احیا سنت های حماسی و اساطیری کهن علاقه داشت .ویژگی شعر او صلابت و سنگینی شعر خراسانی و شیوه او روایت گری است.

28

سهراب سپهری

14

1-زندگی خواب ها2-آواز آفتاب3-شرح اندوه4-حجم سبز

 

29

مهرداد اوستا

14

1-تیرانا2-شراب خانگی ترس محتسب خورده3-مقالات ادبی4-پالیز بان5-امام ،حماسه دیگر

سبک او سبک خراسانی است

30

سلمان هراتی

14

1-از آسمان سبز2-دری به خانه خورشید3-از این ستاره تا آن ستاره

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نویسنده در دوشنبه بیست و هشتم بهمن 1387 |

نمونه سوال

ادبيات فارسي 1

الف)ابيات و عبارات زير را به فارسي روان معني كنيد
1-     تو مرا بر خويشتن گير (25/0نمره)
2-     خانمي مي گويد چار چار است. (25/0نمره)
3-     بدو گفت كاين بر من از من رسيد                   زمانه به دست تو دادم كليد(1نمره)
4-     هم چنان استر با مهد به بارگاه آورد پيش تخت شاه و جلباب مهد بر افكند. (5/0نمره)
5-     در آن سيماب گون امواج لرزان                      خيال تازه اي در خواب مي ديد. (5/0نمره)
6-      از خم كتف و سينه فرا رفت و دو دست تا فراز كلّه نمايان ساخت. (75/0نمره)
7-     جامه اي كو نشود غرقه به خون بهر وطن          بدر آن جامه كه ننگ تن و كم از كفن است. (5/0نمره)
8-     ده بيست نفر سوار با تيپ مي آيند. (25/0نمره)
9-     خداي تبارك و تعالي همه ي بندگان خود را از عذاب قرض و دين مزج دهاد ، بحق الحق واهله (1نمره)
10- يك دفعه سي و سه بندم به تكان افتاد (25/0نمره)
11- آزاده و سرمستم ، خود كرده به هامونم            رانده ست جنون عشق، از شهر به افسونم (75/0نمره)
ب)معني لغات (2نمره)
1-     آخر فردا ، روز قتل است.
2-     ديگر در آن ذي حياتي نفس نمي كشد.
3-     از آن درياي بي پاياب، آسان
4-     از ترس تهمت حرام زادگي ، غريو شادي سر داده بودند.
5-     معلم، مشوّش بود.
6-      گُرده را بر آورد.
7-     آن ها كه مردند و رفتند به دنياي حق.
8-     كرنش و تعظيم نماييد.
خود آزمايي(4 نمره)
1-     مقصود نويسنده از اين جمله در مورد امام سجاد(ع) چيست؟ «و تقدير چنين شد كه اينك نيز آفتاب ، سنگ مزارش باشد.»
2-     امروزه «سر دم دار» به چه معني است؟ در آغاز به چه كسي «سر دم دار» مي گفتند.
3-     چه رابطه اي بين «ختن» و «بوي دلاويز» است؟ شرح دهيد.
4-     چهار پاره با مثنوي چه تفاوتي دارد؟
5-     جمله ي معروف «حجاب مصونيت است نه محدوديت» را با توجه به مطالب گفته شده در درس «فرهنگ برهنگي» تبيين كنيد.
6-      در صدر اسلام از مسجد چه استفاده هايي مي شده است؟
7-     در غزل اجتماعي به چه مسائلي پرداخته مي شود؟
8-     مقصود از «لفظي كه پيش هر سخنم آورد سجود» در شعر عبيد رجب چيست؟
 دانش هاي ادبي (3 نمره)
1-     تعزيه از نمونه هاي ادبيات .................... است. (25/0نمره)
2-     شاهنامه را مي توان به سه بخش اساطيري ، حماسي، و .................... تقسيم كرد. (25/0نمره)
3-     شعر نو يا نيمايي را تعريف كنيد. (5/0نمره)
4-     كتاب برخورد انديشه ها نوشته ي كيست؟ (25/0نمره)
5-     دو تن از شاعراني كه به صورت چهار پاره شعر مي سرودند را نام ببريد. (5/0نمره)
6-      محمد اقبال لاهوري به دو زبان فارسي و  ................... شعر مي سرود. (25/0نمره)
7-     نام دو تن از شاعران زبان فارسي كه در مناطق شبه قاره هند و پاكستان و افغانستان و تاجيكستان مي زيستند را نام ببريد. (5/0نمره)
8-     در .................... نويسنده به بيان حالات و احساسات خويش مي پردازد و بازباني صميمي و روان از دغدغه هايي كه درباره ي خود دارد سخن مي گويد. (25/0نمره)
9-     ديوان «محمد ابراهيم صفا» شاعر معاصر افغانستاني به چه نامي منتشر شده است؟ (25/0نمره)
 ج)درك مطلب(4نمره)
1-     استعاره را در بيت «شر كه آن ديد دشنه باز گشاد / پيش آن خاك تشنه رفت چو باد» مشخص كنيد. (25/0نمره)
2-     در بيت «ديده ي آتشين من بركش / و آتشم را بكش به آبي خوش » بين چه كلماتي تضاد وجود دارد. (25/0نمره)
3-     كنايه را مشخص كنيد و مفهوم آن را بنويسيد.
       «هر صبح نسيم آيد بر قصد طواف من                              آهو برگان را چشم، از ديدن من روشن»
4-     « گر چه ز شراب عشق مستم / عاشق تر از اين كنم كه هستم » ، (م) در «كنم» از چه نوعي است؟ (25/0نمره)
5-     تشبيه را در بيت زير مشخص كنيد.«ز سم اسب مي چرخيد بر خاك / به سان گوي خون آلود سر ها»(5/0نمره)
6-      «سپر گفتش اي بابك نام جوي / يكي مشكلت مي بپرسم بگوي» (ت) در كلمه ي «مشكلت » و (ش) در «گفتش» چه نقشي دارند؟ (5/0نمره)
7-     منظوراز مرغ اسير در بيت زير چيست؟ و يك نمونه تشبيه را در همين بيت بنويسيد. (75/0نمره)
«ناله مرغ اسير اين همه بهر وطن است / مسلك مرغ گرفتار قفس هم چو من است.»
8-     در اين بيت چه آرايه اي وجود دارد؟ آن را توضيح دهيد. (5/0نمره)
«بيستون بر سر راه است مباد از شيرين / خبري گفته و غمگين دل فرهاد كنيد»
9-     « شهري سپيد پوش به استقبالمان مي آيد» چه آرايه اي در اين جمله وجود دارد؟
10- لاله نماد و نشانه ي چيست؟ (5/0نمره)
 شعر حفظي (1نمره)
1-     فراش خزان ورق بيفشاند ...................................................................................... (5/0نمره)
2-     تو را من چشم در راهم ، شباهنگام ، در آن دم كه ................................................................................... در آن نوبت كه بندد دست نيلوفر به پاي سرو كوهي دام. (5/0نمره)

**********************************************************************************************

ادبيات فارسي 2 انساني

الف)بيان معني شعر (6 نمره)
بيت ها و جمله هاي زير را به نثر روان برگردانيد و تمام آرايه هاي به كار رفته را بنويسيد.
1-     تهمتن به بند كمر برد چنگ               گزين كرده يك چو به تير خدنگ
2-     به نام خداي جهان آفرين                   بينداخت شمشير را شاه دين
3-     و دانه هاي خشكيده ي خوشه اي        دره ها را از خوشه ها لبريز خواهد كرد
4-     هنگام تنگ دستي در عيش كوش و مستي        كاين كيمياي هستي قارون كند گدا را    
5-     عنان گير تو گر روزي جمال درد دين باشد             عجب نبود كه با ابدال خود را هم عنان بيني
6-      و جدار دنده هاي ني به ديوار اتاقم دارد از خشكيش مي تركد.
7-     بلبل از گل بگذرد چون در چمن بيند مرا             بت پرستي كي كند گر بر همن بيند مرا
 ب)معني لغت(2 نمره)
         لغت هاي مشخص شده را معني كنيد.
1-     بي زَلّت و بي گناه محبوسم.
2-     پس از پايان موعظه از هر سو رقعه ها به او فرستادند.
3-     امروز همه ي اعاظم اهل اردو و تمام ملتزمين حاضر بودند.
4-     وصولت حيدري را     دست مايه ي شادي كودكانه شان كردي
5-     در شاهنامه ي فردوسي حسّ شرافتمندي، مناعت و اعتماد به نفس .............. ديده مي شود.
6-      چه بايد نازلش و نالش بر اقبالي و ادباري.
7-     كَت و بغلش را مي بندد و او آخ نمي گويد.
8-     وكيل باشي مثل جرز خيس خورده و ارفت.
 دانش هاي ادبي(3 نمره)
1-     فرق نمايشنامه و فيلمنامه در چيست؟
2-     نويسنده ي كلبه ي عمو تم كيست؟
در اين ابيات چه صنعتي به كار رفته است؟
3-     دي مي شد و گفتم صنما عهد به جاي آر         گفتا غلطي خواجه دراين عهد وفا نيست
4-     دولت فقر خدايا به من ارزاني دار          كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است.
5-     سنايي از چه سبب در ادبيات پارسي مشهور است؟
6-      آثار زير از چه كساني است؟
فيه مافيه                      بهشت شدّاد                       ارغنون                               الايّام
7-     حبسيه چيست؟يك نمونه نام ببريد.
 د)خود آزمايي (4 نمره)
1-     در شعر ريشه پيوند منظور شاعر از در سينه ام هزار خراسان نهفته است چيست؟
2-     در انتظار غبار بي سوار نشستن كنايه از چيست؟
3-     گون و نسيم در شع سفر به خير نماد چه كساني هستند؟
4-     مقصود از اصطلاحات زير را بنويسيد:
كميتش لنگ بود                                                   سپر انداختن
5-     مرجع ضمير «ش» در مصراع «آسمانش را گرفته تنگ در آغوش» چيست؟
6-      «با چشماني يتيم نديدنت» يعني چه؟
7-     مقصود از بيت« خورده قسم اختران به پاداشم / بسته كمر آسمان به پيكارم» چيست؟
8-     مقصود از نِرون مٌرد ، اما ، رم مرده است چيست؟
9-     نويسنده ي گيله مرد اوضاع اجتماعي خود را چگونه توصيف كرده است؟
درك مطلب (4 نمره)
1-     منظور از عبارت هاي زير چيست؟
سر زانو هاي شلوارش كه از بس شسته بودند به قدر يك وجب خورد رفته بود.
2-     در بيت«آيينه ي سكندر جام مي است بنگر / تا برتو عرضه دارد احوال ملك دارا » مقصود از «آيينه ي سكندر» و «جام مي» چيست؟
3-     در جمله ي «تصوير سر تيپ را با ضمايم و تعليقات در نهايت مهارت كشيد»، مقصود از ضمايم و تعليقات چيست؟
4-     در اين بيت مقصود شاعر را بيان كنيد:
«يكي ز شب گرفتگان چراغ بر نمي كند / كسي به كوچه سار شب در سفر نمي زند»
 شعر حفظي(1 نمره)
        ابيات زير را كامل كنيد.
1- از خُمستان جرعه اي بر خاك ريخت ....................................................................................
2- ......................................................................... منّتي بر عاشق شيدا نهاد
3- ......................................................................... گفتند فسانه اي و در خواب شدند
4- خود ز فلك برتريم، وز فلك افزونتريم ....................................................................................

ادبيات فارسي 2 رياضي

الف: معني شعر و نثر(6نمره)
1-     از سايه هاي ادبي ، خارهاي سرخ / بر اجساد به جا مانده و طعمه ي عقاب و زاغ شده فروريخت .(75/0نمره)
2-     لبخند تو اجازه زندگي است / هيچ شكوفه نيست كز تبار گلخند تو نيست(1نمره)
3-     نه بر اوج هوا اورا عقابي دل شكر يابي (75/0نمره)
4-     داستان از ميوه هاي سر به گردون ساي اينك خفته در تابوت پست خاك مي گويد. (1نمره)
5-     آيننه ي سكندر جام مي است بنگر (5/0نمره)
6-      غمخوارم و اختر است خونخوارم (5/0نمره)
7-     چون ننمود رخ شاهد آرزو / به هم حمله كردند باز از دوسو(5/0نمره)
8-     دروقت صباح مؤمنان را صبوح است. (25/0نمره)
9-     چو سو فارش آمد به پهناي گوش / زشاخ گوزنان بر آمد خروش(25/0نمره)
10-  اين امر در بادي امر زياد بي پا و معني به نظر مي آمد. (25/0نمره)
11-  بر بساطي كه بساطي نيست. (25/0نمره)
ب: معني لغت(2نمره)
1- ماه ايارش آواز ماست / كه در ميان مزارع زيتون مي خوانيم:
2- امين السلطان خيلي شكايت از تغيّرات شاه داشت:
3- زمانه مرا پتك ترگ تو كرد
4- بي زلّت و بي گناه محبوسم
5- بت پرستي كي كند گر برهمن بيند مرا؟
6- چه باشد نازلش و نالش بر اقبالي و ادباري
7- پس از پايان موعظه از هر سو رقعه ها به او فرستادند.
8- كافري را غلامي بود مسلمان، صاحب گوهر
ج:درك مطلب (4نمره)
1-     با توجه به متن به سؤالهاي زير پاسخ دهيد.
غذايش را و تن پوشش را و پرچمش را ربودند. و او را در سلولس انداختند و گفتند تو سارقي.
الف) غذا، تن پوش و پرچم هر كدام نماد چه چيزهايي است ؟ (75/0نمره)
ب) منظور از او را در سلولي انداختند چيست؟ (25/0نمره)
2- در جمله« به كجا چنين شتابان؟ گون از نسيم پرسيد دل من گرفته زين جا هوس سفر نداري ز غبار اين بيابان؟ گون و نسيم هر كدام چه مفهومي دارند؟ (1نمره)
 3- با توجه به بيب « مگر از كدام باده مهر، مست بودي / كه با تازيانه هشتاد زخم بر خود حد زدي ؟ بنويسيد كه سخن درباره چه شخصيتي است؟ و اصطلاح «حد زدن» براي چه بكار رفته است؟ (1نمره)
 4- با توجه به بيت «عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را »
بنويسيد كه منظور از چراغ خانه و دزد دانا چيست؟ (1نمره)
 دانش هاي ادبي (3نمره)
1-     در هر عبارت آرايه اي را مشخص كنيد. (5/1نمره)
الف) چون خاك در هواي تو از پا فتاده ام
ب) كه گر عرشي به فرشي آيي و گر ماهي به چاه افتي
ج) برو اي گداي مسكين در خانه علي زن / كه نگين پادشاهي دهد از كرم گدا را
 2- از جريان ادبي دري و تاجيكي هر يك شاعر و يا نويسنده اي معرفي كنيد. (5/0نمره)
3- تعريف زير درباره چيست؟ (25/0نمره)
شاعر به جاي آفرينش به بار آفريني حماسه مي پردازد.
4- كدام شاعر است كه مي توان او را حافظه ملت ايران دانست؟ (25/0نمره)
5- حبسيه به چه نوع شعري گفته مي شود. (5/0نمره)
خودآزمايي(4نمره)
1-     مفاهيم كنايي زير را توضيح دهيد. (1نمره)
جلوي كسي در آمدن(                         )                        كميتش لنگ بود(                         )
2-     با چشماني يتيم نديدنت يعني چه ؟ (5/0نمره)
3-     چه شباهت هايي ميان جنگ بدر و قيام مهدي (عج) وجود دارد. (5/0نمره)
4-     در عبارت بحث «حروف اضافه» و «سخنراني موجي» چه ايهامي وجود دارد؟ (5/0نمره)
5-     چرا نويسنده نقش كاشي هاي بناها را در اصفهان «بهار منجمد» ناميده است؟ (5/0نمره)
6-      «درانتظار غبار بي سوار نشستن» كنايه از چيست؟ (5/0نمره)
7-     مقصود از جمله« نرون مرد ولي رم نمرده است» چيست. (5/0نمره)
شعر حفظي: (1نمره)
1-     دور خواهم شد از اين شهر غريب ........................................................................      ........................................................................
2-     از خمستان جرعه اي برخاك ريخت    ........................................................................

********************************************************************************************

تاريخ ادبيات 1

1-     منظورا ز شاخص ها و سنت گذاران چيست؟(5/0نمره)
2-     كدام اثر به وسيله رودكي به نظم كشيده شده است؟ (25/0نمره)
3-     چه كسي را پرچم دار ادبيات شيعه دانسته اند؟ (25/0نمره)
4-     مثنوي آفرين نامه اثر كيست؟ (25/0نمره)
5-     موضوع كتاب الانبيه عن حقايق الادويه چيست و چه كسي آن را نوشته است؟ (5/0نمره)
6-      فردوسي از اين كه كتاب خود را به محمود غزنوي هديه كرد چه منظوري داشت، توضيح دهيد؟(1نمره)
7-     منوچهري مبدع كدام غالب شعري است؟ (25/0نمره)
8-     آثار زير از چه كساني است ؟ (5/0نمره)
الف)دانشنامه علايي                    ب)جامع الحكمتين
9-     از ويژگي هاي سبك عراقي دو مورد را بنويسيد؟ (1نمره)
10-  خلاق المعاني يعني چه و چه كسي و چرا به اين لقب ناميده شد؟ (1نمره)
11-  اسرار التوحيد اثر كيست و موضوع آن چيست؟ (1نمره)
12-  راحه الصدور اثر كيست ، مربوط به كدام قرن است و موضوع آن چيست؟ (1نمره)
13-  آثار زير از چه كساني است؟ (1نمره)
الف)آواز پر جبرئيل                                          ب)چهار مقاله
ج)مختار نامه                                                 د) فيه ما فيه
14-گلستان شامل چه قسمت هايي است نام چهار باب از آن را بنويسيد؟ (1نمره)
15- پايه اصلي انديشه هاي خيّامي چيست؟ (1نمره)
16- چهار اثر از آثار نظامي را نام ببريد؟ (1نمره)
17- صاحبيه را كه يكي از سروده هاي سعدي است معرفي كنيد؟ (1نمره)
 
18- موضوع آثار زير را بنويسيد؟ (5/0نمره)
الف) كمدي الهي                                ب)ايلياد
19- نزاكت ادبي كه يكي از اصول كلاسي سيسم است يعني چه ؟ (5/0نمره)
20- پارناس يعني چه و پارناسيان به چه كساني مي گفتند؟ (1نمره)
21- واقع گرايي جادويي را مختصر توضيح دهيد؟ (1نمره)
22- آثار زير از چه كساني است؟ (1نمره)
الف)خوشه هاي خشم                                                  ب)رمان گردن بند
23- نمادگرايي يا سمبوليسم را تعريف كنيد؟ (5/1نمره)
24- ماتليد در داستان گردن بند، نماينده ي كدام طبقه ي اجتماعي است؟ (5/0نمره)
25- اميل زولا كه بود و چه مي گفت؟ (5/1نمره)

 

 

+ نویسنده در دوشنبه بیست و هشتم بهمن 1387 |

ردیف

شرح سؤالات درس ( 2 ) زبان فارسی ( 3 ) عمومی : « جمله »

نمره

1

تعداد تکواژها و جمله های نوشته ی زیر را به عدد بنویسید. ( خرداد 83 گلستان )

« اخترشناسی علمی است که به مطالعه ی اجرام آسمانی می پردازد.»

5/0

2

تعداد تکواژهای گروه اسمی زیر و تعداد واج های هسته ی آن را به عدد بنویسید . ( خرداد 81 گلستان )

       هر چهار کارمند ساده                           

5/0

3

تکواژهای اشتقاقی و تصریفی را در واژه های زیر نشان دهید. ( دی 84 )

کودکان           غمگین                سبزتر                 بوستان

1

4

واج های کلمه ی « ذرّه » را مشخص کنید . ( دی 84 )

5/0

5

در عبارت زیر به ترتیب چند واژه و چند تکواژ دیده می شود؟  ( خرداد 86 )

 « دکترمعین ، استاد ادبیّات دانشگاه تهران و مولف یک لغت نامه ی فارسی بود. »

5/0

6

واج های کلمه ی « تیرانداز » را مشخص کنید . ( خرداد 86 )

75/0

7

تعداد تکواژهای گروه « هرچهارکارگرساده » را بنویسید . در این گروه هسته کدام واژه است ؟ (دی 80 )

5/0

8

تعداد واج های ( تاریخچه ) را بنویسید . ( دی 80 سراسری )

25/0

9

با توجه به عبارت : « وزارت آموزش و پرورش با خریداری میلیون ها جلد کتاب ، امکانات نسبتاً مناسبی را برای کتابخانه های مدارس فراهم کرد . » ( خرداد 87 )

الف ) عبارت فوق از ............... واژه تشکیل شده است .    ب )  نوع تکواژ « وزارت » را بنویسید .

 

25/0

25/0

10

تعداد واج های کلمات زیر را به عدد بنویسید . ( خرداد 82 گلستان )       اصول                  قوانین

5/0

11

جمله ی « سرانجام بر آن نهادند که پهلوانی ایرانی تیری به سوی خاور رها کند . » مستقل ساده است یا مرکب ؟ پاسخ خود را با ذکر دلیل بیان کنید . ( خرداد 86 )

75/0

12

با توجه به عبارت زیر به سؤالات پاسخ دهید .

    « او برای دست یابی به آینده ی بهتر ، تمام راه های تلاش را پیمود . »

الف ) جمله ی فوق از چند تکواژ تشکیل شده است ؟

 ب ) یک تکواژ وابسته ی تصریفی در عبارت بالا بیابید .       ج ) « برای » چه نوع تکواژی است ؟

 

25/0

25/0

5/0

13

واج های کلمه ی « پیمان » را مشخص کنید . ( خرداد 85 )

5/0

14

عبارت زیر چند تکواژ دارد ؟ ( خرداد 85 )

«کلاس و بچه ها برای من با دو احساس ، شوق و نگرانی ، همراه بود . همه چیز دراطرافم ناشناس بود .»

25/0

15

به عبارت زیر توجه نموده ، سپس پاسخ دهید . ( شهریور 85 )

  « برای مادرم در حیاط چادر زدیم و فقط سرمای کشنده و برف زمستان بود که توانست او را به چهار دیواری اتاق بکشاند . »                الف) جمله ی مرکب عبارت فوق را مشخص نموده ، بنویسید .

ب‌)     هر یک از تکواژهای « برای » و « برف » چه نوع تکواژی هستند ؟

 

 

5/0

5/0

16

واج های کلمه ی « آرزو » را مشخص کنید . ( خرداد 84 )

5/0

17

گروه اسمی زیر چند تکواژ آزاد و چند تکواژ وابسته دارد ؟ ( خرداد 84 )   خوش بختی برای امیدواران

5/0

18

در عبارت « خانه های دِه تا چمنزار امتداد داشت .» ( شهریور 84 )

الف ) چند تکواژ و چند واژه وجود دارد ؟         ب ) تکواژهای وابسته کدامند ؟

1

19

تعداد تکواژها و واژه ها را در عبارت زیر بنویسید . ( خرداد 83 تهران )

   « بلند شد و کلاه خود را برداشت . گذاشت روی کاهدان . »

1

20

تعداد تکواژها و واژه ها را در عبارت زیر بنویسید . ( شهریور 83 تهران )

   « نسیم محبت دوستان ، مشام جان را می نوازد . »

1

21

تعداد تکواژها و واژه ها را درجمله ی زیر بنویسید . ( شهریور 82 تهران )

    « زاده می شود کودک صبح »

5/0

22

تعداد واژه های گروه « آن دو دفترچه ی دانش آموز » را به عدد بنویسید و هسته ی این گروه اسمی را مشخص کنید . ( خرداد 83 استان تهران )

5/0

23

تکواژهای آزاد واژه های « ناتوانی – نسنجیده – ستایشگری – ناخوانا » را پیدا کنید . (شهریور83 استان تهران )

1

24

نوع تکواژهای آزاد واژه های « آفریدگار » و « نمناک » را بنویسید . ( دی 82 تهران )

5/0

25

عبارت « هوا گرگ و میش بود که دوباره برگشتم . » چند تکواژ دارد ؟ ( دی 82 تهران )

5/0

26

عبارت « زمان که بخشنده بود ، موهبت های خویش را تباه می سازد . » چند واژه دارد ؟ ( دی 82 تهران)

5/0

درس 6 : نگارش تشریحی

ردیف

متن سئوالات درس 6 زبان فارسی 3 تجربی - ریاضی

بارم

1

در هر یک از عبارت های زیر از کدام شیوه ی نگارش استفاده شده است ؟ ( خرداد83شهرتهران )

الف ) خود گنبد چنگی به دل نمی زد ، لخت و آجری با گـُله به گـُُله سوراخ هایی برای کفترها ، از ته بر سقف مسجد نشسته بود ، زمخت و نخراشیده .

ب ) توانایی و ناموری رستم در آن است که نماینده ی مردم است ، پرورده ی تخیل هزاران هزار آدمی زاد است که در طی زمان های دراز تجسمی از رویاها و آرزوهایشان آفریده اند .

 

5/0

 

5/0

2

کدام نوع مقاله از نظر شیوه ی نوشتن ، حاصل تأملات درونی نویسنده است؟ (خرداد81گلستان )

25/0

3

نوع نوشته ی زیررا از نظر شیوه ی نوشتن مشخص کنید .( خرداد81گلستان + شهریور82شهرتهران)

     مدرسه دوطبقه بود و نوساز و در دامنه ی کوه تنها افتاده بود و آفتاب رو بود . یک فرهنگ دوست ، عمارتش را وسط زمین های خودش ساخته بود ، تابلوی مدرسه هم از دور داد می زد که : توانا بود هر که ... .

0.5

4

نوشته های تحلیلی حاصل ............... ما و نوشته های تحقیقی بر اساس .................. هستند . ( خرداد85)

0.5

5

نوشته های تحقیقی چه نوع نوشته هایی هستند ؟ ( دی 84 )

0.5

6

عام ترین و رایج ترین راه تشریح در نوشته های تشریحی چیست ؟ ( دی80 + خرداد83گلستان )

5/0

7

نوشته ها تحلیلی حاصل .................. ما هستند ؟ ( خرداد 84 )

5/0

8

با توجه به متن زیر به هر یک از سؤالات پاسخ دهید . (خرداد 87 )

     کلاس دوم بغل دفتر بود . بعد سالن بود ؛ خالی و بزرگ که دوتا ستون سفید و چهارگوش پرش کرده بود . و آن ته سه چهار میز و نیمکت شکسته ، دیوار روبه روپوشیده از عکس پهلوان ها و یک نقشه ی بزرگ آسیا و ... .

الف) این نوع نوشته به چه شیوه ای نگارش شده است ؟

ب )  این نوع نوشته حاصل کدام یک از موارد زیر است ؟

   1- دیده ها وشنیده ها      2- تأملات درونی          3- پژوهش ها

 

 

 

25/0

25/0

 

9

مقاله ی تشریحی یعنی چه ؟ ( خرداد 82 گلستان )

5/0

10

مقاله ها یا نوشته های تشریحی حاصل ........... و ............... هستند . ( شهریور82گلستان )

5/0

11

نوشته های تشریحی حاصل چیست ؟ ( شهریور 86 )

5/0

12

کدام نوع نوشته براساس پژوهش های ما یا دیگران به وجود می آید ؟ ( شهریور82 شهرتهران )

5/0

13

اگر بخواهیم چیزی یا جایی را که امروز وجود ندارد، تشریح کنیم ، چه باید بکنیم ؟ ( خرداد83استان تهران )

5/0

14

چرا عبارت زیر تشریحی است ؟ ( دی 82 شهرتهران )

      اطراف مدرسه بیابان بود ، بی آب و آبادانی و آن ته رو به شمال ، ردیف کاج های درهم فرورفته ای که از سر دیوار گلی یک باغ پیدا بود .

5/0

15

نوع نگارش نوشته ی زیر ................. است ، چون نویسنده آن چه را که دیده نوشته است .(شهریور83شهرتهران)

     تعدادی ستون و دیرک بلند و بدون نظم و ترتیب در آن جا دیده می شود ، ستون ها بسیارعظیم و غول آساست .

5/0

16

به شیوه ی نگارش نوشته ی زیر ، اصطلاحاً چه می گویند ؟ ( شهریور 84 )

      اتاق نسبتاً بزرگ بود با دو پنجره به سمت آفتاب و پرده هایی رنگ و رورفته ، در گوشه ای از اتاق یک میزِگرد کوچک با دو صندلی قرار داشت .

5/0

17

نگارش هر یک از نوشته های زیر چگونه است ؟ ( خرداد 86 سراسری )

 الف) شکل ظاهری کتاب در طول تاریخ تغییری اساسی کرده است . هزاران سال پیش نوشته ها را بر تخته سنگ ها ،چوب یا پوست جانوران نقش می کردند .

 ب ) خورشید به تدریج پایین می رود و سایه های ستون ها و هیکل های پاسبانان ، روی خاک این زمین و ایوان سلطنتی دراز می شود .

5/0

             سؤالات درس ( 12 ) زبان فارسی ( 3 ) عمومی : نظام معنایی زبان

ردیف

شرح سؤالات درس 12 : نظام معنایی زبان

نمره

1

یک واژه مثال بزنید که در زبان امروز کاربرد ندارد اما در گذشته به کار می رفته است ؟ (خرداد 81 گلستان )

5/0

2

در دو بیت زیر :             ( خرداد 86 )

   « محفل ما دگر امروز به بستان مانَد          عیش خلوت به تماشای گلستان مانَد »

   « به خشم رفته ی ما را ، که می برد پیغام    بیا ، که ما سپر انداختیم ، اگر جنگ است . »

الف) واژه ای بیابید که تجول معنایی یافته است ؟              

 ب ) کدام واژه با حفظ معنای قدیم ، معنای جدید نیز گرفته است ؟

 

 

 

 

0.25

0.25

3

دربیت زیر واژه ای بیابید که هم معنای قدیم خود را حفظ کرده و هم معنای جدید گرفته باشد.         دریادلان راه سفر در پیش دارند          پا در رکاب راهوار خویش دارند .  ( خرداد 84 )

25/0

4

جاهای خالی را با کلمات مناسب به گونه ای پر کنید که معنای فعل تغییر یابد . ( خرداد 83 گلستان )

الف )............. گرفت .     ب ) ..................گرفت .         ج ) ...................گرفت .

75/0

5

واژه ی [ ماه ] را در دو جمله به کار ببرید که معنای آن ها با هم متفاوت باشد .(شهریور 82 گلستان )

5/0

6

واژه ی [ نهاجا ] چه معنایی دارد و چگونه ساخته شده است ؟ ( شهریور 82 گلستان + دی و شهریور82 تهران )

5/0

7

دو واژه مثال بیاورید که پس از انتقال به دوره ی دیگر ، کاملاً متروک شده باشد ؟ ( خرداد 83 گلستان )

5/0

8

در عبارت[ فصل دیگری از کتاب را آغاز کردم.] کدام واژه به تشخیص معنای واقعی [ فصل ] کمک می کند ؟ (  دی 84 )

25/0

9

با توجه به مصراع زیر ، واژه ی مشخص شده ، در گذر زمان چه وضعیتی  از لحاظ معنی یافته است؟ 

( دی 84 )         کمندی به فتراک زین برببست .

5/0

10

در بیت زیر کدام واژه کاملا متروک شده است ؟  ( خرداد 82 گلستان )

    چو سوفارش آمد به پهنای گوش   ز شاخ گوزنان برآمد خروش

25/0

11

واژه ی « سایه وش » با چه شیوه ای ساخته شده است ؟ ( خرداد 86 )

25/0

12

علامت اختصاری « سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی » را بنویسید . ( خرداد 86 )

25/0

13

واژه ی [ سرد ] را در دو جمله به کار ببرید که معنای آن ها با هم متفاوت باشد .(شهریور 83 استان تهران )

1

14

چگونه می توان به معنی واژه های ( ماه و مهر ) در عبارت زیر پی برد ؟ ( خرداد 83 تهران )

           ماه مهر ، بهار دانش است .

5/0

15

واژه ی « سوفار » در بیت زیر در گذر زمان چه تحولی یافته است ؟ ( خرداد 83 تهران )

      چو سوفارش آمد به پهنای گوش         ز شاخ گوزنان برآمد خروش 

5/0

16

اگر از واژه ی [ نوش ] واژه ی [ نوشین] را بسازیم ، از کدام روش ساخت واژه های جدید استفاده کرده ایم ؟ ( خرداد 81 گلستان )

5/0

17

کدام واژه معنای پیشین را از دست داده و با پذیرفتن معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است ؟

   ( شهریور 82 گلستان )    خوازه      شوخ      سپر

25/0

18

علامت اختصاری ترکیب [ کتابخانه ی ملی ایران ] را با استفاده از سرواژه های آن بنویسید . ( خرداد 84 )

5/0

19

با فعل « گشت » دو جمله به معنای مختلف بنویسید . ( خرداد 85 )

5/0

20

برای هر یک ار واژه های مشخص شده در عبارت زیر ، در گذر زمان ، کدام یک از وضعیت های چهارگانه پیش آمده است ؟ ( خرداد 85 )

      به دستور فرمود تا درآید ، در ساعت وارد شد . کیسه ای زر بدو داد و بر او دستار و جُبـّه پوشاند .

75/0

21

روش علایم اختصاری در ساخت واژه های جدید چگونه است ؟ ( دی 80 سراسری )

5/0

22

از میان واژه های  زیر دو واژه ای را که با همان معنای قدیم به حیات خود ادامه می دهند ، مشخص کنید .

 ( دی 80 سراسری )     یخچال           گریه            برگستوان           زیبایی

5/0

23

رابطه ی معنایی دو واژه ی « ماه » و « ستاره » کدام است ؟ ( خرداد 87 )

 الف ) ترادف           ب ) تضمّن          ج ) تناسب           د ) تضاد

25/0

24

واژه ی مشخص شده در بیت زیر مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه شده است ؟ ( خرداد 87 )

       خورده ست خدا ز روی تعظیم             سوگند به روی هم چو ماهت

25/0

25

هر یک از واژه های « دوستی » و « دوستدار » در بیت زیر با استفاده از چه شیوه ای ساخته شده است ؟ (خرداد 87 ) یاری اندر کس نمی بینم ، یاران را چه شد ؟        دوستی کی آخر آمد ؟ دوستداران را چه شد ؟

5/0

26

واژه های زیر با استفاده از کدام روش واژه سازی ساخته شده است ؟ ( خرداد 82 گلستان )

          روپوش                       دردناک

5/0

27

با توجه به عبارت « کودک با دیدن عروسک رعنا لب به خنده گشود . » به سؤالات زیر پاسخ دهید .

     الف ) کدام واژه با از دست دادن معنای پیشین و پذیرفتن معنای جدید به دوران بعد منتقل شده است ؟

      ب )  واژه ی « خنده »مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه شده است ؟

 

25/0

5/0

28

صورت کامل سرواژه « سمت » چیست ؟ ( شهریور 85 )

5/0

29

مشخص نمایید هر یک از واژه های زیر در گذر زمان ، مشمول چه وضعیتی از نظر معنایی شده اند ؟

    ( شهریور 85 )         سوگند                برگستوان

5/0

30

بر اساس چه رابطه ای می توان به معنای واژه ی « سیر » در عبارت زیر پی برد ؟ ( شهریور 84 )

     سیر را غم گرسنه نیست همچنان که سوار را غم پیاده  .

5/0

31

واژه ی مشخص شده در بیت زیر مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه شده است ؟ ( شهریور 84 )

     کف اندر دهانشان شده خون و خاک          همه گبر و برگستوان چاک چاک

5/0

32

عبارت « چه قدر این لباس می آید » را معنی دار کنید . ( شهریور 83 تهران )

5/0

33

مشخص نمایید هر یک از واژه های زیر در گذر زمان ، مشمول چه وضعیتی از نظر معنایی شده اند ؟

( خرداد 83 استان تهران )  برگستوان     زین         رکاب       اسب

1

34

در مورد معنی واژه ی « دستور » وتحول معنایی آن توضیح دهید . ( شهریور 83 تهران )

5/0

35

ساخت واژه ی « نزاجا » به چه روشی بوده است ؟ ( خرداد 83 استان تهران )

5/0

36

در عبارت زیر کدام واژه در گذر زمان به کلی از زبان امروزی حذف شده است ؟ ( دی 82 تهران )

        حسنک پیدا آمد ، دستاری سخت پاکیزه و موی سر پوشیده کرده ، اندک مایه پیدا بود .

5/0

37

در جمله ی زیر بر چه اساسی به معنی واژه ی « ماه » پی می بریم ؟ ( شهریور 82 تهران )

        ماه رمضان بود . مردان و زنان برای افطار انتظار می کشیدند .

5/0

 

 

+ نویسنده در دوشنبه بیست و هشتم بهمن 1387 |

ادبیات سوم  نظری بخش نخست : با توجه به بخش زير به پرسش ها پاسخ فرمائيد .

« منّت خداي را عزّوجلّ كه طاعتش موجب قربت است و به شكر اندرش مزيد نعمت » هر نفسي كه فــرو مي رود ، ممّـد حيـات است و چـون بر مي آيد ، مفرّح ذات ، پس در نفسي دو نعمت موجود است و بر هر نعمتي شكر واجب .از دست و زبان كه برآيد كز عهده شكرش بدر آيد ؟

اعمَلو آل داودَ شكراً و قليلٌ من عباديَ الشكُور .

بنده همان به كه ز تقصير خويش  عذر به درگاه خداي آورد    ورنه سزوار خداوندي اش كس نتواند كه به جاي آورد .

1-      معني واژه ي « منّت » چيست ؟

2-      « عزّوجلّ » از لحاظ دستوري چه نوع جمله اي است ؟ معني آن را بنويسيد .

3-      در نخستين عبارت ، متمّم را بيابيد كه داراي دو حرف اضافه باشد .

4-      از ويژگيهاي بارز نثر گلستان « ايجاوز » است . و حذف فعل يكي از عوامل آن است ،‌اين ويژگي را در سه سطر اول نشان دهيد .

5-      كدام تلفظ درست است ؟ مفّرِح – مفًّرح

6-      واژه هاي آشكار « سجع » را در سه سطر اول نشان دهيد .

7-      بجز آرايه سجع دو آرايه آشكار ديگر در سه سطر اول پيدا كنيد .

8-      در عبارت « هر نفسي كه فرو مي رود ممّد حيات است و چون بر مي آيد مفرّح ذات » معني « كه » و « چون » چيست ؟

9-      در بيت « از دست و زبان … » ‹ كه › دوبار به كار رفته است انواع آن را به ترتيب نام ببريد .

10-   بيت « از دست و زبان … » پرسشي عادي است يا پرسشي انكاري

11-   بيت « بنده همان به كه زتقصير خويش  عذر به درگاه خداي آورد … » در چه قالبي سروده شده است قافيه را در اين بيت نشان دهيد .

12-   در عبارات بالا كدام يك از جمله ها ياد آور اين بيت مولانا جلالدين محمد بلخي است .

« شكر نعمت ، نعمتت افزون كند كفر ، نعمت از كفت بيرون كند »

13-  جمله ي « و به شكر اندرش مزيد نعمت » ياد آور آيه شريفه هفت از سوره مباركه ابراهيم است . اين اشاره كداميك از آرايه هاي ادب فارسي به شمار مي رود .

14-   معني و مفهوم عبارات را بنويسيد .

بخش دوم :

« باران رحمت بي حسابش همه را رسيده و خوان نعمت بي دريغش همه جا كشيده – پرده ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه روزي به خطاي منكر نبرد »

1-      در عبارات فوق كدام آرايه ادبي چند بار به كار رفته است ؟ هر يك را جداگانه با ذكر اركان نشان دهيد .

2-      نوع « را » چيست توضيح دهيد .

3-      معني واژگان « خوان » « دريغ » « ناموس » چيست ؟

4-      « خوان نعمت » كداميك از انواع اضافه است ؟ توضيح دهيد .

5-      « پرده ناموس » اضافه تشبيهي است يا خير ؟ توضيح دهيد .

6-      واژگان « فاحش » « وظيفه » « منكر » در چه معني به كار رفته اند .

7-      تلفظ درست كلمات : « منكِر » « منكَر » « نَبَرَد » « نَبُرَد » را نشان دهيد .

8-      واژگان « سجع » را در عبارات بالا بنويسيد .

9-      در عبارات فوق كدام مصوت بسيار تكرار گرديده است ؟ اين تكرار كدام آرايه ادبي را پديد آورده است ؟

10-   از ميان واژه هاي « بي دريغ » « همه جا » « روزي » كداميك نقش قيدي دارد ؟

11-   معني عبارت « پرده ناموس بندگان به گناه فاحش نبرد » را به فارسي روان امروزي بنويسيد .

بخش سوم : با توجه به عبارت زير به پرسشها پاسخ دهيد .

« فرّاش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدين بگسترد »

1-      كدام دو واژه تناسب لفظي و معنايي بسيار نزديكي دارند .

2-      نوع « را » از نظر دستوري چيست ؟ توضيح دهيد .

3-      در جمله « فراّش باد صبا را گفته » دو آرايه ادبي به كار رفته است . آن را بيابيد و توضيح دهيد .

4-      « فرش زمردّين » چه آرايه اي محسوب مي شود .

5-      نقش دستوري گروه هاي اسمي « فرّاش باد صبا » و « فرش زمردّين » را بنويسيد .

6-      نهاد عبارت فوق را معرفي كنيد .

7-      معني و مفهوم عبارات را به فارسي روان بنويسيد .

بخش چهارم : عبارت زير را به دقت بخوانيد سپس به پرسش ها پاسخ دهيد .

« دايه ي ابر بهاري را فرموده تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد . »

1-      نوع دستوري « را » چيست ؟

2-      كدام دو واژه تناسب لفظي بسيار نزديكي با يكديگر دارند .

3-      آرايه هاي تشبيه را جداگانه بنويسيد و هر يك را توضيح دهيد .

4-      كدام واژگان آرايه مراعات النظير را پديد آورده اند .

5-      واژهاي « سجع » را در اين عبارت بنويسيد و تقارن معنايي آن را با عبارات بخش دوم بيان كنيد .

6-      عبارت فوق را با توجه به معني و مفهوم به فارسي روان امروزي بازنويسي كنيد .

بخش پنجم : با توجه به عبارات زير پاسخ پرسش ها را بنويسيد .

« درختان را به خلعت نوروزي قباي سبز ورق در برگرفته و اطفال شاخ را به قدوم موسم ربيع ، كلاه شكوفه بر سر نهاده »

1-      « درختان » با كدام واژگان ديگر هم نظيري آشكارتري دارد ؟ كدام آرايه ادبي پديدار شده است .

2-      آرايه « تشبيه » را نشان دهيد و آنها را مورد بررسي قرار دهيد .

3-      « قدوم » جمع است يا مفرد – معني آن چيست – اگر جمع است مفرد آن چيست ؟ آگر مفرد است جمع آن چيست ؟

4-      سجع را در عبارات بالا نشان دهيد .

5-      عبارات را بطور كامل معني كنيد .

بخش ششم : عبارت را ابتدا روان بخوانيد سپس به پرسشها پاسخ دهيد .

« عصاره نالي به قدرت او شهد فايق شده و تخم خرمايي به تربيتش نخل باسق گشته .»

1-      معني عبارات « عصاره تاك » « شهد فايق » و « نخل باسق » چيست ؟

2-      « ي » در « تاكي » و « تخم خرمايي » چه مفهومي را مي رساند ؟

3-      كدام آرايه ادبي در عبارت فوق به كار رفته است . توضيح دهيد .

4-      كدام يك از صفات پروردگار در عبارت بالا ذكر شده است .

بخش هفتم : با توجه به دو بيت زير پاسخ پرسش ها را بدهيد .

ابر و باد و مه و خورشيد و فلك در كارند تا تو ناني به كف آري و به غفلت نخوري

همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار  شرط انصاف نباشد كه تو فرمان نبري

1-      آرايه آشكار مصراع اول بيت نخست را بنويسيد .

2-      در كدام مصراع فعل به قرينه حذف شده است .

3-      شعر در چه قالبي سروده شده است ؟ چرا ؟

4-      مقصود غايي و نهايي ابيات چيست ؟

بخش هشتم : با توجه به عبارت ديگري از نخستين درس ادبيات 3 به سوالات پاسخ دهيد .

« در خبر است از سرور كاينات و مفخر موجودات و رحمت عالميان و صفوت آدميان و تتمّه ي دور زمان محمّد مصطفي – صلي ا… و عليه و آله و سلّم … »

1-      منظور از « خبر » در ابتداي عبارت چيست ؟

2-      معني واژه هاي زير چيست ؟ « كاينات » « مفخر » « صفوت » « تتمّه »

3-      منظور از تعبيرهاي « سرور كاينات » « مفخر موجودات » و « رحمت عالميان » كيست ؟

4-      تكرار كدام واج كاملاً‌محسوس است ؟

5-      مقصود از عبارت « دور زمان » چيست ؟

بخش نهم : به بيت زير توجه كنيد . و پاسخ سوالات را بيان نمائيد .

شفيعٌ مُطاعٌ نبيٌ كريم قسيمٌ جسيمٌ نسيم ٌ وَ سيم

1-      معني واژگان « مطاع » « قسيم » « جسيم » « نسيم » « وسيم » را بنويسيد .

2-      آشكارترين آرايه بيت را بنويسيد و نوع آن را هم ذكر كنيد . چند بار اين آرايه تكرار شده است ؟

3-      بيت آرايه مهم ديگري هم دارد آن را نشان دهيد .

بخش اول : بيت زير را به دقت بخوانيد و به سوالات پاسخ دهيد .

بَلَغَ العُلا به كمالهي ، كشف الدّجا به جَمالِهي  حَسُنَتْ جَمِيعُ خِصالِهي ، صَلّو عَليْهِ و آلِهي

1-     برخي و اژگان بيت از جهت املايي غلط نوشته شده است صورت درست آن را بنويسيد .

2-     كدام دو واژه در مصراع اول تناسب لفظي و معنايي بيشتري دارند .

3-     بيت را معني كنيد و بنويسيد درستايش كيست ؟

بخش دوم : با توجه به بيت پاسخ سوالات را بنويسيد .

چه غم ديوار امت را كه دارد چون تو پشتيبان

چه باك از موج بحر آن را كه باشد نوح كشتيبان

1-     نوع جمله هاي هر دو مصراع پرسش عادي است يا پرسشي انكاري ؟

2-     اضافه تشبيهي بيت را با ذكر اركان آن بنويسيد .

3-     واژگان آرايه « مراعات النظير » را در مصراع دوم پيدا كنيد .

4-     منظور از « موج بحر » چيست ؟ منظور از « نوح » چه كسي است ؟

5-     در مصراع دوم بيت بجز آرايه « مراعات النظير » كدام آرايه ديگر به كار رفته است .

6-     معني و مفهوم بيت را بنويسيد .

بخش سوم : عبارات و ابيات ذيل مورد توجه قرار دهيد تا بتوانيد به سوالات پاسخ فرمائيد .

« هرگه كه يكي از بندگان گنهكار پريشان روزگار ، دست انابت به اميد اجابت به درگاه حق ، جل و علا بر دارد ، ايزد = تعالي در او نظر نكند ، بازش بخواند ، باز اعراض كند ، بار ديگرش به تضرع و زاري بخواند ، حق سبحانه و تعالي فرمايد : يا ملائكتي ! قد استحييتُ من عبدي و ليس لَهُ غيري فقد غَفَرتُ له ،‌دعوتش را اجابت كردم و اميدش بر آوردم كه از بسياري دعا و زاري بنده همي شرم دارم !

كرم بين و لطف خداوندگار  گنه بنده كرده است و او شرمسار !

1-     معني « انابت » « اعراض كردن » و « تضرّع » چيست ؟

2-     مفهوم « دست برداشتن » چيست ؟

3-     جمله هاي « معترضه » در عبارات فوق كدام است ؟ جداگانه نشان دهيد .

4-     مرجع ضمير « ش » در بازش بخواند كيست ؟

5-     آرايه « تضاد » در كدام واژگان به كار رفته است ؟

6-     بنابر مضمون اين حديث ، توبه ي بار سوم شخص گنهكار پشيمان با دفعات قبل چه تفاوتي دارد ؟

7-     معني عبارت « يا ملائكتي ! … » چيست ؟

8-     بيت پايان عبارات را به نثر برگردانيد .

بخش چهارم : با توجه به اين عبادت به پرسش ها پاسخ دهيد .

عاكفان كعبه جلاش به تقصير عبادت معترف كه : ما عَبَدناكَ حقّ عِبادَتِكَ ، و واصفان حليه ي جمالش به تحير منسوب كه : ما عَرَفْناكَ حقّ مَعْرِفَتِك !

1-     معني « عاكفان » و « تقصير » چيست ؟

2-     واژهاي « واصفان » و « حليه » و « تحيرّ » را معني كنيد .

3-     معني عبارات عربي را بنويسيد و بگوئيد به كار بردن اين عبارات در جملات بالا چه آرايه ادبي مي باشد ؟

4-     مفهوم كامل عبارت چيست ؟

بخش پنجم‌: به ابيات زير توجه فرمائيد آنگاه به سوالات مطروحه پاسخ دهيد .

گر كسي وصف او ز من پرسد بي دل از بي نشان چه گويد باز ؟

عاشقان كشتگان معشوق اند  بر نيايد ز كشتگان آواز

1-     منظور از « او » كيست ؟ پروردگار است يا رسول اكرم (ص)

2-     منظور از « بي دل » چيست . و مترادف با كدام واژه در بيت دوم است ؟

3-     منظور از « بي نشان » كيست ؟ مقصود از اين تعبير چيست ؟

4-     منظور از « بي دل » در ابيات بالا كيست ؟

5-     مصراع دوم بيت اول پرسشي عادي است يا انكاري ؟

6-     شعر در چه قالبي سروده شده است ؟ با رسم نمودار بنويسيد چرا ؟

7-     معني و مفهوم ابيات را به فارسي امروزي بنويسيد .

بخش ششم : عبارات را صحيح بخوانيد آنگاه به سوالات پاسخ دهيد .

« يكي از صاحبدلان سر به جَيْب مراقبت رو برده بود و در بحر مكاشفت مستغرق شده ، آن گه كه از اين معاملت باز آمد ، يكي از دوستان گفت ؟ از اين بوستان كه بودي ، ما را چه تحفه كرامت كردي ؟ گفت : به خاصر داشتم كه چون به درخت گل رسم ، دامني پركنم هديه ي اصحاب را . چون برسيدم ، بوي گلم چنان مست كرد كه دامنم از دست برفت !

1-     تلفظ و معني « جيب » چيست ؟

2-     مفهوم « مراقبت » در اصطلاح عرفان چيست ؟

3-     مفهوم كنايي « سر به جيب مراقبت فرو برده بود » چيست ؟

4-     مفهوم « مكاشفت » در اصلاح عرفان چيست ؟

5-     آرايه ي تشبيه را بيابيد .

6-     منظور از « معاملت » چيست ؟

7-     مفهوم « مستغرق شدن » چيست ؟

8-     منظور از « بوستان » و « درخت گل » چيست ؟ كاربرد اين واژگان چه آرايه اي را پديد آورده است .

9-     نقش ضمير « م » را در « بوي گلم » تعيين كنيد .

10-مفهوم كنايي « دامن از دست رفتن » چيست ؟

11-منظور از « بوي كل » چيست ؟

12-عبارات را معني كنيد .

بخش هفتم : با توجه به ابيات به پرسشها پاسخ دهيد .

اي مرغ سحر ! عشق ز پروانه بياموز  كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

اين مدعيان در طلبش بي خبرانند  كان را كه خبر شد خبري باز نيامد

1-     معادل « مرغ سحر » چيست ؟

2-     « مرغ سحر » و « پروانه » هر يك « نماد » چه كساني هستند .

3-     منظور از « شدن جان » چيست ؟

4-     مرجع ضمير پيوسته « ش » در كلمه « طلبش » كيست ؟

5-     نام قالب شعر را بنويسيد .

6-     معني و مفهوم ابيات را بنويسيد .

بخش هشتم : با توجه به ابيات به پرسشها پاسخ دهيد .

اي برتر از خيال و قياس و گمان و وهم و زهر چه گفته اند و شنيديم و خوانده ايم

مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر ما همچنان در اول وصف تو مانده ايم

1-     منظور از « مجلس » چيست ؟ منظور از مجلس تمام گشت چيست ؟

2- آرايه « تضاد » را بيابيد .

3- مفهوم و معني هر دو بيت را بنويسيد .

بخش نهم : با توجه به ابيات زير كه بند آغازين تركيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني است با دقت به سوالات پاسخ دهيد .

1- اي از برسد ره شاهراهت  وي قبّه عرش تكيه گاهت

2- اي طاق نهم رواق بالا  بشكسته ز گوشه كلاهت

3- هم عقل دويده در ركابت هم شرع خزيده در پناهت

4- مه طاسك گردن سمندت شب طره ي پرچم سياهت

5- جبريل مقيم آستانت افلاك ، حريم بارگاهت

6- چرخ از چه رفيع خاك پايت عقل ار چه بزرگ ، طفل راهت

7- خوردست خدا از روي تعظيم  سوگند به روي همچو ماهت

8- ايزد كه رقيب جان خرد كرد

نام تو رديف نام خود كرد

1-     بيت « اي از بر سدره … » درباره كيست و به چه رويدادي اشاره دارد ؟

2-     سدره چيست ؟ توضيح دهيد .

3-     معني واژه ي « قّبه » و « رواق » چيست ؟

4-     مفهوم « در ركاب كسي بودن » و « در ركاب كسي دويدن » چيست ؟

5-     بيت سوم آرايه « تشخيص » دارد . چرا ؟

6-     منظور از « طاق نهم » چيست ؟ معادل ديگر آن را بنويسيد .

7-     معني كلمات : طاسك / سمند / طرّه / چيست ؟

8-     واژه « طرّه » در بيت بالا چيست ؟ به چه منظور به كار رفته است .

9-     آرايه « تشبيه » را در ابيات چهارم و ششم نشان دهيد .

10-در كدام يك از سه بيت پاياني ، آرايه ي تضاد ديده مي شود .

11-در بيت هفتم و هشتم كدام آرايه ادبي به كار رفته است ؟ چرا ؟

12-در بيت «خوردست خدا …» بجز آرايه تلميح ، يك آرايه ديگر نشان دهيد .

13-معني واژه ي « رقيب » چيست ؟

14-انواع مفعول را در بيت آخر مشخص كنيد .

15-معني و مفهوم ابيات را بنويسيد .

بخش دهم :

1- جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني از شاعران كدام قرن است ؟ سروده هاي وي در چه موضوعاتي است ؟

2-     مشهور ترين سروده جمال الدين عبدالرزاق كدام است ؟ موضوع آن چيست ؟

3-     چه محدوده اي از تاريخ نثر فارسي را نثر قديم گفته اند .

4-     به كدام محدوده زماني نثر معاصر اطلاق مي شود .

5-     انواع نثر قديم و شيوه هاي متداول آن را نام ببريد .

6-     هر يك از انواع نثر قديم را در يك سطر تعريف كنيد .

7-     هر يك از آثار زير چه نوع نثري دارند .

الف: سياست نامه  ب: مرزبان نامه  ج: قابوس نامه  د: تاريخ بلعمي  ه‍ : تاريخ جهانگشاي جويني و: كليله و دمنه ز: مناجات نامه خواجه عبدا… انصاري

8-     حماسه در لغت به جه معني است ؟ و در اصطلاح ادبي به چه آثاري حماسي مي گويند .

9-     چهار زمينه آثار حماسي را فقط نام ببريد .

10-خرق عادت در اصطلاح حماسي چيست ؟

 

+ نویسنده در شنبه بیست و ششم بهمن 1387 |

به نام خدا زبان فارسی 2پیش دانشگاهی بهمن87  ادبیات توصیفی     دبیر علی کریمی   نام ونام .....

  1- در بيت «ابر بهاري ز.... اسب بر انگيخته/ و ز سم اسب سياه لؤلؤتر ريخته» منظور از «اسب سياه» و «لؤلؤتر» به ترتيب، کدام است؟ (سراسري 75) 1) ابر- باران 2) ابر- رنگين کمان 3) باد- ابر 4) رعد- برق  

  2- معني کامل بيت «برگل تر عندليب، گنج فريدون زده است / لشکر چين در بهار، خيمه به هامون زده است» کدام است؟ (سراسري 75)

1) بلبل بر شاخه پرطراوت گل مي خواند و دشت و صحرا سبز است 2) دشت و صحرا پر از گل است و خيمه هاي سپاه ، سبز است
3) قمري بر روي شاخه گل نغمه خواني مي کند و سپاه بر دشت خيمه زده است 4) گل فراوان است و همه ي دشت را پر کرده است  

  3- اميل زولا، پيرو مکتب ادبي « ناتوراليسم» اصلي ترين شرط نويسندگي را چه مي داند؟ (سراسري 75) 1) تخيّل 2) واقعي 3) تخيلي واقعي 4) نمادين  

  4- چه توصيفاتي بر «تشبيه و مقايسه» نهاده شده اند؟ (سراسري 77) 1) تخيلي 2) واقعي 3) تخيلي واقعي 4) نمادين  

  5- مفهوم نوشته شده در مقابل کدام گزينه، نادرست است؟ (سراسري 77)

1) بر گل تر، عندليب گنج فريدون زده است، نغمه سرايي بلبل بر شاخه ي باطراوت گل 2) کبک دري ساق پاي، در قدح خون زده است، شکستگي پاي کبک 3) گويي بط سفيد، جامه به صابون زده است، سفيد پرهاي مرغابي 4) لشکر چين در بهار خيمه به هامون زده است، شکفتن گل هاي رنگارنگ بهاري در دشت  

  6- کلمه هاي کدام گزينه براي کامل کردن عبارت زير مناسب تر است؟ (سراسري 77) «وصف شاعرانه، حاصل ... شاعر است، توأم با...»

1) احساس لطيف، صور خيال 2) تلاش بي وقفه- اثرپذيري و تقليد 3) دقت و منطق- نقد و اصلاح 4) علم و دانش- تمرين و ممارست  

  7- در بيت : «سد و سماطي کشيد بر دو لب جويبار/ چون دو رده چتر سبز، در دو صف کارزار» معني «سماط» چيست؟ (سراسري 77)

1) مشير 2) چتر و نيزه 3) صف و رده 4) ديوار  

  8- منظور از «چوک» در مصراع «چوک ز شاخ درخت خويشتن آويخته» کدام پرنده است؟ (سراسري 78)

1) زاغ 2) شباويز 3) عندليب 4) قمري  

  9- معني «بيخته» چيست؟ (آزاد 78) 1) آويخته 2) صاف کرده 3) آميخته ) آراسته  

  10- املاي کدام کلمه غلط است؟ (سراسري 79)

1) سمات: دسته 2) شباح : سياهي که از دور به نظر رسد 3)ارغند: خشمگين و قهرآلود 4) حصين، محکم  

  11- در کدام گزينه « تشخيص(personification) هست؟ (سراسري 79)

1) ز مي ز ارديبهشت گشته بهشت برين 2) گشت نگارين ... و پنهان در مرغزار 3) لاله سوي جويبار ... بيرون زده است 4) چوک ز شاخ درخت خويشتن آويخته  

  12- «ديده از ديدار آفرينش فروبستن» کنايه از چيست؟ (سراسري 77) 1) کوري 2) مردن 3) بي توجهي به غفلت 4) بي اعتنايي به ماديات  

  13- کدام دو مصراع از نظر تعداد متمم، همانند هستند؟

1) جوي شک بهتر به يک توده گل / دل مادر به کفش چون نارنگ 2) چون سپرخيز ران بر سرمرد سوار/ از سيم به سر يکي کله خود
3) از در درآمدي و من از خود به در شدم/ ببايد زدن سنگ را بر سبوي 4) ميفکن به فردا مر اين داوري را / وين عمارت به سر نبرد کسي  

  14- کدام گزينه، از بيت «گشت نگارين ... پنهان در مرغزار/ همچو عروسي غريق در بن درياي «چين» فهميده مي شود؟

1) غلبه ي رنگ و گل و سبزه بر رنگارنگي قرقاول 2) مشخص وممتاز بودن پرهاي رنگارنگ قرقاول از گل و سبزه 3) زيبا شدن چمن زار به وسيله آواز دل انگيز مرغابي ها 4) غلبه ي رنگ سبز آسمان بر رنگ و جلوه ي درياي نيلگون
15- «بر گل تر عندليب،گنج فريدون زده است/ لشکر چين در بهار، خيمه به هامون زده است، يعني .... (سراسري 82)
1) بلبل بر شاخسار گل نغمه سرايي مي کند و گل ها و سبزه ها در بهار در صحرا روييده است 2) بلبل به گنجينه ي گل هاي سرخ دست يافته است و مردم در بهار به دشت و صحرا مي روند 3) بلبل بر لب جويبار که گل ها روييده است، نغمه مي خواند و شکوفه هاي بهاري در اطراف چادرها روييده است 4) بلبل همچون گنجينه است که گل ها بدان دست يافته اند و مردم در بهار ، خيمه ها را در پاي کوه برپا کرده اند.
16- دل پذيرترين توصيف و تصويرنگاري عناصر طبيعي در سروده هاي کدام شاعر ديده مي شود؟ (آزاد 83)
1) هاتف 2) نظامي 3) سعدي 4) عنصري  

  17- «ارغند» يعني ... (سراسر 75) 1) افسون 2) آويزان 3) خشمگين 4) زهرآگين  

  18- «اورند» به کدام معني ، نيامده است؟ (سراسر 75) 1) سپاه و لشگر 2) حيله و فريب 3) شأن و شوکت 4) فر و شکوه  

  19- «چند» در بيت «اي قسمت زمين بر آسمان شو/ بروي بنواز ضربتي چند» چيست؟ (سراسر 75)

1) قيد پرسشي 2) قيد مبهم 3) صفت مبهم 4) صفت پرسشي  

  20- مفهوم بيت «بر ژرف دهانت، سخت بندي / بر بسته سپهر ديو پرفند» از قصيده دماونديه ي «بهار» در کدام گزينه آمده است؟ (سراسر 75)

1) ديو مکار،قفلي محکم بر در آسمان زده بود 2) فلک غدار، زبان پرفريب تو را بسته بود 3) نظام خودکامگي، راه آسمان را سد کرده بود
4) نظام استبدادي ، آزادي بيان را سلب کرده بود  

  21- معني «فند» چيست؟(آزاد 76) 1) هنر 2) مکر 3) بند 4) رنگ  

22- کدام کلمه از نظر ساخت با بقيه فرق دارد؟( آزاد 76) 1) شير افکن2) پس افکند 3) شيراوژن 4) بادپيما  

  23- با توجه به مفهوم بيت «برکن ز بن اين بنا که بايد/ بناي ظلم بر کند» فعل مصراع دوم کدام است؟(آزاد 77)

1) بايد برکند 2) برکند 3) بناي ظلم برکند 4) ظلم برکند  

  24- در شعر زير قصيده دماونديه، منظور ملک الشعراي بهار، از «کافور بر آن ضماد کردند» چيست؟ (سراسر 78)
تو قلب فسرده ي زمين / از درد دورم نموده يک چند   تا درد و ورم فرونشيند / کافور بر آن ضماد کردند

1) جاري شدن آب باران بر روي کوه 2) ريزش برف بر کوه 3 ) سايش و فرسايش کوه 4) گرد و غبار نشسته بر کوه  

  25- معني «ارغند» بگرداي چو اژدهاي گرزه /بخروش چو شرزه ارغند» چيست؟ (سراسري 79)

1) تيزرو و پيچان 2) کهن سال و مجرب 3) خشمگين و قهرآلود 4) درشت هيکل و گرسنه  

  26- «آوند» يعني... (آزاد 79) 1) تعلق 2) طراوت 3) فرياد 4) آرامش  

  27- منظور شاعر از «سوخته جان» در بيت «پنهان مکن آتش درون را / زين سوخته جا شنو يکي پند» کيست؟ (آزاد 79)

1) کوه دماوند 2) عاشق 3) خود او 4) مردم ستمديده  

  28- ملک الشعراي بهار در بيات زير از قصيده دماونديه، به جز بيت ... از مبارزه با استبداد و اختناق حاکم بر جامعه، سخن گفته است.(سراسري 80)

1) از آتش دل برون فرستم / برقي که بسوزد آن دهان بند 2) بگراي چو اژدهاي گرزه / بخروش چو شرزه شير ارغند
3) تا چشم بشر نبيندت روي / بنهفته به ابر چهر دل بند 4) من بند دهانت برگشايم / ور بگشايند بندم از بند  

29- املاي کدام کلمه درست نيست؟ (آزاد 80) 1) صفه : ايوان 2) صفله : پست 3) صناديد: مردان بزرگ 4) منور: دلير  

  30- در کدام گزينه صنعت ادبي «استعاره » مي يابيد؟ (آزاد 80)

1) اي دشت زمين بر آسمان شو 2) بر کام دل به گردش ايام دل مبند 3) اي کشته که را کشتي تا کشته شدي زار 4) نبايد خن گفت ناساخته
31- در تحليل نهايي مفهوم دو بيت زير که به شيوه نمادين خطاب به دماوند سروده شده است کدام است؟ (سراسري 81)
اي مادر سر سپيد بشنو / اين پند سياه بخت فرزند از سر بکش آن سپيد خنجر / بنشين به يکي کبود آورند 1) به کوه دماوند مي گويد که برفهايش را ذوب کند و دوباره آتش فشاني کند 2) به مادر پير خودش توصيه مي کند که فقر و درويشي را رها کند و به رفاه آسايش خود مينديشد 3) به ملت بزرگوار ايران مي گويد که سلطه ي جهاني و امپراطوري قديم خود را دوباره احيا کند 4) به مردم ايران توصيه مي کند که سازش با استبداد را رها کنند و خود حکومت را بدست گيرند
32- مفهوم بيت زير از قصيده ي دماونديه بهار، در کدام عبارت آمده است؟ (سراسر82)
بر ژرف دهانت سخن بندي / بر بسته سپهر ديو پرفند 1) نظام، استبدادي فرياد آزاديخواهي را در گلوي تو خفه کرده است
2) وسوسه هاي شيطاني جلوي فعاليت و تلاش تو را گرفته است 3) تجارب گذشته به تو آموخته است که سکوت موجب عافيت است
4) اين نظام خودکامه در برابر هرگونه آزاديخواهي، سکوت کرده است
33- در بيت «پنهان مکن آتش درون را / زين سوخته جان شنو يکي پند» مخاطب شاعر کيست؟ (آزاد 82)
1) کوه دماوند 2) مردم 3) سپهر 4) سوخته جان
34- معاني درست همه ي کلمات «آوند- اشاعه- نيبوع- پاليز» به ترتيب کدام است؟ (سراسري 83)
1) آويزان کردن- پراکنده- دريا- بوستان 2) موج- اشاره کردن- چاه- زراعت 3) آواز- منع کردن- کاريز- خزان 4) معلق- پراکندن- چشمه- کشتزار
35- معني واژه هاي «مينو» و «اورند» با توجه به بيت «فرو رود ز مينو به جهان آورد آورد/ همراه گل سرخ خره و اروند» (سراسري 83)
1) جنت- نفحه 2) عدم - سبزه 3) آسمان- شکوفه 4) بهشت- شکوه
36- املاي کدام واژه غلط است؟ ( آزاد 83) 1) قمري: خواننده 2) ارقند: خشمگين 3) مهجور: دورافتاده 4) غرامت: تاوان  
  37- املاي کدام کلمه با توجه به معني مقابل آن، غلط است؟(سراسري 75)

1) مشرئه : جاي ورود آب 2) تخطئه : نادرست شمردن 3) معوّل : قابل اعتماد 4) ضيعه: آب و زمين زراعتي  

  38- مقصود شاعر از «پرنده شاعر» در عبارت «آن چه در کوير زيبا مي رويد. خيال است. اين تنها درختي است که در کوير مي بالد و گل مي افشاند . گل هايي همچون قاصدک، آبي و سبز و کبود عسلي، خيال در کوير جولان دارد و سکوت هراس انگيز کوير، در پيدايش بال هاي اين پرنده شاعر، سخن مي گويد کدام است؟ (سراسري 75) 1) کوير 2) گل 3) قاصدک 4) خيال  

  39- کدام عبارت کمترين غلط املايي را دارد؟ (آزاد 76)

1) طلب آن کن تا بداني که اين صفات بجايم و صباع را در تو براي چه آفريده اند؟ 2) پرده داران حرم سطر و عفاف ملکوت، آن ها را با اين شهاب هاي آتشين مي زنند 3) فصلي در همان روز اتفاق .... افتاد و در حسن معاشرت و آداب مهاورت
4) در لباسي که متکلمان را به کار آيد و مترصلان را بلاقت بيفزايد  

  40- در کدام گزينه، «حساميزي» وجود دارد؟ (سراسري 77)

1) لطافت زيباي گل، زير انگشت ها تشريح پژمرد 2) آسمان، هم نژاد کوير شد 3) آن عالم پرشگفتي و راز، سرايي سرد شد 4) آسمان، فريبي آبي رنگ شد  

  41- با توجه به عبارت «آن شب، گرم تماشا و غرق در اين درياي سبز معلقي که بر آن، مرغان الماس پر، زيبا و خاموش ، تک تک از غيب سر مي زنند ...» منظور از «درياي سبز» و «مرغان الماس پر» کدام است؟ (سراسري 77)

1) آسمان ، ستارگان 2) شهر ، چراغ ها 3) دشت ، گل ها 4) دريا، پرندگان  

  42- درپاژه ي آن مسرعه اي است که به پنج نايژه، آب بسيار بيرون مي آيد که مردم برمي گيرند» يعني: (سراسري 78)

1) مردم در کنار آبشخور چاهي کنده اند که آب آن از پنج لوله خواره گونه، بيرون مي جهد. 2) مردم در کنار آبشخور پنج لوله ساخته اند که آب فراوان از آن ها به درون حوض سرازير مي شود 3) مردم آب مورد نياز را از درياچه اي که داراي پنج نواده پرآب است، بر مي دادند 4) مردم از آب فراواني که از پنج لوله ي ديواره ي حوض خارج مي شود، استفاده مي کنند  

  43- در عبارت زير، چه کسي عطر الهام را در فضاي اسرار آميز صحراي عربستان، استشمام کرده است؟
«اين شهادت را يک نويسنده روماني داده است که براي شناختن محمد(ص) و ديدن صحرايي که آواز پر جبرئيل همواره در زير غرفه ي بلند آسمانش به گوش مي رسد و حتي درختش ، غارش، کوهش ، هر صخره ي سنگين و سنگ ريزه اش آيات وحي را بر لب دارد. به صحراي عربستان آمده است و عطر الهام را در فضاي اسرار آميز آن استشمام کرده است». (سراسري 78)

1) حضرت محمد(ص) 2) جبرئيل ) نويسنده روماني 4) سنگ ريزه  

 44- در جمله «نگاههاي اسيرم را همچون پروانه هاي شوق در اين مزرع سبز آن دوست شاعرم رها مي کنم» به ترتيب چند صفت و چند مضاف اليه وجود دارد؟(سراسري 79) 1) پنج ، چهار 2) چهار، پنج 3) چهار ، سه 4) سه ، چهار  

 45- در کدام عبارت غلط املايي وجود ندارد؟ (آزاد 79) 1) و در پاژه ي آن مشرعه اي ساخته است 2) در ميان شهر مسجدي عظيم پاکيزه و نيکو آراسته و هصين 3) و در اين سفر بسيار خرقه پوش او بودند 4) وار ذاق لشکر از آن باشد  

 46- در کدام عبارت عنصر خيال بر تعقل و انديشه ي علمي غلبه دارد؟ (سراسري 82)

1) چنين بود که هر سال يک کلاس بالاتر مي رفتم و به کوير برمي گشتم، از آن همه زيبايي و نشئه هاي سرشار از شعر و خيال محروم تر مي شدم. 2) در کوير، راه تنها به سوي آسمان ، کشور سبز آرزوها، چشمه ي مواج و زلال نوازش ها و اميدها و سرزمين هاي نجات.
3) ديدارها همه بر خاک بود و سخن ها همه از خاک، که آن عالم پرشگفتي و راز، سرايي سرود و بيروح شد بساخته ي چند عنصر.
4) امسال که به کوير رفتم، ديگر سر به آسمان نکردم و همه چشم در زمين که اين جا مي توان چند حلقه چاه در آ ن جا مي شود چغندر کاري کرد.  

  47- معني «بر رود» در «مبلغي بر باروي شهر بررود» چيست؟ (آزاد 82) 1) سرريز شود 2) فرو رود 3) در رود 4) بگيرد  

  48- در کدام عبارت ، آرايه ي «متناقض نما» مشهود است؟ (سراسري 83)

1) شب کوير، اين موجود زيبا و آسماني که مردم شهر نمي شناسند، شب ديگري است 2) صداي سايش بالهايش تنها سخني است که سکوت ابري کوير را نشان مي دهد و آن را ساکت تر مي نمايد. 3) ماوراء الطبيعه را- که همواره فلسفه از آن سخن مي گويد و مذهب بدان مي خواند- در کوير به چشم مي توان ديد 4) خيال- اين تنها پرنده ي نامرئي که آزاد و رها همه جا جولان دارد- سايه ي پروازش تنها سايه اي است که بر کوير مي افتد  

  49- باتوجه به معني، املاي کدام واژه درست است؟ (آزاد 83) 1) حسين: استوار 2) دحشت: حيرت 3) صخره: ريشخند 4) قريو: هياهو  

  50- معناي کدام واژه غلط است؟ (آزاد 83) 1) دهشت ،حيرت2) رخام، سستي ، رخوت 3) ستردن ، پاک کردن 4) غدار: فريب کار

51- همه ي آثار زير، به جز ... از «لامارتين» است؟ (سراسري 75) 1) تخيلات شاعرانه 2) تفکرات نو 3) سه تفنگدار 4) سفر شرق
52- در تخيلات شاعرانه از کيست؟ (آزاد 77)
1) ولفگانگ گوته 2) دکتر عبدالحسين زرين کوب 3) دکتر علي شريعتي 4) آلفونس دولامارتين
53- در کدام دو اثر آلفونس، دو لامارتين فرانسوي، نشانه هايي از تأثير سفر شرق او را مي توان يافت؟ (سراسري 78)
1) سقوط يک فرشته 2) تخيلات شاعرانه 3) تفکرات نو 4) آهنگ هاي شاعرانه و مذهبي
54- «عوايد» يعني .... (آزاد 78) 1) نتايج 2) زيان ها 3) منافع 4) اموال
55- در همه ي گزينه ها، به جز گزينه ي ... حساميزي وجود دارد.
1) آهنگ لطيف و پرجلال تو براي دنياي ناچيز ما خيلي زياد است 2) اين صدا، طنيني طبيعي و زمزمه اي سوزان و خدايي است
3) يک گوش واحد است که اين هر دو صدا را مي شنود 4) گوش من غرق شنيدن صداي شيرين تو شده است
56- واژه هاي کدام گزينه، به ترتيب، براي کامل کردن عبارت زير، مناسب است؟ (سراسري 79)
«اميل زولا يکي از برجسته ترين چهره هاي مکتب ... ، «...» را به جاي «...» اصلي ترين شرط نويسندگي مي داند».
1) سمبوليسم- واقع بيني- تخيل 2) سمبوليسم- تخيل- واقع بيني 3) ناتوراليسم- تخيل- واقع گرايي 4) ناتوراليسم- واقع بيني - تخيل
57- نام مؤلفان کتابهاي «تخيلات شاعرانه» اگمونت، رازها، ورتر» به ترتيب در کدام گزينه آمده است؟ (سراسري 81)
1) گوته ، لامارتين ، گوته ، لامارتين 2) لامارتين ، گوته ، لامارتين ، گوته 3) گوته ، گوته ، لامارتين، لامارتين 4) لامارتين، لامارتين، گوته ، گوته
58- عبارت «شاعر حساس فرانسوي است که تاريخچه ي زندگي او در دو کلمه ي «عشق مخور» مي توان خلاصه کرد، خودش مي گويد: «تا ر و پود وجود مرا از عشق به هم بافته اند و عشق زنجير ....است که آسمان را با زمين پيوند مي دهد، او بي تاب و بي قرار در پي درک رموز طبيعت و فهم اسرار خلقت است، کدام شاعر را معرفي مي کند؟ (سراسري 81)
1) ولتر 2) لامارتين 3) دوفو 4) آلفوسن دوده  

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |
((   دهه ی فجر آیینه ای است که خورشید اسلام در آن در خشیدن گرفت .))          

به نام خدا   * ادبیات فارسی ۳ بخش ادبیات غنایی  بهمن ۸۶ نام ونام خانوادگی :    

الف )    معنای لغات زیر را بنویسید  (۲نمره )

    ۱- فرقت :                   ۲- خلیدن :               ۳- گران جان :        ۴- مضیف :                ۵- غازه :                    ۶- آوازه شدن :                      ۷- چوبینم دوست را یک روز دیدار :                    ۸- چه مایه غم خورد تا گل بر آرد :   

ب)درکدام ترکیب غلط املایی وجود دارد ؟  (۱)

 سبز ونغز – عود وصاج -   بانگ طرب – حقه ی زر -  -   شکفته گی روح

ج) تاریخ ادبیات :( ۱)

 ۱- مصیبت نامه از کیست ؟              ۲- نام دیگر منطق الطیر چیست ؟                  ۳- حسان العجم لقب کیست ؟      ۴- فخرالذین اسعد گرگانی در چه قرنی می زیست؟

د)دستور :( ۲نمره)  

    ۱ - در مصراع(( تو پرتو صفایی از آن بار گاه حسن))  مسند کدام است ؟                    ۲- در مصراع (( این سر به مهر نامه بدان یار مهربان رسان )) چند صفت پیشین وجود دارد ؟                       ۳- نهاد مصراع (( شد یکی پروانه تا قصری ز دور )) کدام واژه است ؟

 ۴- در مصراع (( هرکه شدت حلقه ی زر زود برد حقه ی زر )) ضمیر ((ت )) مضاف الیه کدام کلمه است ؟

ه) آرایه های ادبی(۲نمره)   

      ۱- در بیت (( نه شاخش خشک گردد روز سرما / نه برگش زرد گردد روز گرما )) واژه ی مشخص شده چه آرایه ای را می سازد ؟     

        ۲- در این بیت (( اگر چه تلخ باشد فرقت یار / در اوشیرین بود امید دیدار )) چه آرایه ای وجود دارد ؟

 ۳- در مصراع (( سرخ شد چون آتشی اعضای او )) وجه شبه چیست ؟ 

  ۴- کلمات قافیه در بیت (( دست در کش کرد با آتش به هم / خویشتن گم کرد با او خوش به هم )) کدامند ؟

ز) درک مطلب  (۲نمره)

 ۱- در منطق الطیر عاشق حقیقی چگونه توصیف شده است ؟

 

۲- (( باز گشت ودفتر خود باز کرد )) یعنی :

 

۳- در کار بودن  یعنی :

۴- غزل های مولانا در کدام حوزه ی ادبیات قرار می گیرد ؟         

 ۵-  منظور از گوهر گوینده چیست ؟

۶- تیمار دیدن یعنی :      

۷- نامه ی سر به مهر یعنی :        

 

۸- پیراستن و رغم در اصل به معنی :                                          هستند .                 

 

ح) ابیات زیر را معنی کنید (۳نمره)

۱- مرا تا عشق صبر از دل براندست /   بدین امید جان من بماندست 

 

۲- باد صبا دروغ زن است وتو راست گوی / آن جا به رغم باد صبا می فرستمت 

 

۳- آن که شد هم بی خبر هم بی اثر /  از میان جمله او دارد خبر        

 

۴- خاک سیه بر سر او کز دم تو تاز نشد / یا همگی رنگ شود یا همه آوازه شود 

 

۵- راز نهان دار و خمش ور خمشی تلخ بود  /   آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود 

 

۶- ناقه ی صالح چو زکوه زاد یقین گشت مرا /   کوه پی مژده ی تو اشتر جمازه شود

 

ط ) ابیات زیر را کامل کنید   (۲)

۱- ساقیا بده جامی  ......................................                              ................................... زین حجاب ظلمانی 

۲- بی وفا نگار من می کند به کار من                                      .................................................................

۳- .....................................................................                          پیش از آن که این خانه رو نهد به ویرانی

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |
   به نام خدا زبان فارسی ۳ تجربی بهمن87  نام ونام خانوادگی                             دبیر کریمی

۱- مضمون اصلی نوشته های کهن در باز گردانی به چه صورت در می آید ؟

 

۲- هدف از باز گردانی چیست ؟

 

۳- شیوه های واژه سازی با استفاده از وند  چه نام دارد ؟ مثال بزنید .

 

۴- کلماتی که در زبان عربی تشدید پایانی دارند در زبان فارسی چه زمانی تشدید می گیرند (بامثال)  

 

۵- علائم اختصاری زیر نشانه چیست ؟

سمت :                                              هما :                                       ساف:

۶- معنا شناسی چیست ؟ هر عنصر زبانی دارای چند معناست ؟

 

۷- در گذر زمان برای واژه ها چند وضعیت پیش می آید با مثال توضیح دهید .

 

 

۸- واژه های جدید به چند شیوه ساخته می شوند ؟با مثال بنویسید

 

 

 

۹- کدام تر کیب حس آمیزی دارد ؟چرا          ( نسیم محبت ، صدای شکفتن ، آغوش چمن )

 

۱۰- کدام عامل هنری بیان موجب تاثیر کلام وسخن می شود ؟

 

۱۱- در عبارات زیر صور خیال را مشخص کنید ؟

الف) گل خندان كه نخندد چه كند ؟               علم از مشك نبندد چه كند ؟

 ب) طيران مرغ ديدي كه تو زپاي بند و شهوت       بدر آي تا ببيني طيران آدميت

 پ) اي جانِ جانِ جان ما نامديم از بهر نان    بر جه ، گدارويي مكن در بزم سلطان ، ساقيا

ت) چشم آسايش كه دارد از سپهر تيزرو               ساقيا ، جامي به من ده تا بياسايم د ُمي

۱۲- چهار بیت بالا را باز گردانی کنید ؟

الف)

ب)

پ)

ت)

 

۱۳-بیت (ب) سوال ۱۱  را باز نویسی کنید

 

 

۱۴- در متن زیر : الف ) گروه های اسمی  ب) هسته  ج) نوع وابسته ها  را مشخص کنید

مدرسه ی هوشمند ایرانی

ویژگی های مدارس هوشمند در مدرسه هوشمند، برنامه درسي محدود كننده نيست و به دانش آموزان اجازه داده مي شود از برنامه درسي خود فراتر گام بردارند. در اين مدرسه، روش تدريس براساس دانش آموز محوري است

تأكيد بر مهارت هاي فكر كردن و فراهم ساختن محيط ياددهي ـ يادگيري، از راهبردها و خط مشي هاي مدرسه هوشمند است.

هفت اصل كليدي در مدارس هوشمند، عبارتند از: ۱ـ دانش خلاق، ۲ـ استعداد يادگيري، ۳ـ توجه به فهم مطالب، ۴ـ آموختن با هدف تسلط و انتقال آن، ۵ـ ارزيابي آموخته ها به شكل متمركز، ۶ـ غلبه بر مشكلات، ۷ـ مدرسه به عنوان يك سازمان آموزشي

مدرسه هوشمند مدرسه اي است كه كنترل و مديريت آن مبتني بر فن آوري رايانه اي و شبكه اي انجام مي شود و محتواي اكثر دروس آن الكترونيكي و سيستم ارزشيابي و نظارت آن هم هوشمند است.

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |
به نام خدا زبان فارسی ۲انسانی بهمن87  نام ونام خانوادگی  دبیر کریمی

۱- حرف ( ی) صامتی که بین دو مصوت بیا ید .................... نام دارد .

۲- گذاشتن تشدید پایانی لازم است به شرط این که .................. 

۳- روش های کلی وعمومی تحقیق را نام ببرید .

۴- مهمترین ابزار مرجع شناسی ................     نام دارد .

۵- در برگه کتاب خانه معمولا .......... و ............. و  ..................  نوشته می شود .

۶- فهرست مقالات فارسی تالیف ..................   است .

۷- در هر کتاب خانه معمولا ..............  نوع برگه در برگه دان وجود دارد .

۸- واج ها .......   زبان هستنند ، درحالی که الفبا نشانه های ............  هستند .

۹- واج های زبان به ..............  و ...............  تقسیم می شوند .

۱۰- دایره المعارف فارسی به سرپرستی .................... تالیف شد .

۱۱- نام آوا را تعریف کنید ؟

 ۱۲-آنچه به تحقیق اعتبار می بخشد ..................... نام دارد .

۱۳-انواع فهرست را نام ببرید .

۱۴- اسم جنس را با مثال تعریف کنید ؟

 

۱۵- کلمات زیر طبق کدام الگوی هجایی ساخته شده اند ؟ مدرسه – دانشگاه – کاشت - درس

 

۱۱- کلمات زیر چند واج و چند هجا دارند ؟بنویسید

دانش :

آسمان :

کاشانه :

یادگار :

۱۲-در گروه های اسمی زیر هسته ، وابسته ، نوع وابسته را مشخص کنید( نمودار پیکانی رسم شود)

آفتاب روشن حقیقت :

هر چهار دانش آموز شرکت کننده :

برترین نیروی آدمی :

کتاب ادبیات سال دوم :

 

۱۳- نام کامل علامت های اختصاری زیر را بنویسید :

نگا:                                 قس :                          الخ :                        صص :     

     

۱۴- در متن زیر گروه های اسمی را مشخص کرده برای هر اسم چهار ویژگی بنویسید :

مدرسه هوشمند ایرانی

ویژگی های مدارس هوشمند در مدرسه هوشمند، برنامه درسي محدود كننده نيست و به دانش آموزان اجازه داده مي شود از برنامه درسي خود فراتر گام بردارند. در اين مدرسه، روش تدريس براساس دانش آموز محوري است

تأكيد بر مهارت هاي فكر كردن و فراهم ساختن محيط ياددهي ـ يادگيري، از راهبردها و خط مشي هاي مدرسه هوشمند است.

هفت اصل كليدي در مدارس هوشمند، عبارتند از: ۱ـ دانش خلاق، ۲ـ استعداد يادگيري، ۳ـ توجه به فهم مطالب، ۴ـ آموختن با هدف تسلط و انتقال آن، ۵ـ ارزيابي آموخته ها به شكل متمركز، ۶ـ غلبه بر مشكلات، ۷ـ مدرسه به عنوان يك سازمان آموزشي

مدرسه هوشمند مدرسه اي است كه كنترل و مديريت آن مبتني بر فن آوري رايانه اي و شبكه اي انجام مي شود و محتواي اكثر دروس آن الكترونيكي و سيستم ارزشيابي و نظارت آن هم هوشمند است.
در مدارس هوشمند، كامپيوتر جايگزين تخته سياه و سي.دي جاي دفتر مشق را مي گيرد.

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |

    

ای نـــــ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ام تو بهترین سر آغازآزمون ادبیات 2فصل ادبیات غنایی  سال دوم بهمن 87   نام ونام خانوادگـی      دبیرستان صادق آل محمد وردنجان

- «تفقّد» ؛ يعني ... :                                             2- «باد شرطه» به چه معني است؟

 3- «ايهام» در لغت چه معني مي‌دهد ؟                         4 - در مصراع «حافظ به خود نپوشيد اين خرقه‌ي مي‌آلود» به خود ؛ يعني ... :                 5- كدام شاعر لقب «استاد سخن» گرفته است؟
6- شرح داده شده «حافظه‌ي ماست و شعر او سرشار از انديشه‌هاي عميق حكمي و عرفاني و احساس‌ها و عواطف ژرف انساني است.» درباره‌ي كدام شاعر است؟
7- مصراع «گفتا غلطي خواجه در اين عهد وفا نيست» چه نوع آرايه‌اي دارد؟
8- مصراع«آيينه‌ي‌سكندر جام مي‌است بنگر»چه‌آرايه‌اي دارد؟
9- در مصراع «اگر خلاف كنم سعديا به سوي تو باشم» قسمت مشخص شده چه معني مي‌دهد؟
10- «خدارا» در مصراع «دل مي‌رود ز دستم صاحب‌دلان، خدارا» به چه معني است؟
11- «نيكي به جاي ياران» ؛ يعني ... :
12- منظور شاعر از «جام مي» در مصراع «آيينه‌ي سكندر جام مي است بنگر» چيست؟
13- در مصراع «به مجعمي كه در آينده شاهدان دوعالم» منظور از كلمات مشخص شده چيست؟
14- مفهوم مصراع «دلبر كه در كف او موم است سنگ خارا» چيست؟
15- در مصراع «مرا به باده چه حاجت كه مست موي تو باشم» كدام قسمت جمله حذف شده است؟
16- به «خواب عافيت» ؛‌يعني ... :                                                          17- معني «به بوي موي تو باشم» چيست؟
18- «باديه» چه معني مي‌دهد؟                                                                   19- «دل شكر» ؛ يعني ... :
20- «عنان گير» به چه معني است؟

1-در کدام بيت، همه ي آرايه هاي «تشبيه، مراعات نظير و تضاد» موجود است؟

1) اي صاحب کرامت، شکرانه ي سلامت            روزي تفقدي کن درويش بي نوا را

2) آسايش دو گيتي، تفسير اين دو حرف است       با دوستان مروت با دشمنان مدارا

3) سرکش مشو که چون شمع از غيرتت بسوزد     دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

4) دل مي رود ز دستم، صاحبدلان خدا را            دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا 

2– در بيت «سرکش مشو که چون شمع از غيرتت بسوزد / دلبر که در کف او موم است سنگ خارا» (ت) در «غيرتت» چه نقشي دارد؟

                             1) مضاف اليه              2) مفعول           3) بدل                 4) متمم

  3 - «ايهام» درلغت يعني ...  ) به يقين رساندن     2) شب زنده داري کردن  3) به گمان افکندن دیگران    4 ) خود را نيک پنداشتن 

4 – مرجع ضمير «تو» در کدام بيت با بقيه متفاوت است؟)

1) به وقت صبح قيامت که سر ز خاک برآرم       به گفت و گوي تو خيزم، به جستجوي تو باشم

2) حديث روضه نگويم، گل بهشت نبويم           جمال حور بجويم، دوان به سوي تو باشم

3) هزار باديه سهل است با وجود تو رفتن         اگر خلاف کنم سعديا به سوي تو باشم

4) به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم           به خواب عافيت آنگه به بوي موي تو باشم 

5–باتوجه به  بیت « سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد دلبر که در کف او موم است سنگ خارا »  مشبه و مشبه به کدام است   ؟

  1- دلبر - شمع       2) سنگ - دلبر           3) ت در « غیرتت »  -  شمع          4) شمع - کف

6– بین همه کلمات زیر دو آرایه ادبی وجود دارد به جز گزینه ....

   1) عرش وفرش              2) نوش ونیش           3)  تازش ونالش              4) اقبال وادبار

7– نام « قسمتی از  قصيده با مضامینی چون عشق يا توصيف طبيعت» .......

1) مطلع                2) مقطع             3) تغزل                4) تنه ي اصلي 

8– با توجه به بيت «چه بايد نازش ونالش بر اقبالي و ادباري // که تا بر هم   زني ديده، نه اين بيني، نه آن بيني» کدام آرايه ي ادبي وجود ندارد؟ 

              1) استعاره              2) تضاد                     3) لف و نشر                 4) جناس 

9-  بيت  «بس پند که بود آنگه در تاج سرش پيدا // صد پند نو است اکنون در مغز سرش پنهان» با کدام بيت پيام مشترک دارد؟ 

 1) تو يک ساعت چو افريدون به ميدان باش، تازان پس    به هر جانب که روي آري درفش کاويان بيني

                                                                                                                                                             2) بدين زور و زر دنيا، چو بي عقلان، مشو غره / که اين آن نوبهاري نيست کش بي مهرگان بيني

3) سر آلب ارسلان ديدي، ز رفعت، رفته بر گردون / به مرو آ، تا کنون در گل تن آلب ارسلان بيني

4) که گر عرشي به فرش آيي و گر ماهي به چاه افتي / وگر بحري تهي گردي وگر باغي خزان بيني 

10– همه ي گزينه ها درمورد  قالب و محتواي قصيده درست به جز گزينه ي ...

1) مفهوم و پيام قصيده و غزل يکي است. 2) داراي تغزل يا تشبيب است. 3) مصراع اول مطلع با مصراعهاي زوج هم وزن و هم قافيه است. 4) قصيده و غزل در تعداد ابيات مساوي نيستند.  

                                                   *سوال های تشریحی *

الف ) بیت ها وعبارت های زیر را به نثر روان بنویسید

 1- اي صاحب كرامت شكرانه ي سلامت              روزي تفقدي كن درويشبي نوا را

 

2  ـ عطا از خلق چون جويي ، گر او را مال دهِ گويي ؟     سوي عيب ، چون پويي ، گر او را غيب دان بيني ؟

 

3- سركش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد               دلبر كه در كف او موم است سنگ خارا

 

4-  حافظ به خود نپوشيد اين خرقه ي مي آلود              اي شيخ پاك دامن معذور دار ما را

 

 ب )  درک مطلب :  با توجه به ابيات زير به پرسش ها پاسخ دهيد :

1ـ دل مي رود ز دستم صاحبدلان خدا را                   دردا كه راز پنهان خواهد شد آشكارا

2ـ ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون              نيكي به جاي ياران فرصت شمار يارا

3ـ آسايش دو گيتي تفسير اين دو حرف است                 با دوستان مروت با دشمنان مدارا

4ـ هنگام تنگ دستي در عيش كوش و مستي             كاين كيمياي هستي قارون كند گدا را

5 - آيينه سكندر جام مي است بنگر                           تا بر تو عرضه دارد احوال ملك دارا

6ـ حافظ به خود نپوشيد اين خرقه ي مي آلود              اي شيخ پاك دامن معذور دار ما را

الف) مقصود از « راز پنهان » در بيت اول چيست ؟

ب) چرا شاعر مهر گردون را افسانه و افسون مي داند ؟

 ج) محوري ترين پيام بيت سوم را بنويسيد .

د) به نظر شاعر آنچه گدا را به قارون تبديل مي كند چيست ؟

و) « جام مي » استعاره از چيست ؟

ن) مفهوم « عبرت گرفتن از احوال گذشتگان » از كدام بيت استنباط مي شود ؟

هـ) كدام مصراع « اغتنام فرصت » را توصيه مي كند ؟

ي) در مورد « اعتقاد به تقدير » مصداقي در شعر بيابيد .

ج ) ـ آرايه هاي بيت زير را بيابيد (ذكر دو مورد)     

  هنگام تنگ دستي در عيش كوش و مستي       كاين كيمياي هستي قارون كند گدا را

 

د ) واژه ي « خورشيد » را در يك عبارت (نظم يا نثر) به شيوه اي به كار ببريد كه آرايه ي تشخيص به وجود آيد ؟

 

 

ه ) نام صاحبان آثار زير را بنويسيد .

                       جام جهان بين                                                فيه ما فيه

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |
خود آزمایی های زبان فارسی پیش دانشگاهی

       ص 7

1- مقصود از « ني » روح وجان انسان آگاه و آشنا به عالم معنا و نيز « مولانا » كه از خود و خودي خالي است . « نيستان » عالم معنا و جوار حق تعالي است و جدايي : دوري جان انسان از جوار قرب الهي مي باشد و اسیر شدن در جهان مادی .

2-« هر كسي كاو دور ماند از اصل خويش / باز جويد روزگار وصل خويش ( طلب وصل) »

3- تاثير دوگانه ي ني ( ناله ني براي « خوشحالان » ترياق و تسكين و براي« بدحالان » زهر و تلخي است . ) ، يعني بطور كلّي ناله ي جدايي را براي همه سر مي دهد .

4- نيستي ( نابودي - رسيدن به مقام فنا) را آرزو مي كند – روايت كتاب درسي نابودي و نفرين است .

5- پرده اوّل به معناي « نغمه و موسيقي» و پرده دوم به معناي « حجاب » است . ( پرده هاي ما دريد : رازهاي ما را افشاكرد .)

 6-  عشق ( به خدا ) مولانا خواستار ماندگاري عشق است .

 7- زيرا روح نيايش و توجه به حق در تار و پود آن نهفته است ( نيايش ميل به وصل  و شكايت از هجران ) .

 •      ص11

1-مصراع دوم بيت اول را مي توان به دو گونه خواند :

الف ) جز به راهي كه تو راهنماي من هستي نمي روم .

ب) جز به راهي كه تو آن را به من نمايي (نشان بدهی) نمي روم .

2-همه بيشي تو بكاهي همه كمّي تو فزايي .

3- نيايش هاي لطيف و زيبايي است لبريز از معارف ، آموزش هاي اخلاقي و اجتماعي .

4- علّامه الغيوب – ستّار العيوب ـ عزيز – جليل – جلال – بخشنده – حكيم – عظيم - …

 •      ص28

1- ستايش دادپيشگي و دادگري – ظلم ستيزي و طرد ظالم – نيرو بخشيدن – آزاد منشي – حمايت از مردم زحمتكش و دعوت آنها به اتّحاد . . .

2- همراهي و مبارزه مردم بر ضد ظلم و بيداد

2- زيرا خودبيني وناسپاسي به يزدان بر او چيره شد ، خود را جهان آفرين ( خدا ) خواند ، به هيچ نيروي برتري كه بتواند تكيه گاه او باشد اعتقاد نداشت ، پس دچار هراس شد . مردم از او روي گردان شده و ضحّاك بر او چيره شد .

3- مارهاي روييده بر دوش ضحّاك مظهري از اهريمن و تجسّم خوي اهريمني و بيداد و منش خبيث است .

4- مغز گوسفند را با مغز يكي از دو قرباني مي آميختند و بدين ترتيب هر روز يكي از دوتني را كه به قربانگاه مي آوردند ، نجات مي دادند .

5- حضرت ابراهيم (ع) : از بيم نمرود خانواده ي ابراهيم (ع) او را سه سال در غاري پنهان كردند . سرنوشت فريدون مثل حضرت موسي است ولي پرورش يافتن وي در غار شبيه حضرت ابراهيم است .

7- ضحّاك

8- جاي سوزن انداختن نبود . – شتر با بارش گم مي شد . – سگ صاحبش را نمي شناخت .

9- سرگذشت ملّتي در طول قرون و نمودار فرهنگ و انديشه و آرمان هاي آنهاست ، كتابي است درخور حيثيّت انسان و نمايشگر مردمي است كه در راه آزادگي و شرافت و فضيلت مبارزه كرده اند .

 •      ص35

1- الف) زمينه داستاني دارد .

ب) زمينه قهرماني دارد ( سياوش پهلواني است كه فنون رزم وبزم را نزد رستم مي آموزد . عبور او از آتش ، تقوا و پرهيزگاريش ياد آور خوي قهرمانان است ) .

ج) مبتني بر خرق عادت است ( گذر سياوش از آن آتش عظيم و جان سالم به در بردنش ماجرايي برخلاف عادت است ) .

د) داراي زمينه اي ملّي است ( اعتقاد ايرانيان را درباره چگونگي تشخيص بي گناهان از گناهكاران و عكس العمل مردم را در برابر آن نشان مي دهد ) 1

2-سياوش با چهره اي خندان ، با كلاه خود زرّيني بر سر ، جامه ي سفيدي همچون كفن در بر ، تن به كافور آميخته و سوار بر اسبي سياه و معتقد بر بي گناهي خود تصوير شده است .

3-خروشان و غمناگ و گريان بودند .

الف) يكي تازي اي بر نشسته سياه  // همي خاك نعلش برآمد به ماه

ب) زمين گشت روشن تر از آسمان // جهاني خروشان و آتش دمان

ج) نهادند بر دشت هيزم دو كوه // جهاني نظاره شده هم گروه

د) بيامد دو صد مرد آتش فروز // دميدند گفتي شب آمد به روز

5-در مقايسه با چنين اتّهامي ، عبور از دوزخ براي من آسانتر است .

6- در صورت اثبات بي گناهي خود ( « اگر بي گناهم رهايي مراست »)

7- به وسيله رستم كشته مي شود .

8-خيره سر ولج باز ، داراي شخصيتي ناپايدار ، ناتوان در تصميم گيري ،زود باور و دهن بین

 •      ص40

1- الف) شاعر خويشتن خويش را موضوع قرار مي دهد و از احساسات شخصي از خشن ترين تا نرم ترين آنها سخن به ميان مي آورد ، احساساتي مربوط به خدا ، خانواده ، انسانيت وطن و . . . با اين تفاوت كه نوع احساسات وي در برابر مسائل متغير است .

ب) زيرا كه يكي از سرشارترين حوزه هاي شعر است در اين نوع ادبي قرار دارد.

ج) زيرا شاعر علاوه بر منِ شخصي ، منِ گسترده خود را نيز مي تواند مطرح سازد .

د) چون تمامي آثار شعري در صورتي كه مصداق كامل شعر حماسي يا تعليمي نباشند ، غِنايي هستند .

2- بيت سوم ( عشق را خواهي كه تا پايان بري // بس كه پسنديد بايد ناپسند )

3- از عشق هر چه بگريزي ، بيشتر گرفتار مي شوي – درد عشق درماني ندارد .

4- عشق او دوباره مرا به بند كشيد و تلاش بسيار براي رهايي از آن سودمند نبود .

5- « كز كشيدن تنگ تر گردد كمند »

6- زشت بايد ديد و انگاريد خوب // زهر بايد خورد و انگاريد قند

 •      ص42

1- فروتني و بزرگ منشي و آزادگي و وارستگي او

2- تا به او بگويد خود را در برابر همه القابي كه به او منصوب كرده اند هيچ مي انگارد و اجازه داده است هر كس بر حسب اعتقاد خود هر چه مي خواهد درباره او بگويد . مهم اين است كه نبايد تحت تاثير ستايش يا نكوهش ديگران قرار گرفت .

3- هيچ كدام را ( من اين همه نيستم )

4- من هيچ يك از اينها ( كه ديگران درباره من گفته اند ) نيستم .

5- باز رفتند ( بازگشتند – برگشتند ) / بشوريدند (خشمگین شدند- اعتراض كردند ) / بيرون گرفت ( بيرون آورد ) / آواز داد ( فرياد زد - صدا زد)

6- ارادت : علاقه ، اخلاص و اظهار كوچكي در دوستي ، مشيّت الهي / اراده : خواست ، قصد ، ميل و آهنگ ، عزم و تصميم / مصاحبت : هم صحبت شدن با كسي ، دوستي / مصاحبه : گفتگو / اقامت : ماندن ، آرام گرفتن / اقامه : بر پاي داشتن

 •      ص43

1- بسته شده و در زنجير كه در زير آفتاب و بر در خيمه افتاده بود .

2- آري ، زيرا وقتي از غلام خواست كه در حضور ابراهيم خواص بخواند . شترها با شنيدن آواز غلام ، آب نخورده در صحرا پراكنده شدند .

3- خير ، ضمن تاكيد بر راستگويي امير ، از او دليل و برهاني نيز طلب كرد .

4- مهمان نوازي

5- ترتيب اجزاي جمله رعايت نشده است . – به همراه حرف « را » از حرف « مر» استفاده شده است . – آوردن جملات كوتاه ( بر خلاف نثر امروز كه معمولاَ َ جملات بلندترند ) – كاربرد فراوان افعال پيشوندي ( فراز رسيدم ، فروگرفتند . . .) آوردن لغات عربي و غير فارسي .

6- در گذشته به معني « امركرد – انجام داد» به كار مي رفته و امروز به معني«گفت » و امروزه براي احترام بجاي همه ي افعال امر مي تواينم از « بفرماييد » استفاده كنيم.

                                                                                                                                                                          2

7- موسيقي و شعر تاثير عاطفي فراوان بر شنونده مي گذارد و حتي حيوانات را متاثّر مي سازد . متن درس نيز درباره تاثير موسيقي و شعر است .

 •      ص47

1- هم مي خواست او را بيازمايد و هم اينكه عشق فرهاد را ناچيز جلوه دهد . او را مايوس كند و در هم بشکند .

2- عاشقي پاكباز و حاضر جواب .

3- بگفتا دوري از مه نيست درخور // بگفت آشفته از مه دور بهتر   

                     ( ديوانه با ديدن ماه ديوانه تر مي شود )

4- « چه خواهي كرد » يا « چه چيز به او پيشكش مي كني » ، بعد از مصراع اوّل و قبل از مصراع دوم .

5- صادقانه ، تيزهوشانه و قاطع و رِندانه و دندان شكن .

6- « ياد نكردن از او( شيرين )»

7- سر ( جان خود )

 •      ص 50

1- از خود بي خود و مدهوش شدم .

2- تسكين ( ساكن شود : تسكين يابد ) : ساكت شود

3- « تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم // از پاي تا به سر همه سمع و بصر شدم »

  •      ص52

1- چون در تمام ابيات به موضوعي واحد ( شكر و شادي عارفانه / به سر آمدن دوراني تيره و پديدار شدن صبح اميد ) اشاره مي كند . ضمن آنكه برخي ( محمّد قزويني ) اين غزل را ناظر به وقايع تاريخي معيّني پنداشته اند ( رجوع شود به مقدّمه ي غزل ) پس در تمام ابيات به موضوعي مشترك از نظر تاريخي و سياسي اشاره شده است .

2- آري ، زيرا به تحوّلي اجتماعي ( پايان يافتن استبداد و تيرگي ) اشاره مي كند و همانگونه كه در مقدّمه ي درس آمده است مي تواند به يك واقعه ي اجتماعي ( سقوط دولت امير پير حسين و آغاز حكومت شاه شيخ ابواسحاق ) مربوط باشد .

3- ( خزان – بهار ) ، ( گل – خار ) ، ( صبح - شب) ، (تدبیر و تشویش )

4- الف) پريشاني – گيسو – دراز – نگار

ب) « آن همه ناز و تغنّم كه خزان مي فرمود // عاقبت در قدم باد بهار آخر شد »

5-بله « آخر» به معنی پایان و« شد » در معنی فعل اسنادی یا ربطی به کار رفته است.

6- « آن همه ناز و تغنّم كه خزان مي فرمود »،« نخوت باد دي و شوكت خارآخرشد »

7-  شِكوه و گلايه ي حافظ از عدم توجّه به او و شكرگذاري در قبال پايان يافتن اين حقارت وشکر وشادی عارفانه از رسیدن به این منزلت .

 •      ص56

1- با شوق و اشتياق خودش كه گرما و حرارت شعله در مقابل آتش اشتياق او ناچيز است .

2- غبار – خماري – مثل يك لبخند ، خنده وار بودن

3- « آرزو هاي دو عالم دستگاه // از كف خاكم غباري بيش نيست »

4- سرسبزي گلستان به اندازه ي عمر كوتاه يك لبخند است ( خنده وار بودن گلستان نشانه ي كوتاهي و گذرا بودن زندگي و دنيا است ) .

5- غرقه – محيط – تنک آبي – كنار ( محيط : اقيانوس )

6- ناپايداري و بي اعتباري دنيا و زودگذر بودن عمر ( بي اعتباري زندگي انسان ) و اغتنام فرصت .

7- زيررا آنچه اينان بدان فخر مي فروشند عار و ننگي بيش نيست . شاعر مقام هاي اين دنيا را مايه ي ننگ مي داند .

8 « محيط » در اين بيت به معني « آگاهي ها و تصورات ما» است ( صنعت استعاره ) ،       ( برخي آن را « دنيا» و « هستي انسان » هم معني كرده اند ) .

•      ص57                                             

1- عيب جو ظاهر بين و مجنون ، حقيقت بين است . عيب جو سطحي نگر و است و مجنون عميق نگر  است .

2- ديده ي پاك و حقيق بين ، همه چيز را پاك و زيبا مي بيند ( چشم ها را بايد شست جور ديگر بايد ديد ) بر زيبابيني تاكيد مي كند .

3- هر دو شاعر به مضمون واحدي اشاره كرده اند ( فقط مخاطب در شعر وحشي ، مجنون و در شعر مولوي ، ليلي است ) . هر دو معتقدند با چشم حقيقت بين بايد به امور نگريست ، ليلي را از دريچه ي چشم مجنون بايد ديد .

4- بايد به صورت ( حور + «ي» نكره ) خوانده شود . چون « قصور » در مصراع بعد با «ي» نكره آمده است .

•      ص 61

1- تاريك زار – غم اندود – سحركوشان – چندشناك – سنگردار و  . . .

2- توصيف فرات ، ماه و ستارگان .

3- ( ديشب : شب عاشورا ) – ( امشب : شب شام غريبان )

4- « اگر دين نداريد ، لااقل در دنیای تان آزاده باشيد .»

5- زيرا نويسنده از احساسات شخصي در توصيف واقعه ي كربلا استفاده كرده است و آن واقعه ي عظيم را با شور و احساس توصيف نموده است .

 •      ص63

1- « آه دست پسرم يافت خراش // واي پاي پسرم خورد به سنگ »

2- اين كه از احساسات دروني ، عشق و انگيزه هاي دروني مادر ، عاشق و معشوق سخن مي گويد .

3- زيرا حرمت مادر را پاس نمي دارد .

4- در شعر شهريار فرزند ، سپاسگزار مادر و دلبسته اوست و برعكس در شعر ايرج ميرزا پسر ناسپاسي مي كند .

 •      ص66

1-كمال پرستش را در مستي مي داند ( مستي : سرمستي و از خود بی خود شدن عاشقانه ) .

2- « به شادي و آسايش و خواب و خور // ندارند كاري دل افگارها » كه با ابيات چهارم و پنجم حدودي ارتباط معنايي دارد .

3- باران شادي (‹ شاباش › استعاره از « قطره ي باران » است ) . 

4- زيرا آينده نيز مانند گذشته ناپايدار است و خواب و خيالي بيش نيست .

5- « به خون خود آغشته و رفته اند // چه گل هاي رنگين به جوبارها » و همچنين با بيت ششم كه « چه فرهادها مرده در كوه ها // چه حلّاج ها رفته بر دارها » مي باشد ، ارتباط معنايي دارد .

6- واژه ي « حلّاج » عربي است . در واژه ي « برقصد » نيز ، تكواژ « رقص » عربي است .

 


•      ص67

1- هي نگوييد « من » ، اين « من » شيطان است .

2- بين « نقص و كمال » / « عيب و جمال » / « خويش و غير » ، تضاد وجود دارد.

 •      ص70

1- « غم » در مصراع اوّل اندوه و ماتم اين جهاني ( با بار معنايي منفي ) و در مصراع چهارم غم عشق ( با بار معنايي مثبت ) يا غم فراق است كه حاصل آگاهي و مايه –ي شادكامي و سرمستي است .

2- زخم رزمنده را را به نشان و مدال تشبيه كرده است ، « زخم و نشان » هر دو بر سينه نشانده مي شوند . و هر دو مايه ي سرافرازي است . ( با زخم نشان گرفتن : كنايه از مبارزه اي افتخار آميز است .)

     

      • ص 75       

1-صفات انسان پر گو : ( آگنده گوش است ) – ( به نصايح ديگران توجّه نمي كند ) – ( نسنجيده سخن مي گويد ) – ( رازدار نيست ) .                    

   صفات انسان كم گو : ( رازداري ) –  ( نصيحت شنو بودن ) – (سنجيده سخن گفتن)

2-صدف ، كوه                                                                                                                                                            4

3- « نبايد سخن گفت ناساخته // نشايد بريدن نينداخته »

4- حذر كن ز نادان ده مرده گوي // چو دانا يكي گوي و پرورده گوي

     كم آواز هرگز نبيني خجل // جوي مشك بهتر كه يك توده گل

5- افراد پر حرف به نصيحت و توصيه ي خير خواهانه ي ديگران توجّه نمي كند و سخن كسي را نمي شنود .

6- از آن نوع شعر تعليمي كه موضوع آن خير و نيكي است ( حوزه ي اخلاق ) .

7- شعر تعليمي دوران گذشته بيشتر شامل سروده هايي در زمينه ي اخلاقي و مذهبي و عرفاني بوده است ولي از انقلاب مشروطه به بعد ، مسائل سياسي و اجتماعي و    روان شناسي نيز وارد شعر تعليمي جديد مي شود .

            

•       ص 79      

1- * وقعات غرايب كه خاص ، او را بود : رويدادهاي شگفت انگيزي وجود داشت كه فقط براي او رخ مي داد ( از اوسر مي زد) .

* خط جنيد بايد : حكم و فتواي جنيد لازم است .

* زبان دراز كردند : سخن چینی واعتراض و سرزنش كردند .

2- مصلحت انديشي و عافيت طلبي و عاقبت نگري قشيري را بيان مي كند .

3- بعد از آنكه خليفه تاييد جنيد را براي به دار آويختن « حلّاج » لازم شمرد ، او دستار و دراعه پوشيد و به مدرسه رفت و در جواب فتواي خليفه نوشت : حلّاج بر ظاهر حال ، كشتني است . به اين ترتيب پيش بيني حلّاج راست از آب بيرون آمد و هنگام تاييد حكم جنيد در لباس متشرعان رياكار بود .

4- در آمدن به صورت اهل شريعت تا در لباس اهل تصوّف و طريقت ، حكم قتل منصور را تاييد نكرده باشد .

5- زيرا شبلي از حقيقت سخنان حلّاج آگاه بود و براي موافقت و همراهي با مردم گلي به طرف او پرتاب كرد و حلّاج از او كه مي دانست ، توقع نداشت .

6- زيرا مريدانش نسبت به او فقط گمان نيكو داشتند ( مقلّد او بودند ) و « گمان نيكو داشتن به كسي » از « فروع دين » است در حاليكه منكران او به « توحيد و شريعت » كه از « اصول دين » است معتقد بودند و براي يك اصل ديني قيام كرده بودند آن هم اصل توحيد .

 7- زينت بخش چهره مردان خدا ، خون و شهادت آنها است ( آبروي آنها در گروِ شهادت آنها است ) .

9- وقعات غرايب – كارهاي عجايب

                    • ص 82      

1-فساد اجتماعي حاكم بر جامعه ( چنين راه ناهمواري سسب مي شود همه افتان و خيزان بروند )

2- پديده رشوه خواري

3- كمّيّت و اندازه اهمّيّت ندارد . آنچه مهم است ، نفس عمل است . « بدي و حرام » چه كم باشد چه زياد ، بد است و حرام است .

 

 

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |

راه تشخيص جمله ها از نظر تعداد ونوع اجزا:

همانطوريكه مي دانيم در هر جمله يك هدف اصلي وجود دارد، كه علّت بيان جمله از طرف نويسنده مي باشد، براي مشخص كردن اجزاي اصلي جمله ابتدا بايد هدف اصلي نويسنده از بيان جمله را مشخص كنيم.

مثلأ :در جمله ي « ديروز صبح در پارك هنگام ورزش بعضي از دوستانم را ديدم » هدف اصلي نويسنده « ديدن بعضي از دوستان به وسيله ي خودش است» پس از آنكه هدف نويسنده را مشخص كرديم جمله را فقط براساس اجزايي كه درهدف اصلي آمده است بازنويسي مي كنيم.

من بعضي از دوستانم را ديدم.

كه اين جمله براساس اجزاي اصلي سه جزء دارد.

يا درجمله ي « درفصل بهار گلها ي رنگارنگ جلوه ي بي مانندي به شهر مي دادند.»

هدف اصلي نويسنده اين است:« جلوه ي بي مانند دادن به شهر به وسيله ي گل هاي رنگارنگ»

بازنويسي جمله براساس اجزايي كه درهدف اصلي آمده است: « گل هاي رنگارنگ جلوه ي بي مانندي  به شهر مي دهند.» كه جمله جهار جزء دارد.

بعداز آنكه تعداد اجزاي يك جمله را مشخص كرديم نوع اجزاي جمله را مشخص مي كنيم.

اجزاي اصلي جمله ها را به دودسته مي توان تقسيم كرد:

1)اجزايي كه نشانه ي خاصي همراه آنهاست كه عبارتنداز:

الف)نهاد: نشانه نهاد اين است كه درمفرد وجمع بودن وشمار با فعل مطابقت دارد.يعني براي مشخص كردن نهاد تغييري درشناسه ي فعل ايجاد مي كنيم همين كه جمله را خوانديم متوجه مي شويم كه نهاد نيز نياز به تغيير دارد.يا اينكه ضمير شخصي معادل شناسه ي فعل را مي نويسيم كه مرجع آن همان نهاد جمله است ودرصورتي كه مرجع راپيدانكرديم ضميررادراول جمله قرار مي دهيم وآن را مي خوانيم اگرمفهوم جمله درست بود نشان دهنده ي آن است كه نهاد جداي جمله محذوف است.

مثال: تصادف سال گذشته بهروز را ازرانندگي ترساند.   ترساندند ( پس تصادف سال گذشته نهاد جمله است.)

       تصادفات سال گذشته

يا:معلم تمام سوال هاي ما را پاسخ داد. شناسه ندارد كه ضمير معادل آن «او» يا «آن» است معلم مرجع ضمير او است پس معلم نهاد جمله است.

ب)فعل : كه نشانه هاي فعل عبارتنداز:

1)برانجام كاري يا نسبت دادن چيزي به كسي يا چيزي دلالت مي كند.

2)بريكي از زمانهاي گذشته ،حال يا آينده دلالت دارد.

 

3)برشخص مشخصي دلالت مي كند.

4) نشانه آن شناسه است.

5) تعيين كننده ي تعداد ونوع اجزاي جمله است.

ج) متمم : گروه اسمي يا اسمي كه بعد از يكي از حروف اضافه قرار مي گيرد(نگاه كنيدبه: جدول حروف اضافه)

نكته: ممكن است حرف اضافه قبل از متمم حذف شده باشد براي مشخص كردن اين مورد اگر گروه اسمي بدون نشانه اي جزءاجزاي اصلي جمله باشد درصورتي كه بتوانيم حرف اضافه اي قبل از آن بياوريم آن را متمم محسوب مي كنيم.

مثل: علي زمين خورد.     مي توانيم بگوييم :علي به زمين خورد.

د)مفعول : گروه اسمي اي است كه نشانه ي «را» بعداز آن مي آيد يا بتوان نشانه ي«را» بعداز آن آورد.

مانند : محمد غذا خورد.       محمد غذاراخورد.

2) اجزايي كه نشانه ي خاصي ندارندكه عبارتنداز:

الف) مسند:  1)معمولأصفتي است كه مفعول يا نهاد قبل از خود را توصيف مي كند.

                 2) گاهي مي توان از مسند ونهاد يا مفعول قبل از آن يك تركيب وصفي درست كرد.

مانند: وزرش باد هواي تهران را پاكيزه كرد.   مي توان گفت: هواي پاكيزه ي تهران

       تمام چراغ هاي خانه را روشن كردم.   مي توان گفت: چراغ هاي روشن خانه

      جيب هايم را از شكلات وآجيل پركرده ام.   مي توان گفت: جيبهاي پر

     علي پسر زرنگي است.  « پسرزرنگ بودن علي را توصيف مي كند.»

               3) درجمله هاي چهارجزئي بعداز مفعول يا متمم مي آيد.

              4) درجمله هاي سه جزئي فعل آن « است، بود، شد، گشت ، گرديد، ماندن، به نظر رسيدن» است درصورتي كه اين فعل ها فعل كمكي يا درمعاني زير نباشند:

است و بود :به معني « وجود داشتن وموجود بودن»

بود درمعني «قرار داشتن»  قلّه دردوقدمي ما بود.

شد : به معني « رفتن» « فرارسيدن»مثل: شب شد يعني شب فرارسيد.   « امكان داشتن » مثل: نمي شود اين مسئله را حل كرد. يعني امكان ندارد اين مسئله را حل كرد.  «اتفاق افتادن ،به عمل آمدن» مثل:جنگ شد. يعني جنگ اتفاق افتاد.

نكته: درمواردي فعل « شدن» در ساختارفعل مركب هم به كار مي رود. مانند:« انجام نشدن»

 

گشت وگرديد به معني « چرخيدن وجستجو كردن» مانند : اين اتاقك راخوب بگرد. يعني جستجوكن.

به نظررسيدن به معني « به ذهن خطور كردن»مانند مطلبي به نظرم رسيد. « گمان كردن،حدس زدن» به نظرم مي رسد كه او مي خواهد با من همراه شود.

ماندن« باقي ماندن» « اقامت كردن»« بودن ومانستن»

مثل: چقدربه پدرش مي ماند.      همين جا بمان.      ازآن همه پول همين مانده است.

ب) مفعول دوم:

اسم يا گروه اسمي كه بدون فاصله قبل از فعل گذرا به مفعول «رايي» يا فعل گذرا به مفعول ومتمم بيايد ونشانه ي خاصي همراه آن نباشد وويژگي هاي مسند هم برآن صادق نباشد مفعول دوم محسوب مي شود.

مثلأ:معلم تمام سوال هاي ما را پاسخ داد. « پاسخ» مفعول دوم است زيرا مانند مسند سوال ومعلم را توصيف نمي كند.وهمچنين فعل علاوه بر « سوال هاي ما» كه مفعول با نشانه است بر«پاسخ » نيز انجام شده است.

 

 

 

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |

حروف اضافه ساده

حروف اضافه مركب

حرف اضافه

توضيحات

به+اسم+ ِ

از+اسم+ ِ

بر+اسم+ ِ

با+اسم+ ِ

در+اسم+ ِ

اسم/صفت+حرف اضافه ساده

به

از

با

بي

بدونِ

جز

برايِ

الّا

مگر

 

 

 

تا

 

 

 

 

مانندِ

مثلِ

 

چون

 

 

 

 

در

الي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درمعني پرسش قيد مختص است.

 

گاهي پيوند وابسته ساز وگاهي شبه جمله است وفقط وقتي فاصله ي مكاني يا زماني را برساند حرف اضافه محسوب مي شود.

 

 

 

 

چون و همچون اگردرمعني مثل ومانند باشند حرف اضافه محسوب مي شوند و درمعني وقتي كه پيوند وابسته ساز است.

به همراهِ

به دنبالِ

به علّتِ

به دليلِ

به خاطرِ

به منظورِ

به عنوانِ

به منزله يِ

به علاوه يِ

به اضافه يِ

به استثنايِ

به غيرِ

به وسيله يِ

 به مجّردِ

به صرفِ

به شرطِ

به رغمِ

به ضررِ

به سودِ

به جايِ

 

ازنظرِ

ازلحاظِ(اين دو معمولأباقيد به كار ميروند ازنظردرسي،ازلحاظِ جسماني)

ازحيثِ

ازرويِ

ازسرِ

ازقبيلِ

ازجهتِ

 

 

 

 

براثرِ

براساسِ

برپايه يِ

برطبقِ

برحسبِ

برخلافِ

برضّدِ(عليرغم

 

باوجودِ

بااحتسابِ

باحسابِ

دربابِ

درباره يِ

درخصوصِ

درموردِ

«اين چهارمورد همراه با متمّم مي آيند.»

درضمنِ

درطيِّ

درظرفِ

درحدودِ

غيراز

جدااز

گذشته از

علاوه بر

راجع به

نسبت به

بنا به(بر)

 

+ نویسنده در جمعه بیست و پنجم بهمن 1387 |

جدول قیدهای مشترک

قيدهاي مشترك

اسم هاي مشترك با قيد

صفت هاي مشترك با قيد

اسم هاي بي نشانه

اسم هاي نشانه داريا متمم هاي قيدي

 

اين موارد بيشترازديگرصفت ها به صورت قيدي به كار مي روند

شب

امشب

روز

امروز

ديروز

امسال

پارسال

صبح

ظهر

بعدازظهر

عصر

نصفه شب

جمعه

حالا

الان

زمستان

زير

رو

جلو

تابستان

مهرماه

آبان ماه

عيد

نوروز

عقب

پشت

بالا

پايين

«دومورداخير صفت هم مي توانند باشند»

كنار

نزديك

«دومورداخير بين قيدوصفت واسم مشترك هستند»

 

درخانه

درمدرسه

بادوستم

براي او

ازخانه

بردرس

و......

زيبا

خوب

زياد

كمي

اين طور

اين همه

سرسري

سربسته

صميمانه

سالانه

هرساله

دوماهه

حضوري

به اين سختي

اسم/صفت+انه

اسم/صفت/وار

صفت پيشين+اسم+ه

روزانه

شبانه

ماهانه

مردوار

ديوانه وار

معلّم وار

علي وار

هرروزه

همه روزه

يك روزه

دوماهه

جدول قیدهای مختص نشانه دار وبی نشانه

قيدهاي مختص بي نشانه

1-هرگز

2-هيچ گاه

3-هيچ وقت

4-گاهي

5-هميشه

6-همواره

7-ناگاه

8-ناگهان

9-بي درنگ

10-اكنون

11-زود

12-همچنان

13-گويي

14-گويا

15-مثل اينكه«يعني:انگار»

16-بي گمان

17-بي شك«يعني:مطمئنأ»

18-البته

19-خواهي نخواهي

20-خواه ناخواه

21-لابد

22-كم وبيش

23-چندان

24-نه چندان

 

25-بارها

26-باز«دوباره»

27-آيا

28-چرا

28-آري

29-بله

30-خير

31-نه خير

32-فقط

33-تنها«درمعني فقط»

34-نيز

35-هم«درمعني:نيز»

36-حتّي

37-بالاخره

38-متأسفانه

39-خوشبختانه

40-بدبختانه

41-لااقل

42-في الواقع

43-حتي الامكان

 

قيدهاي مختص نشانه دار

قيدهايپيشوندي

به+صفت+ي

به+اسم

به +صفت پيشين+اسم

به+اسم+ي

به+طور+صفت پسين+ي

ديگرپيشوندها+

اسم

به خوبي

به كندي

به نرمي

به زودي

به تازگي

به روشني

به گرمي

به سردي

به راستي

به سرعت

به شتاب

به ظاهر

به اجمال

به تقريب

به ضرورت

به زحمت

به نوبت

به جرئت

به شدّت

به خصوص

به ويژه

به ناچار

به اين شكل

به اين صورت

به اين طريق

به اين ترتيب«وقتي به معني بنابراين باشد پيوند وابسته ساز است.»

به هيچ صورت

به هيچ وجه

به هيچ شكل

به اين اندازه

به همين اندازه

به آن اندازه

به همان اندازه

به چه شكل

به چه شكلي

به چه صورت

به چه طريق

به بهترين شكل

به بهترين وجه

به كامل ترين صورت

به بدترين شكل

 

به قدري

به اندازه اي

به شكلي

به نحوي

 

 

به طوركلي

به طورنسبي

به طورضمني

به طورتجربي

به طوردقيق

به طوردقيقي

به طوررضايت بخشي

توضيحات«مي توان به جاي «طور»ازكلمات« شكل،صورت،نحو»هم استفاده كرد.

 

 

 

ازقضا

ازنو

درجا

درواقع

دراصل

تاحدودي

تاحدّي

تااندازه اي

تابه حال

تاكنون

براي هميشه

قيدهاي مختص نشانه دار

قيدهاي تنوين دار

قيدهاي دوتايي

قيدهايي كه تكرار را مي رسانند

قيدهايي كه به حالت اشاره دارند

احتمالأ

احيانأ

اتفاقأ

تصادفأ

حتمأ

مسلمأ

يقينأ

اصلأ

كلأ

جدأ

كاملأ

تقريبأ

نسبتأ

اشتباهأ

عمدأ

حقيقتأ

خصوصأ

ظاهرأ

فعلأ

بعدأ

نهايتأ

دائمأ

كتبأ

شفاهأ

حضورأ

 

كم كم

رفته رفته

تندتند

شمرده شمرده

جويده جويده

دُرسته دُرسته

گرم گرم

تازه تازه

خيره خيره

دانه دانه

مشت مشت

دسته دسته

گروه گروه

يكي يكي

 

 

دو به دو

دوش به دوش

خانه به خانه

روز به روز

خود به خود

 

تنهايِ تنها

فوريِ فوري

توضيحات:دربرخي از موارد بعضي ازاين قيدها به صورت صفت هم به كار مي روند.

مانند:شمرده شمرده

شانه به شانه

يك روزدرميان

دوسال درميان

سه ماه درميان

سالي دوماه

هفته اي يك روز

روزي دوبار

روزي سه هكتار

دوباردرروز

صدكيلومتردرساعت

سه كيلودرماه

اسم +بن مضارع+ان

خنده كنان

گريه كنان

ناله كنان

زوزه كشان

فريادكشان

تكبيرگويان

اشك ريزان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نویسنده در دوشنبه بیست و یکم بهمن 1387 |

( سبک های شعر فارسی )

 

لغت « سبک » در اصل ؛ یعنی ، قالب ریزی فلزات و ریخته گری . کسی که فلزی را قالب ریزی می کند .

اصل فلز را – که موجود است – بر می دارد و به شکل خاصی در می آورد و برای فروش عرضه می کند .

قطعه ی طلا یا نقره ی قالب ریزی شده را به همین دلیل ، « سبیکه » نامیده اند .کار شاعر هم در کاربرد لغات و بیان مقصود ، تقریبا همین گونه است ، زیرا شاعر لغات را – که در زبان وجود دارد – بر می دارد، نحوه    

تلفیق و بیان مطلب در شعر هر شاعر، ویژگی خاصی دارد که همان ، سبک یا روش کار او است بنابراین،

سبک هر شاعر ؛ یعنی، شیوه ای که وی برای بیان مطالب خود به کار می برد . چون شعر فارسی بعد از اسلام تا کنون ، از جهت شیوه ی بیان ، تغییراتی داشته است ، شکلهای خاص بیان در شعر فارسی را

( سبک های آن را) به چند نوع تقسیم کرده اند.

 

  -سبک خراسانی یا ترکستانی

پس از اسلام ، نخستین شعرهایی که به زبان فارسی باقی مانده ، از منطقه ی خراسان قدیم است . خراسان قدیم 

محدوده ای بسیار گسترده تر خراسان امروزی داشته است ؛ از شمال به رود جیحون ، از جنوب به سیستان و از مشرق تا حدود چین گسترش داشته است .به همین جهت ، سبک نخستین شعرهای زبان فارسی دری را ، سبک خراسانی نامیده اند ، اما چون مدت ها مرکز حکومت سامانیان ( بخارا ) در آن سوی رود جیحون 

(= ماوراء النهر ) قرار داشت و آن منطقه را ترکستان می نامیدند، به جای سبک خراسانی ، سبک ترکستانی ،

هم به کار برده می شود .

ویژگی های سبک خراسانی

1- کلمات عربی بسیار کم دارد و اگر باشد ، آسان است .

2- لغات فارسی آن گاهی شکل کهنه و حتی لهجه ای دارد مانند آبا ( = با ) یا نیلوفل (= نیلوفر )

3-   تشبیهات و استعارات آن ساده است و می توان آن را در نظر مجسم کرد مانند استعاره ی « سینه زاغ

پران» به جای « شب » در شعر فردوسی :

     « چو خورشید رخشان بگسترد پر          سیه زاغ پران فرو برد ، سر »

4-   مهمترین قالب شعر در این سبک ، قصیده بود.

5-   از نیمه ی قرن سوم تا آخر قرن پنجم رواج کامل داشت .

 

- سبک عراقی

از قرن ششم کم کم شعر فارسی در صفحات مغرب ایران گسترش یافت و در منطقه ی عراق عجم ؛ یعنی ،

تقریبا  در منطقه ی بین ری، اصفهان و همدان ، سبکی تازه یافت که بعضی از شعرای خراسان مانند انوری و سید حسن غزنوی در آن پیشقدم شده بودند. به همین دلیل ، سبک شعر این دوره را عراقی نامیده اند ؛ اگر چه بعدا به وسیله ی نظامی گنجوی و خاقانی شروانی در شمال غربی ایران هم گسترش یافت و با سعدی و حافظ به کمال رسید.

 ویژگی های مهم شعر سبک عراقی

1-   لغات فارسی ، شکلی ادبی یافت و از شکل کهن و لهجه ای بیرون آمد.

2-   با لغات عربی بسیار مخلوط شد که اغلب دشوار هم بود .

3-   تشبیهات آن دشوار بود و به علاوه ، اغلب صنایع شعری را در خود داشت.

4-   مهمترین قالب شعری غزل بود.

5-   از قرن 6 تا آخر نهم ادامه یافت و از آن پس هم به کلی از میان نرفت ، چنان که محتشم کاشانی ، شاعر قرن 10 به سبک عراقی شعر می گفت .

 

- سبک هندی یا اصفهانی 

در اواخر قرن نهم با روی کار آمدن حکومت صفوی و مهاجرت بعضی از شاعران به هند ، روش تازه ای در شعر به وجود آمد که آن را سبک هندی نامیده اند ، اما چون به زودی در اصفهان ، شاعران ماهری چون صائب تبریزی پیدا شدند و اصفهان مرکز این سبک شد ، آن را سبک اصفهانی هم نامیده اند . صائب تبریزی یکی از برجسته ترین شاعران سبک هندی است ( قرن 11)؛ عرفی شیرازی ( قرن 10) و کلیم کاشانی ( قرن 11)؛ نیز از سرایندگان معروف این سبک هستند .

ویژگی های مهم سبک هندی

1- لغات فارسی مانند سبک عراقی، شکل ادبی دارد و از صورت کهنه ی سبک خراسانی خارج شده است .

2- لغات عربی بسیار دارد ، اما معمولا ساده است.

3- تشبیهات ، تخیلات مضامین آن باریک و ظریف و گاهی دور از ذهن است .

4- مهمترین نوع شعر در سبک هندی ، غزل است.

5- دوران شکوفایی آن، قرن 10 و 11 بود.

 

-دوره ی بازگشت ادبی 

از قرن دوازدهم چهار تن از شاعران مهم آن روزگار ، هاتف ، عاشق ، مشتاق و شعله ، سبک هندی را رها کردند و دوباره به روش سبکهای قدیم بازگشتند ؛ به همین جهت این دوره را دوره ی بازگشت ادبی می نامند . اینان در سرودن قصیده ، از سبک خراسانی تقلید کردند و در سرودن غزل، از سبک عراقی .در واقع در سرودن این دو شعر به بهترین شکل آن توجه کردند که به ترتیب در سبک خراسانی و عراقی بود . در سایر اشعار هم تقلید به این دو سبک دیده می شود .این روش هنوز هم در شعر سنتی فارسی معمول است . در قرن سیزدهم سروش اصفهانی ، قاآنی ، فروغ بسطامی و محمود خان صبا ، دنباله ی کار هاتف و یارانش را ادامه دادند که هنوز ادامه دارد.

 

-نوگرایی در شعر

در قرن چهاردهم ، به دلیل آشنایی ایرانیان با سبکهای شعر اروپایی و ادبیات جهان و جنبش مشروطیت ، و نیز به دلیل تحولاتی که در زندگی اجتماعی کشور ایران پدید آمد در شعرهم تغییراتی راه یافت و درآن مطالب تازه ای مطرح گردید ، مانند انتقادهای سیاسی و اجتماعی . در شکل ظاهر هم تغییراتی پیدا شد که مهمترین شیوه ی آن ، سبک نیما یی نام دارد که به نام نیما یوشیج نامگذاری شده است .

 

 

معرفی اشخاص و آثار مربوط به آنها

 

قرن چهارم

 

الف – شاعران :

- کسایی مروزی ، شیعه مذهب ، دارای اشعاری در پند و موعظه ؛ شاعر اواخر سامانی و اوایل غزنوی .

- شهید بلخی ، شاعر متکلّم ، دارای اشعاری حکیمانه و پند آموز.

- ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی ، مهمترین شاعر تا زمان خود که در کثرت شعر معروف بوده است و او را پدر شعر فارسی می خوانند.او کلیله و دمنه را به شعر در آورد . در دربار سامانیان بود و مدّاح سامانیان و صفاریان  . در مورد این که او کور مادر زاد بود یا بعدها کور شد اختلاف نظر وجود دارد .

- فردوسی ، سراینده شاهنامه ، حماسه ی ملی و بزرگ ایران . فردوسی تا اوایل قرن 5 ( 411 ) زنده بود ولی شاهنامه ، اثر قرن چهارم است . فردوسی ، اصل شاهنامه را از کتاب های موجود مانند شاهنامه ی ابومنصوری انتخاب کرد .

 

ب – نویسندگان :

- محمد بن جریر طبری ، نویسنده ی تفسیر طبری و تاریخ طبری به نام ( الرسل و الملوک )

- ابو علی بلعمی ، تاریخ طبری را به نام « تاریخ بلعمی » ترجمه کرد ، اما ترجمه ای که کم و زیاد بسیار دارد و به همین دلیل ، نام مستقلی بر آن نهاده شده است .

- محمد بن زکرّیا رازی ( قرن 3 و 4 ) نویسنده کتاب حاوی ؛ نوعی دایرة المعارف پزشکی است ) طب ابو منصور . او نظریات بقراط و جالینوس را نیز آزمایش کرد .

- ابو ریحان بیرونی متولد کاث در خوارزم ، نویسنده ی آثار الباقیه عن القرون الخالیه.

-الجماهر فی معرفة الجواهر – ماللهند – قانون مسعودی در نجوم  - التفهیم لاوائل صتاعه التنجیم .... .

- ابوعلی سینا ( که 38 سال در قرن 9 زندگی می کرد ) ، 0 شفا – نجات – اشارات ) در حکمت و قانون در طب و نیز معراج نامه و الرسالة العشق و تنها کتاب فارسی : دانشنامه ی علایی _ کتاب المباحث که در جواب سوالات شاگردش ، بهمنیار نوشته است .

قرن پنجم

 

الف – شاعران

-  بابا طاهر – سراینده دو بیتی ها عرفانی که به زبان لری محلی است و فهلویات نام دارد . در همدان طغرل سلجوقی به دیدارش رفت و او طغرل را نصیحت کرد .

- ابوسعید ابی الخیر – عارف معروف از میهنه ی خراسان کتاب اسرار التوحید در حالات اوست .

- اسدی توسی ، نویسنده ی قدیمی ترین فرهنگ بازمانده ی فارسی به نام ( لغت فارس ) و گرشاسب نامه .

- ناصر خسرو و قبادی بلخی ، قصیده سرای شیعی که مذهب اسماعیلی و لقب حجت داشت ، او به کلی مخالف غزل سرایی بود و ادبیات را در خدمت مکتب و اعتقاد خود به کار برد . آثارش به نظم : دیوان شعر شامل اشعار فلسفی و پند . اشعارش ، فلسفی و حکمی است و خود او متکلم اسماعیلی بود .

 

ب – نویسندگان

 

- خواجه عبدالله انصاری – مناجات نامه – زاد العارفین – منازل السائرین – کنز السالکین  - نصایح – قلندر نامه -  محبت نامه – محبت نامه – الهی نامه – رساله ی واردات – رساله ی دل و جان .

- عنصر المعالی کیکاووس بن اسکندری – قابوس نامه ، کتابی به نثر ساده و روشن در 44 باب در نصیحت فرزندش گیلان شاه .

- ابوالفضل بیهقی _ تاریخ بیهقی که در اصل 30 جلد بوده است .

- ابوالحسن علی بن زید بیهقی ملقب به - تاریخ  بیهق .

- امام محمد غزالی فقیه و حکیم که در آخر عمر به عرفان روی آورد . او در نظامیه نیشابور تدریس کرد . آثارش : احیا علوم الدین کیمیای سعادت – نصیحة الملوک .

 

قرن ششم

 

-   سید حسن غزنوی

-    اثیر الدین اخسیکتی از ماوراءالنهر –  قصیده سرا .

-   انوری ، در قصیده سرایی ، خصوصا قصاید مدح استاد بود و قطعات معروف نیز دارد ، غزل هایش خوب و شعرش دشوار است .

-    خاقانی شروانی – اهل شروان بود و از مادری که ابتدا عیسوی نسطوری بود و به همین دلیل اصطلاحات دین مسیح در اشعار او بسیار است .اشعارش آمیخته با اصطلاحات علمی و لغات و تشبیهات و دشوار است .

-   ابوالمجد ، مجدود بن آدم سنایی غزنوی - نخستین عارفی که مثنوی عرفانی ساخت ، آثارش حدیقة الحقیقه .

-   نظامی گنجوی ، اهل گنجه و در سرودن داستانها عاشقانه  استاد بود . امیر خسرو دهلوی و جامی از او تقلید کرده اند ، مهمترین آثارش خمسه و پنج گنج است شامل : مخزن الاسرار – شیرین و خسرو – لیلی و مجنون – هفت پیکر اسکندر نامه و دیوان شعر او حاوی انواع شعر است .

-   شیخ عطار ، آثارش مثنوی منطق الطیر – مثنوی الهی نامه – مثنوی مصیبت نامه – مثنوی اسرار نامه

-  مختار نامه _ رباعیات – جواهر نامه – شرح القلب – تذکرة الاولیا در شرح حال عارفان به نثر . وی در حمله مغولان کشته شد .

-   شمس الدین محمد بردسیری کرمانی – مصباح الارواح .

 

قرن هفتم

 

الف – شاعران :

-   سعدی –شاعر و نویسنده ی بزرگ متولد شیراز . او در نظامیه ی بغداد به تحصیل پرداخت و بعدها پس از سفرهای بسیار به شیراز برگشت . آثارش : بوستان به شعر و گلستان به نثر مسجع  مصنوع -دیوان ، شامل انواع شعر ، به ویژه غزل .

-   جلال الدین محمد مولوی – عارف نامدار که در کودکی از بلخ به قونیه در ترکیه آمد و در همان جا وفات یافت .

آثارش به شعر : مثنوی معنوی – دیوان کبیر – رباعیات .

آثارش به نثر : فیه ما فیه – مکاتیب – مجالس سبعه .

-   فخر الدین عراقی – سراینده ی غزل های عرفانی .

-  شیخ محمود شبستری – گلشن راز عارف خراسانی شامل شرح اصطلاحات عرفانی .

ب – نویسندگان

- سدید الدین محمد عوفی : جوامع الحکایات و لوامع الروایات دارای حکایات ادبی و مثالها – لباب که شرح حال شعر است .

- رفیع الدین اسحق همدانی ، قاضی ابرقو مترجم سیرة النبی دارای نثری شیوا و استوار به فارسی از کتاب عربی سیره ی ابن هشام .

- خواجه نصیر الدین توسی ریاضیدان حکیم و منجم معروف ، وزیر هلاکوخن و مامور ساختن رصد خانه مراغه دارای کتابهای : اخلاق ناصری – شامل سخنان افلاطون و ارسطو و اخلاق عملی – اوصاف اشراف و .... است . دو شاگرد معروف او قطب الدین شیرازی و علامه حلی بودند .

 

قرن هشتم

 

الف – شاعران

-  حافظ غزلسرای معروف که غزل عرفانی را با مسائل انتقادی و اجتماعی همراه کرد .

-   ابن یمین فریومدی ، در سرودن قطعه استاد بود و پیرو انوری بود .

-  عبید زاکانی ، سراینده و نویسنده طنز ، آثارش :   موش و گربه – اخلاق الاشراف - رساله ی دلگشا –صد پند

ب – نویسندگان

-  ابن اخوه – آیین شهرداری . کتابی درباره ی نحوه ی اداره ی شهر و مشاغل و اصناف و اطلاعات گرانبها درباره ی فرهنگ اسلامی و جامعه ی آن روز است .

-   شهاب الدین عبدالله شیرازی – تاریخ وصاف که بسیار مصنوع است .

-   ضیاء نخشبی ،  چهل طوطی .

 

قرن نهم

 

الف – شاعران

-  مهمترین شاعر، نورالدین عبدالرحمن جامی عارف بزرگ که آثارش عرفانی است اما از لحاظ فرم تقلیدی از داستان های نظامی است .

 

ب – نویسندگان

-  قطب الدین محمد شیرازی ملقب به قطب محیی ، عارف مشهور که فلسفه و کلام و علوم انسانی می       دانست .

- دولتشاه سمر قندی – تذکرة الشعرا .

 

قرن دهم

 

-   محتشم کاشانی ، مرثیه سرای معروف که ترکیب بند 12 بندی او در مورد شهدا کربلا معروف است .

 

قرن یازدهم

الف – شاعران :

 

- محمد علی صائب تبریزی که اصفهانی بود و در غزلسرایی استاد و در سبک هندی از همه بالاتر بود

- ملا محسن فیض ، فقیه و دانشمند و شاعر و شاگرد ملاصدرا . آثارش :

تفسیر صافی – وافی – محجة البیضاء – الفت نامه – کلمات مکنونه . موضوع آثارش بیشتر در مورد اخلاق و عرفان است .

 

ب – نویسندگان :

- شیخ بهایی – جامع عباسی – خلاصة الحساب – تشریح الافلاک – نان و حلوا –شیر و شکر – کشکول .

- محمد مومن مشهدی : تفسیر مومن .

- ملا صدرا ملقب به صدرالمتألهین : اسفار اربعه – مشاعر – مبدا و معاد .

 

قرن دوازدهم

 الف – شاعران :

-  هاتف اصفهانی ، سراینده ترجیح بند عرفانی معروف . در غزل پیرو سعدی و حافظ بوده است .

ب – نویسندگان :

- میرزا مهدی خان استر آبادی ، نویسنده دره  نادره و تاریخ جهان گشای نادری .

 

+ نویسنده در پنجشنبه هفدهم بهمن 1387 |

ارایه های ادبی

خود آزمايي درس 13 (حقيقت و مجاز) صفحه98- 97

1-    واژه هاي مشخص شده كدام حقيقت و كدام مجاز است ؟ در هر مجاز قرينه را نشان دهيد .

الف - برو هرچه مي بايدت پيش گير          سر ما نداري ، سر خويش گير

هردو سر مجاز است . قرينه : مضاف واقع شده اند .سر اول : قصد (محليه )سر دوم :راه (علاقه :جزئيه زيراهرراهي سرآغاز وانتهايي دارد )

ب : اگر به زلف دراز تو ، دست  ما نرسد           گناه بخت پريشان و دست  كوته ماست

هردو دست مجاز : دست اول : مجاز از دسترسي و در اختيار داشتن قرينه : بقيه جمله  دست دوم :  بخشي از دست (الزامي نيست كه همه دست برسد )   قرينه : كوتاه ما   (علاقه آليه )

قرينه بقيه ي حمله                     مجاز از دسترسي و دراختيار داشتن

پ : ما را سري است با تو كه گر خلق روزگار                دشمن شوند و سربرود هم بر آن سريم

سر مصراع اول : مجاز    قرينه : بقيه ي جمله    ما باتو سري داريم (فكر و قول و قراري داريم ) علاقه: محليه

سر اول در مصراع دوم : مجاز از جان (جان رفتن كنايه از مردن)

سر دوم در مصراع دوم : مجاز    قرينه : بقيه ي جمله     برآن سريم (برآن پيمان هستيم ) علاقه: محليه

ت : آفرين جان آفرين پاك را             آن كه جان بخشيد و ايمان خاك را

خاك : مجاز از انسان    قرينه : ايمان و جان به آن بخشيد        (علاقه : ماكان زيرا انسان قبلاً خاك بوده است )

ث: چو آشاميدم اين پيمانه را پاك         در افتادم زمستي بر سرخاك  

پيمانه : مجاز از نوشيدني    قرينه : آشاميدم       خاك : حقيقت

ج: از تو به كه نالم كه دگر داور نيست           وزدست تو هيچ دست بالاتر نيست

هر دو دست : مجاز از قدرت         قرينه : بقيه ي عبارت   (علاقه آليه )

ز: كار پاكان را قياس از خود مگير               گرچه ماند در نبشتن شير و شير

هردو شير حقيقت است .

2-    در ميان مجازها ، استعاره ها را مشخص كنيد .

الف : گل برگ را ز سنبل مشكين نقاب كن         يعني كه رخ بپوش و جهاني خراب كن

گل برگ : استعاره از چهره         سنبل : استعاره از گيسوان

ب : عالم از شور و شر عشق خبر هيچ نداشت           فتنه انگيز جهان نرگس جادوي تو بود

نرگس جادو : استعاره از چشم

پ – هرگز وجود حاضر غايب شنيده اي                 من در ميان جمع و دلم جاي ديگر است

دل در اين بيت مجاز است از ميل و رغبت چون دل محل ميل و رغبت است .

ت: زبان خامه ندارد سر بيان فراق          وگرنه شرح دهم با تو داستان فراق 

سر مجاز از قصد  و علاقه ي آن محليه است .

ث : الا اي باد شبگيري بگو آن ماه مجلس را            تو آزادي و خلقي درغم رويت گرفتاران

ماه مجلس استعاره از يار

ج : ستاره اي بدرخشيد و ماه مجلس شد               دل رميده ي ما را انيس و مونس شد

ستاره : استعاره از محبوب              ماه مجلس: استعاره از محبوب

چ : دفتر فكرت بشوي ، گفته ي سعدي بگوي          دامن گوهر بيار بر سر مجلس ببار

مجلس مجاز است از مجلسيان علاقه : محليه

خودآزمايي درس 14 (علاقه هاي مجاز) صفحه 102

1-     در شعرها و جمله هاي زير ، علاقه ي مجازهاي  مشخص شده را تعيين كنيد .

الف- سر : علاقه محليه به معني تصميم و انديشه

ب- سر : علاقه كليه همه ي سر را گفته ولي بخشي ازسر مورد نظر است چون همه ي سر  درد نمي كند .

پ- قلم : علاقه آليه قلم ابزار نوشتن است .

ت- حلق : علاقه جزيي دهان چون حلق جزيي از دهان است .

ث- سير : علاقه سببيه زيرا سيري سبب بيزاري و كسالت است .

ج- ماه :  علاقه لازميه مهتاب زيرا نور لازمه وهمراه ماه است .

چ-عالمي : علاقه محليه وكليه عالم مجاز از مردم عالم است .

2-     مجازهايي كه دربيت به كار رفته است معين كنيد ؛ قرينه ي آن ها را نشان دهيد و نوع علاقه رابيان نمايد .

الف- سرم- علاقه كليه ، محليه : چون موي سر سپيده شده است نه تمام سر               سپيد شدن قرينه ي آن است .

ب- جهان - علاقه كليه و محليه : نعمت ها و امكانات زندگي است        قرينه : واژه ي (خوردم ) زيرا آنچه در جهان قابل خوردن است نعمت ها ست نه خود جهان .

پ- بيت : مجاز (از شعر )         علاقه : جزئيه              قرينه :  مي گفت    

      كوه مي سفت           كوه مجاز (از سنگ)        علاقه  : كليه          قرينه : مي سفت          

ت- ايران : مجاز (قهرمانان وپهلوانان ايران ) علاقه : محليه وكليه    قرينه : برآشفت

ث- خون : مجاز(كشتن ومرگ) علاقه : لازميه    قرينه : اضافه شدن ناحق به خون

ج: صفرا : مجاز (ازخشم ) علاقه : سببيه     قرينه : برنيامدم (به عقيده پيشينيان يكي از اخلاط چهارگانه صفرا بوده است كه موجب خشم مي شد.

چ: الحمد : مجاز( از قرآن)         علاقه : جزئيه           قرينه : خواندن بعد از مرگ (بعد از مرگ قرآن مي خوانند )

ح : دم : مجاز (ازسخن )           علاقه : سببيه     قرينه : شنو ، هردو دم مجاز است و قرينه در جمله ي دوم : راحت پديد شود ، است .

خ : دينار و درم : مجاز (از ماديات )     علاقه : جزئيه         قرينه : جمله

سر اول مجاز از وجود و جان   علاقه : جزئيه  قرينه : بقيه ي عبارت

سردوم مجاز از انديشه    علاقه : محليه    قرينه : اضافه  شدن دينار و درم به آن

د- دست (هردودست ) مجاز از قدرت     علاقه : آليه       قرينه : بقيه ي جمله

ذ - چشم ، مجاز (از خود فرد)  علاقه : جزئيه      قرينه : نخفت

ر - جهان : مجاز   (بزرگان )  علاقه : محليه     قرينه : انجمن شد

3-     واژه هاي زير را درمعني مجازي به كار ببريد .

شهر : پيكر پاك شهدا بردوش شهر حمل مي شد .

قلم : او صاحب قلم است .

چشم : چشمش به من افتاد . (= نگاه )

زبان : او شيرين زبان است . (= سخن )

دست : دست خدا بالاترين دستهاست .

سر : سرآن ندارد امشب كه برآيد آفتابي ./ برسر آنم كه گر زدست برآيد . /  سرش (جان )را درراه خدا از دست داد‌.

خورشيد : خورشيد دشت را روشن كرد. ( نورخورشيد )

4- واژه هاي زير را به صورت مجاز و استعاره به كار ببريد.

ماه زمين را روشن مي كند ( نور ماه مجاز)

ماه من ، زندگي بي تو تاريك و بي رونق است ( استعاره  )

سرو : خم آورد بالاي سرو سهي (  استعاره )- گنجشك بر سرو نشسته بود . (مجاز) 

خود آزمايي درس 15 ( كنايه ) صفحه 107

درجمله ها و شعرهاي زير كنايات را مشخص كنيد ، مفهوم آن ها را بيان كنيد .

1- ريش سفيد : كنايه از باتجربه بودن يكي از نشانه هاي با تجربگي پيري وريش سفيدي است .

2-گهي پشت بر زين : كنايه از موفقيت و پيروزي يا قدرتمند وتوانا بودن/گهي زين به پشت : كنايه از شكست يا خوار وذليل بودن .

3-كشتن جو و گندم ستاندن : نتيجه ي كار باپايان آن يكسان است يعني نتيجه بدي كردن ، بدي ديدن است .

4- قيمت مقطوع است : كنايه از چانه نزنيد .

5- سر فرو نياوردن : كنايه ازتسليم نشدن وخاضع نگشتن

6- دهان به دهان گشتن سخن : كنايه از رواج وشيوع پيدا كردن .

7- هر كجا پاي نهد: كنايه ازواردشدن به جايي / دست ندارندش پيش : كنايه ازمانع نشدن . جلو او نمي گيرند .

8- دست روي دست گذاشتن : كنايه از انجام ندادن كار و بيكاري

9- مصراع دوم : آغاز هركار باپايان آن مناسب است.يعني نتيجه خوبي كردن ،خوبي ديدن است و نتيجه ي بدي كردن ، بدي ديدن است .

10- دست از دامن بدار: كنايه از رها كردن 

11-جاي بودن نديد : كنايه از فرار كردن  

12- بنشاندت پيش آموزگار : كنايه از ميل به آموختن واقرار به ناداني

13- دستش نگيرم : كنايه از مانع نشدن / تيرم زند : كنايه ازكشتن

14- دل پيش كسي داشتن : كنايه از عاشق بودن. ريش در دست ديگري داشتن : اختيارآدمي به دست ديگري بودن است .

15- پاي لغزيدن : كنايه از خطا كردن يا دچارگرفتاري ومشكل ناگهاني ونامنتظر شدن .

16- با هم يك زبانند: كنايه از متحد بودن  / كمان را زه كن : كنايه از براي جنگ ودفاع آماده شدن / سنگ بر باره ببر :  كنايه از براي جنگ و دفاع آماده شو .

بخش چهارم

خود آزمايي درس 16 ( موسيقي دروني و معنوي شعر ، واج آرايي ) صفحه 114 و115

- دربيت هاي زير واج آرايي را بيابيد و شمار هر صامت  يا مصوت تكراري را تعيين كنيد .

1- 7 بار صامت ( س) ، 7بار صامت (ت وط) ، 6 بار مصوت (الف)، 8 بار مصوت (ــ )

2- 7 بارصامت ( س، ت ) 

3- 6  بارصامت هاي ( ل ،ب)

4- 8  بار صامت (ل) ، 9 بار صامت (م)

5- 9 بار صامت (ن) ، 7بار مصوت بلند (ا) 6 مصوت (ــ ) زيرا به صورت تتابع اضافات آمده و خيلي محسوس است .  

6-6بار صامت (ر) ، 5 بار صامت (ش) ، 10بار مصوت كوتاه (ــ)

7- 9 بار صامت (د) ، 8 بار مصوت بلند (ا)

8- 11  بار صامت (ر) ، 6 بار صامت ( ه ) 

9- 3 بار صامت (ش) ، 5 بار صامت (ن)  

10- 6 بار صامت ( س ، ت ) ، 8 بار مصوت بلند (يي)

11- 6 بار صامت (م) ، 5 بار صامت (ن) ،  7 بار مصوت بلند (‌او)

12- 4 بار صامت (ش) ، 5 بار مصوت بلند (ا) ، 7 بار مصوت كوتاه (ــ )

13- 6 بار صامت ( خ ) ، 4 بار صامت ( ب)   

خود آزمايي درس 17( سجع ، انواع سجع ) صفحه 117

درجمله هاي زير سجع را نشان دهيد .

- چراغ و داغ : سجع مطرف

- برآيد و نپايد : سجع متوازي

- حيف و طرح : سجع متوازن

-         دسترس و كس : سجع مطرف

-         نهفتني وپيمودني : سجع متوازي

-     گفتني  و نمودني : مطرف

-         بي زر ، بي پر ، بي بر، بي در : سجع متوازي

-          عزيز ، ذليل : سجع متوازن

-         خورد ، مرد: سجع متوازي - كشت ، هشت : سجع متوازي

خودآزمايي درس انواع سجع صفحه ي 120-119

1-    دراشعار وجمله هاي زير ، سجع ها را بيابيد ، درباره ي ارزش موسيقايي هريك اظهار نظر كنيد .

-         زاينده ، پاينده : سجع متوازي (داراي ارزش والا )

-          بيازارد ، بيارد : سجع مطرف (نوع متوسط)

-          ترازو ، بازو : سجع مطرف (نوع متوسط)

-         خوب ، مكتوب : مطرف (نوع متوسط) اما در اين عبارت صنعت ازدواج (تضمين المزدوج ) ديده مي شود : تحصيل سيرت خوب : ترتيل سورت مكتوب 

-         محتاج ، مشتاق : سجع متوازن (ارزش موسيقايي اين سجع كم است )

-          محجوب ، معذور : سجع متوازن (ارزش موسيقايي آن كم است )

       تبريز ، خيز : مطرف (نوع متوسط) ، برداريد ، بگذاريد : متوازي (ارزش والا)

-         باغ ، داغ : سجع متوازي (داراي ارزش والا ) لاله ، ناله : متوازي (داراي ارزش والا)     ورد ، درد: سجع متوازي (داراي ارزش والا ) لاله و ورد ، ناله و درد (تضمين المزدوج)

-         منتعش و مشتعل : سجع متوازن ارزش موسيقايي آن كم است . مكتوب و مطلوب (متوازي ) (تضمين المزدوج)

-          روز ، سوز : سجع متوازي (داراي ارزش والا) سوز با افروز سجع مطرف (ارزش متوسط )

-          گرم ، شرم ، نرم : سجع متوازي (داراي ارزش والا )

-         گردون ، افسون : سجع متوازي (ارزش والا )

-         كرامت ، سلامت : سجع متوازي (ارزش والا)

-         فرسود ، نگشود : سجع متوازي (ارزش والا) نگشود ، بود : سجع مطرف (ارزش متوسط )

-          رسيدي،كشيدي:سجع متوازي (ارزش والا) مي گذرم،مي نگرم :سجع متوازي (ارزش والا) خورده : مرده : سجع متوازي (ارزش والا)

خودآزمايي درس 18 موازنه و ترصيع صفحه ي 124-123   به ترتيب بيت ها :

آرايه ي موازنه دركدام يك ازبيت هاي زيربه كاررفته است؟علت آن رابيان كنيد.آيا درميان((موازنه ها ))ترصيع نيزديده مي شود ؟ آنها را نيز تعيين كنيد .

1- موازنه   2- موازنه      3- موازنه         4- ندارد          5- موازنه            6- موازنه             7- ترصيع               8-  موازنه

9- ترصيع             10- موازنه              11- ندارد                   12- ترصيع               13- ندارد

14- موازنه    

15- ترصيع              16- موازنه              17- موازنه               18- موازنه

خودآزمايي درس 18 - صفحه ي 126

- دراشعار و جمله هاي زير ، جناس ها را بيابيد و اگر اختلافي در صامت ها يا مصوت ها  است ، بيان كنيد .

1-    روان ، روان : جناس تام  (جاري ، روح )

2-    صورت (نقاشي ، تصوير ) صورت (ظاهر ) : جناس تام

3-    سير ، شير : جناس ناقص اختلافي (اختلاف در صامت آغازي ) - زهره ، زهره : جناس ناقص حركتي (اختلاف در مصوت )

4-    شمع ، جمع : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت آغازي ) - ما، ماه : جناس ناقص افزايشي (افزايش يك صامت )

5-     نماز ، نياز: جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت مياني ) درد ، كرد : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت آغازي )

6-    شاه ، شاد : جناس ناقص اختلافي (اختلاف درصامت پاياني )

7-    كينه ، سينه : جناس ناقص اختلافي (اختلاف در صامت آغازي ) - آيين و آيينه ، جناس ناقص افزايشي (افزايش يك مصوت درپايان )

خود آزمايي درس 19  صفحه ي 129

دراشعار وجمله هاي زير ، جناس تام را تعيين كنيد و معني هريك از اركان را بگوييد.

1-    روان‌ (روح وجان) ، روان ( جاري وزبان زد )

2- ناي ( ني ) ، ناي ( نام يكي از زندان هاي مسعود سعد )

3-غريب ( عجيب ) ، غريب ( تنها وبيگانه ، دورمانده از شهر )

4-داد ( حق ) ، داد ( ادا كرد )

5-قلب ( مركز سپاه ) ، قلب ( دل )

6-چنگ ( ساز ) ، چنگ ( دست ، دراختياريت )

7- داد ( حق ) ، داد ( ادا كرد ) 

خود آزمايي درس 19 صفحه 131

-دراشعار زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد ومصوت هاي كوتاهي را كه ، با هم تفاوت دارند ، مشخص كنيد.

1-    ملك ، ملك

2-    درد، درد

3-    مهر ، مهر

4-    مهرت، مهرش 

5-    مي كني ، مي كني

خود آزمايي درس 19 صفحه 134

- در ابيات زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد و حرف هايي را كه متفاوت اند ، درآغاز ، ميان و پايان اركان نشان دهيد .

1-    بوي ، خوي ، جوي ( ب، خ ، ج)

2-    درشت ، درست ( ش، س )/ درستي ، درشتي ( س ، ش)

3-    جود ، سجود ( س) / جود ، وجود (و) - سجود ، وجود(س ، و )

4-    جام ، كام (ج ، ك ) / كار ، كام ( ر ، م)

5-    سوزد ، سازد ( و ، ا)

6-    جان ، جام ( ن ،م )

7-    مستي ، هستي ( م ، ه)

8-    نماز ، نياز ( م ، ي ) 

خودآزمايي درس 19  صفحه 137

- در اشعار زير ، جناس هاي ناقص را بيابيد و هر نوع افزايشي را كه در اركان صورت گرفته است ، نشان دهيد .

1-    ما ، ماه ( افزايشي) 

2-    يارا، ياران (افزايشي)

3-    آرام ، رام (افزايشي )

4-    دوست ، دست (افزايشي)

5-    جان ، جهان افزايشي / جان ، آن اختلافي

6-    نياز ، ناز افزايشي / در ، درد (افزايشي)

7-    درخش ، رخش (افزايشي )

8-    كان ، مكان (افزايشي) / كار ، كان (اختلافي)  

9-    بر، سر (اختلافي) / سر ، سرو (افزايشي )

خودآزمايي درس 20 (اشتقاق) صفحه 140

- آرايه ي اشتقاق را دربيت هاي زير بيابيد و صامت هاي مشترك را تعيين كنيد .

1-    يكساني  3 صامت (ش ع ر) در شعر وشعور و شاعر 

2-    يكساني  3صامت (خ ن د) در خندان ونخندد وهم ريشه بودن آنها

3-    يكساني  3صامت (ح ر م) در حرم ، حريم ، حرمت و هم ريشه بودن  .

4-    يكساني  3 صامت (د ل ل) در دليل ، دلالت

5-    يكساني  3 صامت (ن ظ ر) در نظر، منظر . يكساني در واج ها ( ء ن د  ز)  در انداز و اندازيم .

6-    يكساني 3 صامت ( م ح ب ) در محبان ، محبت / يكساني در 2 صامت ( ز ن ) در زنم ، زند

7-    يكساني  واج هاي ( ب ي ن ) در بينند ، مي بينم / يكساني در واج هاي ( خ  ن ) در خوانند ، مي خوانم

8-    يكساني  3 صامت ( ع ش ق ) در عاشق و معشوق

خودآزمايي درس 20(تكرار وتصدير )  صفحه 142

   - دراشعار زير ، آرايه ي تكرار يا تصدير را پيدا كنيد و واژه هاي تكراري را معين نماييد. 

-         تكرار« جهان» 2 بار ، تكرار « در » 3 بار  چون تكرار آرايه اي لفظي است لفظ ((در)) با اينكه معاني مختلف دارد لفظاٌ تكرار است.

-         تكرار وتصدير « طيران » 2 بار

-         تكرار وتصدير «خوش » 2 بار

-          تكرار وتصدير بار  3 مرتبه

-         تكرار و تصدير «دوست » 3بار ، « جان » 2 بار

-         تكرار و تصدير « شمع نكورويي » 2بار

-         تكرار وتصدير « گل » 2بار ، تكرار « خيال » و « جهان » و «گنجد » 2 بار

-         تكرار «شكر »و«هم » 4 بار ، تكرار « قمر » 2 بار ،تكرار « اندر » 3بار

-         تكرار وتصدير « نماز» 2بار ، تكرار « باشد » و « تو» 2بار

-         تكرار وتصدير « خواب وخور» 2بار ، تكرار « خويش » 2بار

-         تكرار « جان » 4 بار

خود آزمايي درس 21 (مراعات نظير ) صفحه 146

-         درشعرها و عبارت هاي زير ، آرايه ي مراعات نظير را بيابيد و مشخص كنيد كه تناسب واژه ها از چه جهت است ؟

1-    ابر ، باد ( ازنظر همراهي ) / مه ، خورشيد ، فلك ( مكاني )

2-    شعاع ، آفتاب ( از نظرهمراهي ) / عقيق ، زر ، ياقوت ( از نظر نوعي )

3-    درد ، بنالد ، دردمند ، طبيب  ( از نظر همراهي )

4-     چمن ، گل ، خار ( از نظر همراهي )

5-    سر، تن ، دست ( از نظرهمراهي )

6-    كمان ، سپر ، پيكان ( از نظر نوعي و همراهي ) 

7-    گفتار ، كردار ، رفتار ( از نظرهمراهي ) / زبان ، دست ، پا ( از نظر همراهي  )

8-    تير ، دي ، ارديبهشت ( از نظر زمان ) / خاك وخشت ( از نظرجنس )

9-    سر ، دل ، ديده ( از نظر همراهي  ) گهر ودريا  ( از نظر همراهي) 

خود آزمايي درس 21 ( تلميح )  صفحه 150

- در بيت ها و عبارت هاي زير ، آرايه ي تلميح را مشخص كنيد و دانسته ي مورد نظر را در دو سطر توضيح دهيد .

1-    خسرو وشيرين : تلميح دارد به عشق خسرو وشيرين ورقابت فرهادكوه كن با او در آن ميدان و روي آوردن خسرو به زني به نام «شكر» براي منصرف شدن ازعشق فرهاد .

2-    شاه تركان : تلميح دارد به حوادث زندگي سياوش : سياوش فرزند كاووس پرورش يافته ي رستم ==== از آن جا كه به ابراز علاقه نامادري اش سودابه پاسخ نداد به خيانت متهم شد وبراي اثبات بي گناهي اش به سلامت از آتش گذشت با اين حال به خاطر وسوسه هاي نامادري اش مورد بي مهري پدر بود تا بالاخره بعد از جنگي بين ايران وتورانيان به شاه تركان (افراسياب ) پناه برد .

او فرنگيس دختر افراسياب را به همسري برگزيد اما چندي بعد افراسياب در اثر بدگويي هاي گرسيوز ، برادر ويكي از پهلوانان افراسياب نسبت به سياوش بدبين وبدگمان شد و او را بي گناه كشت .

3-    روضه و گندم : اشاره دارد به ماجراي آدم و حوا و خوردن گندم ميوه ممنوعه كه سبب شد تااو وهمسرش حوا از بهشت رانده شوند .

4-  پوردستان : تلميح دارد به بخش پاياني داستان رستم و شغاد . شغاد ، نابرادري رستم ، دختر شاه كابل را كه باج گزار رستم بود به زني گرفت پس از آن از رستم خواست كه از گرفتن باج ازشاه كابل صرف نظر كند اما رستم نپذيرفت شغاد با پدر زن خود بر ضد رستم نقشه اي كشيد  به اين ترتيب كه به ظاهر با خاطري آزرده كابل را ترك كرده وبه زابلستان آمد و از رستم خواست كه به كابل بيايد واز او رفع توهين كند شاه كابل هم به تزوير ، براي پوزش خواهي به پيشباز رستم رفت و او را به ميهماني وپس از آن به شكار گاه دعوت كرد در شكار گاه چندين چاه كه در آن خنجر وتيغ گذاشته شده وروي آن با خاك پوشيده بود ، سرراه او قرار داشت . رخش بوي خاك تازه را حس كرد وپيش نرفت اما رستم با تازيانه او را وادار به حركت كرد ، رخش جستي زد وبه ته چاه رفت و به اين ترتيب رستم و رخش هر دو كشته شدند اين برادر كشي همواره در ادب فارسي بازتاب داشته است .

5-    به داستان «بيژن ومنيژه » تلميح دارد . بيژن ، پهلواني ايراني به فرمان كيخسرو و همراه با گرگين براي جنگ با گرازها عزيمت كرد ولي گرگين او را فريب داد وبه سوي دشتي برد كه منيژه ، دختر افراسياب در آن خيمه افراشته وجشن برپا كرده بود . بيژن ومنيژه عاشق يكديگر شدند . منيژه ، بيژن را به كاخ خود دعوت كرد. افراسياب پس از آگاهي از حضور بيژن در قصر ، او را اسير ودر چاهي زنداني كرد و دخترش را نيز سروپا برهنه از كاخ بيرون كرد . منيژه هر روز بر سر چاه مي رفت وناني را كه از راه گدايي به دست آورده بود به بيژن مي رساند . سرانجام رستم د رجامه ي بازرگانان به جست و جوي بيژن به توران آمد و به راهنمايي منيژه بر سرچاه رفت ، بيژن را نجات داد ومنيژه نيز با او به ايران گريخت .

6-    تلميح دارد به عشق فرهاد نسبت به شيرين كه به شوق وصال او به كوه كني مي پردازد واز عشق او گريه وزاري فراوان مي كند وسرانجام با شنيدن خبر دورغ مرگ شيرين ، در را وصال او جان مي دهد .

7-    تلميح درمصراع دوم است : قارون از خويشان حضرت موسي (ع) بود كه طبق روايات از او كيمياگري آموخت بسياري از فلزات را به زر تبديل وثروت بيشماري جمع كرد . پس از آن غرور مال ، او را نسبت به موسي نافرمان كرد . .. سرانجام به نفرين موسي زمين شكافت برداشت وقارون را با گنج فراوانش در خود فرو برد .

8-    تلميح درپايان عبارت است «ظلوم و جهول » اشاره اي است به بخش پاياني آيه 72 سوره احزاب (33) انا عرضنا الامانه علي الموات والارض .فابين ان يعملنها واشفتن منها وعملها الانسان انه كان ظلوما جهولا.

9-    تلميح درپايان جمله اول است اشاره به قحطي هفت ساله اي كه درمصر و كنعان روي داد وسبب شد كه برادران يوسف درطلب غله راهي مصر شوند وبارديگر به ديدار يوسف نائل گردند واز كار گذشته خويش پشيمان گردند واز طرفي حضرت يوسف با بيچارگان همدردي مي كرد.

خود آزمايي  درس 22 ( تضمين ) صفحه 154

-         درشعرها و جمله هاي زير ، آرايه تضمين را بيابيد و مورد تضمين شده را تعيين كنيد .

1- همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي                     به پيام آشنايي بنوازد آشنا را

شهريار اين شعر را از حافظ تضمين كرده است .

2-    كلم الناس علي قدر عقولهم

سعدي اين حديث را در نثر خود تضمين كرده است .

3-    بوي جوي موليان آيد همي

حافظ اين مصراع را از رودكي تضمين كرده است .

4-    احسن كما احسن  الله اليك

سعدي در ضمن كلام خود اين آيه قرآن را آورده است .

5-    كل يوم هو في شأن

آيه ي  قرآن است كه مولوي تضمين كرده است .

6-    روسربنه به بالين تنها مرا رها كن

اين مصراع از مولوي است كه دكتر شفيعي كدكني آن را تضمين كرده است .

7-    وقنا ربنا عذاب النار

سعدي اين آيه ي قرآن را در ضمن سخن خود آورده است .

8- گر بركنم دل از تو  و بردارم از تو مهر                             آن مهر بركه افكنم آن دل كجا برم ؟

بيتي است از كمال الدين اسماعيلي كه حافظ آن را تضمين كرده است .  

خود آزمايي  درس 22 ( تضاد ) صفحه 158

- در شعرها و عبارت هاي زير ، آرايه ي تضاد را بيابيد .

1-    بنشست ، برخاست  /برخاست ، بنشست

2-    بسي ، هيچ /هستم ، نيستم / مي روم ، نروم

3-    دشمن ، دوست   بداند ، ندانم

4-    رسيدم ، نرسيدم

5-    ترشي ، شيرين / بد ، نيك خواه 

6-    آب ، آتش

7-    نفرين ، دعا / تلخ ، شكر

8-    دشمن ، دوست

9-    نيك انجام ، بد فرجام

10-           زود ، دير

11-           برود، نرود

12-            آب ، سنگ / دوستان ، دشمنان / زندگي ، مرگ 

خود آزمايي درس 23 ( تناقض ) صفحه 162

آرايه ي تناقض را دربيت هاي زير بيابيد .

1-    بحر آتش 2-دولت فقر 3- جام غم خوردن به شادي كسي – بدين غم شادماني مي كند   4- فقيران منعم ، گدايان شاه

 5- كسب جمعيت ( آرامش خاطر ازپريشاني زلف )    6-  پيدايي و پنهان ، پيدا و پنهان  7- مدد خواستن از باد براي برافروختن چراغ 8- شرم سرافرازي ، ازپا افتادن را معراج شمردن .

خود آزمايي درس (حس آميزي )  صفحه 164

در جمله ها وبيت ها ومصراع هاي زير آرايه ي حس آميزي را بيابيد .

1- لباس ( بينايي ) ، چشاندن ( چشايي )

2- قصه ( شنوايي ) ، رنگ ( بينايي )

3- شب ( بينايي ) ، نمناك ( لامسه )

4- بوي ( بويايي ) ، مي شنوم ( شنوايي ) ، رنگ ( بينايي ) ، مي شنوم ( شنوايي )

5- صداي ( شنوايي ) ، نديدم ( بينايي )

6- نجواي ( شنوايي ) ، نمناك ( لامسه )

7- بشنوي ( شنوايي ) ، بوي ( بويايي )

8- ترانه هاي (شنوايي ) ، شيرين ( چشايي ) ، بهانه هاي ( شنوايي ) ، رنگين ( بينايي )

9- سرنوشت ( شنوايي ) ، تر ( لامسه )

10- روشني ( ديدني ) ، بچشيم ( چشايي )

خود آزمايي درس 24( ايهام )  صفحه 168

در هر يك از بيت هاي زير ، آرايه ي ايهام را بيابيد ومعناي مختلف واژه اي كه اين آرايه را پديد مي آورد برشماريد .

1-    بوي (1- بو ، 2- آرزو )

2-    مردم دارش ( 1- خوش رفتار با مردم ، 2- چشمي كه داراي مردمك است )

3-    مدام ( 1- شراب ،2- پيوسته ومداوم )

4-    زدي ( 1- كوبيدن وضربه زدن ، 2- تابيدن )

5-    راست ( 1- چشم راست ، از روي حقيقت و درستي )  چشم چپ (چپ بيني )

6-    در نمي گيرد ( 1- موثر واقع مي شود ،2- شعله ور نمي شود و نمي سوزد )

7-    دل سيه ( 1- نامهربان ، 2- نقطه ي سياه وسط چشم)،جانب هيچ آشنا نگاه ندارد(1- نگاه نمي كند،2- حمايت وجانبداري نمي كند )

8-    رود ( 1- نهر آب ،2- نام سازي كه عود وبربط ناميده مي شود . 3- عزيز و دلبند)

9-    مالك دينار ( 1- صاحب سكه ومال وثروت ، 2- نام عارف نامدار قرن دوم )

خود آزمايي درس 24 (ايهام تناسب ) صفحه 171

2-     درهريك از بيت هاي زير آرايه ي ايهام تناسب را بيابيد و ضمن بيان هردو معني ، مشخص كنيد كه واژه در معني دوم با كدام واژه ي ديگر تناسب دارد.

                                 الف ) ضربه زدن                                                                            الف )ضربه زدن

1-    ضرب                                                                                               بزن

                                ب) نام سازي است با چنگ تناسب دارد                                          ب) نواختن موسيقي با چنگ تناسب دارد

                           

                                الف ) ماده ي خوراكي شيرين

2-    شكر 

                             ب ) نام زن خسرو پرويز با شيرين تناسب دارد

 

                                الف) چهره ، صورت

3-    رخ            

                                ب) مهره ي شطرنج (قلعه ) با اسب ، پيل و شهمات تناسب دارد.

 

                              الف ) اسب                                                                                    الف) فيل

اسب                                                                                                      پيل

                             ب) مهره شطرنج با رخ و فيل تناسب دارد                                       ب) مهره شطرنج با رخ و اسب تناسب دارد

                               

                                 الف: پيوسته

4-    مدام

                                ب: شراب با مست تناسب دارد

 

                              الف ) نشانه

5- آيت

                            ب) آيه ي قرآن با تفسير تناسب دارد

 

                           الف) نام سازي است

6-عود 

                          ب ) ماده اي خوش بو با سوخت تناسب دارد

 

                             الف ) عدد هزار

7- هزار

                            ب ) عندليب بلبل با باغ تناسب دارد

 

 

خود آزمايي درس 25 (لف و نشر )  صفحه 175

3-     در شعر ها و عبارتهاي زير ، آرايه ي لف و نشر را بيابيد و با نشان دادن لف ها و نشرها ، نوع آن ها را تعيين كنيد .

1- لف : فرو رفت و بر رفت        نشر : به ماهي نم خون و بر ماه ، گرد

    لف و نشر مرتب

2- لف : ملك و دين        نشر : پادشاه بي حلم و زاهد بي علم

     لف ونشر مرتب

3- لف : زيب فلك و زينت دهر       نشر: مه روي تو ، اشك چو پروين

     لف و نشر مرتب

4- لف : آينه و ترازو         نشر : خموش و گويا

لف و نشر مرتب

5- لف : دل و كشور     نشر : جمع و محمود

     لف و نشر مرتب

6- لف : خال و خط        نشر : دام و دانه

     لف و نشر مشوش

7- لف : عفو و خشم - نشر : روز و شب            لف و نشر مرتب - لف : مهر و كين - نشر : شهد و سم              لف و نشر مرتب

8- لف : لب ضحاك و چشم فتان - نشر : كيد و سحر - لف ونشر مرتب - لف : كيد وسحر ، نشر : ضحاك وسامري - لف و نشر مرتب

9-لف : روي وچشم - نشر : گهر مي ريزد ، زر مي زند - لف و نشر مشوش

10-  لف : شمشير و خنجر وگرز و كمند - نشر : بريد و دريد و شكست و ببست - لف و نشر و مرتب

لف : بريد و دريد و شكست و ببست - نشر : سرو سينه و پا و دست - لف و نشر مرتب 

 

خود آزمايي درس 25 (اغراق ) صفحه 179

الف )اغراق هاي به كار رفته را در بيت هاوجمله ها زير بيابيد و آن ها را توضيح دهيد .

1-كل بيت اغراق است . ادعاي اغراق آميز در مورد لطافت بدن است اين لطافت به حدي است كه اگر به جاي پارچه ، لباسي از گلبرگ گل سرخ هم بر تن او كنند ، باز بدنش آزرده مي شود .

2- «هزار فرسنگ » ادعاي اغراق آميز و بيش از حدمعمول براي « فاصله بسيار دور » است .

3- كل بيت اغراق است . « درياي آب شدن كوه آهن » ادعاي اغراق آميز وبيش ازحدمعمول در مورد قدرت افراسياب است كه حتي اگر كوه آهن نام او رابشنود از شدت ترس فرو مي ريزد ومانند آب درياسرازير مي شود .

4-    «هزار من سنگ بالا بردن » ادعاي اغراق براي توانايي جسمي است .

5-    توصيفي اغراق آميز درمورد زيبايي فردي به حدي كه سبب زيبايي زيورها گردد.

6-    ادعاي اغراق آميز زيبايي شعرحافظ است به گونه اي كه حتي فرشتگان هم به رقص در مي آيند كه اين يك ادعاي نامتعارف وتقريبا محال است .

7-    شاعر هنر رامين را درنواختن چنگ اين گونه اغراق آميز بيان كرده است كه از شنيدن صداي آن حتي سنگ به رقص در مي آيد .

8-    شب و روز به فكر فردي بودن بيان اغراق آميز است درمورد توجه شاعر به محبوب خود .

9-    اين كه گوش آدمي قصه ايمان را بشنود ومست شود ادعاي اغراق آميز وبيش از حد معمول است براي بيان تاثير ايمان ويقين .

10-           اداعاي اغراق آميز درمورد بارش شديد برف وزيادي آن به گونه اي كه زمين لقمه اي در دهان برف است .

ب) مثل ابر بهاري گريه مي كرد

- از شدت تب مثل كوره مي سوخت .

- از خوشحالي درپوست خود نمي گنجيد .

- آن قدر شلوغ بود كه جاي سوزن انداختن نبود .

- هزار بار به تو گفتم .

- مثل برق رفت و برگشت .

خود آزمايي درس 26( حسن تعليل )  صفحه 183

1-درشعرهاي زيرارا يه ي حسن تعليل رابيابيد.

الف -علت بارش باران ازابر ،شرم ابرازچهره ي زيباي معشوق دانسته است. (يعني ازديدن چهره ي زيباولطيف تو،ابر خجالت مي كشدوان چه به شكل باران مي بارد،عرقي است كه ازشرم ،برپيشاني ابر نشسته است .                                

ب- در بيت دوم شمع (موم) خطاب به پروانه مي گويد علت سوختن و شعله ور شدن من اين است كه عسل (شيريني ) ازمن رفته است (البته در اين بيت شيريني ايهام تناسب زيبايي با فرهاد نيز دارد .)

پ- علت بي خزاني درخت سرو را شاعر راستي و صداقت آن دانسته است (علم از راستي زدن سرو در بالاي راست و متعادل آن جلوه گر شده است )

ت- شاعربه زيبايي طالب چشمه ي خورشيد بودن و به سوي خورشيد رفتن ذره را به علت اديبانه ي همت عالي داشتن ذره دانسته است .

ث- شاعر (رودكي ) به زيبايي و رندي علت سياه كردن (رنگ كردن ) موهاي خود را نه پيري بلكه از آن مي داند كه به مصيبت مرگ جواني نشسته است .

ج- شاعر در اين بيت علت خلوت گزيني زاهدان را دلبري شاهدان معرفي كرده است (كه دنيا و دين و عقل را مي برند .

2-براي مثال هاي زير،علت ادبي ذكركنيد.                                                                                                                                                                          الف ) باغبان ميوه ها را چيده و برده است و برگها از اندوه ودوري ، زرد و پژمرده اند .

ب) روي بي قرار ونالان بسوي مادرش ، دريا مي رود تا در آغوش او آرام گيرد .

3- براي حسن تعليل سه مثال خلق كنيد و بنويسيد .

الف - ابرها به حال مردم بيچاره مي گريند .

ب‌-    بعضي از بسته ها براي درامان ماندن خاموش ولب بسته اند .

پ- برگ ها در فصل خزان از فراق گرما زرد و پژمرده شده اند .

ت- باغ پاييزي در فراق بهار زرد روي گشته است .

4- ابيات زير را شرح كنيد و آرايه ي حسن تعليل را در آنها نشان دهيد .

الف -آمدن روز و طلوع خورشيد به خاطر صداقت صبح دانسته است . شاعر دراين بيت با ارائه يك تمثيل از ارزش راست گويي وتاثير آن سخن گفته است صبح صادق برخلاف صبح كاذب واقعي است وبه روز مي پيوندد اين صبح به دليل راستي وصداقتش مانندشخص ثروتمندي است كه همه جارا با اشعه هاي زرين خورشيد مي پوشاند .

ب- ازبسياري شاخه ها وبرگها وسايه انبوه درختان ، زير درختان تاريك شده و خداوندبراي از بين بردن اين تاريكي ، گل انار را مثل چراغي آفريده ودرختان را با آن چراغاني كرده است يعني شكفتن گل در زير برگهاي درخت ، يك علت طبيعي است اما سعدي علت رويش اين برگها را روشن كردن زير درخت دانسته است .

پ- علت بي كينه بودن شاعر اين است كه دلش خانه عشق ومهر يار است وجايي براي كينه وجود ندارد .

ت- علت بارش ابر بهار بر سمن ، بد عهدي و بي وفايي روزگار است كه گلها و گياهان از آسيب روزگار در امان نيستند . شاعر براي بارش ابر بهاري دليلي شاعرانه وزيبا آورده است چون ابر بهاري از بي وفايي وبد عهدي روزگار خبر دارد ومي داند كه روزگار اين گلهاي زيبا وياسمن ونسرين وسنبل را كه خود پرورده است هنگام پاييز نابود مي كند از آغاز تولد گل ها و شكوفايي آنها به خاطر بي وفايي روزگار وسرانجام آنها گريان است . 


1- (( ن)) ساكن پس از مصوت بلند حذف مي شود .

 



 

+ نویسنده در پنجشنبه هفدهم بهمن 1387 |

ارایه های ادبی

بخش اول : مقدمات

خود آزمايي درس 1 ( آشنايي با چند اصطلاح ) صفحه ي7

1-    نمي كند.

2-    ــَ ن

3-    سخن

4-    حافظ در بيت آخر

5-  بيت اول                                                          

6- خير ، هر دو قالب غزل است . حجم شعر ،محتواي شعر ، وجو د تخلص از نشانه هاي غزل ، درهردو موجود است. 

7-تكليف دانش اموزان است.

خود آزمايي درس 2 ( وزن ، اصلي ترين عامل موسيقي شعر) صفحه ي 12

1- درواژه هاي زير صامت ها و مصوت ها را نشان دهيد.

نسيم = صامت / ن / + مصوت كوتاه /ــ/ + صامت / س / + مصوت بلند /ي/ + صامت / م/ 

آسمان = صامت/ ء/ + مصوت بلند/ ا /+ صامت/س/ + مصوت كوتاه /ــ/ِ + صامت/م/ + مصوت بلند/ ا/ + صامت/ن/

خوبي = صامت /خ / + مصوت بلند/ و/ + صامت /ب / + مصوت بلند/ي/

جوان مردي = صامت /ج/ + مصوت كوتاه /ـــ/  + صامت / و / + مصوت بلند/ ا / + صامت /ن/ + صامت /م / + مصوت كوتاه /ــ/ + صامت /ر / + صامت / د/ + مصوت بلند / ي / 

ابر = صامت/ ء /+ مصوت   كوتاه /ــ/ + صامت /ب / + صامت /ر /

همت = صامت /هـ / + مصوت كوتاه /ــ/ِ + صامت /م /+ صامت/ م/ +مصوت كوتاه /ــ/ + صامت/ ت/

2- واژه هاي زير از چند هجا ساخته شده اند ؟ نوع هجا را مشخص كنيد.

 آتشين =3 هجا ، آ (هجاي بلند) +تَ (هجاي كوتاه) ، شين1 (هجاي بلند) _ U _ ) )

بيدار = 2 هجا ،بي (هجاي بلند ) + دار(هجاي كشيده ) (U_  _ )

فقر = 1 هجا ، هجاي كشيده (U_ )

مستانه = 3 هجا ،مَس ( هجاي بلند ) ، تا ( هجاي بلند ) ، نِ ( هجاي كوتاه ) (U_  _ )

دانش آموز = 4 هجا ، دا (هجاي بلند ) ، نِ ( هجاي كوتاه ) ، شا ( هجاي بلند ) ، موز ( هجاي كشيده) (U--U-)

                                                          

     يا           دا (هجاي بلند ) ، نش ( هجاي كشيده ) ، آ ( هجاي بلند ) ، موز ( كشيده ) (U_ _ _ _   )      

نكته : اين واژه مي تواند دوگونه تلفظ شود در تلفظ اول همزه ي آغاز بخش دوم ( آموز ) حذف مي گردد .

3- هجاهاي مصراع زير را تعيين كنيد و هر نوع را با علامت خاص خود بنويسيد. 

  تـ ـ وا ـ نا ـ بـ ـ ود ـ هر ـ كـ ـ دا ـ نا ـ بـ ـ ود

U    ـ     ـ    U    ـ      ـ     U   ـ   ـ     U   ـ

4- مصوت كوتاه و بلند از نظر امتداد چه تفاوتي دارد؟

 مصوت بلند از نظر امتداد  دو برابر مصوت كوتاه است ؛ ( امتداد هجا ، يعني مقدار زماني كه يك هجا درهنگام بيان به خود اختصاص

 مي دهد .) از اين رو درتقطيع هجاها و شمارش واج ها معادل دو واج محسوب مي شود . 

5- براي هريك ازواژه هاي زير، يك واژه هم وزن بنويسيد ، به گونه اي كه حرف آخر آن ها متفاوت باشد.

 صدق : حسن ، عقل ، مِهر ، ترس ، نيك ، راست  ، ترس ، مُهر

 نيكي : نيكو ، زيبا ، جالب ، بهتر ، رحمت ، سازش ، دانا ، مردم

جواني : محبت ، سعادت ، برادر ، سراسر ، ملامت ، نماند 

تقوا : همت ، صادق ، عالم، فاسد ، شاهد ، بالغ

ميلاد : سالار ، دلدار ، آرام ، تاريك ، مهتاب ، مشتاق

انتظار : اتحاد ، سرفراز ، سربلند ، دل پسند

6- براي هريك از واژه هاي زير ، يك واژه ي هم وزن بنويسيد كه حرف آخر آن ها يكي باشد.

 گل : مل ، پل ، يل ، دل، گل

سخن : چمن ، دهن ، كهن ، سمن ، دمن

سحر : خبر ، اثر ، كمر ، سفر ، سپر ، پدر

صبا : رها ، رضا ، وفا ، دعا ، جفا ، هما

گلزار : گلنار ، دلدار ، بيزار ، بيدار ، رهوار

اشك : مشك ، رشك ، خاك ، خشك ، نيك

7- هجاهاي دو مصراع زير را جدا كنيد و با مقايسه ي آن ها نشان دهيد كه دومصراع ، هم وزن اند .

گو         ينـ         د           مـ          را         چ          زا         د           ما         در

بنـ         شي       ن          م           صبـ       ر          پيـ         ش        گيـ         رم                   

نكته :

هجاي كشيده از نظر امتداد برابر با يك هجاي بلند ويك هجاي كوتاه است ودرشمارش هجاها ، آن را يك بلند ويك كوتاه محسوب

مي كنيم مثل : ((يند)) كه هجاي كشيده است برابر است با ((شي)) و ((ن))  

هر دو مصراع چنانكه مي بينيد، هم وزن هستند، زيرا تعداد هجاهاي آن ها با هم برابر است ( هرمصراع 8 هجا دارد ) ونظمي كه در تكرار هجاهاي كوتاه وبلند ديده مي شود ، درهر دو مصراع يكي است .   

بخش دوم ـ قالب هاي شعر فارسي

خود آزمايي درس 3 ( قصيده ، غزل)  صفحه ي 28

1-     قصايد مدحي از چه بخش هايي تشكيل مي شود ؟

تغزل ، تخلص ، تنه ي اصلي ، شريطه ( دعا )

2- تفاوت اصطلاح ((تخلص )) در قصيده و غزل را توضيح دهيد .

 تخلص در قصيده ، بيتي است كه مقدمه ي قصيده و تنه ي اصلي را به هم مرتبط مي سازد / تخلص در غزل ، نام شعري شاعر است كه معمولاً در بيت آخر مي آيد .

نكته :  در قصايد مدحي هم ، شاعر نام خود را در بيت آخر مي آورد پس تخلص در قصيده ي مدحي به دو صورت است .

الف ) بيت رابط مقدمه و تنه ي اصلي        ب) آمدن نام شاعر در پايان شعر

3- عمده ترين مضامين قصيده هاي فارسي را بيان كنيد.

 مدح ، رثا ، حكمت ، پند و اندرز ، شكايت ، عرفان و وصف

4- قالب قصيده و غزل را از ديد محتوا با هم مقايسه كنيد .

محتواي قصيده : مدح ،وصف ، رثا ، حكمت ، پند و اندرز است ولي در غزل ، عشق وعرفان  آميزه اي از اين دو است . از زمان مشروطه ، مضامين اجتماعي هم به غزل راه يافته است البته در غزل هاي متأخر مضامين مدحي هم وجود دارد منتهي براي ائمه ي اطهار و سلاطين

5-تفاوت محتوايي غزل هاي سنتي را با غزل هاي پس از مشروطه بنويسيد.

محتواي غزل هاي سنتي عاشقانه و عارفانه است ولي محتواي غزل هاي پس از مشروطيت اجتماعي و وطني است .

6- با مراجعه به كتاب ادبيات سال دوم شعر(( باغ عشق )) و (( دركوچه سار شب )) را از ديد قالب و محتوا با هم مقايسه كنيد .

شعر« باغ عشق » در قالب قصيده است ومحتواي آن اخلاقي و حكمي و عرفاني است .ولي شعر « كوچه سارشب » در قالب غزل است و مضمون سياسي و اجتماعي دارد . 

خود آزمايي درس 4(قطعه ، ترجيع بند ، تركيب بند )  صفحه ي 39

1- علت نام گذاري قطعه را بنويسيد.

نامگذاري اين قالب به اين دليل است كه گويي اين شعر ، قطعه اي جدا شده از ميان يك قصيده است .

2- موضوع هاي رايج قالب قطعه را بيان كنيد .

اخلاقي و حكمي ، تعليمي ، شكايت ، مدح ، هجو و تقاضا ، حكايت و ...

3-شعر ((متاع جواني)) ادبيات سال اول را از ديد قالب و موضوع بررسي كنيد.

قالب : قطعه    موضوع :  پند و اندرز يعني  قدر جواني را دانستن

4- تفاوت قالب ترجيع بند با قالب غزل را توضيح دهيد.

ترجيع بند از چند غزل پيوسته تشكيل شده است كه هر غزل قافيه متفاوت با غزل ديگر دارد ولي در يك غزل قافيه ثابت است . قالب ترجيع بند بلندتر از غزل است . وهمچنين درترجيع بند درپايان هر غزل (رشته) تخلص ديده نمي شود و بين رشته ها بيت ترجيع(بيت تكراري ) مي آيد . 

5- تفاوت تركيب بند محتشم با تركيب بند جمال الدين عبدالرزاق را بنويسيد.

مضمون تركيب بند محتشم كاشاني  رثاي امام حسين (ع)  در حالي كه مضمون تركيب بند جمال الدين عبدالرزاق  نعت و ستايش پيغامبر (ص) است .

6- قالب تركيب بند چه تفاوتي با قالب ترجيع بند دارد؟

در تركيب بند ، بيت برگردان در پايان هر بخش  يا رشته متفاوت است در حالي كه در ترجيع بند يكسان است .

 

 

خود آزمايي درس 5 (مسمط ، مثنوي ) صفحه ي 46

1-     ((رشته)) در ترجيع بند چه تفاوتي با رشته در قالب مسمط دارد؟

در مسمط ، در هر رشته همه ي مصرع ها به جز مصرع آخر هم قافيه است و هر رشته از چهار ، پنج يا شش مصرع تشكيل شده است ولي در ترجيع بند هر رشته مثل غزل است يعني مصرع اول با مصرع هاي دوم هم قافيه است .

2- پديد آورنده ي قالب مسمط كيست ؟

 منوچهري دامغاني

3- قالب مسمط تضميني را توضيح دهيد.

 در مسمط تضميني ، شاعر ، غزل شاعر ديگري را بيت بيت مي كند و هر بيتي را به ترتيب به جاي دو مصراع آخر هر يك از رشته هاي مسمط خود به كار مي برد.

4- كدام قالب براي بيان داستانها و مطالب طولاني مناسب تر است  چرا؟

مثنوي ، چون قافيه ي هر بيت مستقــل است و شـــاعر مي توانــد پس از چند بيت، از قافيه هاي قبلي استفاده كند بنابراين شاعر كمتر با مشكل قافيه مواجه مي شود .

5- انواع مثنوي از ديد محتوا را بنويسيد .

 الف) حماسي وتاريخي ، مانند : شاهنامه ي فردوسي واسكندر نامه ي نظامي گنجه اي .

     ب) اخلاقي وتعليمي ، مانند : بوستان سعدي .

     پ) عاشقانه و بزمي ، مانند: خسرو شيرين نظامي وويس و رامين فخر الدين اسعد گرگاني .

     ت) عارفانه ، مانند : مثنوي مولوي ، حديقه الحقيقه ي سنايي و منطق الطير عطار .

6- شعر (( با تو ياد هيچ كس نبود روا)) و ((مرغ گرفتار )) از ادبيات سال اول را از ديد قالب و محتوا با هم مقايسه كنيد.

شعر« با تو ياد هيچ كس نبود روا »  در قالب «مثنوي» و محتواي آن «عارفانه» است .

شعر« مرغ گرفتار» در قالب« غزل» و محتواي آن «اجتماعي و ميهني» است كه شاعر اشتياق خود را به آزادي مطرح مي كند .

خود آزمايي درس 6 (رباعي ، دوبيتي ، چهار پاره)  صفحه ي 54

1- قالب رباعي چه خصوصياتي دارد؟

 الف) رباعي شعري چهار مصرعي است كه  رعايت قافيه در مصراع اول و دوم وچهارم آن اجباري است و درمصراع سوم قافيه اختياري است .

ب)اين نوع شعر مناسب ترين قالب براي ثبت لحظه هاي كوتاه شاعرانه است  در همه ي  دوره ها رواج داشته است .

  پ) قالب رباعي ، خاص زبان فارسي است .

 ت) درون مايه ي آن بيش تر عارفانه ، عاشقانه يا فلسفي است .

ث) رباعي داراي وزن خاص است . رايج ترين وزن رباعي ( لاحول ولا قوه الا باالله ) مي باشد.

2- چگونگي تشخيص قالب رباعي از دو بيتي را بنويسيد.

 از وزن آن ها تشخيص داده مي شود زيرادوبيتي بر وزن مفاعيلن ،مفاعيلن ، مفاعيل(فعولن ) سروده شده است در حالي كه       رايج ترين وزن  رباعي « لاحول و لا قوه الا بالله » است .  نخستين هجا درهر مصراع ، دردو بيتي كوتاه و در رباعي بلند است .

3- چهار پاره چگونه قالبي است ؟

چهارپاره ، شعري است شامل چند دوبيتي با قافيه هاي مختلف كه از نظر معني با هم ارتباط دارند . در چهار پاره معمولاٌ مصرع هاي زوج هر پاره هم قافيه اند . اين نوع شعر در روزگار معاصر پديد آمده وبه وزن هايي غير از وزن دوبيتي نيز سروده شده است .

4- قالب چهار پاره از چه هنگام و با چه هدفي رواج يافت ؟

پس از مشروطيت در روزگار معاصر در ايران رواج يافت و تلاشي بود در جهت ايجاد يك قالب نو كه درون ماية ي تازه داشته باشد . و بيش تر «اجتماعي و غنايي» است .

5- چهارپاره از نظر محتوا معمولاً چه تفاوتي با دوبيتي و رباعي دارد؟

دوبيتي مطلعش مصرع است در حالي كه مصرعهاي زوج دوبيتي هاي چهارپاره معمولاٌ باهم هم قافيه است و مطلعش مصرع نمي باشد . معمولاٌ قالب چهارپاره ،  براي بيان مضمون هاي «اجتماعي وغنايي » استفاده شده است در حالي كه قالب هاي رباعي ودو بيتـي براي مضمـون هاي « عاشقانه و عارفانه و فلسفي » استفاده مي شود .

6- شعر (( در امواج سند )) ادبيات سال اول را از ديد قالب و محتوا بررسي كنيد .

 شعر «در امواج سند»در قالب چهارپاره است ؛ زيرا  از چند دوبيتي با قافيه هاي مختلف تشكيل شده است .  مطلع آن مصرع نيست .  مصرع هاي زوج آن هم قافيه است . محتواي آن به هم مرتبط است . محتواي آن در مورد« وطن و ميهن »است .

خود آزمايي درس 7 (مستزاد، شعر نيمايي ) صفحه ي 61

1-     قالب مستزاد چگونه پديد مي آيد ؟

 با افزودن واژه يا واژه هايي هم وزن به پايان مصراع هاي قطعه ،رباعي و غزل مي توان مستزاد سرود وبه سبب همين بخش هاي اضافي ، اين قالب را « مستزاد »گويند .

2-     اهميت قالب مستزاد در چيست ، چرا؟

 اهميت قالب مستزاد از آن روست كه احتمالاٌ از منابع الهام نيما در كوتاه و بلند كردن مصراع هاي شعر نو بوده است . زيرا اين قالب تنها قالب شعر سنتي است كه مصراع هاي آن با هم مساوي نيستند .

3- وزن و قافيه در شعر سنتي و نيمايي چه جايگاهي دارد؟

 قافيه در شعر« سنتي» الزامي است و جايگاه ثابتي دارد . يعني ، در پايان مصرع ها مي آيد ولي در شعر نيمايي قافيه الزامي نيست و شاعر هر جا كه بيان خود را نيازمند واژه هاي هم قافيه مي بيند از آن استفاده مي كند.

شعر «سنتي»،« موزون» است و مصراع ها از نظر امتداد برابرند ، شعر« نيمايي» مانند شعر« سنتي» موزون است يعني وزن و آهنگ آن با گوش احساس مي شود اما در اين نوع شعر چون طول مصرع ها با هم مساوي نيستند و همچنين وجود قافيه الزامي نيست دريافت و احساس وزن به دقت بيشتري نياز دارد .

4- درمورد مضمون شعر نيمايي توضيح دهيد.

 مضمون شعر نيمايي مبتني بر تجربه ي شخصي است . يعني ، شاعرحق داردازهرانديشه اي اعم ازغنايي، فلسفي ، اجتماعي ، سياسي و سخن بگويد به شرط آن كه سخن برخاسته از احساس وي باشد عمده ترين درون مايه ي شعر نيمايي عشق ، سياست و اجتماع است .

5- شعر (( هماي رحمت )) و (( پشت درياها)) از ادبيات سال دوم را از نظر قالب ودرون مايه با هم مقايسه كنيد.

 شعر « علي اي هماي رحمت » با توجه به تعداد ابيات همچنين محتواي ستايشي آن ، «قصيده» است و به لحاظ داشتن زبان نرم و احساسات لطيف ، «غزل» است  .

پشت درياها : قالب نيمايي است و محتواي آن مطالب فلسفي ،معرفي آرمان شهر (مدينه ي فاضله ) و بيان احساسات شخصي شاعر و ميل او به كمال و عروج انساني است . 

 

 

 

 



 

+ نویسنده در چهارشنبه شانزدهم بهمن 1387 |
نمونه سؤالات تستي تاريخ ادبيات ايران و جهان 1- خط ميخي داراي چند حرف بوده و از كدامسمت نوشته مي¬شده است؟ 1) 34 حرف، از چپ به راست 2) 32 حرف، از راست به چپ 3) 36 حرف، از چپ به راست 4) 34 حرف، از راست به چپ 2- «زبان پهلوي» نامديگر كدام يك از مراحل زبان فارسي است؟ 1) فارسي باستان 2)فارسي ميانه 3) فارسي نو 4) فارسي دري 3- درباره¬ كتاب«الابنيه عن حقايق الادويه»‌ كدام توضيح نادرست است؟ 1) موضوع كتاب، پزشكي است 2) نسخه¬ موجود اين كتاب به خط اسديتوسي است 3) بی ترديداولين كتابي بوده كه به خط فارسي امروزي نوشته شده است. 4) كتاب، ابومنصور موفق هروي است 4- ابيات زير منسوب به كيست؟ بــه كـه آب روي ريـزيدر كنــار پنـدگيــر و كـار بنـدوگـوش دار خون خود را گر بـريـزيبر زميـن بت پرستيدن به از مردمپرست 1) محمدبن وصيف سگزي 2) ابوحفض سغذي 3) فيروز مشرقي 4) ابوسليك گرگاني 5) كدام گزينه، ازقالبهاي شعري عصر ساماني نيست؟ 1) تركيب بند 2) قصيده 3) رباعي 4) قطعه 6- مؤلف «‌تاريخسيستان» چه كسي را به عنوان نخستين شاعر فارسي دري دوره¬ اسلامي معرفي مي¬كند؟ 1) فيروز مشرقي 2) ابوالعباس مروزي 3) محمدبن وصيفسگزي 4) حنظله¬ي باد غيسي 7- بيت زير از كيست ودر سوگ چه كسي است؟ از شمار دو چشم يك تنكم و ز شمار خرد هزاران بيش 1) رودكي/ شهيد بلخي 2) عنصري/ رودكي 3) ناصر خسرو/ رودكي 4) رودكي/ ابوشكور بلخي 8- كدام گزينه، مطلعنخستين سوگ نامه¬ مذهبي است كه به موضوع فاجعه كربلا پرداخته است؟ 1) باد صبا درآمد، فـردوس گشت مــراآراست بوستان را نيسان به فرش ديبا 2) فهم¬كن¬گرمؤمني¬فضل¬اميرالمومنين فضل حيدر، شيريزدان،مرتضاي پاك¬دين 3) اي آن كــــه غمگيــن وســزاواري ونــدرنــهان ســرشـك همــي بـاري 4) نه نحس كيوان بود و نه روزگار دراز چهبود، منت بگويم: قضاي يزدان بود 9-كدام گزينه درباره¬ «شهيد بلخي»‌ صحيح نيست؟ 1) پيش از فردوسي، عنوان «شاعر خرد»‌برازنده¬ اوست 2) دانش او فراوان و خطش زيبا بوده،با فلسفه و كلام نيز آشنايي داشت. 3) بعضي از تأليفاتي كه در زمينه¬فلسفه و كلام منسوب به اوست، موجودند. 4) نوشته¬اند كه با محمد زكرياي رازيمناظره و گفت و گو داشته است. 10- بيت زير از كيست؟ غزل رودكي وار نيكو بود غزلهاي من رودكي وار نيست 1) فرخي سيستاني 2) ابوشكور بلخي 3) ناصر خسرو 4) عنصري 11- سرآينده بيت زيركيست و درباره¬ چه كسي است؟ اشعار زهد و پند بسگفته است آن تيره چشم شاعر روشن بين 1) شهيد بلخي /ابوشكور بلخي 2) ناصر خسرو / رودكي 3) عنصري / كسايي 4) رودكي / شهيدبلخي 12- از نطر فكر و زبانو جلوه¬هاي شعري، ابوشكور بلخي حد وسط كدام شاعران نامدار به شمارمي¬رود؟ 1) فردوسي و ناصر خسرو 2) كسايي و فردوسي 3) عنصري و ناصر خسرو 4) رودكي و فردوسي 13- باتوجه به محتوا،بيت زير سروده¬ كدام شاعر عصر رودكي است؟ مدحت كن و بستاي كسي راكه پيمبر بستود و شنا كرد و بدو داد همه كار 1) كسايي مروزي 2) شهيد بلخي 3) ابوشكور بلخي 4) رودكي سمرقندي 14- بيت زير از كيست؟ رودكي استاد شاعرانجهان بود صد يك از وي تويي كسايي؟ پرگَست! 1) ناصرخسرو 2) عنصري 3) كسايي 4) هيچ كدام 15- كدام توضيحدربار¬ه¬ «كسايي»‌ صحيح نيست؟ 1) زادگاه او «مرو»‌ بودهاست. 2) مذهب او شيعه دوازده امامي بودهاست. 3) اشعار او زهد آميز و نشان دهنده¬علاقه¬اش به پيامبر (ص) و اهل بيت است. 4) كسايي در سراسر عمرش هرگز شعري درمدح شاهان نسروده است. 16- كدام گزينه ازموضوعات شعري عصر رودكي نيست؟ 1) وصف 2) عرفان 3) مدح 4) اندرز 17- منقدان ادبي، چهكسي را «پدر شعر فارسي» به شمار مي¬آورند؟ 1) فردوسي 2) رودكي 3) سنايي 4) ابوشكور بلخي 18- نخستين قصيده¬هايمنتخب و مرثيه را در ديوان كدام شاعر مي¬توان يافت؟ 1) قوامي رازي 2) محتشمكاشاني 3) كساييمروزي 4) خاقاني شرواني 19- اين عبارت، معرفكيست؟ «‌وي به عنوان نخستينشاعر دل بسته¬ اهل بيت، درخش جانبداري و ستايش خاندان پيامبر را بردوش كشيده است.» 1) كسايي مروزي 2)ابوشكور بلخي 3) شهيد بلخي 4) ناصر خسرو 20- چه كسي كليله ودمنه را به نظم درآورد؟ 1) اسدي توسي 2) عنصري 3) شهيد بلخي 4) رودكي 21- نام ديگر «‌سبكخراساني» چيست؟ 1) اصفهاني 2) تركستاني 3) عراقي 4) هندي 22- « فراواني شمارشاعران و تتمع اوزان و قالبـها و مضامين»‌ از ويژگيهاي كدام دوره است؟ 1) عصر رودكي 2) عصرفردوسي 3) عصر عنصري 4)عصرناصر خسرو 23- كدام گزينه، ازخصوصيات بارز شعر عصر فردوسي است؟ 1) نزديكي به طبيعت و آميختگي باموسيقي 2) داشتن رنگ ملي و ايراني 3)در بر گيرنده¬ مايه¬هاي حكمي و اخلاقي و فقدان مايه¬هايعرفاني و آسماني 4)هر سه گزينه 24-«هدايةالمتعلمين في¬الطب»اثركيست؟ 1) مقانعي¬رازي 2) ابوبكراخويني 3)محمدبن¬زكرياي¬رازي 4)ابومنصور موفق هروي 25- همه¬ گزينه¬ها جزگزينه¬ ... به زبان فارسي است: 1) هداية¬المتعلمين في¬الطب 2) الابنيه عن حقايقالادويه 3) تاريخ طبري 4) حدود العالم من المشرق اليمغرب 26- در كدام اثر براي بسياري از اصطلاحاتعلمي، برابرهاي ¬مناسب فارسي ¬يافت ¬مي شود؟ 1) هداية¬المتعلمين في¬الطب 2) الابنيه عن حقايق الادويه 3) حدود العالم المشرق الي مغرب 4) چهار مقاله 27- بيت زير از كيست؟ منم بنده¬ي اهل بنت نبي ستاينده¬ي خاك پاي وصي 1) دقيقي 2) فردوسي 3) اسدي 4) عنصري 28) كدام عصر رامي¬توان «عصر شكوفايي فرهنگ اسلامي»‌ به شمار آورد؟ 1) عصر رودكي 2) عصر ناصر خسرو 3)عصر عنصري 4) عصر فردوسي 29- كدام اثر رامي¬توان نخستين كتاب نثر فارسي دانست كه به عنوان اثري مستقل عرضه شده است؟ 1) تاريخ طبري 2) آفرين نامه 3) شاهنامه¬ ابومنصوري 4) تفسير طبري 30- تولد نثر پارسي رابايد در آغاز كدام عصر دانست؟ 1) عصر رودكي 2) عصر فردوسي 3) عصر عنصري 4) عصر ناصرخسرو 31- نثر علمي، حدوداً‌با كتاب .... آغاز مي¬شود؟ 1) حدود العالم من المشرق الي المغرب 2) دانشنامه علايي 3) التفهيم الاوايل مناعة التنجيم 4) الابنيه عن حقايقالادويه 32- كدام اثر رامي¬توان «نقطعه آغاز نثر ديني به زبان پارسي» به شمار آورد؟ 1) تفسير قرآن مجيد، معروف به تفسيركمبريج 2) كشف المحجوب 3) ترجمه¬ي تفسير طبري 4) كشف الاسرار 33- سنت داستان پردازيو منظومه سرايي اخلاقي در كدام دوره پايه گذاري شده است؟ 1) دوره بيهقي 2) دوره ابوالمعالي 3) عصر عنصري 4)عصر فردوسي 34- مشهورترين شاعردربار غزنيه چه كسي بوده است؟ 1) معزي 2) عنصري 3) عسجدي 4) خاقاني 35- قصيده¬ «داغگاه‌»سروده¬¬ كيست؟ 1) عنصري 2) خاقاني 3) فرخي 4)معزّي 36- عنوان«شاعر شادماني و طبيعت» ‌معرف كيست؟ 1) معزي 2) فرخي 3) منوچهري 4) عنصري 37- كدام گزينه، از مضامين مسمطـهاي منوچهري نيست؟ 1) پندو اندرز 2)وصف 3)مدح 4)خمريه 38- توضيح زير معرفكيست؟ «او در قصايدش ظاهراً كوشيده است تاتاريخ را به جاي حماسه بنشاند.» 1) معزي 2) فرخي 3) منوچهري 4)عنصري 39- مثنوي¬هاي «شادبهروعين الحيات ، خنگ بت و سرخ بت ، منسوب به كيست؟ 1) عسجدي 2) عنصري 3) قوامي رازي 4)غضايري رازي 40- كدام گزينه درباره¬بيت زير صحيح است؟ خيزيد و خز آريد كه هنگام خزان است باد خنك از جانب خوارزم وزان است 1) مطلع قصيده¬ داغگاه و سروده¬ فرخياست 2) مطلع مسمط خزانيه و سردوده¬منوچهري است 3)بيت اول يك رباعي است و در وصف ديدن هلال ماه و سروده¬معزّي است 4)مطلع قصيده¬ لغز شمع و سروده¬ منوچهري است. 41- اين عبارت معرفكيست؟ «وي ظاهراً‌ در زمانامير نوح بن منصور ساماني و به امر او مأموريت يافت تا شاهنامه¬ منثور ابومنصوري رابه نظم درآورد.» 1) فردوسي 2) دقيقي 3) اسدي 4) عنصري 42- مهمترين و طولانيترين بخش شاهنامه كدام است؟ 1) بخش اساطيري 2) بخش پهلواني 3) بخش تارخي 4) هيچكدام 43- در واقع كدام شاعررا بايد پيشواي فردوسي در نظم داستانهاي ملي دانست؟ 1) كسايي 2) اسدي 3) عنصري 4) دقيقي 44- «عرفان» از چه قرنيدر ادب فارسي پيدا شد؟ 1) سوم 2) چهارم 3) پنجم 4) ششم 45- كدام گزينه از آثارناصر خسرو نيست؟ 1) زادالعارفين 2) خوان واخوان 3) جام ¬الحكمتين 4) سفرنام 46- با توجه به محتوا،بيت زير معرف كيست؟ چومن دست¬خويش ¬از طمع ¬پاك ¬شستم فـزوني از اين واز آن چـون پـذيرم 1) منوچهري 2) ناصرخسرو 3) انوري 4) عنصري 47- محتواي كدام اثر بابقيه تفاوت كلي دارد؟ 1) قابوس نامه 2) التفهيم 3) دانشنامه¬ علايي 4) هداية¬المتعلمين¬في¬الطب 48- «هجو و بدگويي»‌ از چه دوره¬اي در شعرفارسي رواج مي¬يابد؟ 1) عصر فردوسي 2) عصر عنصر 3) عصر انوري 4) عصر ناصر خسر 49- كدام گزينه از ويژگيهاي سبك عصر انوري(سبك عراقي) نيست؟ 1) ورود لغات و تركيبات متعدد از لهجه¬هاي محلي به زبانفارسي دري 2) ورود روز افزون لغات عربي و استفاده¬ فراوان ¬ازاستعاره وكنايه و اصطلاحات علمي 3) نفوذ افكار و اصطلاحات صوفيه و رواج عرفان اسلامي 4) خوش بيني نسبت به اوضاع زمان و اميدواري به آينده 50- در عصر انوري قالبهاي عمده¬ي شعركدامند؟ 1) قصيده و تركيب بند 2) قصيده و غزل 3) غزل و رباعي 4) قطعه و قصيده 51- موضوع «روض¬الجنان»چيست؟ 1) مرثيه 2) كلام 3) حديث 4) تفسير 52- كدام كتاب از آثار سينايي غزنوينيست؟ 1) كارنامه¬¬ بلخ 2) طريق¬التحقيق 3) خوان و اخوان 4)حديقة¬ التحقيق 53- مجموعه¬ «اقبال نامه»‌ و «شرف نامه» چهنام دارد؟ 1) اسكندر نامه 2) پندنامه 3) خرد نامه 4) مختار نامه 54- كدام گزينه، عنوان مشتركي بر دو مثنويمتفاوت از دو شاعر عارف «سنايي» و «عطار» است؟ 1) الهي نامه 2) عشق نامه 3) مصيبت نامه 4) مختارنامه 55- عبارت «‌اگر كاغذها نسختهاي من بهقصيده، ناچيز نكرده بودندي. اين تاريخ از لوني ديگر آمدي!»شكايت حسرت آلوده چه كسياست؟ 1) محمدبن جريره بري 2) سعدالدين وراويني 3) ابوعل محمدبلخي 4) ابوللفضلبيهقي 56- كدام اثر از نمونه¬هاي شعر حماسياست؟ 1) گلشن ¬راز 2) گرشاسپ نامه 3) بوستان 4) شاهنامه¬ ابومنصوري 57- كدام مكتب اثر از نمونه¬هاي شعر حماسياست؟ 1) كلاسيك 2) رمانتيسيسم 3) رئاليسم 4) ناتوراليسم 58- كدام شخصيت ادبي، بزرگترين حماسه¬سراييونان و جهان به شمار مي¬آيد؟ 1) إشيل 2) اورپيپد 3) سوفوكل 4) هومر 59- آغاز ظهور مكتبهاي ادبي،كدام قرن است؟ 1) سيزدهم 2) چهاردهم 3) پانزدهم 4) شانزدهم 60- جمله¬ معروف «‌من مي¬انديشم، پيش هستم.»از كيست؟ 1) بنه كارت 2) فرانسيس بيكن 3) نچه 4) ولتر 61- «الكساندر يو شكين»‌ و «لرمانئوف» ازشاعران مشهور كدام مكتب در كدام كشورند؟ 1) رمانتيسيسم / روسيه 2) رمانتيسيسم/ انگلستان 3) كلاسيسيسم / فرانسه 4) رئاليسم / روسيه 62- رمان «پدران و پسران» ‌اثركيست؟ 1) ارنست همينگوي 2)گلادكوف 3) ايوان تورگنيف 4)شولوخف 63- «جنگ و صلح» ‌شاهكار كدام نويسندهاست؟ 1) ويكتور هوگو 2) لئون تولستوي 3) ارنست همينگوي 4) داستايوسكي 64- بنيان گذار مكتب واقع گرايي جادويياست؟ 1) كارلوس فوئتنس 2) اميل زولا 3) گابريل گارسياماركز 4) بالزاك 65- كدام اثر جزوادبيات واقع گرايي جادويي است؟ 1) صد سال تنهايي 2) آئورا 3) زيباترين غريق جهان 4) هر سهگزينه 66- شعر مشهور «كلاغ»‌ اثر كدام شاعر سمبوليسماست؟ 1) استفان مالارمه 2) ادگار آلن¬پو 3) راينر مارياربلكه 4) ژان ارتورمبو 67- همه گزينه¬ها به جز گزينه¬ .... از آثارمشهور مكتب ناتوراليسم است؟ 1) پيش ¬ازسپيده ¬دم 2) صد سال تنهايي 3) اشباح 4) خانه ¬عروسكي 68- توضيح زير معرف كدام مكتب ادبياست؟ « رمانها و ديگر آثار پيروان اين مكتب در حقيقت آزمايشگاهتشريح مزاج افراد است.» 1) ناتوراليسم 2) رمانتي سيسم 3) سمبوليسم 4) رئاليسم 69- كدام شاعر سمبوليست،آثار داگار آلن پورا به زبان فرانسه ترجمهكرد؟ 1) شارل پير بودلر 2) ژان آرتوز مبو 3) استفان مالارمه 4) راينرمارياربلكه 70- «گلهاي بدي»‌ اثر مشهور كدام شاعرسمبوليسم است؟ 1)استفان مالارمه 2) شارل بودلي 3) ازراپوند 4)ژان¬آرتورمبو
+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

                                                     ذکر حسین بن منصور

چنین نقل کرده اند که آن روز درویشی از میان جمع از او پرسید که « عشق چیست» به حلاج گفت: « عشق آن است که امروز می بینی و فردا و پس فردا خواهی دید» آن روز او را بر سر دار بردند، کشتند. فردای آن روز جسدش را سوزاندند و پس فردای آن خاکسترش را بر باد دادند. یعنی عشق ، مردن و سوختن و فنا شدن است.

وقتی در دروازه باب الطاق او را به زیر ایوان سرپوشیده بردند، او پای بر نردبان نهاد تا از ایوان بالا برود مردم از او پرسیدند « چه حالی داری؟ » گفت: گویی به معراج می روم معراج مردان حق بر بالای دار است. دست ها را بلند کرد و رو به قبله به مناجات ایستاد و دعا کرد و آنچه می خواست از خدا خواست. سپس بر بالای دار رفت . گروه شاگردان او گفتند . درباره ما که پیرو تو هستیم و درباره آنان که تو را انکار می کنند و می خواهند تو را سنگباران کنند چه می گویی؟

جلاج گفت: « منکران دو برابر شما پاداش دارند. زیرا شما فقط از روی خوش گمانی به من ارادت دارید و تقلید می کنید در حایل که آنان از هیبت اعتقاد به خدای یکتا و از هیبت دین و شریعت در جنب و جوش هستند و در شریعت ایمان به خدای یکتا از اصول دین است در حالی که حسن ظن از فروع دین است.

پس مردم شروع به سنگسار کردن حلاج کردند. شبلی هم برای همراهی دیگران گلی به سوی او انداخت ؛ حسین از سردرد آهی کشید ، گفتند : از این همه سنگی که به تو زدند هیچ دم نیاوردی ، چرا با این گل آه و ناله کردی؟ این کار چه رازی دارد؟ حسین گفت: کستنی که نمی دانند و سنگ می زنند قابل بخشش هستند .آن کار برایم سخت است که شبلی راز انا الحق گفتن مرا می داند و نباید با غافلان همراهی کند .سپس دست های او را از تن جدا کردند و او خندید گفتند: برای چه می خندی؟ گفت: بریدن دست های آدم دست بسته آسان است ، مرد کسی است که دست هوای نفس را کوتاه کند که همت بلند انسان را به پستی می کشاند. سپس پاهایش را بریدند . او تبسمی کرد و گفت: با این پای جسمانی بر روی زمین خاکی سفر می کردم اما پای دیگری دارم که پای روح و جان است و با آن هر دو عالم را زیر پا می گذارم .اگر مرد هستید آن پا را جدا کنید. ولی نمی توانید. سپس دو دست بریده  خون آلودش را به صورتش مالید و چهره و بازوانش را خون آلود کرد. گفتند: چرا چنین کردی؟ گفت از آنجا که خون زیادی از من رفته است ، می دانم که رویم زرد شده است . می ترسم شما خیال کنید که از بیم و هراس مرگ چهره ام زرد شده است از این روی خونم را به چهره مالیدم تا در نظر شما ظاهربینان سرخ روی باشم، زیرا آرایش مردان حق خون آنان است.

                                                                         

                                                                               (1)


 

                                  در ذکر حسین بن منصور (رحمه الله علیه)

آن کشته راه حق آن دلاور بیشه عرفان و حقیقت جویی ، آن دلیر مرد راستگو آن فرو رفته در دریای پرموج عشق ، حسین بن منصور حلاج بود که رحمت خداوند بر او باشد – کاری که او کرد، کار عجیبی بود و واقعه های کمیاب و عجیبی داشت که وی‍ه او بود ، زیرا هم به اوج و نهایت سوختن در عشق حق و شوق رسیدن به حق را داشت و هم از سختی و شدت شعله های آتش هجران و دوری از حق در تب و تاب بود – از عشق حق مست و بی قرارا و سرگشته در روزگار شده بود و در این راه، عاشق راستگو و پاکباخته و از جان گذشته بود و برای مبارزه با نفس سعی و تلاش بسیار کرد و به خود سختی بسیار داد تا نفس را سرکوب کند وکارهای شگفت و خارق العاده بسیار داشت. در طلب حق و حصول کمال همت و اراده ای بلند داشت و بلند مرتبه بود – و او در زمینه عرفان و شناخت حقیقت و اسرار حق و معانی مختلف ، کتاب های بسیاری با بیانی دشوار و پیچیده و کلماتی مشکل نوشته است – خوش صحبت بود کلامش شیوا و جذاب و رسا بود و هیچ کس چنین کلام و بیانی نداشت و در راه حق ، حالت های عارفانه و بینش و ادراک و هوشیاری داشت که هیچ کس نداشت – بیشتر بزرگان و پیران صوفیه کارهای او را انکار کردند و گفتند که در راه تصوف قدمی بر نداشته . فقط ابو عبدالله خفیف و شبلی و ابوالقاسم قشیری که خداوند برآنها رحمت کند، او را تایید کردند، چنانکه استاد ابوالقاسم قشیری درباره او چنین گفت که : اگر حلاج در پیشگاه حق مورد قبول و پذیرش قرار گیرد ، انکار و مخالفت مردم او را رد نمی کند، تاثیری در حال او ندارد و اگر از درگاه حق رانده شده باشد ، قبول و تایید خلق ارزشی ندارد و در نزد حق مقبول نیست.

پیوسته در حال سختی دادن به نفس و عبادت کردن حق وبیان شناخت یگانگی حق بود و هنگامی که سخن معروف خود یعنی انا الحق راگفت، در لباس اهل علم و مصلحت و در میان گروه اهل شریعت و سنت بود – اما عده ای از مشایخ به خاطر شریعت و مدهب و دین او را راندند و علت ناخشنودی بزرگان صوفیه از حلاج این بود که او را در حالت شکر و سرمستی عارفانه اسرار عرفان را فاش می کرد . چنین شد که او نخست به خدمت سهل بن عبدالله شوشتر آمد و دو سال در خدمت و مریدی او بود. سپس تصمیم گرفت به بغداد سفر کند و این نخستین سفر او بود که در آن هنگام هیجده سال داشت – سپس از بغداد به بصره رفت و با عمروبن عثمانی مکی ملاقات کرد ، هیجده ماه در محضر درس و صحبت عمروبن عثمان بود در این هنگام ابویعقوب اقطع دختر خود را به عقد همسری او درآورد 0 آن گاه عمروبن عثمان از او آزرده شد و رنجیده و در نتیجه حسین از بصره به بغداد بازگشت و به پیش جنید رفت جنید به او گفت که در گوشه خلوتی به گوشه نشینی بپردازد. مدتی هم در هم صحبتی و شاگردی او بود تا این که تصمیم گرفت به سفر حج برود .یک سال در حجاز گوشه نشینی اختیار کرد ، سپس دوباره به بغداد بازگشت – حسین با گروهی از صوفیان به پیش جنید رفت ومسایل و سئوال هایی از او پرسید ولی جنید پاسخ او را نداد و گفت: تو هنوز جوانی ، زود است که در این باره صحبت کنی و خود را به کشتن دهی و سرت بر بالای چوب دار برود – حسین گفت: « روزی که من بر سر چوبه دار بروم تو خرقه تصوف از تن در خواهی آورد لباس اهل ظاهر و شریعت خواهی پوشید(دورویی و نفاق خواهی کرد)

نقل کردند که آن روز پیشوایان دین فتوا دادند که حسین را باید کشت ، جنید خرقه درویشی به تن کرده بود و فتوا نمی نوشت خلیفه دستور داده بود که « فتوای جنید لازم است» چنین شد که جنید لباس عالمان پوشید عمامه برسرنهاد و جبّه بر تن کرد، وبه مدرسه رفت و در جواب حکم نوشت که « ما به ظاهر حکم می کنیم» یعنی در ظاهر امر با توجه به احکام شریعت باید کشته شود و حکم بر ظاهر است .اما باطن امر را خدا می داند.

پس چون حسین جواب مسایل را از جنید نشنید دگرگون شد و بدون اجازه او به شوشتر رفت و یک سال در آنجا بود او در ژیش مردم بسیار معروف شد ولی او به سخنان مردم ظاهر بین هیچ اعتنا نمی کرد تا این که به او حسادت کردند، عمروبن عثمان درباره او نامه هایی نوشت و به خوزستان فرستاد و کارها و احوال حسین را در نظر آنان زشت جلوه داد و حسین نیز دلگیر شد .از آنجا روی گرداند و لباس صوفیانه را از تن بیرون کرد ولباس مردم عامی را پوشید و با مردم هم نشین شد اما با این کار تغییری در حالت و رفتار او پیدا نشد. حسین پنج سال ناپدید شد و در طول این مدت چیزی در خراسان و سرزمین ماوراءالنهر بود و چندی در سیستان بود .بعد از پنج سال دوباره به اهواز بازگشت و برای اهالی آنجا سخنرانی کرد و مورد قبول خاص و عام قرار گرفت و از اسرار حق و عرفان برای خلق سخن می گفت و مردم به او لقب حلاج الاسرار یعنی گشاینده رازها دادند. سپس خرقه درویشی پوشید و قصد زیارت خانه خدا را کرد در این سفر مریدان خرقه پوش زیادی با او بودند. وقتی به مکه رسید ابو یعقوب نهر جوری به او نسبت سحر و جادوگری داد . پس از آنجا به بصره آمد و از بصره دوباره به اهواز برگشت .سپس گفت: « به سرزمین های شرک می روم تا مردم را به خداپرستی دعوت کنم » سپس عازم هندوستان شد و از آنجا به ماوراءالنهر آمد ، پس از آن به ولایت چین بزرگ رفت و خلق را به خداپرستی دعوت کرد و کتابهایی برای آنها نوشت.

چنین نقل کرده اند که روزی حلاج به شبلی گفت: « ای ابابکر ! مرا یاری کن یا برایم دعا کن که من تصمیم گرفته ام دست به کار بزرگ و خطیر بزنم .قدم در راهی نهاده ام و مشتاق انجام چنان کاری هستم که پایان آن مرگ و کشته شدن است .» هنگامی که مردم در کار عجیب حیران شدند ، مخالف و منکر بی حد و حساب و موافق و تایید کننده بسیار پیدا شد . وقتی کارهای عجیب و خارق العاده را دیدند خبر چینان سخن چینی کردند و سخنان او را به گوش خلیفه رساندند و همگی بر کشتن او اتفاق نظر کردند زیرا او می گفت: «انا الحق» یعنی من حق هستم. پس به خاطر این حرف حسین را بردند تا بکشند .صد هزار آدم جمع شده بودند و او برروی همه چشم می گرداند و می گفت: «حق ، حق من حق هستم.»

    

          توجه

با پوزش از بازدید کنندگان محترم ممکن است  متن دارای غلط های نگارشی باشد زیرا فرصت بازبینی نداشته ام

 

بنام خداوند جان و خرد

« گذر سیاوش از آتش»

1- پیشوای زرتشتی به شاه کاووس گفت: که غم و درد شاه پنهان نخواهد ماند.

 

2- اگر می خواهی حقیقت آشکار شود باید آنها را (سیاوش یا سودابه) آزمایش و امتحان کنی.

 

3- هر چند فرزند (سیاوش) عزیز است اما بدگمانی نسبت به او دل شاه را آزرده خواهد کرد.

 

4- از طرف دیگر بدگمانی نسبت به سودابه نیز شاه را آزرده خاطر می کند.

 

5- چون خیانتکار معلوم نشد و در این باره سخنان گوناگون است برای مشخص شدن بی گناه یکی از  آن دو باید از آتش عبور کند.

 

6- رسم و آئین روزگار این گونه است که آتش به انسانهای بی گناه آسیبی  نمی رساند.

 

7- کیکاوس سودابه را به نزد خود فراخواند واو را با سیاوش روبه رو کرد .

 

8- در پایان کیکاووس گفت: دل و جان من نسبت به شما آرام و مطمئن نمی شود.

 

9- مگر آتش سوزنده گناهکار را مشخص سازد و او را رسوا کند.

 

10- سودابه این چنین پاسخ داد که: من راست می گویم.

 

11- سیاوش باید بی گناهی خود را ثابت کند زیرا که او کار بد کرده است و به گناه روی آورده.

 

12- کیکاووس به پسر جوان خود گفت: نظر تو در این باره چیست؟

 

13- سیاوس در پاسخ چنین گفت که : ای پادشاه جهان تحمل دوزخ از این تهمت برایم آسانتر است. (آتش جهنم برایم سهل است.)

 

14- اگر کوهی از آتش باشد از میان آن عبور می کنم و اگر قرار بر عبور از میان آتش باشد، برای من آسان است.

 

15- ذهن و روح شاه کاووس بواسطه ی اندیشه درباره فرزند و همسر نیکوکارش پریشان شد.

 

16- اگر یکی از از این دو گناهکار شناخته شود از این به بعد چه کسی مرا شاه کاووس خواهد خواند.(آبرو و اعتبار پادشاهی ام از بین می رود.)

 

17- فرزند و زنم به منزله ی خون و مغز من است. آیا آبرو ریزی از این بدتر هم می شود.!

 

18- همان بهتر که ذهن و دل خود را از فکر این عمل زشت پاک کنم و چاره ای بیندیشم.

 

19- آن انسان خوش سخن و نکته سنج این گونه فرمود که: با بد دلی و بدگمانی حکومت نکن.

 

20- کیکاووس دستور داد تا ساربان صد کاروان اسب و شتر های بزرگ را از دشت بیاورد.

 

21- اسب و شتر ها هیزم ها را حمل می کردند و همه ی مردم برای تماشا به آن جا آمدند.

 

 22- پهلوان جنگجو (کیکاووس ) با صد کاروان شتر سرخ مو هیزم های فراوانی آورد.

 

23- هیزم ها را مانند دو کوه بزرگ در آن دشت بر روی هم انباشته کردند و مردم برای تماشا گرد آمده بودند.

 

24- فضای خالی بین دو کوه هیزم به اندازه ای بود که چهار نفر سوار به سختی می توانستند از آن عبور کنند.

 

25- در آن زمان (زمان کیکاووس) ،راه و رسم شاهان در تشخیص خطاکار از درست کار این گونه بود .

 

26- سپس شاه به روحانی مشاور دستور داد که بر روی هیزم ها نفت بریزند.

 

27- دویست مرد برای آتش زدن هیزم ها آمدند و در هیزم ها دمیدند .گویی شعله های بزرگ آتش شب تاریک را به روز روشن مبدل می کرد.

 

28- در اولین دمیدن دود سیاهی به هوا برخاست ولی پس از آن آتش زبانه کشید و هیزم ها شعله ور شد.

 

29- زمین بواسطه ی شعله های آتش از آسمان هم نورانی تر شد و در حالی که مردم ناله و زاری می کردند آتش سوزنده زبانه می کشید.

 

30- همه ی مردم برای سیاوش و آن چهره ی خندانش غمگین و گریان شدند.

 

31- سیاوش در حالی که کلاه جنگی زرینی به سرگذاشته بود به نزد پدر آمد .

 

32- سیاوش با آرامش و هوشیاری در حالی که لباسهای سفید بر تن کرده بود خندان و امیدوار بود.

 

33- سیاوش در حالی که سوار بر اسب سیاه عربی شده بود آنچنان تاخت که  گردو غبار نعل اسبش به ماه  رسید.

 

34- مانند کسانی که کفن می پوشند لباس سفید پوشیده بود و به خود کافور زده بود.

 

35- زمانی که سیاوش به نزدیک کاووس شاه رسید از اسب پیاده شد و در برابر پدر تعظیم کرد.

 

36- سیاوش پدرش را شرمنده و خجالت زده دید و پدرش با او به نرمی سخن می گفت.

 

37- سیاوش به پدرش گفت: غمگین نباش ، رسم و آیین روزگار این است.

 

38- سراسر وجود من شرمنده ی تو است اگر بی گناه باشم از آتش رهایی خواهم یافت.

 

39- اگر من گناهکار باشم خداوند جهان آفرین مرا زنده نخواهد گذاشت.(خواهد سوزاند)

 

40- به کمک پروردگار وصاحب نیکی ها از این کوه آتش هیچ ترسی در دل ندارم و به سلامت از آن عبور خواهم کرد.

 

41- از این سخنان سیاوش ناله و فریاد مردمان بلند شد وهمه ی مردم نیز از این کار اندوهگین شدند.

 

42- سیاوش بدون ناراحتی و اندوه اسبش را تاخت و به جنگ (مقابله) با آتش رفت.

 

43- آتش از همه طرف زبانه می کشید و کسی نمی توانست سیاوش و اسبش را ببیند.

 

44- مردم در دشت در حالی که گریه می کردند منتظر بودند ببینند سیاوش کی از آتش بیرون می آید.

 

45- مردم وقتی سیاوش را دیدند که به سلامت از میان آتش بیرون آمد فریاد کشیدند.( شور و غوغایی به پا شد)

 

46- سیاوش در حالی که لباسها بر تنش سالم بود با اسبش از آتش بیرون آمد گویی به جای آتش درون گلها رفته است.

 

47- در اثر بخشایش خداوند آتش مانند آب سرد و بی اثر شد.

 

48- زمانی که سیاوش از میان آتش عبور کرد و به دشت رسید شور و غوغایی در مردم شهر و کسانی که در دشت بودند به پا شد.

 

49- سواران لشکر اسبهایشان را تاختند و به نزد سیاوش رفتند و مردم جلوی پای سیاوش پول ریختند.

 

50- بزرگان و کوچکتران همگی شاد و خوشحال شدند.

 

51- مردم این خبر را برای یکدیگر نقل می کردند (مژده می دادند) که خداوند عادل بی گناه را بخشید.

 

52- سودابه از روی خشم موهایش را می کند و در حالی که گریه می کرد صورتش را چنگ می انداخت.

 

53- سیاوش در حالی که اثری از دود، آتش و گرد و غبار بر روی تنش مشاهده نمی شد پاک و بی گناه به نزد پدر رفت.

 

54- شاه کاووس و تمامی لشکریان به احترام سیاوش از اسبهای خود پیاده شدند.

 

55- شاه کاووس سیاوش را محکم در آغوش گرفت و از رفتار بد خود معذرت خواهی کرد.

« کاوه ی دادخواه»

1-  وقتی که جمشید  مغرور شد و خود را خدا خواند شکست خورد و اوضاع دگرگون شد.(تغییر کرد.)

2- آن انسان سخن گو (نکته گوی) باهوش بسیار زیبا گفته: زمانی که به قدرت رسیدی بیشتر خداوند را عبادت کن و  بنده ی او باش.(به فرامین او عمل کن)

3- هر کس که نسبت به خداند ناسپاسی کند از همه چیز و همه کس می ترسد و ضربه می خورد.

4- روزگار جمشید تیره و تار شد و از پادشاهی برکنار شد.


 

 

 

 


 

 

1- رسم و آیین نیکی و فرزانگی از بین رفت و جای آن را بدی و ظلم فرا گرفت.

2- علم و هنر جای خود را به مکر و حیله داد. راستی و درستی جای خود را به دروغ و ریا داد.

3- انسانهای دیو سیرت دست به انجام هر عمل بدی می زدند و درباره ی نیکی و خوبی فقط مخفیانه سخن گفته می شد.

4- ضحاک کاری جز بدی ،کشتن، غارت و سوزاندن بلد نبود.

 

 

 

 


 

 

1- ناگهان از جلوی بارگاه شاه فریاد دادخواهی فردی به گوش رسید.

2- فرد ستم دیده را نزد شاه بردند و او را در کنار بزرگان مجلس شاه نشاندند.

3- پادشاه با خشم به او گفت که: بگو ببینم چه کسی به تو ظلم و ستم کرده.

4- فریاد کشید و در حالی که دست به سر کوبید گفت از شاه ستم دیده ام و من کاوه ی دادخواه هستم.

5- من آهنگری هستم که به هیچ کس ضرر و زیان نمی رسانم ولی شاه به من ظلم و ستم کرده.

6- تو شاهی یا اژدهایی باید در این مورد داوری و قضاوت شود.

7- اگر تو پادشاه هفت کشور هستی پس چرا ما باید این همه رنج و سختی بکشیم.

8- باید به خاطر این اعمالت به من حساب پس بدهی تا اینکه مردم جهان شگفت زده شوند.

9- باشد که در موقع حساب پس دادن به من بگویی که چرا فرزند من را می خواهی بکشی.

10- چرا می خواهی مغز فرزندان من را خوراک مارهایت کنی.


 

 

                                                               

1- زمانی که کاوه استشهاد نامه را خواند فورا روبه بزرگان مجلس ضحاک کرد.

2- فریاد برآورد؛ ای حامیان ضحاک دیو صفت و ای کسانی که از خدای جهان نمی ترسید

3- همه ی شما با او هم رای شده اید و در آتش دوزخ گرفتار خواهید شد.

4- من این استشهاد نامه را امضاء نمی کنم و از پادشاه هم هیچ ترسی ندارم.

5- کاوه فریاد کشید و در حالی که ا ز خشم و عصبانیت می لرزید استشهاد نامه را پاره کرد و زیر پا انداخت.

6- به همراه فرزند عزیز خود در حالی که فریاد می کشید از بارگاه ضحاک بیرون رفت.


 

 

 


 

 

1- مردم روی بام ها در کوچه ها کسانی که جنگجو بودند.

2- از بالای دیوارها خشت و از روی پشت بام سنگ می انداختند و مردم کوچه با شمشیر و تیرو کمان به مقابله با ضحاک و یارانش پرداختند.

3- مانند باران که از ابر سیاه  می بارد سنگ و خشت از آسمان می بارید و بر ضحاک و یارانش فرود می آمد.

4- جوانان شهر و پیران جنگ آزموده .

5- به لشکر فریدون پیوستند و ضحاک نیرنگباز را رها کردند.

 

 


 

 

« دریای کرانه ناپدید»

1- دوباره عشق و علاقه ی او مرا اسیر خودش کرد و تلاش برای رهایی از این عشق بی فایده بود.

2- عشق مانند دریایی است که ساحل ندارد، ای انسان عاقل در دریای عشق نمی توان شنا کنی و غرق خواهی شد.

3- اگر می خواهی به عشق خود وفادار بمانی بسیار چیز های زشت و ناپسند را باید برخود قبول کنی و بپسندی .

4- زشتی ها را باید خوبی و نیکی ببینی و فرض کنی زهر را به جای قند و شکر بنوشی و اعتراض نکنی.

5- من در عشق خود سرکشی و نافرمانی کردم و نمی دانستم که هر چه بیشتر از عشق گریزان باشم بیشتر شیفته و عاشق می شوم.(هر چه کمند بیشتر کشیده شود محکم تر می گردد.)

قلب مادر

1- معشوقه به عاشق خود گفت که: مادر تو با من ناسازگاری (جنگ) می کند.

2- هر جا و هر وقت من را می بیند چین به پیشانی و ابرو می اندازد و به من با خشم  اخم می کند.

3- مادرت با نگاه خشم آلود خود گویی تیری به دل نازک من می زند.

4- مادرت من را مانند سنگی که از فلاخن (قلاب سنگ) پرتاب کنند از منزل بیرون می اندازد و به منزل راه نمی دهد.

5- تا زمانی که مادر سنگدل تو زنده است، شیرینی زندگی در کام من و تو زهر و سم است (با وجود مادرت زندگی ما شیرین نیست)

6- معشوق گفت: تا زمانی که او را غرقه به خون نکنی و نکُشی با تو همدل و همراه نخواهم شد.

7- اگر می خواهی به وصال من برسی و با من خوشبخت باشی باید الان بدون معطلی و ترس.(موقوف المعانی)

8- بروی سینه مادرت را بشکافی و قلبش را از سینه اش بیرون بیاوری.(موقوف المعانی)

9- و همچنان که گرم و خونین است برایم بیاوری تا اینکه کینه و زنگار دشمنی از روی قلبم پاک شود. (از بین برود)

10- عاشق نادان بی ادب نه آن فاسدِ گناهکار بی آبرو(موقوف المعانی)

11- پسر عاشق در حالی که از خوردن شراب و کشیدن بنگ  مست و از خود بی خود شده بود حرمت و احترام مادری را فراموش کرد و (موقوف المعانی)

12- رفت و مادرش را به روی زمین انداخت؛ سینه اش را شکافت و دل مادرش رابیرون آورد.

13- در حالی که دل مادرش مانند نارنجی خونین در دستش بود به سمت منزل معشوق حرکت کرد.

14- اتفاقا پایش به چارچوبه ی در گیر کرد دم در به زمین خورد و آرنجش کمی زخمی شد.

15- دل مادر که هنوز گرم بود و حیات داشت از دست آن عاشق بی فرهنگ به زمین افتاد .

16- پسر از روی زمین بلند شد وبرای برداشتن دل مادر به سمت آن رفت.

17- دید که از دل خونین مادر آهسته این صدا بیرون می آید.

18- آخ دست پسرم زخمی شد؛ وای پای پسرم به سنگ خورد و مجروح شد

 

 

 

          دولت یار

1- روز جدایی و شب فراق (دوری) دوست به پایان رسید .فالی گرفتم و دیدم کارها به سامان می شود و اوضاع مساعد خواهد شد.

2- آن همه تکبر و ستیزه جویی که پاییز می کرد سرانجام در پیشگاه نسیم بهاری به پایان رسید.

3- خدا را شکر که به خوش یُمنی و نیک بختی گوشه ی تاج گل ، ناز و تکبر باد دی (زمستان) و قوّت و قدرت خار به پایان رسید.

4- به صبح امید که در حجاب غیب گوشه نشین مانده است بگو برآید و طلوع کند زیرا کارشبِ تیره ی ناامیدی به پایان رسید.

5- آن همه آشفتگی و پریشانی شبهای طولانی و غم واندوه ، همه در اثر ورود محبوب به پایان رسید.

6- با این که دولت تو روی نموده ، ولی من به دلیل بدعهدی و پیمان شکنی روزگار، هنوز باور ندارم قصه ی طولانی غم و غصه ی ما به پایان رسیده باشد.

7- ای ساقی لطف کردی، پیاله ی شرابت پیوسته پر می (شراب) باشد؛ زیرا در اثر چاره جویی تو بود که آشفتگی و سر درد ما که از رنج ننوشیدن می پدید آمده بود پایان یافت.

8- اگر کسی حافظ را به حساب نیاورد و غم ما را نخورد، سپاس خدای را که غم بی پایان ما به پایان رسید.

مناظره ی خسرو با فرهاد

1-     ابتدا خسرو از فرهاد پرسید اهل کجایی؟ خسرو در جواب گفت از سرزمین عشق و آشنایی هستم.

2-     خسرو سئوال کرد شغل و حرفه ی مردم آن سرزمین چیست؟ فرهاد گفت : جان خود را در قبال غم و اندوه می فروشند.

3-     خسرو گفت: جان فروشی دور از ادب است. فرهاد گفت: این امر از عاشق بعید نیست و جای شگفتی ندارد.

4-     خسرو گفت : از ته دل این گونه عاشق و شیفته شده ای؟ فرهاد گفت: تو می گویی از ته دل ولی من می گویم با تمام وجودم عاشق شده ام.

5-     خسرو گفت: حال و احوالت با عشق شیرین چگونه است؟ فرهاد گفت: عشق او عزیزتر از جان شیرین من است.

6-     خسرو گفت: آیا هر شب او را مانند مهتاب در خواب می بینی؟ فرهاد گفت: بله، اگر بخوابم ولی با وجود عشق او خواب به چشمانم نمی آید.

7-     خسرو گفت: چه وقت شیرین و عشق او را از یاد خواهی برد؟ فرهاد گفت: او را زمانی از یاد می برم که بمیرم.

8-     خسرو گفت: اگر به بارگاه (منزل) شیرین راه پیدا کنی چه می کنی؟ فرهاد گفت: فرش زیر پای او خواهم شد.(جانم را فدای او می کنم)

9-     خسرو گفت: اگر شیرین یک چشم تو را کور کند چه می کنی؟ فرهاد گفت: این چشم دیگرم را فدای او می کنم.(پیش کش او می کنم.)

10-خسرو گفت: اگر فرد دیگری شیفته ی او شود چه می کنی؟ فرهاد گفت: پاسخ او را با شمشیر آهنین می دهم اگر چه او مانند سنگ سخت باشد.

11-خسرو گفت: اگر به وصال او نرسی چه می کنی؟ فرهاد گفت: می توان لااقل دورادور در چهره ی او نگاه کرد و همین برایم کافی است.

12-خسرو گفت: شایسته نیست که از شیرین همچون ماه دور باشی.فرهاد گفت: آدم مجنون (دیوانه) بهتر است از ماه دوری کند.

13-خسرو گفت: اگر شیرین از تو تمام دارائیت را بخواهد چه می کنی؟ فرهاد گفت: من این را با گریه و زاری از خداوند آرزو دارم.

14-خسرو گفت: اگر او به عنوان هدیه سر تو را بخواهد تا بدین وسیله شاد شود چه می کنی؟ فرهاد گفت:  این دِین (قرض) خود را فورا اِدا می کنم.

15-خسرو گفت: عشق شیرین را از دلت بیرون کن. فرهاد گفت: عاشقان واقعی این کار را نمی کنند.(این کار از عاشقان واقعی بر نمی آید.)

16-خسرو گفت: این کار بیهوده ای است، عشق او را رها کن و آسوده خاطر شو.فرهاد گفت: آسایش و راحتی برای من حرام است.

17-خسرو گفت : او را رها کن و در این درد و رنج خود صبور باش . فرهاد گفت: بدون جان (معشوق) چگونه می توانم شکیبایی کنم.

18-خسرو گفت: هیچ کس بواسطه صبوری خجل و شرمنده نیست. فرهاد گفت: دل می تواند صبر و شکیبایی کند ؛ حال آن که من دل خود را از دست داده ام.

19-خسرو گفت: حال و روز تو بواسطه عشق جان فرسایت آشفته و زار است. فرهاد گفت: کاری شیرین تر و بهتر از عاشقی سراغ ندارم.

20-خسرو گفت: جانت را بیهوده فدای او نکن، او عاشقان و شیفتگان بسیاری دارد. فرهاد گفت: دل و جان بدون عشق (معشوق) دشمن یکدیگرند.

21-خسرو گفت : عشق شیرین را از دلت بیرون کن .فرهاد گفت: عشق شیرین به منزله جان و روح من است و بدون آن زنده نیستم.

22-خسرو گفت: شیرین متعلق به من است او را فراموش کن. فرهاد گفت: من هیچ وقت او را از یاد نمی برم .(فراموش نمی کنم.)

23-خسرو گفت: اگر من به چهره ی زیبای او نگاه کنم چه می کنی؟ فرهاد گفت: با آه و ناله ی خود آفاق (آسمان ها) را به آتش می کشم.

24-وقتی خسرو در مقابل حاضر جوابی و عشق فرهاد مغلوب و عاجز شد؛ صلاح ندید که بیشتر از این با او گفتگو نماید.

25-خسرو به دوستان خود گفت: در میان همه ی موجودات (موجودات آبی و خاکی) کسی به این حاضر جوابی ندیده ام.


 

اکسیر عشق

1-                 از در وارد شدی و من از خود بی خود شدم (بی هوش شدم) گویی مُردم و از این جهان به جهان دیگر رفتم.

2-                 منتظر بودم ببینم چه کسی از معشوق (دوست) برایم خبری می آورد.معشوق (دوست) خودش آمد و من با دیدن او بیهوش شدم و بی خبر ماندم.

3-                 گفتم او را ببینم شاید درد اشتیاق من تسکین پیدا کند اما او را دیدم و بیشتر شیفته و مشتاق او شدم و دردم بیشتر شد.

4-                 من همچون شبنمی ناچیز در مقابل خورشید بودم و به کمک گرمای عشق و محبت تو به این مرتبه ی بالا رسیدم.

5-                 برایم ممکن نشد که به نزد دوست (معشوق) بروم.قسمتی از راه را با پا و قسمتی را با سر رفتم(کنایه از این که: با اشتیاق فراوان رفتم و سر از پا نشناختم.)

6-                 برای این که رفتن او را ببینم و سخنانش را بشنوم ، تمام وجودم گوش و چشم شد.(تمام وجودم برای دیدن او و شنیدن سخنانش چشم و گوش شد.)

7-                 من چگونه می توانم چشمهایم را به روی او ببندم در حالی که در نگاه اول با دیدن او بینا و صاحب بصیرت شده ام.

8-                 نسبت به تو وفادار نبوده ام، اگر یک روز آسوده و آرام زندگی کرده باشم.

9-                 او به من توجه نداشت؛ من اسیر نگاه همچون کمند او شدم.

10-به من می گویند چهره ی سرخ و زیبای تو را چه چیزی این چنین زرد و زار کرد؟

می گویم: عشق همچون اکسیری (کیمیایی) در وجود همچون مس من آمیخت و مرا تبدیل به طلا کرد.( عشق مرا این چنین زرد و زار و گرانبها کرده است.)

اشارت صبح

1- رعد و برق در مقابل شوق و اشتیاق من شراره ای (شعله ای) بیشتر نیست و شعله در مقابل من مانند کودکی سوار بر نی است.

2- آرزوهای دنیا (ثروت ، قدرت و ...) و آخرت برای من مانند گرد و غبار کف پایم بی ارزش هستند.

3-گل و لاله به دلیل خمیازه کشیدن (شکفتن) زخمی (پرپر) می شوند. خوشی های این جهان جز خماری زود گذر چیز دیگری نیست.

4- تا کی می خواهی به زیبایی امانتی (عاریه ای ) خودت بنازی و افتخار کنی. زیبایی های امانتی مانند آینه دارانی هستند که زیبایی خداوند را نشان می دهند و خود ناپایدارند پس نباید به آنها نازید.

5- صبح هر روز آغاز می شود و پس از مدتی به پایان می رسد و به ما پند می دهد که این روزهای خوش و نعمتهای دنیا مانند خنده ای گذرا و ناپایدارند.

6- ما اسیر دریای توّهم هستیم، تصور می کنیم که به ذات و حقیقت اقیانوس هستی پی برده ایم؛ در حالی که هنوز به ساحلی بیشتر نرسیده ایم.

7- ای انسان (ای کسیکه عمر کوتاه و گذرا داری) ما نباید از هم غافل باشیم زیرا فرصت ما نیز اندک است.

8- ای بیدل این انسانهای بی اراده و ناتوان  به مقام و مرتبه ی خود افتخار می کنند و نمی دانند این مایه ی ننگ و عار آنهاست نه چیز دیگر.

                                                         پرورده گویی

1-      اگر مانند کوه گوشه نشین باشی مقام و مرتبه ی بلند خواهی یافت.

2-      ای مرد دانا سکوت اختیار کن زیرا فردای قیامت انسان بی زبان از نظر گفتار باز خواست و مواخذه نمی شود.

3-      انسانهای سخن دان و دانایان راز، مانند صدف هستند و زمانی که سخن می گویند سخنان همچون مروارید می گویند.

4-      انسان پرحرف ناشنوا است و نصیحت را در هنگام سکوت می پذیرد و می شنود (انسان پرحرف فرصت شنیدن ندارد) .

5-      اگر بخواهی پیوسته حرف بزنی قطعا نمی توانی سخنان دیگران را بشنوی.

6-      انسان نباید سخن نسنجیده بگوید(اول فکر کند بعد حرف بزند) همانگونه که اول باید پارچه را اندازه گرفت بعد برید.

7-      انسانی که درباره درستی و یا نادرستی حرفی فکر کند بهتر از کسی است که بدون اندیشه و فکر کردن سخنان بیهوده می گوید.

8-      سخن گفتن مایه ی کمال انسانی است سخنان بیهوده و نابجا تورا از رسیدن به کمال باز می دارد.

9-      انسان کم حرف هیچ وقت شرمنده و خجل نمی شود مقدار کمی مشک حتی به اندازه یک جو ارزشش از خروارها گل بیشتر است.

      10 - از انسان نادانی که به اندازه ده نفر حرف می زند دوری کن مانند انسانهای دانای کم حرف  سنجیده و به جا سخن بگو.

      11- صد تیر رها کردی و همه خطا رفت  اگر انسان عاقلی هستی یک تیر به درستی پرتاب کن تا به هدف بخورد.

      12- چرا انسان پشت سر کسی غیبت کند که اگر آن سخن آشکار (فاش) گردد شرمنده و خجل  بشود.

      13- پشت سر کسی غیبت نکن چه بسا ممکن است کسی سخنان تو را بشنود و به گوش غیبت شونده برساند.

      14- انسان باید رازهای خود را در دلش پنهان کند تا اینکه کسی به آنان دسترسی نداشته باشد.

      15- به این علت انسان دانا حرف نمی زند و دهانش را بسته زیرا می بیند شمع به دلیل حرف زدن سوخته و آتش گرفته.

کیش مهر

1-من بارها گفته و باز هم می گویم که دین و آیین من مهرورزی و محبت.

2-در آیین مهرورزی پرستش در حالت مستی است و انسانهای هوشیار جزو این گروه نیستند.

3-عاشقان به فکر شادی ، راحتی ، خوابیدن و خوردن نیستند.

4-انسانهای عاشق (گرفتار عشق) داغ عشق در سینه دارند و گریانند.(برای عشق خود اشک می ریزند.)

5-بین دل و آرزوهای عاشقان دیوار کشیدند و آنها را جدا ساختند.

6-بخاطر عشق، انسانهای زیادی مانند فرهاد و حلاج کشته شدند و سرشان بالای دار رفت.

7-آنچه در جهان ارزش دارد دل و عشق یار است و بقیه پندار و وهم است. (حقیقتی ندارد.)

8-انسانهای جوانمرد و پاک به دنیا و مادیات توجّهی نمی کنند.

9-عاشقان واقعی که آزاده هستند، جان و روح خود را از قید و بندهای دنیوی رها می کنند.

10-عاشقان با خون خود گلهای رنگارنگ کنار رودها را رنگین کرده اند.

11- در فصل بهار که از آسمان قطرات باران به عنوان شادباش به روی گلها می ریزد.

12- و سبزه و چمن در دشت و صحرا و گلها در گلزار می رویند.

13- و گلهای کنار جویبار، چهره ی خود را در آب مانند آینه آرایش می کنند.

14- و گل همبستر نیلوفر می شود و گلهای انار با صدناز و عشوه می رقصند.

15- و باد بامدادی غنچه را می شکفد و بلبل آواز خوانی می کند.

16- و درخت سرو و سمن با صدای نی و چنگ به رقص در می آیند.

17- به یاد چهره ی زیبای معشوق در مجلس عاشقان و عارفان سرمست ، شراب عشق الهی را بنوش.

18- با خوردن شراب راز جهان وآفرینش را آشکار کن زیرا شراب،کارهای غیر ممکن را ممکن می سازد.(با نوشیدن شراب کار دشوار ، آسان می شود.)

19- جهان سراسر مکر و حیله و افسانه (حقیقتی ندارد) است، جهان چشم انسانها را برروی حقیقت می بندد.

20- نگران آینده نباش و غم آینده را نخور.زیرا آینده نیز مانند خواب گذشته است. (آینده نیز می آید و می رود.)

21- آگاه باش و فریب دنیا و مادیات را نخور زیرا دنیا نیز مانند گلی است که خار دارد.( دنیا دارای شیرینی ها و تلخی هاست.)

22- پیوسته پیاله ی عشق خدواندی را بنوش و از این مستی ،گرم و پرنشاط باش، بگذار انسانهای بیکار و بی درک خرده و ایراد بگیرند.

                                                     رنج بی حساب

1 – ما را با این رنج بی پایان ، دلی پاره پاره و سینه ای سوخته به حال خودمان رها کنید.

2- عمر ما در غم دوری از دوست مانند پرنده ای درون آتش و ماهی ای بیرون از آب سپری شد.

3- از این رنج و زندگی چیزی نصیب من نشد و لذت نبردم، جوانی ام بیهوده گذشت و پیری فرا رسید.

4- ای عزیز، آگاه باش و قدر جوانیت را بدان و از آن استفاده کن زیرا در هنگام پیری کاری غیر از خواب نمی توانی انجام دهی.

5- انسانهای نادانی که ادعای رهبری و هدایت مردم را می کنند انسانهای متکبر و خودخواهی هستند.

6- ما عیب و نقص خود را ، و توانایی ها و زیبایی های دیگران را پنهان می کنیم مانند موهای سفید زمان پیری را که حنا می کنیم و پنهان می نماییم.

7- صحبت نکن و حرف های بیهوده را کنار بگذار تاکی می خواهی حرفهای بیهوده و نادرست بگویی.

                                                                          مست و هوشیار

1- مامور حاکم در راه مستی را دید و یقه پیراهنش را گرفت . مرد مست به او گفت : چرا یقه مرا گرفتی ، این که افسار نیست، پیراهن است.

2- مامور به او گفت که تو مست هستی، از این رو هنگام راه رفتن به زمین می افتی و بر می خیزی ، مست گفت: که تقصیر من نیست ، راه ناهموار است( گناه از راه رفتن من نیست اوضاع اجتماع نابسامان است.)

3- مامور حاکم گفت: باید تو را به خانه قاضی ببرم تا درباره ی گناه تو قضاوت کند. مست گفت: که برو صبح بیا و مرا آنجا ببر چون قاضی این موقع از نیمه شب در خواب است.

4- مامور حاکم گفت: خانه والی نزدیک است به آنجا برویم تا او حکم کند. مست گفت: که از کجا معلوم که خود والی در میخانه نباشد.

5- مامور حاکم گفت: زمانی که من برای آوردن نگهبان می روم تو در مسجد بخواب .مست گفت: که من گناهکارم و مسجد جای مردم گناهکار و بدکار نیست.

6- مامور حاکم گفت: پنهانی یک دینار به من بده تا آزادت کنم. مست گفت که در شرع رشوه دهی و رشوه خواری حرام است و کار شریعت درهم و دینار و رشوه سرش نمی شود.

7- مامور حاکم گفت: به عنوان غرامت و تاوان گناهی که انجام داده ای لباست را از تنت بیرون می آورم و می برم .مست گفت که این لباس از شدت کهنگی پوسیده و فقط نقشی از تار و پود آن باقی مانده است. به درد تو نمی خورد.

8- مامور حاکم گفت: کلاه از سرت افتاده است و تو خبر نداری . مست پاسخ داد که کلاه بر سر نداشتن ننگ و عیب نیست مهم این است که در سر عقل باید باشد. ( در گذشته بدون کلاه بیرون آمدن را عیب می دانستند.)

9- مامور حاکم گفت: چون بسیار شراب خورده ای ، به این دلیل مست و از خود بیخود شده ای ، مست گفت که ای بیهوده گو، حرف های تو بیهوده است ، صحبت کم و زیاد بودن شراب نیست مسئله نفس عمل است نه کمیت آن.

10- مامور حاکم گفت: وظیفه مردم هوشیار این است که شخص مست را به مجازات شرعی برسانند. مست گفت : پس برو هوشیاری پیدا کن و بیاور ، چون اینجا هیچ کس هوشیار نیست.(حتی تو نیز مستی)

خوان هشتم

آري به يادم آمد/ داشتم اين را مي گفتم ، آن شب هم / سوز و تندي سرماي دي ماه شدت داشت/ آه كه چه سرماي شديدي بود/ برف و بوران بود و سوز و سرمايي وحشتناك / اما سرانجام جاي را براي سر پناه پيدا كردم / هرچند كه بيرون از آن سر پناه ، فضايي تيره و سرد همانند ترس و هراس بود / قهوه خانه چون شرم و حيا، گرم و روشن بود / همگي نسبت به هم ، صميميت و صفا و يكدلي داشتند /، فضاي قهوه خانه گرم و روشن و مرد نقال هم سخنانش گرم و گيرا بود / به راستي كه مجمع و مجلسي صميمانه بود./ مرد نقال كه صدا و نوايي گرم و دلنشين داشت / سكوت و خاموشي اش نيز سنگين و گيرا بود / و سخنش همانند داستان و روايت آشناي او جذاب بود/ در حاليكه راه مي رفت سخن مي گفت/ در حاليكه چوب دستي ، شبيه عصا در دست داشت / و غرق شور و گرم گفتن بود / فضاي ميدان كوچك ( قهوه خانه ) را/ گاهي تند و گاهي ارام طي مي كرد ./ از سوي ديگر همه ي حاضرين خاموش بودند / به مانند صدف هايي كه بر گرد مرواريد نشسته باشند ، خاموش و ساكت نشسته بودند/ با تمامي وجود به سخنانش توجه مي كردند/ هفت خوان را آزاد سرو/ و يا به قولي ماخ سالار آن مرد گرامي و ارجمند /و آن هراتي خوب و پاك دين اين گونه روايت كرد/ اما خوان هشتم را /اكنون من برايتان روايت مي كنم / من كه نامم «ماث» (مهدي اخوان ثالث) است./ مرد نقال همچنان در فضاي قهوه خانه قدم مي زد/ و همچنان داستان را روايت مي كرد و اينگونه مي گفت: / سخن من ، قصه است قصه ي درد و رنج مردم ايران است / مبتني بر واقعيت است و شعر نيست/ اين سخنان من ، ابزار سنجش مهر و دوستي هرمرد و كينه و دشمني هر نامرد است . /سخن بي ارزش و فقط شعر خوب خالي از معنا نيست  / سخن من مانند شعري كه ظاهري عالي دارد ولي از معني تهي است ،نيست../ شعر من گليم تيره بختي ها و درد و رنج اين جامعه است/ كه به خون داغ سهراب ها و سياوش ها آغشته شده / و روكش تابوت پهلواناني چون تختي گرديده است/ مردنقال لحظه اي توقف كرد و ساكت شد / سپس با صدايي خشم الود / با صدايي لرزان و آهنگي رجز گونه و دردناك / اينگونه گفت:/ آه / ديگر آن تكيه گاه و اميد كشور ايران / شيرمرد ميدان جنگ هاي ترسناك /، فرزند ، پهلوان جهان ، زال / آن صاحب و سوار رخش بي همتا / و آن كسي كه هرگز خنده /  از لبانش كنار نمي رفت ،/ چه در روز صلح كه براي مهر و دوستي پيمان بسته /و چه در روز جنگ كه براي كينه و انتقام سوگند مي خورد/ آري اكنون رستم اين شير ايران زمين / دلاور و پهلوان سيستاني / مظهر استواري و مردانگي / رستم فرزند زال / در ته چاه تاريك و عميق و پهناور/ كه در هر طرف بر كف و ديواره هايش نيزه و خنجر كاشته شده بود ./ چاه مكر و حيله ناجوانمردان /، چاه فرومايگان و بي دردان ، /چاهي كه بي شرميش همچون عمق و پهنايش باور نكردني /و غم انگيز و شگفت آور است./ آري رستم اكنون با اسب غيور و دلاور خويش /، در ته چاهي كه به جاي آب ، زهر شمشير و نيزه در خود داشت ، ناپديد شده/ و اين پهلوان هفت خوان اكنون/ در دام دهان اين خوان هشتم(چاه) اسير گشته است. / رستم با خود انديشيد /كه ديگر نبايد چيزي بگويد / چرا كه تزوير و فريب و دشمني در اطراف او بسيار بي شرمانه و پست بود / و او در مقابل اين نيرنگ ، چشم هاي خود را ببندد تا چيزي نبيند/ بعد از اينكه چشمانش را گشود / رخش خود را ديد كه خون زيادي از تنش خارج شده بود/ و از بس كه شدت زخم هايش كاري بود/ انگار كه رخش از حس و هوش رفته بود و داشت مي خوابيد./ او / از تن خو كه از تن رخش بسيار بدتر بود / بي خبر بود و هيچ اعتنايي به آن نمي كرد/ رخش را مي ديد و به توجه مي كرد / رخش ،آن يگانه ي عزيز ، ان يگانه ي بي مانند/ رخش نوراني / با هزاران خاطرات خوش گذشته / رستم در دل خود اينگونه گفت: بيچاره رخش عزيز/ آه/ و اين براي اولين بار بود / كه لبخند از لبان رستم دور مي شد/ ناگهان گويي / بربالاي چاه / سايه ي كسي را ديد / او شغاد آن ناجوانمرد بود / كه به داخل چاه نگاه مي كرد و مي خنديد/ و صداي نحس ناجانمرد او در درون چاه مي پيچيد / دو باره چشم او به رخش افتاد ...اما...افسوس/ رخش زيبا و غيور/  رخش بي نظير او/ با آن همه خاطرات خوشي را كه با اوداشته ، مرده است/ آنچنانكه انگار/ آن خاطرا ت فراوان و خوش را در خواب مي ديده است . / بعد از آن تا مدتي طولاني /يال و روي رخش را / بارها نوازش كرد ،بوييد  و باره بوسيد/ چهره خود را به يال و چشمان رخش مي ماليد/ در حاليكه از صداي مرد نقال ، ناله و زاري مي باريد / و نگاه چشمانش مثل خنجري تيز بود اينگونه مي گفت:/ رستم آرام در كنار رخش نشست  در حاليكه يال رخش در دستش بود / در اين انديشه به سر مي برد/ كه آيااين جنگ بود يا شكار و آيا/ اين ميزباني بود يا فريب؟/ داستان اينگونه مي گويد كه او اگر مي خواست مي توانست/ كه شغاد را به درخت بدوزد همچنانكه دوخت/ به وسيله ي كمان و تير / بر همان درختي كه شغاد زير آن ايستاده بود / و بر آن تكيه زده بود / وبه داخل چاه نگاه مي كرد/ داستان اينگونه مي گويد / كه برايش بسيار آسان بود / همانگونه كه او مي توانست اگر مي خواست / آن كمند بسيار بلند خود را / به بالاي چاه به دور درختي گيره اي سنگي بيندازد/و بالا بيايد / و اگر راستش را بپرسي من مي گويم / بدون شك قصه راست مي گويد / او مي توانست  خود را نجات دهد اگر مي خواست /اما...

 




 

 

+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

101 سؤال از زبان فارسی 2 سال دوم دبیرستان

 

بخش اول : دستور 8 نمره               4 نمره  (از سوال 1-40)

 

1- دو جمله مثال بزنید که در آن ها نهاد جدا با شناسه مطابقت نکند.

 

2- نقش کلمه های جمله های زیر را مشخص کنید.

 

علی پرسید: آینده در دستان کیست ؟ - زمین به دور خورشید می گردد.   این پارچه از ابریشم است.

 

3- جمله ی « علی نامه می نویسد» را به جمله ی مجهول تبدیل کنید.

 

4- یکی از ویژگی های اسم « شناس» بودن آن است . دو نشانه از سه نشانه ی آن را ذکر کنید.

 

5- وابسته های « پیشین اسم » را نام ببرید و برای هریک دو نمونه مثال بیاورید .

 

6- وابسته های « پسین اسم » را نام ببرید و برای هریک دو نمونه مثال بیاورید.

 

7- ضمیرهای شخصی جدا و پیوسته را به ترتیب و  به همراه شخص هریک بنویسید.

 

8- جمله ی مستقل بر دو نوع است. دو نوع آن را نام ببرید. و مثال بزنید.

 

9- نام آوای هریک از کلمه های زیر را بنویسید .

 

کلاغ                   آب                      مرغ                          باد                          گنجشک

 

10- جدول زیر را کامل کنید.

 

   ویژگی ها ی  فعل 

دارم می روم:   زمان دقیق : مضارع مستمر /   مصدر : رفتن /    وجه : اخباری    /  شخص : اول شخص مفرد  /   شناسه :  ــ م     / ضمیر جدا : من/  بن مضارع : رو    /    دوم شخص جمع :داریم می رویم

 

برده است : زمان : ماضی نقلی   / مصدر : بردن   / وجه : اخباری  / شخص: سوم شخص مفرد  /  شناسه : تهی     / ضمیر جدا: او

 

 بن مضارع : بر         /    دوم شخص جمع : برده اید

 

خواهیم آمد :زمان : ...............

 

داشتی می گفتی : زمان:

 

آمدند : زمان ...............

 

11- ساخت هریک از اسم های زیر را مشخص کنید.

 

لاک پشت قرآن خوانی بوستان کارگر کتابخانه دبستان کارمند

 

12- ترکیب وصفی و ترکیب اضافی را مشخص کنید.      گل سرخ          کتاب زبان فارسی             پیرمرد                     مرد پیر

 

13- از مصدر « گذشتن» صفت مفعولی و صورت های سه گانه ی صفت فاعلی بسازید.

 

14- مفرد جمع های مکسر زیر را بنویسید.     منازل                 مدارس                             ابنیه                                  قصور

 

15- هسته و انواع دقیق وابسته را در جمله های زیر مشخص کنید.

 

16- پنج مرحله  را  که یک جمله ی معلوم به جمله ی مجهول تبدیل می شود  با 3 مثال توضیح دهید.

17- واژه ی « خوشحال» را در دو جمله ی جداگانه به کار ببرید که دریکی مسند و در دیگری قید باشد.

 

18- کاربرد مؤدبانه ی ضمایر « او» و « تو» را بنویسید.

 

19- نهاد جدا و نهاد پیوسته باید در چه چیزهایی باهم مطابقت داشته باشند؟

 

20- متمم های قابل حذف چه نام دارند؟

 

21- هریک از اصطلاحات زیر رابا مثال توضیح دهید.

 

وجه اخباری وجه التزامی وجه امری

 

22- بن مضارع از مصدر « آمدن و شنیدن »  چه می شود؟

 

23- پنج ویژگی فعل را نام ببرید توضیح دهید و برای هریک مثالی بیاورید.

 

24- دو فعل دو وجهی بنویسید و هر فعل را در دو جمله ی جداگانه به کار ببرید. ( جمعاً چهار جمله)

 

25- روش ساخت هریک از فعل های زیر را تعریف کنید ، توضیح دهید.  و مقال بزنید.

 

ماضی نقلی ماضی التزامی ماضی بعید مضارع اخباری مضارع التزامی ماضی مستمر و مضارع مستمر

 

26- نمودار درختی هریک از جمله های زیر را رسم کنید. و نام هریک از اجزای جمله را به دقت بنویسید. نهاد جدا و پیوسته را نیز مشخص کنید.

 

من حافظه ی قوی دارم. هم کلاسی های امروز ما ، دوستان صمیمی فردای ما هستند . خورشیدمی درخشد.

 

27- دو جمله که فعل آن ها گذرا است و دو جمله که فعل آن ها ناگذر است بنویسید و فعل هرجمله را نیز مشخص کنید.

 

28- ساختمان گزاره سه نوع است. نام ببرید ، تعریف کنید و مثال بزنید.

 

29- هریک از اصطلاحات زیر را تعریف کنید و برای هریک دو نمونه مثال بیاورید.

 

1. فعل ساده  2. تکواژ 3. فعل پیشوندی 4. « وند»  5. کار کرد « وند»  6. فعل مرکب  7. فعل کمکی  8. بن فعل   9. مصدر

 

30- چهار ویژگی « اسم » را نام ببرید، تعریف کنید ، انواع آن را ذکر کنید و برای هریک ، دو نمونه مثال بیاورید.

 

31- اسم عام و اسم خاص را تعریف کنید تفاوت های آن دو و راه شناخت هریک را با مثال توضیح دهید.

 

32- صفت های بیانی زیر را تعریف نموده و برای هریک دو نمونه مثال بیاورید.

 

1. صفت بیانی ساده     2. صفت بیانی مرکب             3. صفت بیانی مشتق    4. صفت بیانی مشتق مرکب

 

33- اضافه ی تعلقی و غیر تعلقی چیست ، با ذکر چهار مثال توضیح دهید .

 

34- کدام ضمیرها می توانند وابسته ی پسین بپذیرند؟ توضیح دهید.

 

35- در مثال های زیر ، شبه جمله را مشخص کنید.

 

دریغا ! ملتی که جامه ای را بپوشند که خود نبافد و نانی را بخورد که خود گندمش را خرمن نکند.

 

نشستن و افسوس خوردن و دست روی دست گذاشتن کار خردمندان نیست. اگر مرد میدانید ، بسم ا... و گرنه از وای وای گفتن کاری ساخته نیست.

 

36-  پس از تعریف قید ، بنویسید که قیدها از نظر وابستگی به چند نوع تقسیم می شوند ، نام ببرید و برای هریک مثالی بیاورید.

 37ــ    نشانه ی قید چیست و قیدهای نشانه دار و بی نشانه چه قیدهایی هستند؟ با مثال توضیح دهید.

38- فرق گروه قیدی و مسند و تفاوت متمم های قیدی و متمم های فعل در چیست؟ با مثال توضیح دهید.

 

39- آیا اسم خاص با جمع بستن به اسم عام تبدیل می شود؟ چرا؟

 

40- هریک از اصطلاحات زیر را تعریف کنید و مثال بزنید .

 

1) جمله ی مستقل  2) جمله ساده   3) جمله ی مرکب   4) پیوندهای وابسته ساز  5) جمله ی هسته 

 

6) جمله ی وابسته         7) پیوندهای همپایه ساز

 

بخش دوم : نگارش 5 نمره     25 سوال  ( از سوال 41- 65)

 

41- چرا کلمه « شوری ها» در زبان فارسی کاربرد ندارد؟

 

42- استاد مطهری عنوان کتاب « تماشاگه راز» را  از  چه راهی انتخاب کرده است؟

 

43- چهار مورد از ویژگی های یک مقاله ی خوب را بنویسید.

 

44- مراحل تهیه ی گزارش را نام برده و یکی  را توضیح دهید.

 

45- قسمت های تشکیل دهنده ی یک مقاله را نام ببرید ( 4 مورد)

 

46- دو مورد از ویژگی های زبان معیار را بنویسید.

 

47- « از ماست که برماست» اثر کیست؟ نویسنده عنوان نوشته ی خود را چگونه انتخاب کرده است؟

 

48- در هر نوشته دو نوع فهرست .................. و فهرست ................... وجود دارد.

 

49- صورت کامل هریک از علایم اختصاری زیر را بنویسید.

 

الخ.                  هـ . ش.             (س)                 (عج)            ر.ک.               چ.        صص.

 

50- کهن ترین فرهنگ لغت فارسی، چه نام دارد و تالیف کیست؟ 

 

51- نویسندگی به چیزی تشبیه شده است؟

 

52- برای انتخاب عنوان نوشته ، چه راه هایی وجود دارد؟ چهار مورد نام ببرید.

 

53- روش های کلی و عمومی تحقیق را نام ببرید.

 

54- فهرست راهنما که در پایان تحقیق قرار می گیرد شامل چه مطالبی می شود؟

 

55- گزارش ها از نظر اندازه ، موضوع ، چگونگی تهیه و .... به پنج نوع تقسیم می شوند. هریک را نام ببرید و به طور کامل توضیح دهید.

 

56- سه مرحله ی تهیه ی گزارش را به ترتیب نام برده و هریک را به طور کامل توضیح دهید.

 

57- نکته ی مهم در یادداشت برداری چیست ؟

 

58- در هرکتابخانه سه نوع برگه ( برگه دان)  وجود دارد؟ نام ببرید و بنویسید که این برگه ها به چه صورتی تنظیم شده اند؟

 

59- چهار فایده ی طرح نوشته چیست؟

 

60- نوشته ها به اعتبار قالب ، چند گونه هستند. 4 مورد نام ببرید.

 

61- ویرایش زبانی چیست؟ توضیح دهید.

 

62- جمله های زیر را ویرایش کنید.

 

- تاکنون ابتکارات علمی فراوانی از سوی متفکران ایران صورت گرفته است.

 

- برادر ابراهیم همان که از وارد شد دانشجوست.

 

- علی مثل خواهرش دانشجو نیست.

 

- باید از زشتی ها پرهیز و مبارزه کرد.

 

63- جاهای خالی را با عبارت های مناسب کامل کنید.

 

.............................................................................................. برخوردار شده است.

 

.............................................................................................. برخوردار می شویم.

 

64- در نگارش متن گزارش ، باید چه نکاتی رعایت شود؟

 

65- مقاله های « کتاب و کتاب خوانی» و « چنین رفت و ....» از نظر هدف و محتوا و شیوه ی نگارش چه نوع مقاله هایی هستند؟ توضیح دهید.

 

بخش سوم : زبان شناسی  4 نمره           20 سوال ( از سوال 66 تا 85)

 

66- چرا گوناگونی های سبکی و لهجه ای به یگانگی زبان آسیب نمی رسانند؟

 

67- دو لغت نامه ی عمومی زبان فارسی را نام ببرید و به طور کلی معرفی کنید.

 

68- واج های زبان به دو دسته ی .........................  و .............................. تقسیم می شوند.

 

69- 29 واج زبان فارسی را از اول تا آخر به ترتیب بنویسید.

 

70- تکواژ چیست ؟

 

71- واج چیست؟

 

72- هریک از اصطلاحات زیر را تعریف کنید و برای هریک دو نمونه مثال بیاورید.

 

تکواژ آزاد تکواژ وابسته کلمه ی مرکب ، کلمه ی مشتق ، انواع وند- ساخت واژه ی اشتقاقی ساخت واژه ی تصریفی

 

73- خطا و اشتباه در ...................... رخ می دهد و اصطلاح آن به وسیله ی .................. صورت می گیرد.

 

74- در کدام یک از ساخت واژه های زیر « وند» اشتقاقی و در کدام یک « وند» صرفی به کار رفته است.

 

               درخت ها مبارزه افشانه می نویسند دوستان آفرینش عالی ترین

 

75- کرو لال ها به جای نمود آوایی از چه چیزی استفاده می کنند؟

 

76- ریشه ی خط و نوشتار در کجاست ؟

 

77- ویژگی زبان محاوره را بنویسید. (4 مورد)

 

78- زبان چیست؟

 

79- هجا چیست؟

 

80- زبانشناسان هنگام نوشتن واج ها با حروف الفبا و حروف معمولی آن ها را با چه نشانه هابی نشان می دهند؟

 

81- برای کلمات تک هجایی ، دو هجایی ، سه هجایی ، چهار هجایی، و چند هجایی سه نمونه مثال بیاورید.

 

82- تعداد هجا( بخش) و واج های کلمات زیر را مشخص کنید.

 

دانش آسِمان - نَغز - کاشانه ، مهرَبان یادگار

 

83- از راه جانشین سازی واج ها در ساخت آوایی کلمه ی « نان» ده کلمه ی جدید بسازید.

 

84- تفاوت میان گفتار و نوشتار را بنویسید.

 

85- فواید تمایز میان زبان و گفتار را در یک بند بنویسید.

 

بخش چهارم : املا و بیاموزیم  3 نمره   16 سوال  ( از سوال 86-101)

 

86- چرا به کار بردن کلماتی چون « آشنائیّت » ، « خوبیّت » ، « ایرانیّت» درست نیست ؟ شکل درست این کلمات را بنویسید.

 

87- « حشو» را در کلمه های داده شده مشخص کنید. و دو نمونه ی دیگر مثال بیاورید.

 

سنگ حجر الاسود سال عام الفیل

 

88- آیا در پایان کلمه هایی مانند املا ، انشا و امضا همزه پایانی قرار می گیرد؟ چرا ؟

 

89- جمله های زیر را به صورت کوتاه و بی فعل بازنویسی کنید.

 

امام حسین (ع) هرگز تسلیم نمی شود. مسلمان هرگز دروغ نمی گوید.

 

90- چرا جمله ی « کتاب گلستان به وسیله ی سعدی شیرازی نوشته شده است» از نظر نگارشی صحیح نیست؟ آن را ویرایش کنید.

 

91- املای درست کلمات غلط زیر را بنویسید.

 

عادت معلوف رسای شهیدان صولت حیدری عاج فیل مدح و زم ماه آذار زمزمه ی مظلومانه اسیر و غریب رتل گران نماز گزار خدمت گزار

 

92- « حشو» یعنی چه ؟  با مثال توضیح دهید.

 

93- املای تشدید میانی  با تشدید پایانی چه تفاوتی دارد؟ برای هرکدام سه نمونه مثال بیاورید.

 

94- چرا املای « ی» میانجی بزرگ برشکل کوچک آن ترجیح دارد؟

 

95- « کژتابی» در جملات به چه معنی است؟ دو نمونه مثال بیاورید.

 

96- با کلمه های عربی که در فارسی هستند، چه باید بکنیم ؟  با مثال توضیح دهید.

 

97- نقش و تاثیر کاربرد« و» مبانیت یا استبعاد را  با دو مثال توضیح دهید.

 

98- با استفاده از فعل « برخوردار » شش جمله بنویسید که معنی این کلمه در آن ها فرق داشته باشد.

 

99- ملاک ما در انتخاب و گزینش صحیح املای یک کلمه چیست؟

 

100- برای هریک از کلمه های زیر دو هم خانواده بنویسید.          لذت حزن فصل- صغر

 

101- معنی کلمات زیر را با توجه به املای آن بنویسید.

 

شبح:       شبه               زمین              ضمین                غریب                 قریب

 

 

+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

ادبيات فارسي 2 انساني

الف)بيان معني شعر (6 نمره)
بيت ها و جمله هاي زير را به نثر روان برگردانيد و تمام آرايه هاي به كار رفته را بنويسيد.
1-     تهمتن به بند كمر برد چنگ               گزين كرده يك چو به تير خدنگ
2-     به نام خداي جهان آفرين                   بينداخت شمشير را شاه دين
3-     و دانه هاي خشكيده ي خوشه اي        دره ها را از خوشه ها لبريز خواهد كرد
4-     هنگام تنگ دستي در عيش كوش و مستي        كاين كيمياي هستي قارون كند گدا را    
5-     عنان گير تو گر روزي جمال درد دين باشد             عجب نبود كه با ابدال خود را هم عنان بيني
6-      و جدار دنده هاي ني به ديوار اتاقم دارد از خشكيش مي تركد.
7-     بلبل از گل بگذرد چون در چمن بيند مرا             بت پرستي كي كند گر بر همن بيند مرا
 ب)معني لغت(2 نمره)
         لغت هاي مشخص شده را معني كنيد.
1-     بي زَلّت و بي گناه محبوسم.
2-     پس از پايان موعظه از هر سو رقعه ها به او فرستادند.
3-     امروز همه ي اعاظم اهل اردو و تمام ملتزمين حاضر بودند.
4-     وصولت حيدري را     دست مايه ي شادي كودكانه شان كردي
5-     در شاهنامه ي فردوسي حسّ شرافتمندي، مناعت و اعتماد به نفس .............. ديده مي شود.
6-      چه بايد نازلش و نالش بر اقبالي و ادباري.
7-     كَت و بغلش را مي بندد و او آخ نمي گويد.
8-     وكيل باشي مثل جرز خيس خورده و ارفت.
 دانش هاي ادبي(3 نمره)
1-     فرق نمايشنامه و فيلمنامه در چيست؟
2-     نويسنده ي كلبه ي عمو تم كيست؟
در اين ابيات چه صنعتي به كار رفته است؟
3-     دي مي شد و گفتم صنما عهد به جاي آر         گفتا غلطي خواجه دراين عهد وفا نيست
4-     دولت فقر خدايا به من ارزاني دار          كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است.
5-     سنايي از چه سبب در ادبيات پارسي مشهور است؟
6-      آثار زير از چه كساني است؟
فيه مافيه                      بهشت شدّاد                       ارغنون                               الايّام
7-     حبسيه چيست؟يك نمونه نام ببريد.
 د)خود آزمايي (4 نمره)
1-     در شعر ريشه پيوند منظور شاعر از در سينه ام هزار خراسان نهفته است چيست؟
2-     در انتظار غبار بي سوار نشستن كنايه از چيست؟
3-     گون و نسيم در شع سفر به خير نماد چه كساني هستند؟
4-     مقصود از اصطلاحات زير را بنويسيد:
كميتش لنگ بود                                                   سپر انداختن
5-     مرجع ضمير «ش» در مصراع «آسمانش را گرفته تنگ در آغوش» چيست؟
6-      «با چشماني يتيم نديدنت» يعني چه؟
7-     مقصود از بيت« خورده قسم اختران به پاداشم / بسته كمر آسمان به پيكارم» چيست؟
8-     مقصود از نِرون مٌرد ، اما ، رم مرده است چيست؟
9-     نويسنده ي گيله مرد اوضاع اجتماعي خود را چگونه توصيف كرده است؟
درك مطلب (4 نمره)
1-     منظور از عبارت هاي زير چيست؟
سر زانو هاي شلوارش كه از بس شسته بودند به قدر يك وجب خورد رفته بود.
2-     در بيت«آيينه ي سكندر جام مي است بنگر / تا برتو عرضه دارد احوال ملك دارا » مقصود از «آيينه ي سكندر» و «جام مي» چيست؟
3-     در جمله ي «تصوير سر تيپ را با ضمايم و تعليقات در نهايت مهارت كشيد»، مقصود از ضمايم و تعليقات چيست؟
4-     در اين بيت مقصود شاعر را بيان كنيد:
«يكي ز شب گرفتگان چراغ بر نمي كند / كسي به كوچه سار شب در سفر نمي زند»
 شعر حفظي(1 نمره)
        ابيات زير را كامل كنيد.
1- از خُمستان جرعه اي بر خاك ريخت ....................................................................................
2- ......................................................................... منّتي بر عاشق شيدا نهاد
3- ......................................................................... گفتند فسانه اي و در خواب شدند
4- خود ز فلك برتريم، وز فلك افزونتريم ....................................................................................

ادبيات فارسي 2 رياضي

الف: معني شعر و نثر(6نمره)
1-     از سايه هاي ادبي ، خارهاي سرخ / بر اجساد به جا مانده و طعمه ي عقاب و زاغ شده فروريخت .(75/0نمره)
2-     لبخند تو اجازه زندگي است / هيچ شكوفه نيست كز تبار گلخند تو نيست(1نمره)
3-     نه بر اوج هوا اورا عقابي دل شكر يابي (75/0نمره)
4-     داستان از ميوه هاي سر به گردون ساي اينك خفته در تابوت پست خاك مي گويد. (1نمره)
5-     آيننه ي سكندر جام مي است بنگر (5/0نمره)
6-      غمخوارم و اختر است خونخوارم (5/0نمره)
7-     چون ننمود رخ شاهد آرزو / به هم حمله كردند باز از دوسو(5/0نمره)
8-     دروقت صباح مؤمنان را صبوح است. (25/0نمره)
9-     چو سو فارش آمد به پهناي گوش / زشاخ گوزنان بر آمد خروش(25/0نمره)
10-  اين امر در بادي امر زياد بي پا و معني به نظر مي آمد. (25/0نمره)
11-  بر بساطي كه بساطي نيست. (25/0نمره)
ب: معني لغت(2نمره)
1- ماه ايارش آواز ماست / كه در ميان مزارع زيتون مي خوانيم:
2- امين السلطان خيلي شكايت از تغيّرات شاه داشت:
3- زمانه مرا پتك ترگ تو كرد
4- بي زلّت و بي گناه محبوسم
5- بت پرستي كي كند گر برهمن بيند مرا؟
6- چه باشد نازلش و نالش بر اقبالي و ادباري
7- پس از پايان موعظه از هر سو رقعه ها به او فرستادند.
8- كافري را غلامي بود مسلمان، صاحب گوهر
ج:درك مطلب (4نمره)
1-     با توجه به متن به سؤالهاي زير پاسخ دهيد.
غذايش را و تن پوشش را و پرچمش را ربودند. و او را در سلولس انداختند و گفتند تو سارقي.
الف) غذا، تن پوش و پرچم هر كدام نماد چه چيزهايي است ؟ (75/0نمره)
ب) منظور از او را در سلولي انداختند چيست؟ (25/0نمره)
2- در جمله« به كجا چنين شتابان؟ گون از نسيم پرسيد دل من گرفته زين جا هوس سفر نداري ز غبار اين بيابان؟ گون و نسيم هر كدام چه مفهومي دارند؟ (1نمره)
 3- با توجه به بيب « مگر از كدام باده مهر، مست بودي / كه با تازيانه هشتاد زخم بر خود حد زدي ؟ بنويسيد كه سخن درباره چه شخصيتي است؟ و اصطلاح «حد زدن» براي چه بكار رفته است؟ (1نمره)
 4- با توجه به بيت «عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را »
بنويسيد كه منظور از چراغ خانه و دزد دانا چيست؟ (1نمره)
 دانش هاي ادبي (3نمره)
1-     در هر عبارت آرايه اي را مشخص كنيد. (5/1نمره)
الف) چون خاك در هواي تو از پا فتاده ام
ب) كه گر عرشي به فرشي آيي و گر ماهي به چاه افتي
ج) برو اي گداي مسكين در خانه علي زن / كه نگين پادشاهي دهد از كرم گدا را
 2- از جريان ادبي دري و تاجيكي هر يك شاعر و يا نويسنده اي معرفي كنيد. (5/0نمره)
3- تعريف زير درباره چيست؟ (25/0نمره)
شاعر به جاي آفرينش به بار آفريني حماسه مي پردازد.
4- كدام شاعر است كه مي توان او را حافظه ملت ايران دانست؟ (25/0نمره)
5- حبسيه به چه نوع شعري گفته مي شود. (5/0نمره)
خودآزمايي(4نمره)
1-     مفاهيم كنايي زير را توضيح دهيد. (1نمره)
جلوي كسي در آمدن(                         )                        كميتش لنگ بود(                         )
2-     با چشماني يتيم نديدنت يعني چه ؟ (5/0نمره)
3-     چه شباهت هايي ميان جنگ بدر و قيام مهدي (عج) وجود دارد. (5/0نمره)
4-     در عبارت بحث «حروف اضافه» و «سخنراني موجي» چه ايهامي وجود دارد؟ (5/0نمره)
5-     چرا نويسنده نقش كاشي هاي بناها را در اصفهان «بهار منجمد» ناميده است؟ (5/0نمره)
6-      «درانتظار غبار بي سوار نشستن» كنايه از چيست؟ (5/0نمره)
7-     مقصود از جمله« نرون مرد ولي رم نمرده است» چيست. (5/0نمره)
شعر حفظي: (1نمره)
1-     دور خواهم شد از اين شهر غريب
........................................................................      ........................................................................
2-     از خمستان جرعه اي برخاك ريخت
........................................................................

 

+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

درس اول
ما هم‌چنان ... / افلاك
لغت
1- در جمله‌ي «طاعتش موجب قربت است.» قربت؛ يعني ... نزديكي
2- «تضرّع» ؛ يعني ... : التماس كردن،‌زاري كردن
3- «رواق» ؛ يعني ... : پيشگاه خانه
4- «اجابت» با چه واژه‌اي هم‌معني است؟ پذيرفتن، قبول كردن
املاء
5- كدام تركيب‌ها غلط املايي دارند؟ «شهد فايق، نخل باسغ، دست عنابت» باسق، انابت
6- عبارت «واصفان هليه‌ي جمالش به تحيّر منصوب» چند غلط املايي دارد؟ دو (حليه، منسوب)
تاريخ ادبيات
7- «نثر آهنگين» معادل است با ... نثر مسجع
8- ديباچه‌ي گلستان از بهترين نمونه‌هاي ... در ادب فارسي است. تحميديه
9- نثرهاي قديم فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ سه دسته (نثر ساده، نثر مسجع و فني، نثر مصنوع و متكلف)
10- «جمال‌الدين عبدالرزّاق» شاعر كدام‌قرن است؟ اواخرقرن‌ششم
آرايه‌هاي ادبي
11- در عبارت «فرّاش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدين بگسترد.» تركيب مشخص شده چه آرايه‌اي است؟ استعاره
12- مصراع«ابر و باد ومه وخورشيد وفلك»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟مراعات‌نظير
13- «دايه‌ي ابر بهاري» چه آرايه‌اي است؟ تشبيه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
14- «سر به جيب مراقبت فرو بردن» ؛ يعني ... : قلب خود را از هرچه غير خدا حفظ كردن
15- «مكاشفت» در اصطلاح عرفاني چيست؟ پي‌بردن به حقايق
16- در مصراع «ايزد كه رقيب جان خرد كرد» رقيب كدام معنا را دارد؟ نگهبان
17- منظور از مصراع «نام تو رقيب نام خود كرد» چيست؟ منظور آمدن نام پيامبر بعد از نام خدا در برخي از آيات است.
18- منظور شاعر از (بي‌نشان) در مصراع «بي‌دل از بي‌نشان چه گويد باز؟» كيست؟ خداوند
درس دوم
رزم رستم و اسفنديار
لغت
1- «پوششي كه جنگاوران قديم به هنگام جنگ مي‌پوشيدند.» مترادف با چه واژه‌اي است؟ برگستوان
2- «باد افره» ؛ يعني ... : مجازات
3- در مصراع «خرد را مكن با دل اندر مغاك» مغاك كدام معني را دارد؟ جاي فرو رفته، گودال
4- «مسالمت» ؛ يعني ... : خوش‌رفتاري
تاريخ ادبيات
5- «حماسه» چند زمينه‌ي اصلي دارد؟ چهار زمينه
6- وجود «ديو سپيد و اسفنديار رويين‌تن» بيانگر كدام زمينه‌ي حماسه است؟ خرق عادت
آرايه‌هاي ادبي
7- مصراع «خم‌آورد بالاي سرو سهي» چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
8- بيت «ز سمّ ستوران در آن پهن دشت / زمين شش شد و آسمان گشت هشت» چه آرايه دارند؟‌ اغراق
9- واژه‌هاي قافيه در بيت «به‌سان پلنگي كه بر پشت گور / نشيند برانگيزد از گور شور» چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «برآن باره‌ي پيل پيكر نشست» ؛ يعني ... : سوار بر اسب بزرگ خود شد.
11- «بر آراي كار» كدام معني را دارد؟ آماده باش
12- معني «مگير» در مصراع «به باد افره اين گناهم مگير» چيست؟ بازخواست مكن
13- «خرد را مكن با دل اندر مغاك» ؛ يعني ... : برخلاف عقل و احساس خود عمل مكن.
14- مصراع «پي پوزش و نام و ننگ آمدم» كدام معني را دارد؟ براي حفظ آبرو آمده‌ام.
15- «زخم سران» ؛ يعني ... : ضربت جنگاوران
16- بيت «من امروز ني بهر جنگ آمدم / پي پوزش و نام و ننگ آمدم» بيانگر چيست؟ صلح‌جويي
17- «...درجنگ از پاي درآمدند.» ؛‌ يعني ... : در جنگ كشته شدند.
درس سوم
كمال‌الملك
لغت
1- «مطاع» ؛‌ يعني ... : اطاعت شده
2- «صيانت» به چه معني است؟ نگهداري
3- «شمايل» ؛‌ يعني ... : چهره و صورت
4- «رعشه» كدام معني را دارد؟ لرزش، لرزه
املاء
5- كدام تركيب‌ها املاي نادرست دارند؟ «حسب‌الامر،‌حرف محمل، تجويز اطبّا» : حرف مهمل
تاريخ ادبيات
6- نام اصلي «كمال‌الملك» چيست؟ محمد غفاري
7- «هزاردستان» اثر كيست؟ علي حاتمي
8- «تالار آيينه» از كيست؟ كمال‌الملك
آرايه‌هاي ادبي
9- «يله‌قربان شيرين» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- «سرچهار تا شاه رو خوردي» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
11- «هفت‌خط بودن» كنايه است از ... : نهايت‌نيرنگ‌بازي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «شما كه پرده از صورت شاه شهيد ساخته‌ايد ...» منظور از «شاه شهيد» كيست؟‌ ناصرالدين‌شاه
13- «از رونق و اعتبار افتاده» هم‌معني با چه واژه‌اي است؟ دِمُده
14- «رب‌ّالنوع وجاهت» به چه معني است؟ الهه‌ي زيبايي
15- واژه‌ي «نظميّه» معادل چه واژه‌ي امروزي است؟ نيروي انتظامي
16- «خودرا در آن متّهم گردانيد» ؛ يعني ... : به شك و ترديد افتاد.
17- «صنايع مستظرفه» ؛ معادل است با : هنرهاي ظريف
18- «ملوك مددكار ملك‌الموت باشند». به چه معني است؟ پادشاهان ستمگر باشند.
19- «خوابي برايش ديدم.» ‌؛ يعني ... : ‌برايش نقشه‌اي كشيدم.
20- «طايفه‌ي طرّاران» چه معني مي‌دهد؟‌گروه دزدان
درس چهارم
عناصر داستان / گاو
لغت
1- «چمباتمه زده» ؛‌ يعني ... : چهار زانو نشسته
2- «نفله‌شدن» به چه معني است؟ نابود شدن
3- «نشخوار كردن» ؛ يعني ... : جويدن
4- «چوبي بلند كه اسب‌ها را به دو طرف آن بندند.» معادل كدام واژه است؟ يوغ
تاريخ ادبيات
5- داستان«گاو»ازكدام‌كتاب«ساعدي»گرفته شده‌است؟ عزاداران بَيَل
6- كارگردان فيلم «گاو» كيست؟ داريوش مهرجويي
7- نويسنده‌ي رُمان «كليدر» كيست؟ محمود دولت‌آبادي
8- «دون كيشوت» اثر كدام نويسنده است؟ سروانتس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- عبارت «اومده كنار استخر، داره خودشو مي‌زنه و گريه مي‌كنه.» چه نوع نثري است؟ نثر شكسته
10- «آفتاب تازه زده بود.» ؛ يعني ... : آفتاب تازه طلوع كرده بود.
11- «شنيدن بو» چه آرايه‌اي است؟ حس‌آميزي
12- «دماغت چاقه» كنايه است از اين كه ... : حالت خوب است.
13- «شلنگ انداختن» ؛ يعني ... : تند دويدن
14- «كدخدا با تحكّم گفت ...» كدام معني را دارد؟ كدخدا با تندي و درشتي گفت.
15- «همه چي رو به راس» ؛ يعني ... : همه چيز آماده است.
16- مهم‌ترين عناصر داستان چند دسته‌اند؟ پنج دسته
17- هسته يا طرح داستان به حوادث داستان ... مي‌بخشد. وحدت هنري
درس پنجم
گل دسته‌ها و فلك
لغت
1- «كراهت» ؛ يعني ... : زشت و ناپسند
2- «متولّي» به چه معناست؟ سرپرست
3- «پاپي‌شدن» كدام معني را دارد؟ پي‌گير بودن
4- «سُقلمه» ؛ يعني ... : ضربه با گوشه‌ي مشت
تاريخ ادبيات
5- «مدير مدرسه» اثر كيست؟ جلال آل احمد
6- داستان «گل دسته‌ها و فلك» از كدام كتاب «جلال آل احمد» گرفته شده است؟ پنج داستان
7- آثار«جلال‌آل‌احمد»به‌چند دسته‌ي‌كلي تقسيم‌مي‌شود؟ چهار دسته
آرايه‌هاي ادبي
8- جمله‌ي «باز رفتيم تو نخ گل‌دسته‌ها» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
9- در جمله‌ي «گنبد عين تخم‌مرغ خيلي گنده‌اي بود.» مشبه به كدام پاسخ است؟ تخم مرغ
10- «خيلي دل داشت.» كنايه است از ... : جرئت داشت.
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «چنگ به دل زدن» ؛ يعني ... : جذّاب بودن
12- «گُله به گُله» كدام معني را دارد؟ اين جا و آن‌جا
13- «به صرافت افتادم» ؛ قصد كردم
14- عبارت «زورخونه چه دخلي داره به اين گل‌دسته‌ها» دخل داشتن ؛ يعني ... : ربط داشتن
15- «با قفلش كند و كو كرديم» به چه معني است؟ با قفلش رو رفتيم
16- «محل نگذاشتن» ؛ يعني ... : توجه نكردن
17- «عموي من زورخانه كار بود» زورخانه چه محلي است؟ محل ورزش باستاني
18- آيا «گل‌دسته‌ها و فلك» داستاني نمادين است؟ بلي، تمايل انسان به آزادي را بيان مي‌كند.
درس ششم
قاضي بست
لغت
1- «برنشستن» ؛ يعني ... : سوار شدن
2- «نماز پيشين» به چه معناست؟ نماز ظهر
3- «ضيعت» ؛ يعني ... : زمين زراعتي
4- معني «توقيع» چيست؟ امضا
املاء
5- عبارت «بانگ و حزاحز و قريو خواست. امير برخواست.» چند غلط املايي دارد؟ چهار غلط (هزاهز، غريو، خاست، برخواست)

تاريخ ادبيات
6- موضوع اصلي كتاب «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ سلطنت مسعود غزنوي
7- نام ديگر «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ مسعودي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
8- «آب نيرو كرده بود.» به چه معناست؟ فشار آب زياد شده بود.
9- جمله‌ي «وهنر آن بود ...» ؛ يعني ... : بخت يار بود.
10- «امير مثال داد.» ؛ يعني ... : اميرفرمان داد.
11- «حلال‌بي‌شبهت باشد.» به‌چه معني است؟ بدون شك حلال است.
12- مفهوم عبارت «پيغامي است سوي بونصر در بابي.» چيست؟ براي بونصر درباره‌ي موضوعي، پيغامي است.
13- «دبير كافي» ؛ يعني ... : دبير لايق
14- «درعهده‌ي اين‌نشوم» ؛ يعني... : مسئوليت اين كار را نمي پذيرم.
15- «اوخداوند ولايت‌است»به‌چه‌معني است؟ او صاحب مملكت است.
16- «حُطام دنيا» كنايه است از ... : مال دنيا
17- عبارت «ورز و وبال اين چه به كار آيد؟ كدام معني را دارد؟ گناه و عذاب اين (كار) چه فايده‌اي دارد.
درس هفتم
بيهقي و هنر نويسندگي او
لغت
1- «زعارت» ؛ يعني ... : تندخويي
2- «فتنه‌انگيزي» با چه واژه‌اي مترادف است؟ تضريب
3- در عبارت «موي سر ماليده، زير دستار پوشيده كرده» ماليده به چه معني است؟ مرتب
4- به بيان مقصود در كوتاه‌ترين لفظ و كم‌ترين عبارت، چه مي‌گويند؟ ايجاز
املاء
5- عبارت «بيهقي معلومات و محفوظات فراوان و ذوقي روشن در نويسنده‌گي داشت.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ نويسندگي
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «عنان قلم، مهاورات اشخاص، ‌هبري رنگ» : دو (محاورات ،‌حبري)
تاريخ ادبيات
7- «نثر تاريخ بيهقي» چه نوع نثري است؟ نثر مرسل
8- تاريخ بيهقي در عين حقيقت پژوهي، به چه صورت نوشته شده است؟ رماني گيرا و دل‌چسب
درك مطلب
9- «برخويشتن مي‌ژكيد.» كدام معني را دارد؟ غرولند مي‌كرد.
10- «سخن تمام راندن.» ؛ يعني ... : حق مطلب را ادا كردن
11- مفهوم جمله‌ي «نيك از جاي شدن» چيست؟ از كوره در رفتن.
12- مفرد كلمه‌ي «سجايا» كدام واژه است؟ سجيه
13- «خّلق‌گونه» ؛ يعني ... : كهنه
14- عبارت «اين بوسهل مردي امام‌زاده و محتشم بود.» به چه معني است؟ بوسهل مردي بزرگ‌زاده و داراي شكوه و جلال بود.
15- «گزاف‌گو» ؛ يعني ... : بيهوده‌گو
16- «جبّه‌اي داشت حبري رنگ» ؛ يعني ... : جامه‌اي داشت كبود رنگ
17- «امير از آن جهان آمده،» ؛ يعني ... : امير از مرگ نجات يافته
18- «جامه بگردانيد» ؛ يعني ... : لباس عوض كرد.
درس هشتم
داستان داستان‌ها / وقت صحر
لغت
1- «تحجّر» در اصطلاح ... : شكل گرفتن انديشه در ذهن است كه تغيير آن ممكن نباشد.
2- «سطوت» ؛ يعني ... : حشمت، مهابت
3- «استيصال» كدام معني را دارد؟ ناچاري
4- «پيركانا» به چه معني است؟ پيراحمق
املاء
5- كدام تركيب املاي نادرست دارد؟ «تجلّي صفات، فراق ملك، حبّ ذات» فراغ كلمات
تاريخ ادبيات
6- كتاب«داستان‌داستان‌ها»اثركيست؟دكترمحمدعلي اسلامي ندوشن
7- «نوعي نوشته يا نمايش نامه با موضوعي غم‌انگيز» چه نام دارد؟ تراژدي
آرايه‌هاي ادبي
8- «بوته‌ي آزمايش» به كنايه ؛ يعني ... : محك زدن و آزمودن
9- مصراع«كفي‌راد دارد،دلي پر ز داد» چه آرايه‌اي دارد؟جناس/مجاز
10- عبارت«زردشت اورا كمربسته كرده‌است.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در كتاب «داستان داستان‌ها» نبرد رستم و اسفنديار چه نام گرفته‌است؟ نبرد بر سر آزادي و اسارت
12- اسفنديار نماينده‌ي كدام قشر از اقشار جامعه است؟ دين و دولت
13- «اسفنديار فرتوتي رستم را تحقير مي‌كند» ؛ يعني ... : اسفنديار پيري رستم را تحقير مي‌كند.
14- «تعبيه‌ي زال» كدام معني را مي‌رساند؟ نيرنگ زال
15- چرا رستم غلبه بر اسفنديار را مشكل مي‌داند؟ چون اسفنديار رويين تن است.
16- منظور از «هفت‌خان» چيست؟ هفت مرحله‌ي دشوار در زندگي و جنگ‌هاي رستم
17- «تو اندر زمانه رسيد نوري« ؛ يعني ... : تازه به دوران رسيده‌اي
18- «كي راد دارد دلي پر ز داد» كدام معني را دارد؟ بخشنده و دادگر است.
درس نهم
خون خورشيد / بانگ جرس
لغت
1- «اشاعه» به كدام معني است؟ پراكنده ساختن
2- «شمشير آخته» ؛ يعني ... : شمشير بيرون كشيده شده
3- «جرس» به چه معني است؟ زنگ
4- «تانّي» ؛ يعني ... : آهستگي
تاريخ ادبيات
5- كتاب «برزيگران دشت خون» اثر كيست؟ پرويز خرسند
6- مجموعه شعر«سرود سپيده» اثر كيست؟ حميد سبزواري
املاء
7- كدام تركيب غلط نوشته شده است؟ «نگاه‌هاي تأثّرآميز، صحابه‌ي بلندپايه، رشته‌اي نامرعي»
آرايه‌هاي ادبي
8- عبارت «پيكار داد بود و بيداد و مبارزه‌ي حق بود و باطل» چه آرايه‌اي را دارد؟ تضاد
9- در عبارت «... چون اختري تابناك و پرفروغ از تاريكي‌هاي گريخت.» كدام ركن تشبيه حذف شده است؟ مشبه
10- مصراع«دل‌برعبور از سرخار وخاره‌بنديم.»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «پا در ركاب‌داشتن»به‌چه‌معني‌است؟آماده‌ي هجوم و حمله شدن
12- «وادي اَيمن» كدام سرزمين است؟ فلسطين
13- «كليم‌ا...» لقب كدام پيامبر است؟ موسي
14- در مصراع «مقصد ديار قدس همپاي جلودار» منظور از «جلودار» كيست؟ امام‌خميني
15- مفرد واژه‌ي «صحابه» چيست؟ صاحب
16- «صديق» ؛ يعني ... : كسي كه بسيار راست مي‌گويد.
17- «بانگ‌رحيل» به‌چه‌معني است؟ فراخوان براي رفتن به كوچ كردن
18- منظور از كلمات مشخص شده چيست؟ «وادي پر از فرعونيان و قبطيان است.» اسرائيليان
درس دهم
تپه‌ي برهاني / باغ نگاه
لغت
1- «محمل» ؛ يعني ... : كجاوه
2- «نسق» به چه معني است؟ نظم و ترتيب
3- «اهل مروّت» ؛ يعني ... : جوان مردان
4- «وداع» به چه معني است؟ خداحافظي و بدرود

املاء
5- كدام‌تركيب‌غلط‌املايي‌دارد؟ «ناحيه‌ي شقيقه، صداي اضطراب‌آور، حرب احد» اضطراب‌آور
تاريخ ادبيات
6- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن هشتم
آرايه‌هاي ادبي
7- كدام تركيب تشبيه نيست؟ «شراب فرقت، باغ نگاه، موج فروخفته» : موج فروخفته
8- در مصراع «صبح، دو مرغ رها / بي‌صدا، صحن دو چشمان تو را ترك كرد.» دو مرغ رها چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- «به‌آخر خط رسيده‌ايم» ؛ يعني ... : مرگ‌ونابودي ما حتمي‌است.
10- «هوا گرگ‌و ميش بود.» به چه معني است؟ صبح بسيار زود بود.
11- منظور از «لب ديوار دل» چيست؟ چشم
12- «پاتك» ؛‌ يعني ... : ضد حمله
13- «يك در حرب اُحد بود» ؛ يعني ... : شخصي در جنگ اُحد شركت كرده بود.
14- «آب برداشتم و گرد تشنگان مي‌گشت.» در كدام واژه «حذف» صورت گرفته است؟ مي‌گشت (مي‌گشتم)
15- «تناول كردن» به چه معني است؟ خوردن
16- «انهدام نيرو» چه معنايي دارد؟ نابودكردن نيروي دشمن
17- «دوران‌هشت‌ساله‌ي‌دفاع‌مقدس»اشاره‌به‌چيست؟جنگ‌ايران وعراق
درس يازدهم
ترانه‌ي من
لغت
1- «كژخيم» ؛ يعني ... : بدرفتار، كژرفتار
2- «رايزنان» به چه معني است؟ مشاوران
3- «كسي كه پيشاپيش قافله با زوار حركت مي‌كند و آواز مي‌خواند.» هم معني با چيست؟ چاووش
4- راهب در جمله‌ي «تزار به راهب كمك كرد تا جامه‌ي مرد زخمي را درآورد.»كيست؟ عابدمسيحي / ترساي پارسا و گوشه‌نشيني
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «محتاج مردم، پيش‌آمد نامناسب، جامه‌اي ژنده» : پيشامد نامناسب
تاريخ ادبيات
6- «مكبث» اثر كدام شاعر است؟ ويليام شكسپير
7- «جنگ و صلح» را چه كسي نوشته است؟ لئون تولستوي
8- سروده‌هاي كوتاه شكسپير چه نام دارد؟ غزلواره
آرايه‌ها
9- در عبارت «تزار مثل مار چنبر زد و به‌خواب رفت» وجه شبه چيست؟ چنبرزدن و حلقه‌شدن
10- «مشبه» در جمله‌ي «همانند امواج، دقايق عمر ما نيز به‌سوي فرجام خويش مي‌شتابند.» چيست؟ دقايق عمر

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مضمون «غزلواره‌هاي شكسپير» چيست؟ عشق و ستايش جواني و مسائل اخلاقي
12- «خسوف‌هاي كژخيم» ؛ يعني ... : حوادث ناگوار
13- «تزار» كيست؟ لقب پادشاهان روسيه در قديم
14- «تزار جامه‌ي ‌ژنده ‌پوشيد.» به ‌چه ‌معني ‌است؟ تزارجامه‌ي كهنه پوشيد.
15- «در فرزانگي نام‌آور بود.» ؛ يعني ... : به خردمندي معروف بود.
16- «زمان فرّه جواني را مي‌پژمرد.» ؛‌ يعني ... : گذشت روزگار شكوه جواني را از بين مي‌برد.
17- جمله‌ي«با راهبي‌راي‌زند» به چه معني است؟ با راهبي مشورت كند.
18- در شعر «ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود...» چرا ولادت گوهر نور است؟ چون آفرينش انسان مقدس است.
19- «زبان» شكسپير در غزلواره‌ها چگونه است؟ روان‌و ساده با تصاوير بديع و زيبا
20- «لئون تولستوي» متعلق به چه قرني است؟ نوزدهم
درس دوازدهم
ققنوس / چشم به راه
لغت
1- «متقاعد كردن» ؛ يعني ... : مجاب كردن
2- «بديع» در جمله‌ي «اين آشيانه آن قدر بديع بود كه ...» به چه معني است؟ نو و تازه
3- «ثقبه» ؛ يعني ... : سوراخ كوچك
4- «طرفه» در مصراع «هست ققنوس طرفه مرغي دلستان» چه معني مي‌دهد؟ شگفت‌آور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «اضغاث احكلام، غليه‌ي حلوا، مالك دوذخ» : قليه‌ي حلوا، مالك دوزخ
6- مجموعه‌ي«ماه‌نو ومرغان‌آواره»اثركدام‌شاعراست؟رابيندررانات تاگور
تاريخ ادبيات
7- «اخلاق الاشرف» اثر كيست؟ عبيد زاكاني
8- «منطق‌الطّير» از كدام شاعر است؟ عطّار نيشابوري
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- اگر كلمه‌اي جز معني اصلي، نشانه و مظهر معاني ديگر قرار گيرد، به آن چه مي‌گويند؟ نماد
10- «ققنوس» نماد چيست؟‌ هويّت و موجوديّت يك ملت
11- «نسلش منقرض شده است.» ؛ يعني ... : نسلش از بين رفته است.
12- «ادب غنايي» در چند شكل مطرح شده است؟ چهار شكل
13- «بث الشكوي» به چه معني است؟ گله و شكايت
14- «مدتي اندك چون چشم به هم زدن» با چه واژه‌اي هم معني است؟ لمحه
15- «به سخره گرفتن» ؛ يعني ... : به بيگاري گرفتن، ريشخندكردن
16- مفهوم بيت «هركه در اين بزم مقرب‌تر است/ جام بلا بيشترش مي‌دهند.» چيست؟ هر كس در اين دستگاه بيشتر مورد توجّه است، بيشتر عذاب مي‌كشد.
17- كتاب «ويس و رامين» از كدام نوع ادبيات است؟ ادب غنايي
18- مفرد واژه‌ي «اكابر» چيست؟ اكبر
درس سيزدهم
اميد ديدار / آفتاب وفا
لغت
1- «فرقت» ؛ يعني ... : دوري
2- «خليدن» به چه معني است؟ مجروح شدن
3- «ديدار» در مصراع «چوبينم دوست را يك روز ديدار» به چه معني است. چهره
4- «چه مايه» در مصراع «چه مايه غم خورد تا گل برآرد» چه معني‌اي دارد؟ به مقدار زياد
املاء
5- در كدام تركيب غلط املايي وجود دارد؟ «سبز و نقض، عود و صاج، بانگ طرب» : سبز و نغز، عود و ساج
تاريخ ادبيات
6- چه داستاني است كه بازمانده‌ي يك داستان كهن و عاشقانه‌ي ايراني است؟ ويس و رامين
7- فخرالدين اسعد گرگاني در كدام قرن مي‌زيسته است؟ قرن پنجم
8- «حسّان‌العجم» لقب كدام شاعر است؟ خاقاني
آرايه‌هاي ادبي
9- قافيه‌ي بيت «نه شاخش خشك گردد روز سرما / نه برگش زرد گردد روز گرما» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد، جناس
10- بيت «اگر چه تلخ باشد فرقت يار / در او شيرين بود اميد ديدار» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- بيت «نبيني باغبان چون گل بكارد / چه مايه غم خورد تا گل برآرد» بر چه امري تأكيد دارد؟ تلاش و كوشش
12- آثار «فخرالدين اسعدگرگاني» در شمار كدام نوع ادبيات است؟ ادبيات غنايي
13- «تميار ديدن» ؛ يعني ... : درد و رنج بردن
14- «نامه‌ي سر به مهر» به چه معني است؟ نامه‌ي سربسته
15- «پيك بسته قبا» ؛ يعني ... : پيك مخصوص
16- «عود و ساج» چيست؟ نوعي درخت
17- «پيراستن» ؛ يعني ... : زدودن، زينت دادن
18- «رغم» در اصل ؛ يعني ... : به خاك آلودن بيني
درس چهاردهم
پروانه‌ي بي‌پروا / سخن
لغت
1- «گران‌جان» ؛ يعني ... : نادان، فرومايه
2- «مضيف» ؛ يعني ... : مهمان‌خانه
3- «غازه» به چه معني است؟ گلگونه
4- «آوازه‌شدن» ؛ يعني ... : مشهور شدن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «حقّه‌ي زر، حوضه‌ي ادبيات، شكفته‌گي روح» : حوزه‌ي ادبيات، شكفتگي روح
تاريخ ادبيات
6- «مصيبت‌نامه» اثر كيست؟ عطار نيشابوري
7- نام ديگر كتاب «منطق‌الطير» چيست؟ مقامات‌الطيور
8- كدام اثر عطار نيشابوري به نثر است؟ تذكرة‌الاوليا
آرايه‌هاي ادبي
9- «پاي كوبان» در مصراع «پاي كوبان بر سر آتش نشست.» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
10- در مصراع «سرخ شد چون آتشي اعضاي او» وجه شبه چيست؟ سرخي
11- كلمات قافيه در بيت «دست دركش كرد با آتش به هم / خويشتن گم كرد با او خوش به هم» كدامند؟ آتش، خوش
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- در «منطق‌الطير» عاشق حقيقي چگونه تصوير شده است؟ به شكل پروانه‌اي كه از آتش پروا ندارد.
13- مصراع «بازگشت و دفتر خود بازكرد» به چه معني است؟ برگشت و آن چه ديده بود شرح داد.
14- در منطق‌الطير پرندگان براي ديدن «سيمرغ» چند مرحله را طي مي‌كنند؟ هفت مرحله
15- «در كاربودن» ؛ يعني ... :‌كارآزموده بودن
16- غزل‌هاي«مولانا»دركدام‌حوزه‌ي‌ادبيات قرار مي‌گيرند؟ ادب غنايي
17- منظور از «گوهر گوينده» چيست؟ نفس ناطقه‌ي انسان
18- «نقصان‌به‌ملك‌رسيد.» ؛ يعني ... كم و كاستي به مملكت راه يافت.
درس پانزدهم
كبوتر طوقدار / از ماست كه بر
لغت
1- «متصيّد» ؛ يعني ... : شكارگاه
2- «جال» به چه معني است؟ تله و دام
3- «مطوقّه» چه معني مي‌دهد؟ طوقدار
4- «مظاهرت» ؛ يعني ... : پشتيباني
املاء
5- عبارت «در وقت فراق موافقت اولي‌تر، والّا تاعنان مجال وقيئت يابند.» چند غلط املايي دارد؟ سه (فراغ، طاعنان، وقيعت)
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «مواجب صيادت، موالات تو، مرغزاري نزه» : مواجب سيادت
تاريخ ادبيات
7- اصل كتاب «كليله و دمنه» به كدام كشور تعلق داشته است؟ هندوستان
8- مترجم «كليله و دمنه» به زبان عربي كيست؟ ابن مقفع
9- «ناصرخسرو قبادياني» در سرودن چه نوع شعري، شهرت دارد؟ قصيده
آرايه‌هاي ادبي
10- در جمله‌ي «پرزاغ چون دم طاووس نمودي» كدام ركن تشبيه موجود نيست؟‌
11- در مصراع «درفشان لاله در وي چون چراغي» مشبه كدام واژه است؟ لاله
12- درمصراع «امروز همه روي جهان زير پر ماست.» قسمت مشخص شده چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
13- «اختلاف صيادان آن جا متواتر» ؛ يعني ... : صيادان به آن‌جا رفت و آمد بسيار داشتند.
14- «اين مرد را كاري افتاده است.» به چه معني است؟ اين مرد در صدد انجام دادن كاري است.
15- «به تگ ايستاد» چه معني مي‌دهد؟ شروع به دويدن كرد.
16- «در ضبط آوردن» ؛ يعني ... : گرفتن
17- مفهوم «هريك خود را مي‌كوشيد» چيست؟ هر يك براي رهايي خود تلاش مي‌كرد.
18- «سر خويش گرفت» ؛ يعني ... : دنبال كار خود رفت.
19- مفهوم «راه بتافتند.» چيست؟ تغيير جهت دادند.
20- مفهوم جمله‌ي «اهمال جانب من جايز نشمري» چيست؟ در حق من سستي و سهل‌انگاري نمي‌كني.
درس شانزدهم
نوروز/ زاغ و كبك
لغت
1- «متقارب» ؛ يعني ... : نزديك شونده
2- «مكاس» مي‌كرد» به چه معني است؟ چانه مي‌زد.
3- «راغ» چه معني مي‌دهد؟ صحرا، بيابان
4- «فتوّت» ؛ يعني ... : جوان‌مردي
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «تمدّن مصنوعي، سروش احورامزدا، صحيفه‌ي عالم» : اهورامزدا
تاريخ ادبيات
6- درون مايه‌هاي مثنوي «هفت‌اورنگ» چيست؟ عرفاني و اخلاقي
7- كدام كتاب را «جامي» به تقليد از گلستان سعدي نوشته است؟ بهارستان
8- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن ششم
آرايه‌هاي ادبي
9- مصراع«رخت‌خود ازباغ به‌راغي‌كشيد»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟كنايه،جناس
10- «ارابه‌ي بي‌رحم زمان» چه آرايه‌اي را به وجود آورده است؟ تشبيه، تشخيص

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مفهوم‌ مصراع «عرضه ده ‌مخزن پنهان‌ كرده» چييست؟ نشان‌دهنده‌ي گنج‌هاي پنهان كوه
12- «رفت به شاگردي رفتار او» ؛ يعني ... : از او تقليد كرد.
13- «نارده كبك» به چه معني است؟ كبك كمياب
14- در بيت «عاقبت از خامي خود سوخته / رهروي كبك نياموخته» چه امري نكوهش شده است؟ تقليد
15- «پايمردي» ؛ يعني ... : شجاعت
16- در عبارت «اين فرزند فراموشكار، مادر خويش را از ياد مي‌برد.» منظور از «مادر» چيست؟ طبيعت
17- «جريده‌ي عالم» ؛ يعني ... : ‌جهان و روزگار
18- «امهال اين، دور از فتوّت» كدام معني را دارد؟ به تعويق انداختن اين دور از جوان مردي است.
درس هفدهم
هجرت / آفتاب پنهاني
لغت
1- «سترگ» ؛ يعني ... : زورمند، بزرگ جثه
2- «حرمان» به چه معني است؟ نوميدي
3- «تذرو» چه معني مي‌دهد؟ قرقاول
4- «آيينه» نماد چيست؟ صفا و پاكي
تاريخ ادبيات
5- «رجعت سرخ ستاره» اثر كيست؟ علي معلّم
6- «دري به خانه‌ي‌خورشيد» ازكدام نويسنده است؟ سلمان هراتي
7- كتاب «تنفس صبح» اثر كيست؟ قيصر امين‌پور
آرايه‌هاي ادبي
8- مصراع «بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني» چه آرايه‌اي دارد؟ متناقض‌نما
9- مصراع «هابيليان بوي قيامت مي‌شنيدند» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- در مصراع «عالم ثناگوي جلال همّت او»، كدام واژه «مجاز» است؟ عالم
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در مصراع «برخفته‌ي شب، شبروي بيدار ديدم» منظور از «شبرو» كيست؟ امام‌خميني
12- «شوكت ديرينه» در مصراع «از روزن شب، شوكت ديرينه ديده» به چه معني است؟ گذشته‌ي درخشان اسلام
13- «تويي كه در سفر عشق خط پاياني» ؛ يعني ... : پايان بخش خط انبياء‌و اولياء هستي
14- مصراع «تو از حوالي اقليم هركجاآباد» به چه معني است؟ تو به سرزميني تعلق داريد كه همه‌جايش آباد است.
15- منظوراز«اين‌فصل»درمصراع«اين فصل را با من بخوان...»چيست؟ كتاب انقلاب
16- «پلك‌دل‌بريدن» اعتقادي‌است عاميانه به‌معني... : آمدن‌ميهمان
درس نوزدهم
نياز روحاني / چشم‌هاي
لغت
1- «جولاهه» به چه معني است؟ بافنده، نساج، عنكبوت
2- «جولان دادن» ؛ يعني ... : تاخت و تاز كردن
3- «هزار» در مصراع «آواي خوش هزار تقديم تو باد» چه معني مي‌دهد؟ بلبل
4- «گدازه» ؛ يعني ... : پاره‌ي آتش
تاريخ ادبيات
5- كتاب «اسرارالتوحيد» اثر كيست؟ محمد منّور
6- مجموعه شعر «سفر سوختن» اثر كيست؟
7- وزن رباعي معادل است با ... : لاحول ولا قوة الّا بالله
8- معروف‌ترين شاعر رباعي‌سرا كيست؟ خيام نيشابوري
آرايه‌هاي ادبي
9- «اگر شاعر دليلي غير واقعي، اما شاعرانه بياورد.» از چه آرايه‌اي استفاده كرده است؟ حسن تعليل
10- «گل زخم» چه آرايه‌اي دارد؟ تشبيه
11- «چشم به راه بودن» چه‌آرايه‌اي است؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «قدمت تاريخ» ؛ يعني ... : كهنگي و ديرينگي تاريخ
13- گزارش نويسنده «از زندگي، حالات و احساسات خويش» چه نام دارد؟ حسب حال
14- «بردوش زمانه‌لحظه‌ها سنگين بود» ؛ روزگار به سختي مي‌گذشت.
15- «به پاس يك دل ابري» ؛ يعني ... : به خاطر يك دل‌گرفته
16- مفهوم مصراع «خورشيد و زمين و آسمان غمگين بود» چيست؟ طبيعت عزادار بود.
17- از جمله مفاهيم محوري انقلاب اسلامي كدام است؟ عشق و شهيد و شهادت
18- «پاي بدان گو فرو برده» ؛ يعني ... : پاي خود را درون گودال فروبرده بود.
درس بيست و يكم
بخوان
لغت
1- «علق» ؛ يعني ... : خون غليظ
2- «امم» به چه معني است؟ امت‌ها
3- «قيّه كشيدن» چه معني مي‌دهد؟ جيغ كشيدن به هنگام جشن
4- «مراوده» ؛ يعني ... : با كسي رفت و آمد داشتن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «كوه‌هاي عبوس،‌كوه حرا، علايم حياط» : علايم حيات
تاريخ ادبيات
6- كتاب «پيامبر» اثر كيست؟ زين‌العابدين رهنما
7- در نوشتن كتاب «پيامبر» از چه شيوه‌اي استفاده شده است؟ توصيف و داستان‌نويسي
آرايه‌ها
8- در عبارت «در همين كوه تاريكي و روشنايي طبيعت پررنگ‌تر است.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تضاد
9- عبارت «تمام سنگ‌ها حالت استماع دارند،‌گوش مي‌كنند و منتظرند.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تشخيص
10- «وجه شبه» در اين عبارت چيست؟ «روحش به سان كبوتري كه به اضطراب افتد تكان خورد.» تكان خوردن
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در عبارت «مكه يك كوه تاريخي دارد و اين كوه يك آشناي صميمي» آشناي صميمي كيست؟ حضرت محمد(ص)
12- كتاب‌هايي كه درباره‌ي زندگي پيامبر نوشته شده است، چه نام‌ دارد؟ سيره
13- در عبارت «اين كوه روحي پيدا كرده بود كه مي‌خواست منشأ آيين نويني بشود.» دين اسلام
14- بيت «نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت / به غمزه مسئله آموز صد مدرّس شد» كدام ويژگي حصرت محمد (ص) را بيان مي‌كند؟‌امّي بودن
15- منظور از «رستاخيز موعود» چيست؟ روز قيامت
16- مفرد واژه‌ي «قوافل» چه واژه‌اي است؟ قافله
17- در عبارت «رمه‌ها از ان عبور مي‌كنند و غباري افشان مي‌نمايند.» افشان به چه معني است؟ پراكنده
18- «ابديت» ؛ يعني ... : جاودانگي
19- «مي‌ديد او در بند خودش نيست.» به چه معني است؟ مي‌ديد او به فكر خودش نيست.
20- مفرد كلمه‌ي «كاينات» چيست؟ كاينه
درس بيست و دوم
بوي جوي موليان / ملك
لغت
1- «مباهات» به چه معني است؟ فخر كردن
2- «گرده» ؛ يعني ... : نان و خوراكي
3- «ايما» به چه معني است؟ اشاره كردن
4- در مصراع «پيش صاحب نظران ملك سليمان باد است.» صاحب‌نظران به چه معني است؟ عارفان و پارسايان
املاء
5- كدام‌تركيب غلط املايي دارد؟ «حياط دربست، اتاقكي محسور، خبر انتساب» : اتاقكي محصور، خبر انتصاب
تاريخ ادبيات
6- اصل كتاب «سندباد نامه» از كدام كشور بوده است؟ هندوستان
7- «سند بادنامه» اثر كيست؟ ظهيري سمرقندي
8- كتاب «بخاراي من،‌ايل من» از كيست؟ محمدبهمن بيگي
آرايه‌هاي ادبي
9- در مصراع «همچو نرگس بگشا چشم و ببين كاندرخاك...» نرگس نماد چيست؟ چشم
10- عبارت «ازشنيدن اسم‌شهر قند در دلم آب‌مي‌شد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «اسبي كه رنگ او ميان زرد و بور باشد.» هم معني با چه واژه‌اي است؟ كرند
12- عنوان درس «بوي جوي موليان» از كدام شاعر گرفته شده است؟ رودكي
13- «از وجه زاد و توشه» ؛ يعني ... : براي خوراك سفر
14- «خيمه‌ي انسان مزن بر در اين كهنه رباط» به چه معني است؟ به اين دنيا دل مبند.
15- ذكر نام‌شاعر درپايان شعر در اصطلاح چه ناميده مي‌شود؟ تخلّص
16- «مادرت را اعانت مي‌كردم.» ؛ يعني ... : به مادرت كمك مي‌كردم.
17- معناي كنايي «آب خوش از گلويش پايين نمي‌رود.» چيست؟ با خوشي و راحتي زندگي نمي‌كند.
18- در جمله‌ي «از ترقّي عدليه چشم پوشيدم.» عدليه به كدام اداره گفته مي‌شد؟‌دادگستري
19- «برجستگي جلو زين اسب كه از چوب، شاخ يا فلز سازند مترادف است با ... : قاچ زين
درس بيست و سوم
اقليم عشق
لغت
1- «مضيق» به چه معناست؟ تنگنا
2- «عين اليقين» ؛ يعني ... : يقيني كه از ديدن حاصل شود.
3- «فرقدان» به چه معني است؟ دو ستاره در صورت فلكي دب اكبر
4- «زنّار» ؛ يعني ... : كمربندي كه زردشتيان و مسيحيان به كمر مي‌بستند تا از مسلمانان شناخته شوند.
املاء
5- در بيت «قصد ايشان نهفته اصراري است / كه به ايماكنندگان اظهار» كدام واژه غلط نوشته شده است؟ اسرار
تاريخ ادبيات
6- عمده شهرت «هاتف اصفهاني» به چيست؟ ترجيع‌بند عرفاني
7- «هاتف اصفهاني» شاعر كدام دوره است؟ افشاريان و زنديان
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» است؟ «چشم دل، اقليم عشق، پاي اوهام» : اقليم عشق
9- مصراع «مرد راهي اگر بيا و بيار» چه آرايه‌اي دارد؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «ترجيع‌بند» چگونه قالب شعري است؟ چند بخش است كه هر بخش قافيه‌ي جداگانه‌اي دارد،‌بيتي فاصله‌ي بندها تكرار مي‌شود.
11- در مصراع «برهمه اهل اين زمين به مراد...» منظور از اهل اين زمين، چه كساني هستند؟ عاشقان
12- «هاتف اصفهاني» در غزل پيرو كيست؟ سعدي و حافظ
13- «سرگران» ؛ يعني ... : بي‌اعتنا
14- «ملك‌لامكان» به‌چه سرزميني گفته مي‌شود؟ گستره‌ي فرمان‌روايي خداوند
15- «اولي‌الابصار» به چه معني است؟ دانايان
16- بيت «باريابي به محفلي كان‌جا / جبرئيل امين ندارد بار» به كدام رويداد اشاره دارد؟ معراج پيامبر
17- معناي‌بيت«شودآسان زعشق كاري‌چند/كه‌بود نزدعقل‌بس‌دشوار» چيست؟عشق‌كارهايي راكه عقل‌نمي‌تواند انجام دهد،‌انجام مي‌دهد.
درس بيست و چهارم
موسي و شبان
لغت
1- «نمط» ؛ يعني ... : روش
2- «چارق» به چه معني است؟ كفش چرمي
3- «عتاب» به چه معني است؟ سرزنش، ملامت
4- «فصل كردن» ؛‌يعني ... : جداكردن
تاريخ ادبيات
5- قصه‌ي «موسي و شبان» از كدام دفتر مثنوي است؟ دفتر دوم
6- آموزه‌هاي‌عرفاني«مثنوي‌معنوي»درچه‌قالبي‌بيان شده است؟ تمثيل
آرايه‌هاي ادبي
7- «ژاژ خاييدن» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
8- دو واژه‌ي (حلق و خلق) نسبت به هم چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- در مصراع «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» منظور از (آفتاب) كيست؟ خداوند بزرگ
10- «هر كسي را اصطلاحي داده‌ام» ؛ يعني ... : به هر كس شيوه‌اي آموخته‌ام.
11- در مصراع «در حق او مدح و در حق تو ذم» منظور شاعر از «او و تو» كيست؟ چوپان، موسي
12- در مصراع «ملت عشق از همه دين‌ها جداست.» ملت در كدام معني به كار رفته است؟ عقيده و مذهب
13- در مصراع «من نكردم امر تا سودي كنم.» امر به چه چيزي منظور نظر است؟ عبادت
14- «با كي استت» ؛ يعني ... : با چه كسي سخن مي‌گويي.
15- «فُشار» ؛ يعني ... : سخن بي‌هوده
16- «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» به چه معني است؟ چنين چيزهايي لايق خداوند نيست.
17- «دهان دوختن» كنايه است از ... : ساكن كردن
18- «گران جاني» به چه معني است؟‌ تنبلي
19- عبارت «خون شهيدان را ز آب اولي‌تر است» به چه معني است؟ شهيد در خون تپيده به غسل نياز ندارد.
20- مصراع «عشق را درياي غم، غم‌ناك نيست.» ؛ يعني ... : عشق از درياي غم، ترس و هراسي ندارد

شبنم عشق
لغت
1- «سُفت» ؛ يعني ... : دوش، كتف
2- «طين» به چه معني است؟ گِل
3- «پنهان كردن حقيقت» معني چه واژه‌اي است؟ تلبيس
4- «جنيبت كش» ؛ يعني ... : ميرآخور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «خزانه‌ي غيب، تفرّص كردن، خطاب عزّت» : ‌تفرس كردن
تاريخ ادبيات
6- اثر «نجم‌الدّين دايه» چيست؟ مرصادالعباد
7- نجم‌الدّين دايه از عرفاي قرن ... است. هفتم
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» نيست؟ «شبنم عشق، ابر كرم، خاك آدم» خاك آدم
9- «خاك تن در نمي‌دهد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
10- «يك قبضه خاك» ؛ يعني ... : مشتي خاك
11- «وسايط گوناگون در هر مقام بركار كرد.» ؛ يعني ... : در ساختن هرچيز از واسطه‌ و وسيله‌اي استفاده كرد.
12- مفهوم مصراع «اي به ازل بوده و نابوده ما» چيست؟ تو هميشه وجود داشته‌اي اما ما نبوده‌ايم.
13- «اعورانه بدو در مي‌نگريست.» به چه معني است؟ با يك چشم او را نگاه مي‌كرد.
14- «اصناف موجودات» ؛ يعني ... : موجودات گوناگون
15- عرفا «بار امانت» را چه دانسته‌اند؟ عشق
16- «تعبيه‌كردن» ؛ يعني ... : نهادن
17- نام «فرشته‌ي وحي» چيست؟ جبرئيل
18- «طوع و رغبت» ؛ يعني ... : اطاعت و ميل

 


+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |
نقدی بر مبحث جناس          

بخشی از درس هجدهم و نیز کلّ درس نوزدهم کتاب آرایه های ادبی سال سوم رشته ی ادبیات و علوم انسانی که تألیف دکتر روح الله هادی است، به جناس و انواع آن اختصاص یافته است. با تقسیم بندی و تعریفی که این کتاب از آرایه ی جناس ارائه داده، این آرایه بسیار محدود شده است به گونه ای که بسیاری از واژه هایی که جزء زیباترین نمونه های جناس در ادبیات فارسی هستند (نظیر گزیر و گریز و ...) در زیر مجموعه ی هیچ یک از انواع جناس جای نمی گیرند! بنابراین بهتر است به دلیل مذکور و نیز به دلایلی که در زیر ذکر خواهد شد، به تقسیم بندی رایج جناس که در کتب بدیع دانشگاهی بدان پرداخته شده (جناس تام، ناقص، مرکب، قلب و ...) روی آورده شود.

در کتاب آرایه های ادبی در تعریف کلی آرایه ی جناس و نیز در تعریف هر یک از انواع آن می خوانیم:

«جناس: یک سانی و هم سانی دو یا چند واژه است در واج های سازنده با اختلاف در معنی.» (ص 126)

«جناس تام: یک سانی دو واژه در تعداد و ترتیب واج هاست.» (ص 129)

«جناس ناقص حرکتی: یک سانی دو یا چند واژه در صامت ها و اختلاف آن ها در مصوت های کوتاه است.» (ص131)

«جناس ناقص اختلافی: اختلاف دو کلمه در حرف اول، وسط یا آخر است.» (ص133)

«جناس ناقص افزایشی: اختلاف دو واژه است در معنی و تعداد حروف.» (ص136)

با دقت در تعاریف فوق، درخواهیم یافت که به هیچ وجه تعاریفی علمی نیستند؛ چرا که در تعریف کلّی آرایه ی جناس و نیز در تعریف دو زیر مجموعه ی این آرایه ( تام و ناقص حرکتی) "واج" ملاک عمل شمرده می شود اما در تعریف دو زیرمجموعه ی دیگر از این آرایه (ناقص اختلافی و ناقص افزایشی) بر "حرف" تأکید می گردد! غافل از آن که اگر در تعریف کلّی جناس بر "واج" تأکید می شود در همه ی انواع و زیرمجموعه های آن نیز باید "واج" ملاک قرار گیرد. همین چندگانگی و "یک بام و دو هوا" موجب بروز مشکلات و اختلاف نظرهای فراوانی در تشخیص انواع جناس شده است. چگونه ممکن است که در تعریف کلّی جناس بر "واج" تأکید کنیم و سپس در کلماتی نظیر «شِکُفته» و «شِکافته» "حرف" را ملاک قرار دهیم و آن ها را جناس ناقص افزایشی بدانیم در حالی که این دو کلمه نسبت به هم واجی اضافه ندارند بلکه فقط در واج چهارم (ا،-ُ) اختلاف دارند.

همان گونه که پیشتر دیدیم، "جناس تام" در کتاب آرایه های ادبی این چنین تعریف شده است: «یک سانی دو واژه در تعـداد و ترتیب واج ها.» در زبان فارسی هر کـدام از گروه های شش گانه که شامل حروف «ء،ع»، «ت، ط»، «ث، س، ص»، «ح، ه»، «ذ، ز، ض، ظ» و «غ، ق» هستند، یک واج به شمار می آیند بنابراین از تعریفی که کتاب درسی از جناس تام ارائه کرده است چنین استنباط می شود که واژه هایی چون «غَدر» و «قَدر» را نیز می توان جناس تام دانست زیرا هم تعداد و ترتیب واج ها و هم اختلاف معنا در آن ها منظور شده است. این در حالی است که کتاب درسی مسلّما در جناس تام به شکل نوشتاری واج ها (حروف) نیز نظر دارد که البته این موضوع در تعریف گنجانده نشده است و به اصطلاح منطقیان «این تعریف مانع نیست».

برای حل مشکلات گفته شده ی فوق و نیز مشکلات ناگفته ی دیگر، یا باید "واج" را به معنای واقعی آن در همه ی انواع جناس ملاک قرار دهیم و کلّا از "حرف" صرف نظر کنیم که البته این امر نیز خالی از اشکال نیست، و یا این که به تقسیم بندی رایج سابق (جناس تام، ناقص، مرکب، قلب و ...) بازگردیم و در همه ی انواع جناس "حرف" را ملاک قرار دهیم و بدین ترتیب گستردگی آرایه ی جناس را به آن برگردانیم.

اگر چه تقسیم بندی جناس در کتاب آرایه های ادبی برای سهولت آموزش صورت گرفته است، باید توجه داشت که هیچ گاه نباید آموزش صحیح را قربانی آسان کردن آموزش نماییم.

 

 

 

+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

نمونه سوالات زبان فارسی 3

 

الف ) نگارش

1- در نظام آوايي زبان فارس الگوي هجايي با صامت آغاز مي شود يا مصوّت ؟

 

2- كدام واژه در بيت زير كاملا ً متروك شده است ؟

 

چو سوفارش آمد به پهناي گوش                ز شاخ گوزنان برآمد خروش

 

3- وقتي كه در گوشه اي مي نشينيم و آهسته و بي صدا درباره ي خود حرف مي زنيم از كدام نقش زبان استفاده كرده ايم ؟

 

4- آهنگ جمله ي «‌ آيا شما به مدرسه مي رويد ؟ » چگونه است ؟

 

5- تكيه ي واژه ي « پروردگار و مي رويم » را به طور جداگانه مشخّص نماييد .

 

6- چرا توليد واحد هاي زباني زير رايج نيست ؟

 

1- امروز دانش آموزان به مدرسه رفت .             2- كار آن ها مرد

 

7- الگوي هجايي واژه ي « سَرو » را بنويسيد.

8- با گذاشتن علامت « ، » در جاي مناسب عبارت « ما همه كار مي كنيم » آن را به دو گونه بنويسيد كه معاني متفاوتي داشته باشد . ( بحث درنگ )

 

9- واژه هاي مقابل به كمك كدام روش واژه سازي ساخته شده اند ؟   

الف) دردناك        ب) روپوش

 

10- در نمونه ي هاي زير كدام يك از چهار نقش زبان مطرح مي شود؟

          الف ) فلك به دست مردم نادان دهد زمام مراد         تو اهل دانش و فضلي همين گناهت بس

          ب) آزمون سراسري دانشگاه در تير ماه برگزار مي شود.

 

ب) املا و بياموزيم

 

11- املاي نادرست كلمه را در عبارت مقابل اصلاح كنيد.       « سعدي سخنان نغض و دلكش در گلستان آورده است . »

 

12- كدام عبارت به قيد تأكيد نياز ندارد؟

      الف) بي شك آنان كه خوب مي نويسند ، كساني هستند كه خوب مطالعه كرده اند.

      ب) بي شك قطره قطره ي باران و دانه دانه ي برف از ابر هاي آسمان فرو مي ريزند.

 

13- كدام يك از كلمات عربي دخيل زير نشان دار است ؟

      من جمله -  تأليف  -  قلم

 

14- در كلمات زير ،‌ كلمه اي كه از نظر املايي نا مطابق است ، مشخص كنيد.

      الف) باستاني         ب) استاد      ج) ايستگاه

 

15- فقط يكي از واژه هاي مقابل  دو تلفّظي است ، مشخّص كنيد.       تند گو ، آسمان ، هوشمند

 

16- صامت ميانجي را در كلمه ي « هفتگي » مشخّص كنيد .

 

17- در گروه كلمات زير ، تركيب هاي غلط را يافته و صحيح آن ها را بنويسيد.

 

      حبوط و صعود استشهاد محلي بوي متبوع نوابغ رياضي صوَر و سِير

 

18- املاي كدام يك از گروه كلمه هاي زير نادرست است ؟ صحيح آن ها را بنويسيد.

 

      الف ) بليغ و زدوده     ب) ستور كتاب         ج) اقتضاي مقام

19- نوع فرآيند هاي واجي واژه هاي زير را بنويسيد .

 

 

     الف) هگرز                 هرگز                               ب) شب پره                  شپّره

 

20- كدام جمله از نظر نگارشي درست تر است ؟ دليل خود را توضيح دهيد.

        الف) مسكو مايل به انجام طرح خلع سلاح هسته اي اوكراين است.      

        ب) مسكو مايل به اجراي طرح خلع سلاح هسته اي در اوكراين است.

 

21- عبارت زير را ويرايش كنيد:

       « هنوز معلوم نشده است چه تعداد از قبول شده گان شامل اين قانون شده اند.

 

22- مقاله ي تشريحي يعني چه ؟

 

23- در نگارش « زندگي نامه » رعايت چه مواردي ضروري است ؟ ( ذكر دومورد)

 

24- اساس تمام شيوه هاي ساخت طنز پردازي بر چه چيزي استوار است؟

 

25- در نمونه ي مقابل از چه شيوه اي براي طنز پردازي استفاده شده است ؟ 

« يكي نان نداشت بخورد پياز مي خورد اشتهايش باز شود . »

 

26- بيت زير را با مختصر جا به جايي به نثر باز گرداني كنيد.

               گرت همواره بايد كامكاري           ز مور آموز رسم بردباري

 

27- دو منبع از منابع ديداري و شنيداري استفاده شده در تحقيق را نام ببريد.

 

28- درباره ي موضوع « يك روز باراني » قطعه اي ادبي كوتاه بنويسيد.

 

دستور

29- در جمله ي زير متمّم اسم را پيدا كنيد؟

     « نفرت از بيگانگان در دل هر انسان آزاده اي نهفته است . »

 

30- تعداد واج هاي كلمات مقابل را به عدد بنويسيد.                          اصول -  قوانين

 

31- كدام عبارت درست است ؟ دليل پاسخ خود را بنويسيد.

الف ) مردم به خيابان آمدند.          ب) مردم به خيابان آمد.

 

32- با توجّه به جمله ي « با احترام ، ما ، دانش آموزان كلاس سوم دبيرستان تقاضا مي كنيم... » چرا حذف نهاد « ما » غير ممكن است؟

 

33- از مصدر « بستن » دوم شخص مفرد ماضي مستمر و مضارع اخباري بسازيد.

 

34- در نوشته ي زير نوع افعال را از نظر ساختمان ( ساده ، پيشوندي و مركّب ) بنويسيد.

       او با سخنان دلنشين خود ، ما را به آينده اميدوار كرد و به تلاش بيشتر وا داشت .

 

35- فعلِ جمله ي مقابل را با تغيير جمله گذرا كنيد.         « علي به مدرسه رفت . »

 

36- كدام جمله مجهول نمي شود؟ به چه دليل ؟

الف ( او از چيزي نمي ترسد .          ب) پدرش او را علي ناميده بود.

37- نام وابسته هاي پيشين مشخّص شده را بنويسد.      اين چند روز هفته

 

38- كلمه ي « دكتر » را طوري به كار ببريد كه يك بار شاخص قرار بگيرد و بار ديگر هسته ي گروه اسمي باشد.

39- وابسته ي وابسته ي جمله ي زير را بيابيد و نوع آن را بنويسيد.

قيمت پنج قطعه مرغ ، حقوق ماهيانه ي اوست .

 

40- يك واژه ي مركّب بنويسيد كه در اصل يك گروه اسمي تشكيل شده از هسته و وابسته باشد كه در آن جاي هسته و وابسته عوض شده است.

 

41- واژه ي « همكاري » را بر اساس ترتيب اجزاي سازنده ي آن تا مرحله ي تكواژ تجزيه كنيد.

 

42- نمودار جمله ي « اين پارچه ابريشم است . » را رسم كنيد

.

43- واژه هاي زير از نظر ساختمان ( ساده يا مشتق يا مركّب يا ... ) بنويسيد.

سياه چادر -  آويزه -  دانشسرا -  خيابان

 

الف ) املا و بياموزيم

1- جمله ي زير را ويرايش كنيد.

   « مسّ  سر و پا از اعمال وضو است . »

 

2- « ان » در واژه ي كوهان نشانه ي چيست ؟

 

3- املاي نادرست كلمات را در عبارت مقابل اصلاح كنيد.

 بايد غدر دوستان را بدانيم و از علم و رنج آنان بكاهيم.

 

4- براي هر يك از فرآيند هاي واجي « كاهش » و « ابدال » يك مثال بنويسيد.

 

5- شكل درست همزه / ء / را در كلمه هاي زير بنويسيد.

مُ / ء / انست                  / ء / ء / تلاف

 

6- كدام يك از واژه هاي «‌ سُنبل ، منابع ،‌ انبساط ، انابه » از نظر املايي نامطابق است ؟ تفاوت آوايي و املايي آن ها را مشخّص كنيد.

 

زبان شناسي

7- كوچكترين جزء يا واحد زبان چيست؟

 

8- هر واژه اي در زبان فارسي چند تكيه دارد؟

 

9- نوع آهنگ جمله ي مقابل را بنويسيد.            آيا فردا امتحان داريم ؟

 

10- جايگاه تكيه را در واژه ي « مي روم » تعيين نماييد.

 

11- از ميان واژه هاي زير ، كدام يك هم ، معناي قديم را حفظ كرده است و هم ، معناي جديد گرفته است ؟

 

             زيبايي -  برگستوان -  يخچال

 

12- اساسي ترين نقش زبان ................. در ميان افراد يك جامعه زباني است.

 

13- جاي خالي را پر كنيد.       آفرينش ادبي به زبان مربوط نمي شود بلكه به ................ مربوط مي شود.

 

14- با گذاشتن علامت « ، » در جاي مناسب عبارت «‌اين جا آشپزخانه ندارد » را به دو گونه بنويسيد كه معاني متفاوت داشته باشد.

 

15- با توجّه به واژه سازي جديد ، واژه ي « ساف » چه معنايي دارد و چگونه ساخته شده است ؟

 

16- اگر به كمك زبان از خود و آن چه در درونمان مي گذرد ، سخن بگوييم ، از كدام نقش زبان استفاده كرده ايم ؟

 

17- در توليد واحد هاي زباني زير چه قواعدي رعايت نشده است؟

 

الف) بر مي داشتند داشتند.    ب) من من را صدا زدم .        پ ) مدرسه ي يك روز خاطره .

 

نگارش

 

18- كدام جمله از نظر نگارشي نادرست است ؟

الف) نتايجي را كه امروز به دست آمد ، گزارش مي كنم.     

 ب) اين كه گفتم مشمول حال شما هم مي شود.

 

19- از جمله منابع رايانه اي كه  دسترسي به مراكز اطلاعاتي سراسر دنيا را ممكن مي كند ، چيست؟

 

20- جمله ي مقابل را ويرايش كنيد:    مسكو مايل به انجام طرح خلع سلاح هسته اي اوكراين است.

 

21- معادل امروزي واژه هاي « گزند » و « سرا » را بنويسيد.

 

22- از ميان واژگان داخل كمانك واژه هايي را كه مناسب نوشته ي ادبي و هنري است مشخّص نماييد.

 

زمين به بهار نشست ؛ بهار گره از شكوفه باز كرد . نسيم در ( موي ، گيسوي ) بيد افشان فرو پيچيد.گل هم چون يادي فراموش گشته ، در ( بغل ، آغوش ) چمن بشكفت.

 

23- به كمك آرايه هاي ادبي گونه ي ديگري از جمله ي ( محبّت دل انسان را شاد مي كند .) بنويسيد.

 

24- مقاله ها از نظر شيوه ي نوشتن به چند گونه تقسيم مي شود؟ فقط نام ببريد.

 

25- روش هاي گرد آوري اطّلاعات براي زندگي نامه نويسي را بنويسيد . ( سه مورد )

 

26- دو ضرب اامثل ِ فارسي بنويسيد كه بياني طنز آميز داشته باشند.

دستور

 

27- هسته ي گروه فعلي ، ........ است .

 

28- به چه دليل در جمله ي زير نهاد جدا را نمي توان حذف نمود؟

من اين موضوع را گفته بودم.

 

29- نوع حذف را در جمله ي مقابل مشخّص كنيد؟           « گفته بودم درس را بخوانيد. »

 

30- هسته ي گروه اسمي « همان جوانمرد دلير شهر ما » از چند تكواژ تشكيل شده است ؟

 

31- گونه ي مؤدبانه ي افعال مقابل را بنويسيد.              از شما مي خواهم ، حقيقت را بگوييد.

 

32- از مصدر « رفتن » ماضي مستمر ، سوم شخص مفرد بسازيد.

 

33- جمله ي زير چند جزئي است ؟ نوع آن را مشخّص كنيد.

« علي به پدرش مي نازد. »

 

34- واژه هاي « مجنون » و « دليل » را جمع مكسّر ببنديد.

 

35- واژه هاي مميّز را در واژه هاي «‌ خواهر ، راه ، سير( واحد وزن ) ، دستگاه ، مهندس » معيّن كنيد.

 

36- از ميان اسم هاي مقابل ، كدام ساده اند ؟      دبيرستان دبستان نمكدان ناودان

 

37- براي تركيب « اسم + گاه                   اسم » يك نمونه ذكر كنيد و آن را در جمله اي به كار ببريد.

 

38- كدام يك از واژه هاي زير بيش از يك وند دارند ؟

كتابفروشي ، ناشكيبا ، دانش آموز ،‌ ستايشگري ،‌ اسم نويسي

 

39- نمودار جمله ي « موزه ي كلمانسو ديدني است . » را رسم كنيد.

 

40- واژه هاي زير را از نظر ساختمان ( ساده يا مشتق يا مركّب يا ... ) بنويسيد.

رفتن -  كشت و كشتار -  ميان وند -  ابريشم

 

41- دو كلمه ي « سرهنگ » و « كدخدا » را طوري به كار ببريد كه يك بار «‌ شاخص » قرار بگيرند و بار ديگر هسته ي گروه اسمي باشند.

 

املا و بياموزيم

 

1- صامت ميانجي را در كلمه ي « سبزيجات » تعيين نماييد.

 

2- در جمله ي مقابل آوردن كدام واژه نامناسب است ؟ چرا؟     

                                                « بي شك آب دريا ها بخار مي شود . »

 

3- با توجّه به معني ، كدام واژه صحيح است ؟

استجاره : اجاره كردن                                   تسويه : پاك كردن

گزير : چاره                                                مسّ : كشيدن ِ دست تر بر سر يا پا « در وضو »

 

4- املاي كدام يك از گروه كلمه هاي زير نادرست است ؟‌ صحيح آن را بنويسيد.

الف ) خصايل و سجايا                 ب) غدّار و فريفتگار          ج ) تور سينين

 

5- براي هر يك از فرآيندهاي واجي « كاهش » و « ابدال » يك مثال بنويسيد.

 

6- در گروه كلمات زير املاي درست كلمات نادرست را بنويسيد.

 

طوع و رغبت -  حوضه ي عرفان -  ترقّي و انتساب سفت فلك عتاب و خطاب -  مذيق حيات

 

زبان شناسي

7- در توليد واحد زباني مقابل چه قاعده اي رعايت نشده است ؟       درخت به ديدن من شتافت.

 

8- هر تكواژ يا  واژه براي اين كه توليد شود يا از زبان هاي بيگانه به زبان فارسي راه يابد، بايد از صافي كدام قواعد زبان عبور كند ؟

 

9- آهنگ جمله ي مقابل را معين كنيد ؟                 كدام گل را مي پسندي؟

 

10- كدام واژه معناي پيشين خود را از دست داده و با پذيرفتن معناي جديد به دوران بعد منتقل شده است ؟

خوازه شوخ سپر

 

11- تكيه ي واژه هاي « مظلوم » و « نشستم » در كجا قرار دارد؟

 

12- براي هر يك از الگوهاي هجايي زير يك تكواژ بسازيد.

الف ) صامت + مصوت           ب)‌صامت + مصوت + صامت + صامت

 

13- كدام يك از نقش هاي اساسي زبان در نمونه ي زير ديده مي شود؟

                  به نام خداوند جان و خرد             كزين برتر انديشه بر نگذرد

 

14- واژه ي « نهاجا » چه معنايي دارد و چگونه ساخته شده است ؟

 

15- واژه ي « ماه »‌را در دو جمله به كار ببريد كه معناي آن ها با هم متفاوت باشد .

 

نگارش

16- مولوي در اين دو بيت « آن يكي پرسيد اشتر را كه هي         از كجا مي آيي ، اي فرخنده پي

                                      گفت : از حمام گرم كوي ِ تو            گفت : خود پيداست از زانوي تو ! »

      از كدام قشر انتقاد مي كند ؟

17-    در جمله ي زير موارد نادرست را از نظر نگارشي مشخص كنيد و درست آن ها را بنويسيد.

 

 بازرسين با توجّه به گذشته ي متّهم نتايج را تلفني يا به وسيله ي پست گزارش مي كنند.

 

18- چرا در نوشتن يك زندگي نامه ، اغراق و بزرگ نمايي تأثير منفي دارد ؟

 

19- جمله ي مقابل را با كلمات مناسب كامل كنيد.        مقاله يا نوشته تشريحي حاصل ........ و ........ هستند.

 

20- دو مورد از روش هاي گرد آوري اطلاعات را براي زندگي نامه بنويسيد.

 

21- در بيت « يكي شكر گفت اندر آن خاك و دود              كه دكّان ما را گزندي نبود »   سعدي

      به جاي واژه ي مشخص شده چه معادل هايي از زبان معيار امروزي قرار مي گيرد؟

 

22- « دايرةالمعارف فارسي » به سرپرستي چه كسي و در چند مجلّد چاپ شد ؟

 

23- كاربرد كلمات « بر عليه و بر له » در چه صورتي درست است در مثال نشان دهيد.

 

24- با بهره گيري از چه عواملي ، نثر معمولي به نثر هنري تبديل مي شود ؟ چهار مورد را ذكر كنيد.

 

دستور

25- جمله ي سه جزئي « توقّف ممنوع است . » را به جمله ي دو جزئي بي فعل تبديل كنيد.

 

26- يك جمله مثال بزنيد كه واژه ي «‌ ارغواني » در آن صفتِ فعل قرار بگيرد.

 

27- در عبارت « دوستم كتاب جغرافي  جهان را به من داد . » مضاف اليه مضاف اليه را پيدا كنيد.

 

28- هسته ي گروه هاي « آن تپّه هاي جنگل سوخته » و « ريگ هاي كف رودخانه » را بنويسيد.

 

29- فعل كدام عبارت درست است ؟‌ دليل پاسخ خود را توضيح دهيد:

الف) مجلس در اين باره گفت : ...             ب) مجلس در اين باره گفتند: ...

 

30- به كمك مصدرهاي « گرفتن » و « گرداندن » فعل يا مصدر پيشوندي بسازيد.

 

31- از مصدر « چيدن » سوم شخص جمع را در زمان «‌ آينده » بسازيد.

 

 

32- براي واژه ي « يخچال » يك مميز و يك صفت شمارشي بنويسيد.

 

33- هر يك از تركيب هاي مقابل را به يك واژه ي مركّب تبديل كنيد.         سراي مهمان      مرد بزرگ

 

34- با توجّه به الگوهاي داده شده ، واژه ي مشتق بسازيد.

الف) اسم + ناك                                        ب) اسم + ور               

 

35- با ذكر علّت بنويسيد كدام كلمه ، «‌مشتق- مركب » نيست ؟      ناخوشايند -  ناهماهنگي -  ناخودآگاه

 

36- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... پيشوند ديده مي شود.

    1- ناروا    2- نوجواني     3- بيكاره         4- بافرهنگ

 

37- نمودار جمله ي « مادر غذا پخت . » را رسم كنيد.

 

38- وابسته هاي گروه اسمي مقابل را مشخّص كنيد و نام هر يك را بنويسيد.  

   پنجمين سال تأسيس

 

39- واژه هاي زير را از نظر ساختمان ( ساده يا مشتق يامركب يا ... ) بنويسيد.

 

كم حوصله -  خوش -  دوپهلو -  نوآوري

زبان شناسي

 

1- در جمله ي « من ، من را در آينه ديدم . » كدام قاعده ي تركيب زباني رعايت نشده است ؟

 

2- الگوي هجايي واژه ي « گُل » را بنويسيد.

 

3- تغيير تكيه ، روي كدام واژه سبب تغيير معنايي عبارت زير مي شود؟

« ولي دانش آموز بايد بداند كه با تلاش و پيگيري مستمر مي توان به نتيجه رسيد. »

 

4- آهنگ هر يك از جمله هاي زير چگونه است ؟

الف) جنين شتابان به كجا مي روي ؟               ب) هيچ به زندگي انديشيده اي ؟

 

5- در بيت زير ، واژه اي را بيابيد كه هم معناي قديم خود را حفظ كرده و هم معناي جديد گرفته است.

« دريادلان را سفر در پيش دارند                                     پا در ركاب راهوار خويش دارند »

 

6- علامت اختصاري تركيب « كتابخانه ي ملّي ايران » را با استفاده از سر واژه هاي  آن بنويسيد.

7- كدام يك از نقش هاي زبان ، كاركرد اجتماعي بيشتري دارد ؟ چرا ؟

 

نگارش

1- عبارت زير را ويرايش كنيد.

  « بازرسان با توجّه  به سوابق گذشته ي متّهم ،  نتايج به دست آمده را تلفنا ً يا با پست گزارش مي كنند . »

 

2- نوشته هاي تحليلي حاصل ......... ما هستند.

 

3- در نوشته ي زير كه بخشي از زندگي نامه ي ملا صدراي شيرازي است ، نويسنده از چه شيوه اي بهره گرفته است ؟

 

« ابراهيم نگاه را از لاي در گذراند و به محمّد انداخت . محمّد با چشمان بسته سخن مي گفت . اما چاره اي نبود. لاي چشم ها را آهسته باز كرد و گفت : عاقبت اين نور مرا كور خواهد كرد ، پدر ، در را تمام گشود ؛ با چاشني خشونت . »

 

4- بيت زير را به نثر بازگرداني كنيد .

« اگر هوشمندي به معني گراي            كه معني بماند نه صورت به جاي »

 

5- شيوه هاي ساخت طيزها بر چه اساسي است؟

 

6- يك بند ادبي در مورد « خورشيد » بنويسيد.

 

7- لوح فشرده ( ديسكت ) جزء كدام منابع تحقيق محسوب مي شوند ؟

 

8- ازميان واژگان داخل كمانك ، واژه اي را انتخاب كنيد كه مناسب يك نوشته ي ادبي و هنري باشد .

( همانند مثل ) امواج كه به شنزار ساحل راه مي جويند ، دقايق عمر ما نيز به ( جهت -  سوي ) فرجام خويش مي شتابند.

 

 

دستور

1- واج هاي كلمه ي « آرزو » را مشخص كنيد.

 

2- گروه اسمي زير ، چند تكواژ آزاد و چند تكواژ وابسته دارد ؟

               پرشتاب ترين كوشش

 

3- در گروه اسمي زير ، «  هسته » را مشخص كنيد و نام وابسته هاي پيشين و پسين آن را بنويسيد.

« بلند ترين كوه هاي جهان »

 

4- در عبارت زير ، چه بخشي حذف شده است و به چه قرينه اي ؟

        « بعد از ظهري بود و هوا آفتابي و بچه ها سرشان گرم بود . »

 

5- با توجه به عبارت مقابل :      « باران مي باريد . ريزش آب از ناودان و بوي تند كاه گل او را بي تاب مي كرد. »

 

الف ) واژه ي « كاه گل » از نظر ساختمان چه نوع كلمه اي است ؟

 

ب) فعل « مي باريد » را به صورت ماضي مستمر بنويسيد.

 

پ) نام اجزاي تشكيل دهنده ي واژه ي « ريزش » را بنويسيد.

 

6- جمله ي مقابل ، چند جزئي و گذرا به چيست ؟            « مادر كنار فرزند اشك شوق مي ريزد . »

 

7- در جمله ي مقابل ، متمم اسم را پيدا كنيد.  « نفرت از بيگانگان در دل هر انسان آزادهاي نهفته

است . »

 

8- نمودار پيكاني گروه اسمي « شهري نسبتا ً بزرگ » را رسم كنيد.

 

9- در نوشته ي زير نوع افعال را از نظر اختمان ( ساده ، پيشوندي و مركب ) بنويسيد .

« او با سخنان دلنشين خود به ما اميد مي داد و به تلاش بيشتر وامي داشت . »

 

10- فعل جمله هاي زير را گذرا كنيد .

الف) پرنده از روي شاخه ي درخت پريد .                             ب)‌ برگي روي زمين افتاد.

 

11- واژه ي « همكاري » را بر اساس ترتيب اجزاي سازنده ي آن تا مرحله ي تكواژ تجزيه كنيد.

 

12- نام وابسته ي پيشين و نام نقش هاي تبعي ِ مشخص شده را در عبارت زير بنويسيد.

« آقا مراد ، همسايه ي مادر بزرگ ، هياهو و فرياد مردم را شنيد و به كوچه آمد. »

 

13- در جمله ي زير ، كدام واژه را معادل فعل « است » محسوب مي كنيم ؟

« شناخت يعني جدا كردن ارزنده از بي ارزش در همه ي شئون زندگي . »

 

املا و بياموزيم

 

1- عبارت مقابل ، به شيوه ي بلاغي است يا عادي؟ چرا؟        « رسيد مژده كه آمد بهار و سبزه دميد. »

 

2- در واژه هاي مقابل ، واج ميانجي را مشخص كنيد؟           الف ) نياكان              ب) روستايي

 

3- املاي صحيح كلمات مقابل كدام است ؟           الف )‌ رذل ، رزل          ب) مذبور ، مزبور

 

4- در تلفّظ كدام يك از واژه هاي زير ، فرآيند واجي كاهش اتفاق مي افتد ؟ كدام واج آن در زنجيره ي گفتار حذف مي شود؟

اجتماع -  خيابان -  دست فروش -  زودتر

 

 

5- املاي صحيح واژه هاي نادرست را در گروه كلمات زير بنويسيد.

الطاف الوهيّت -  وحله ي اول  -  بغ كرده و غمگين -  سياق مطلب

 

6- پسوند « ان » در هز يك از واژه هاي زير بنانگر چه مفهومي است ؟

 

الف ) بامدادان          ب) سپاهان

 

زبان شناسي

 

1- در جمله ي « دانش آموزان ِ خوب در درس موفّق مي باشد . » كدام قاعده ي زباني رعايت نشده است؟

 

2- يك جمله بنويسيد كه آهنگ آن « افتان » باشد.

 

3- در عبارت : « راستي ، فردا كلاس ادبيات ديرتر شروع مي شود » از كدام نقش زبان استفاده شده است ؟

 

4- منظور از نقش « حديث نفس » در زبان چيست ؟

 

5- چرا ساختن واژه ي « وْتْد » امكان پذير نيست ؟

 

6- تعداد واج هاي كلمات مقابل را بنويسيد .                 1- ابر              2- دماوند

 

7- كدام واژه هاي مقابل داراي تكيه در هجاي پاياني هستند؟   الف )‌ آهو         ب) نمي گويند   ج) آبي     د) برگشتي

 

8- دو واژه مثال بياوريد كه پس از انتقال به دوره ي ديگر ، ‌كاملا ً متروك شده باشند.

 

9- جاهاي خالي را با كلمات مناسب به گونه اي تكميل كنيد كه معناي فعل ها تغيير يابد.

الف ) ........... گرفت .               ب) ................ گرفت .                      ج) .................... گرفت .

 

 

املا و بياموزيم

10- كدام يك از واژه هاي مقابل ، يك تلفّظي است ؟      « مهربان -  روزگار -  هوشمند -  دودمان »

 

11- واج ِ ميانجي « نياكان ، سبزيجات » را مشخّص كنيد .

 

12- در كدام كلمات زير ، واج / ن / به صورت / م / تلفّظ مي شود ؟ آنها را مشخص كنيد.

الف ) نبرد              ب) جانبداري              ج ) ينبوع              د) جنبه

 

13- در كدام گروه كلمات ، غلط املايي وجود دارد ؟ درست آن را در برگه ي خود بنويسيد.

الف ) عتاب و خطاب ،  بطالت و بيهودگي ، اضطراب و تنش

ب) بحبوحه ي حمله ، حدّ و حصر ،  مواحب خداداد

 

14- با توجّه به معني هر واژه ، كدام كلمات غلط نوشته شده است .

قرض = مقصود                         مَقام = ارزش                      متاع = كالا              نصب = اصل و نژاد

 

15- مشخص كنيد واژه هاي  گروه « الف » جزء كدام نوع از فرايندهاي واجي گروه « ب » مي باشد؟

الف ) امضاء -  شب پره -  پاي تخته                      ب) ادغام -  افزايش -  كاهش

دستور

16- يك جمله ي دو جزئي استثنائي ( بي فعل ) بنويسيد.

 

17- تعداد تكواژها و جمله هاي نوشته ي زير را به عدد بنويسيد.

 اختر شناسي علمي است كه به مطالعه ي احرام آسماني مي پردازد.

 

18- در همه ي گزينه ها جز گزينه ي ............. پيشوند ديده مي شود.

1- ناروا                       2- نوجواني                 3 - بيكاره                     4- بافرهنگ

 

19- مطابق ساخت مقابل دو واژه ي مركب بسازيد.         اسم + اسم                  اسم

 

20- واژه ي « عمو » در كدام جمله شاخص و در كدام ، هسته ي گروه اسمي است.

الف ) عمو پرويز دوست داشتني است .        ب) محمّد ، عموي محسن است.

 

21- هسته ي گروه هاي « آن تپّه هاي جنگل سوخته » و « ريگ هاي كف رودخانه » را بنويسيد.

 

22- اگر كلمات داخل كمانك از حمله ها حذف شوند ، چه نوع حذفي صورت گرفته است ؟

الف ) ( هوا ) سرد شد .                 ب) چه بهتر ( شد )‌ كه شما را آن جا نديدم.

 

23- صورتِ مؤدبانه ي جمله ي مقابل را بنويسيد.             « تو گفته بودي »

 

24- نمودار جمله ي « ما به فرهيختگان خود مي باليم » را رسم كنيد.

 

25- نقش كلمات مشخص شده را بنويسيد.

الف ) تا از دل و جان نكوشيم به آزادگي نخواهيم رسيد.           ب) ابو علي سينا ، شيخ الرئيس در همدان در گذشت.پ ) به شما دارم مي گويم به شما.

 

26- درتركيب « رنگ قرمز تند » كدام واژه ، هسته و كدام واژه ، وابسته و كدام واژه ، وابسته ي ِ وابسته است.

 

27- ساختمان واژه هاي زير را مشخص كنيد. ( ساده ، مشتق و ... )     

 دانشنامه                       ديدار                         خوش رنگ                          خاندان

 

28- در نوشته ي زير نوع افعال را از نظر ساختمان ( ساده ، پيشوندي و مركّب ) بنويسيد.

دانش آموزان اگر درسي را دوست داشته باشند مي كوشند تا مطالب مهمّ آن را فراگيرند و به موفقيت برسند.

 

نگارش

 

29- چه آرايه اي موجب ادبي شدن عبارت زير، شده است ؟

« مي دانست كه اگر ديده بگشايد ، آفتاب بي رحمانه از پنجره ، بر چشمان خسته ي او هجوم خواهد آورد. »

 

30- عام ترين و رايج ترين راه تشريح چيست ؟

 

31- از چه نظر كتاب تاريخ بيهقي از ديگر كتاب هاي تاريخي ممتاز شده است ؟

 

32- دو دايرةالمعارف به زبان فارسي نام ببريد.

 

33- به طور كلي منابع تحقيق به دو دسته تقسيم مي شوند . آن ها را نام ببريد.

 

34- بيت زير را با جا به جايي  مختصري به نثر بازگرداني كنيد.

 « چه باشد گر خورم صد سال تيمار             چو بينم دوست را يك روز ديدار»

 

35- معادل امروزي واژه هاي  « گزند » و « سرا »  را بنويسيد.

 

36- جمله ي زير را ويرايش كنيد.

      

    آيا چگونه پيامبر خدا « صلّي الله » بر عليه كفّار جنگيد؟

 

37- دو ضرب المثل ِ فارسي بنويسيد كه بياني طنزآميز داشته باشند.

 

 

+ نویسنده در سه شنبه پانزدهم بهمن 1387 |

قواعد تركيب
دانستني‌هاي درس
1- «صورت‌هاي ممكن غير رايج گروه‌هاي اسمي» چه ناميده مي‌شوند؟ ذخيره‌هاي زبان
2- «قواعد هم‌نشيني» قواعدي است كه از تركيب تكواژها يا واژه‌هاي مناسب، گروه‌هاي اسمي، قيدي و فعلي ايجاد مي‌كند.
3- «كوچك‌ترين واحد صوتي زبان كه معنا ندارد» چيست؟ واج
4- جمله از تركيب كدام واحدهاي زباني به وجود مي‌آيد؟ از تركيب گروه‌ها
5- واژه‌ي «گفت» چه تركيبي دارد؟
6- «قواعد نحوي» چيست؟ صامت + مصوّت + صامت + صامت
7- واژه‌هايي كه از نظر دستوري و معنايي و كاربردي تفاوتي با هم ندارند و فقط شكل ظاهري آن‌ها تفاوت دارد، چه ناميده‌مي‌شوند؟ گونه‌هاي آزاد
8- تمام زبان‌هاي دنيا در نهايت به ... تجزيه مي‌شوند. واج
9- «قواعد واجي» چيست؟ قواعدي كه مانع از اجتماع برخي از واج‌ها در كنار هم مي‌شوند.
10- تركيب «تكواژها و واژه‌ها» كدام واحد زباني را مي‌سازد؟ گروه
11- وسيله‌ي انتقال پيام در بين انسان‌ها چيست؟ زبان
12- از تركيب «گروه‌ها» كدام واحد زباني ساخته مي‌شود؟ جمله
13- قواعد خاص كه به ما كمك مي‌كند تا هر جمله را در جايگاه خودش به كار بريم، چه قواعدي هستند؟ قواعد كاربردي
14- آيا مي‌توانيم هر واجي را در كنار واج ديگري قرار دهيم؟ خير
15- در زبان فارسي واج‌هايي كه واجگاه مشترك يا نزديك به هم دارند، چگونه تركيب مي‌شوند؟ بي‌فاصله نمي‌توانند در كنار هم بيايند.
16- صافي بسيار دقيقي كه جمله‌ها را قبل از توليد بررسي مي‌كند، چه ناميده مي‌شود؟ قواعد نحوي
17- هر تكواژ يا واژه‌اي كه توليد مي‌شود، بايد از صافي ...... بگذرد. قواعد واجي
18- واژه‌ي «آب» چند واج است؟ سه واج
19- كدام واژه مطابق با الگوي هجايي (صامت + مصوّت) نيست؟ «ماه، مو، سر» : سر
20- «داشته‌اند برمي‌گشته‌اند» چه گروهي است؟ گروه فعلي
درس دوم
جمله
دانستني‌هاي درس
1- «جمله‌ي مستقل» چند نوع است؟ دو نوع
2- جمله‌ي «اخترشناسان كارهاي متفاوتي مي‌كنند.» چه نوع جمله‌اي است؟ جمله‌ي مستقل ساده
3- «جمله» حداقل از چند گروه ساخته مي‌شود؟ يك گروه
4- اگر جمله‌اي ، دست كم يك جمله‌ي وابسته داشته باشد، چه نوع جمله‌اي است؟ جمله‌ي مركّب
5- كدام «گوره» را در جمله مي‌توان حذف كرد؟ گروه قيدي
6- پس از جمله بزرگ‌ترين واحد زباني چيست؟ گروه
7- كدام واحد زباني است كه از يك يا چند تكواژ ساخته شده است؟ واژه
8- «بان، مند، گار» چه نوع تكواژي هستند؟ تكواژ وابسته
9- عبارت «اخترشناسي علمي است كه به مطالعه‌ي اجرام آسماني مي‌پردازد.» از چند «گروه» تشكيل شده است؟ پنج
10- واژه‌ي «مي‌بينمشان» از چند تكواژ تشكيل شده است؟ چهار تكواژ
11- «تكواژها» به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ دو دسته
12- واژه‌هايي كه تلفظ مشتركي دارند، اما كاربرد و معناهاي جداگانه‌اي دارند، در اصطلاح چه ناميده مي‌شوند؟ واژه‌هاي متشابه
13- عبارت «بزرگ‌ترين واحد زباني است و خود جزئي از يك واحد بزرگ‌تر نيست.» كدام واحد زباني را توصيف مي‌كند. جمله‌ي مستقل
14- «تكواژ» چيست؟ يكي از واحدهاي زبان كه از يك يا چند واج ساخته شده و معنا دار است.
15- «ميز» چه نوع تكواژي است؟ تكواژ آزاد.
16- كدام واژه در عبارت «در گلستان سعدي سخنان نغض و دلكش فراوان است.» نادرست نوشته شده است؟ نغز
17- «مي‌پردازند» چند واج دارد؟ يازده واج
18- «است» چند تكواژ دارد؟ دو تكواژ
19- جمله‌ي «مستقل مركب» چه جمله‌اي است؟ جمله‌اي كه بيش از يك فعل دارد.
20- «سخني كه بتوان آن را به دو قسمت نهاد و گزاره تقسيم كرد.» كدام واحد زباني است؟ جمله
درس سوم
ويرايش
دانستني‌هاي درس
1- عبارت مسئله‌ي كوشش براي آزادي تاريخچه‌اي دراز در طول تاريخ دارد.» چند خطا و لغزش نگارشي دارد؟ سه
2- اصطلاح «سره‌نويسي» ؛ يعني ... : فارسي نويسي ناب
3- عبارت «يك گلوله در كرد و كلّه‌ي دشمن را زد.» كدام غلط نگارشي را دارد؟ عاميانه نويسي
4- «ايجازهاي مخلّ» ؛ يعني ... : كوتاه‌نويسي كه معني را مي‌رساند.
5- به جاي «انجام طرح خلع‌سلاح» مي‌توان ... طرح خلع سلاح را به كار برد. اجراي
6- غلط نگارشي براي جمله‌ي «فرزندان نبايد يك بار براي خانواده تلقي شود» چيست؟ نهاد با فعل جمله مطابقت ندارد.
7- شكل درست و صحيح عبارت «نتايجي كه امروز بدست آمد را گزارش مي‌كنم.» چگونه است؟ نتايجي را كه امروز به دست آمد گزارش مي‌كنم.
8- به‌جاي فعل «مي‌باشد» از كدام فعل مي‌توان استفاده كرد؟ است.
9- «تتابع اضافات» به چه معني است؟ آوردن چند كلمه پشت سر هم با كسره‌ي اضافه
10- حرف اضافه‌ي مصدر «متفاوت بودن» چيست؟ با
11- «ابهام» داشتن جمله ؛ يعني ... : دو يا چند معني داشتن جمله
12- عبارت «در سال 334، آل بويه بغداد را فتح و پسرش را به جاي او برگماردند.» كدام خطاي نگارشي را دارد؟ حذف فعل بدون قرينه
13- «آموختن به» به چه مفهومي است؟ ياد دادن
14- حرف نشانه‌ي «را» در كدام قسمت جمله مي‌آيد؟ بعد از مفعول
15- ويرايش جمله‌ي «بيداري مسلمانان را فراگرفته است» چيست؟ مسلمانان در همه‌ي كشورها بيدار شده‌اند.
16- رعايت «علايم نگارشي» كدام نوع ويرايش است؟ ويرايش فني
17- كدام نگارش نادرست است؟ «آزمايش‌ها، خانم مديره، گزارشات» : خانم مدير، گزارش‌ها
18- به جاي دو واژه‌ي «برعليه، برله» چه واژه‌هايي به‌كار مي‌بريم؟ عليه، له
19- پرهيز از كاربرد «تنوين» در زبان فارسي، كدام نوع ويرايش است؟ ويرايش زباني
درس چهارم
واحدهاي زيرزنجيري گفتار
دانستني‌هاي درس
1- «واحدهاي گفتار كه به‌طور منظم و طبق قواعد خاصي پشت سر هم قرار مي‌گيرند.» چه نام دارند؟ زنجيره‌ي گفتار
2- كوچك‌ترين واحد «زنجيره‌ي گفتار» چه نام دارد؟ واج
3- ويژگي‌هاي گفتار را كه الفباي خط از نشان دادن آن ناتوان است، چه ناميده‌اند؟ ويژگي‌هاي زيرزنجيري گفتار
4- كوچك‌ترين واحدهاي «زنجيري گفتار» براساس شيوة ي توليد به چند طبقه تقسيم مي‌شوند؟ دو طبقه
5- مهم‌ترين واحدهاي زبرزنجيري گفتار، چند دسته‌اند؟ سه دسته
6- «جملات خبري» كدام آهنگ را دارند؟ افتان
7- آهنگ جملات سؤالي چگونه است؟ خيزان
8- ارگ «آهنگ صدا از پايين شروع شود و كم‌كم بالا برود و ديگر فرود نيايد.» كلام چه آهنگي دارد؟ خيزان
9- اداي «يك هجا» با شدّت و فشار بيشتر، چيست؟ تكيه
10- جمله‌هاي پرسشي در پاسخ «آري» يا «نه» چه آهنگي دارند؟ خيزان
11- هر واژه در زبان فارسي چند «تكيه» دارد؟ يك
12- تكيه در «اسم مفرد يا صفت» بر كدام هجاست؟ هجاي پاياني
13- در فعل مضارع اخباري كدام قسمت فعل تكيه مي‌گيرد؟ پيشوند فعلي (مي)
14- «درنگ» چند نوع است؟ دو (ميان واژه‌اي، پايان واژه‌اي)
15- در فعل منفي «ماضي و مضارع و امر» «كدام هجا تكيه مي‌گيرد؟ نون نفي
16- جمله‌ي «او هر روز، نامه‌اي مي‌خواند.» چه نوع «درنگي» دارد؟ ميان واژه‌اي
17- درفعل ماضي ساده «جز سوم شخص مفرد» تكيه در كدام هجاست؟ هجاي قبل از آخر
18- جمله‌ي«اين‌جا آشپزخانه، ندارد» چه نوع درنگي دارد؟ پايان‌واژه‌اي
19- كاربرد «قيد تأكيد در كدام جمله‌ها نادرست است؟ جمله‌هايي كه پيامي آشكار و روشن دارند.
20- جمله‌هايي كه با قيدهاي پرسشي همراه‌اند (جز آيا و هيچ) چه آهنگي دارند؟ افتان
درس ششم
مطابقت نهاد و فعل
دانستني‌هاي درس
1- كدام قسمت جمله در شخص و شمار با هم مطابقت دارند؟ نهاد جدا و نهاد پيوسته
2- اگر نهاد، جمع‌ بسته ‌شود، فعل چگونه خواهد بود؟ جمع بسته مي‌شود.
3- در جمله‌ي «پدرم از مسافرت برگشتند.» چرا براي نهاد مفرد، فعل جمع آورده است؟ براي احترام
4- براي اسم‌هايي ‌چون «مجلس ،شورا، گروه» چه ‌فعلي‌ به‌ كار مي‌رود؟ مفرد
5- هنگام‌جان‌بخشيدن به‌اشياي بي‌جان فعل با ... مطابقت مي‌كند. نهاد
6- فعل براي اشياي بي‌جان به چه شكلي مي‌آيد؟ مفرد
7- در عبارت «از خانه كه بيرون آمدم، او را ديدم.» كدام قسمت جمله ذكر نشده است؟ نهاد جدا
8- در جمله‌ي «گفته بودم كتاب را همراه بياوريد.» كدام نوع حذف صورت گرفته است؟ نهاد جدا
9- كدام‌واژه(واج)ميانجي ندارد؟ «آشنايان، نياكان، دوستان» : دوستان
10- در جمله‌ي «مردي از كوچه مي‌گذشت، كودكان در كوچه سرگرم بازي بودند، پرسيد ...» كدام قسمت جمله حذف شده است؟ متمم
درس هفتم
نگارش تشريحي
دانستني‌هاي درس
1- مقاله ها از نظر شيوه‌ي نوشتن به چند گونه تقسيم مي‌شوند؟ سه
2- «شرح و بسط دادن به منظور مطالعه و دقّت در يك موضوع يا مطلب به‌گونه اي علمي و دقيق» چه نام دارد؟ تشريح
3- مقاله‌ي «كتاب و كتاب‌خواني» از كدام نوع مقاله است؟ تحقيقي
4- عام‌ترين و رايج‌ترين راه تشريح چيست؟ طرح پرسش‌هايي درباره‌ي يك چيز
5- پسوند (ان) در كدام واژه با بقيه تفاوت دارد؟ «بامداران، گيلان. بهاران» : گيلان
6- مقاله‌ي «تربيت انساني و سنّت ملّي ما» چه نوع مقاله‌اي است؟ تحليلي
7- اگر بخواهيم واقعه‌اي را كه امروز وجود ندارد تشريح كنيم، از چه چيزهايي استفاده مي‌كنيم؟ مدارك و مآخذ و اسناد و كتاب‌ها
8- داستان «كلاس نقّاشي» چه نوع نوشته‌اي است؟ نوشته‌ي تشريحي
9- نشانه‌هاي جمع در زبان فارسي چيست؟ ها، ان
10- (ان) در واژه‌ي «كوهان» چه معني مي‌دهد؟ شباهت (مانند كوه)
درس هشتم
گروه فعلي
دانستني‌هاي درس
1- مهم‌ترين عضو «گزاره» چيست؟ گروه فعلي
2- «گروه فعلي» چند ويژگي دارد؟ پنج
3- (بن‌ماضي + شناسه‌هاي ماضي) چه فعلي را مي‌سازد؟ ماضي ساده
4- «رفته‌بوديم» چه فعلي و چندم شخص است؟ ماضي بعيد، اول شخص جمع
5- (صفت مفعولي + باشم) چه فعلي را مي‌سازد؟ ماضي التزامي
6- فعل «مي‌رفتيد» چه زماني دارد؟ ماضي استمراري
7- فعل‌هاي مضارع چند نوع‌اند؟ سه نوع
8- (داريد مي‌رويد) چند شناسه دارد؟ مضارع مستمر
9- فعل مضارع چند شناسه دارد؟ شش شناسه
10- با فرمول (ب+بن مضارع+شناسه‌هاي مضارع) كدام فعل ساخته مي‌شود؟ مضارع التزامي
11- «مصدر مرخّم» برابر است با ... : بن ماضي
12- كدام (بن مضارع) نادرست است؟ «ببر، بخش، رو» بر
13- براي (گذرا) كردن فعل‌ها از چه تكواژي استفاده مي‌كنيم؟ ان
14- فعل از جهت اجزاي تشكيل‌دهنده‌ي آن چند نوع است؟ سه
15- اگر تكواژ(ان) به فعل‌هاي گذرا به متمّم افزوده شود. به چه فعلي تبديل مي‌شوند؟ گذرا به مفعول و متمم
16- فعلي كه بن مضارع آن از ي تكواژ تشكيل شده باشد، چه فعلي است؟ فعل ساده
17- براي‌تشخيص‌فعل‌ساده‌ازفعل‌مركّب‌به‌چندويژگي‌بايدتوجّه‌كرد؟سه
18- «حرف زد» چه نوع فعلي است؟ فعل ساده
19- ويرايش جمله‌ي «او از سمت خود استيفا داد» چيست؟ او از سمت خود استعفا داد.
20- «فعل پيشوندي» چيست؟ فعلي است كه پيش از فعل ساده‌ي آن، تكواژ بيايد.
درس نهم
زندگي‌نامه نويسي
دانستني‌هاي درس
1- «زندگي‌نامه نويسي» گونه‌اي از چه نوع نوشته‌اي است؟ نوشته‌ي تشريحي
2- روش گردآوري اطلاعات براي نوشتن «زندگي‌نامه» چند نوع است؟ چهار نوع
3- ملاصدراي شيرازي در چه قرني مي‌زيست؟ قرن يازدهم
4- چرا «تاريخ بيهقي» از ديگر كتاب‌هاي تاريخ ممتاز شده است؟ به علّت امانت و دقّت نويسنده‌ در نگارش كتاب
5- داستان «ملاصدراي شيرازي» در كدام قالب نوشته شده است؟ رمان
6- «نظريه ي ملاصدرا» كه شهرت خاصي دارد، چيست؟ حركت جوهري
7- «نيم‌فاصله» ؛ يعني ... : فاصله‌ي ميان حرفي
8- «فاصله‌ي ميان واژه» نشانه‌ي چيست؟ استقلال واژه‌ها از يكديگر
9- رعايت نكردن فاصله‌ي ميان واژه‌اي باعث ... : بدخواني و بدفهمي مطالب مي‌شود.
10- فاصله‌ي بين واژه‌هاي يك متن، تقريباً چند برابر فاصله‌ي حرف‌هاي يك واژه است؟ دوبرابر
درس دهم
جمله‌هاي ساده و اجزاي آن
دانستني‌هاي درس
1- جمله‌ي مستقل چند نوع است؟ دو نوع
2- تعداد اجزاي جمله را كدام قسمت جمله تعيين مي‌كند؟ فعل
3- در جمله‌هاي ساده تعداد اجزاي اصلي جمله چند جزء است؟ حداقل دو و حداكثر چهار جزء
4- «كبوتر دانه برمي‌چيند.» جمله‌ي چند جزئي است؟ سه جزئي
5- وقتي نهاد ... باشد، مي‌توان آن را حذف كرد. ضمير
6- اجزاي جمله‌هاي دو جزئي با فعل ناگذر چيست؟ نهاد و گزاره
7- در كدام جمله نهاد حذف شدني نيست؟ «آن‌ها دير آمدند/ ما آن جا بوديم / گل شكفت» : گل شكفت
8- در جمله‌هاي سه جزئي فعل جمله چگونه است؟ گذر
9- جمله‌هايي سه جزئي چند نوع‌اند؟ سه نوع
10- جمله‌ي «پرچم علم و دانش را برافرازيم» چه جمله‌اي است؟ سه جزئي با مفعول
11- كدام يك از اين مصدرها جمله‌ي سه جزئي نمي‌سازد؟ «چشيدن، آزمودن، ايستادن» ايستادن
12- كدام مصدر با حرف اضافه‌ي (به) به كار نمي‌رود؟ «جنگيدن، گرويدن، نگريستن» جنگيدن
13- جمله‌هاي چهارجزئي گذرا چند نوع است؟ چهار نوع
14- جمله‌ي «كتاب‌ها را از كتاب فروشي خريدي؟» چند جزئي است؟ چهار جزئي يا مفعول و متمم
15- جمله‌ي «ايشان از دوستان ما بودند.» چند جزئي است؟ سه جزئي
16- جمله‌ي «حافظ خودش را رند مي‌داند.» چند جزئي است؟ اجزاي آن چيست؟ چهارجزئي با مفعول و مسند.
17- جمله‌هاي استثنايي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ دو دسته
18- «كشيده مي‌شوم» مجهول چه فعلي است؟ مي‌كشم
19- «گزاره» در كدام نوع جمله بدون فعل است؟ جمله‌ي استثنايي
20- «شيوه‌ي ‌بلاغي» چيست؟ جابه‌جايي ‌اجزاي كلام به تشخيص نويسنده
درس يازدهم
نامطابق‌هاي املايي
دانستني‌هاي درس
1- تركيب و تلفظ واج‌ها در هر زبان تابع چيست؟ دستگاه آوايي
2- زبان نوشتار به‌طور طبيعي معادل و مطابق است با ... : زبان گفتار
3- كدام زبان است كه سريع‌تر و بيش‌تر تغيير مي‌كند؟ زبان گفتار
4- كدام واژه «واو معدوله» دارد؟ «خونين، خوب، خواهر» : خواهر
5- اگر واج / ن / بدون فاصله قبل از واج / ب / بيايد، به چه واجي تبديل مي‌شود؟ (م)
6- واژه‌ي‌متفاوت كدام واژه است؟ «ماست‌بند، بدكار، درست‌كار» بدكار
7- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «سطوت سلطنت، فراق ملك، جبّه‌ي حبري رنگ» فراغ ملك
8- هرگاه واج / ج / قبل از واج / ت / بيايد، به چه واجي تبديل مي‌شود؟ ش
9- هدف‌از درس‌املاءچيست؟مطابق‌كردن زبان ملفوظ با زبان مكتوب
10- تبديل واج / ن / به واج / ب / در زبان عربي چه نام دارد؟ ابدال
درس دوازدهم
بازگرداني
دانستني‌هاي درس
1- «بازگرداني» در شعر و نثر به چه معني است؟ امروزي كردن شعر يا نثر
2- در «بازگرداني» شعر ونثر چند عامل مهم وجود دارد كه بايد رعايت شود؟ چهار عامل
3- مقصود از «امروزي كردن نوشته‌هاي قديم» چيست؟ مقصود آن است كه محتوا و پيام به زباني ساده و قابل فهم مطرح شود.
4- كدام واژه در عبارت «او سعي مي‌كند كارهاي خود را موجح جلوه دهد». نادرست نوشته ده است؟ موجه
5- هدف‌از«بازگرداني» چيست؟ تبديل زبان كهن به زبان معيار امروز
6- در بازگرداني برخي از كاربردهاي دستور تاريخي چه تغييري مي‌كنند؟ معادل‌سازي مي‌شوند.
7- مضمون اصلي نوشته‌ي كهن در «بازگرداني» به چه صورت در مي‌آيد؟ مضمون اصلي نوشته‌ باشد به خوبي منتقل شود.
8- املاي درست واژه‌هاي «خواروبار، بازديد كننده‌گان،‌ازدهام» چگونه است؟ خواربار، بازديدكنندگان، ازدحام
9- كتاب«قصه‌هاي خوب براي بچّه‌هاي خوب» اثر كيست؟ مهدي آذريزدي
10- املاي كدام واژه درست است؟ «بهبوحه، وحله، هرس‌كردن» هرس كردن
درس سيزدهم
نظام معنايي زبان
دانستني‌هاي درس
1- «معناشناسي» چيست؟ كوشش براي پي‌بردن به اين نكته است كه اهل زبان چگونه منظور يك ديگر را مي‌فهمند.
2- كدام سطح زبان‌شناسي است كه واژه‌اي را «مهمل» و واژه‌اي ديگر را «مستعمل» مي‌خواند؟ معناشناسي
3- جمله‌ي«ديروز لباس به‌شما مي‌آمد.» چرا آشناو معني‌دار است؟ معناي آن به رابطه‌ي هم‌نشيني فعل با متمم مربوط مي‌شود.
4- هر عنصر زباني داراي چند «معنا» است؟ دو معنا
5- معناي غيرمستقيمي هر عنصر زباني چگونه استنباط مي‌شود؟ از هم‌نشيني آن عنصر زباني با عناصر ديگر
6- معناي‌مستقيم«عنصر زباني»چيست؟ معناي‌روشن ومشخص آن
7- برخي كلمات نمي‌توانند خود را بشناسند، لازم است كه در ... قرار بگيرند. زنجيره‌ي سخن
8- درگذرزمان‌براي«واژه‌ها»چندوضعيت پيش‌مي‌آيد؟چهاروضعيت
9- واژه‌هاي جديد به چند شيوه ساخته مي‌شوند؟ سه شيوه
10- «اگر دو يا چند واژه‌ي موجود در كنار هم قرار گيرند و با هم واژه‌ي جديد بسازند.» از كدام شيوه‌ي واژه‌سازي استفاده شده است؟ تركيب
11- شيوه‌ي واژه‌سازي كه با افزودن (وند) به واژه‌هاي موجود، واژه‌اي تازه مي‌سازد، چه نام دارد؟ اشتقاق
12- كدام واژه از زبان فارسي امروز حذف نشده است؟ «هنجار، برگستوان، خوازه» : هنجار
13- كلماتي‌كه در زبان‌عربي«تشديدپاياني» دارند، در زبان فارسي چه زماني «تشديد» مي‌گيرند؟ هنگامي كه بعد از آن‌ها مصوت بيايد.
14- كدام‌واژه‌نيازبه‌»تشديد»دارد؟«مصوت، قضات، فوق‌العاده»: مصوّت
15- كدام واژه با از دست‌دادن معناي پيشين خود،‌معناي جديد نگرفته است؟ «سوگند، شادي، سپر» : شادي
16- كدام واژه نياز به «تشديد» دارد؟ «تسليت، تهنيت، شفقت» هيچ‌كدام.
17- كدام واژه «علامت اختصاري» نيست؟ «سمت، هما، ساد» : ساد
18- آيا «واژه‌ها» معناي ثابت وهميشگي دارند؟ خير
19- علاوه بر معناي مشخص هر واژه، از چه طريق ديگر معناي واژه‌ها را پيدا مي‌كنيم؟ از رابطه‌ي هم‌نشيني
20- «ساف» علامت‌اختصاري چيست؟ سازمان آزادي‌بخش فلسطين
درس چهاردهم
گروه اسمي
دانستني‌هاي درس
1- «گروه اسمي» از چه اجزايي تشكيل شده است؟ از يك اسم به عنوان هسته و يك يا چند اسم به نام وابسته
2- كدام بخش «گروه اسمي» اجباري است؟ هسته
3- «وابسته‌هاي پيشين» اسم چند نوع‌اند؟ هشت نوع
4- القاب و عناويني كه بدون هيچ نشانه يا نقش نمايي پيش از اسم مي‌آيند، چه ناميده مي‌شوند؟ شاخص
5- «وابسته‌هاي پسين» چند نوع است؟ پنج نوع
6- در جمله‌ي «عمو جواد را بهتر از هر كس ديگر مي‌شناختم.» كدام واژه «شاخص» است؟ عمو
7- كدام «وابسته‌ي پيشين» نيست؟ «صفت عالي، صفت مبهم، صفت بياني» صفت بياني
8- مقصود از «نقش تبعي» چيست؟ تابع گروه اسمي قبل از خود باشد.
9- چند «نقش تبعي» در گروه اسمي وجود دارد؟ سه
10- نقشي‌كه «گروه اسمي‌قبل از خود را توضيح مي‌دهد.» چيست؟ بدل
11- «جمع مكّسر» ؛ يعني... : جمع برخي از كلمات عربي
12- كدام‌واژه‌نمي‌تواند(شاخص)باشد؟«مهندس، محمود، استاد»: محمود
13- در تركيب «كتاب زبان فارسي» هسته كدام است؟ كتاب
14- شاخص ها چه نوع كلماتي هستند؟ اسم يا صفت
15- كدام «وابسته‌ي پسين» نيست؟ «نشانه‌هاي جمع، مضاف‌اليه، صفت اشاره» : صفت اشاره
16- اگر يك نقش در جمله دوبار تكرار شود، آن را چه مي‌نامند؟ تكرار
17- كدام‌علامت ازنشانه‌هاي‌جمع درزبان‌عربي‌نيست؟ «ان، ون، ات» : ان
18- كدام علامت براي «تعدّد اسم» در فارسي به كار نمي‌رود؟ «يان، گان، ون» : ون
19- مفرد جمع‌هاي مكسّر «قلل، عباد، حكام» چيست؟ قلّه، عبد، حاكم.
20- جمع مكسّر «مكتوب» چيست؟ مكاتيب.
درس پانزدهم
آشنايي با نوشته‌هاي ادبي
دانستني‌هاي درس
1- «نوشته‌اي كه در آن با زبان وخيال واحساس شاعرانه، صحنه‌اي از طبيعت توصيف شود.» چه نوع نوشته‌اي است؟ نوشته‌ي ادبي
2- «نوشته‌هاي ادبي» چند ويژگي دارند؟ سه
3- نوشته‌هاي «ادبي ـ هنري» چه نوع نوشته‌اي است؟ سخني است كه با عناصر ادبي درآميزد و شكلي هنري به خود بگيرد.
4- كاربرد «زبان» براي تبديل يك نثر معمولي به نثر ادبي؛ يعني چه ؟ به كار بردن واژگان و تعبيرهاي مناسب و برگزيده در يك نوشته
5- چگونه مي‌توان يك معني و مفهوم را به گونه‌هاي مختلفي عرضه كرد؟ با به‌كارگيري آرايه‌هاي ادبي
6- در عبارت «دل آدمي باغچه‌اي پرغنچه است كه با نسيم محبت باز مي‌شود.» كدام دو واژه (مشبه‌به) است؟ باغچه، نسيم
7- كدام تركيب«حس‌آميزي»دارد؟ «نسيم محبت، صداي شكفتن، آغوش چمن»
8- در جمله‌ي «سينه با نسيم محبت شكفته مي‌شود.» چه واژه‌اي (مجاز) است؟ سينه
9- جمله‌ي «دل‌هاي از غم شكافته با محبت شكفته مي‌شوند.» چه آرايه‌اي دارد؟ جناس
10- كدام عامل هنري بيان، موجب تأثير كلام و سخن مي‌شود؟ طنز
11- «محبت‌دل رابه‌مهماني‌شكفتن‌مي‌برد.»چه‌آرايه‌اي دارد؟ تشخيص
12- كدام واژه‌ي مترادف «گردش كردن» تأثير عاطفي و قدرت تصوير آفريني بيشتري دارد؟ چميدن
13- چه واژه‌اي در جمله‌ي «باغبان محبت كه هميشه نگران پرپر شدن غنچه‌ها است ...» دارد؟ نگران
14- هرچه... نوشته ساده‌ترباشد ارزش... آن‌بيشترمي‌شود.زبان،هنري
15- عبارت «روي زرد دل با شكوفه‌هاي محبت گلگون مي‌شود» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
16- «هوا گرگ و ميش بود» ؛ يعني ... : صبح زود بود.
17- «صور خيال» چه آرايه‌هايي را شامل مي‌شود؟ تشبيه، استعاره، مجاز، كنايه
درس شانزدهم
گروه اسمي
دانستني‌هاي درس
1- «گروه اسمي» از چند بخش تشكيل شده است؟ دو بخش
2- آيا «وابسته‌ي گروه اسمي» مي‌تواند وابسته‌اي داشته باشد؟ آري
3- كدام «وابسته‌ي وابسته» نيست؟ «مميز، صفت صفت، متمم فعل»: متمم فعل
4- اسمي كه براي شمارش، تعداد، اندازه و وزن موصوف ميان عدد و معدود قرار مي‌گيرد، چه نام دارد؟ توضيح براي برخي از صفت‌هاست.
5- «مميّزها» به چند گروه كلي تقسيم مي‌شوند؟ دو گروه
6- كدام تركيب مميز ندارد؟ «دو طاقه پارچه، دو كتاب، دو دست استكان». دو كتاب
7- كدام واحد شمارش درست نيست؟ «يك تخته فرش، يك دست ميزو صندلي، يك توپ پارچه» : يك تخته فرش
8- «صفت صفت» يعني چه ؟ توضيح براي برخي از صفت‌هاست.
9- كدام تركيب (صفت صفت) ندارد؟ «لباس آبي سير، رنگ سفيد شيري، كيف پسر همسايه» : كيف پسر همسايه
10- «متمم» چيست؟ گروه اسمي كه پس از حرف اضافه مي‌آيد.
درس هفدهم
طنز پردازي
دانستني‌هاي درس
1- «طنز» چيست؟ بياني غير متعارف.‌خنده‌آور با بزرگ‌نمايي كاستي‌ها و زشتي‌ها كه قصد اصلاح دارد.
2- اساس تمام شيوه‌هاي بيان طنز بر چه استوار است؟ برهم زدن عادت‌ها
3- بهره‌گيري از كدام فرهنگ بر قدرت طنز مي‌افزايد؟ فرهنگ غني عامه
4- كدام شاعر شهرت «طنز سرايي» دارد؟ «سنايي، انوري، عبيد زاكاني» : عبيدزاكاني
5- «فرهنگ‌عامه» شامل چه بخش‌هايي است؟ ضرب‌المثل‌ها، كنايات و واژگان عاميانه
6- «برهم‌زدن عادت‌ها» يعني چه؟ بزرگ‌نمايي و اغراق در توصيف چهره‌ها و حالات و خصايص انساني
7- «نقيضه‌پردازي» به چه معني است؟ تقليد از آثار ادبي
8- چه كساني از «فرهنگ عامه» به خوبي در طنز بهره‌برداري كرده‌اند؟ جمال‌زاده، دهخدا
9- «مفاد» ؛ يعني ... : آن چه از يك متن برداشت مي‌شود.
10- يكي‌از راه‌هاي‌ساخت‌طنز...يك‌موضوع يا ماجراست. كش‌دار كردن
درس هجدهم
ساختمان واژه
دانستني‌هاي درس
1- «واژه‌ها» با توجه به تكواژهاي تشكيل‌دهنده‌ي آن، به چند نوع تقسيم مي‌شوند؟ دو نوع
2- واژه‌هاي غيرساده، چند نوع‌اند؟ سه نوع
3- كدام واژه «ساده» نيست؟ «رفتن، گوسفند، گنجشك» : رفتن
4- «واژه‌ي مركب» از چه قسمت‌هايي ساخته شده است؟ از دو تكواژ آزاد يا بيش‌تر تشكيل شده است.
5- اگر واژه‌اي از «يك تكواژ آزاد+ يك يا چند وند» ساخته شود، چه نوع واژه‌اي ساخته است؟ مشتق
6- كدام واژه «مركّب» نيست؟ «يك رنگ، بهاره، چهارراه» : بهاره
7- كدام‌واژه«مشتق»نيست؟ «دردمند، هيچ‌كاره، كمانك» : هيچ‌كاره
8- كدام واژه «مشتق ـ مركّب» نيست؟ حلقه به گوش، نوجواني، دانشمند» : دانشمند.
9- هر واژه چند «تكيه» دارد؟ يك تكيه
10- اگر واژه‌اي همراه (وند) بيايد و واژه‌ي مشتق بسازد، چند تكيه خواهد داشت؟ يك تكيه
11- تركيب كدام واژه‌ي مركّب با بقيه فرق دارد؟ «گل خانه، چوب لباس، هواپيما» : هواپيما
12- تركيب كدام صفت با بقيه متفاوت است؟ «خودخواه، چادرنشين، وطن‌خواه» : خودخواه
13- اگر «صورت گفتار كلمه‌اي تغيير كند، اما شكل نوشتار ثابت بماند.» اين دگرگوني را چه مي‌نامند؟ فرآيندهاي واجي
14- «شكل نوشتار و شكل گفتار» كدام واژه يك‌سان است؟ «قندشكن، قلم‌دان، زودتر» : قلم دان
15- «فرآيندهاي واجي» در چند شكل پديد مي‌آيند؟ چهار شكل
16- شكل‌هاي مختلف «فرايندهاي واجي» را نام ببريد. كاهش، ‌افزايش، ابدال،‌ادغام
17- اگر بتوان در ميان دو تكواژ، تكواژ ديگري قرار داد نشان چيست؟ نشان اين است كه تكواژها از هم جدا هستند.
18- «وند» در واژه‌ي «مردانه» چه نوع «وندي» است؟ اشتقاقي
19- «مضاف و مضاف‌اليه» اگر تشكيل يك كلمه بدهند چند «تكيه» مي‌گيرند؟ يك تكيه
20- واژه‌هاي «نزديك‌بين، ديرياب، زودرس» از چه بخش‌هايي تركيب شده‌اند؟ صفت + بن مضارع
درس نوزدهم
كلمات دخيل در املاي فارسي
دانستني‌هاي درس
1- مفهوم كلمات «دخيل» چيست؟ كلماتي كه فارسي نيستند و از زبان‌هاي ديگر وارد زبان فارسي شده‌اند.
2- جمله‌ي «استعمال‌دخانيات ممنوع» چند كلمه‌ي «دخيل» عربي دارد؟ چهار كلمه
3- كلمات «دخيل» عربي در زبان فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ دو دسته
4- كدام كلمه‌ي دخيل، از بقيه متفاوت است؟ «نشر، نسبتاً، تصحيح» : نسبتاً
5- نشانه‌هاي خاص زبان عربي چيست؟ حروف جاره، تنوين، ال
6- اصطلاح «جارومجرور» يعني ... : كلماتي كه از يك حرف و يك اسم تشكيل شده‌اند.
7- كلمات «تنوين‌دار» عربي در زبان فارسي چه نقشي مي‌گيرند؟ قيد
8- «ال» در زبان عربي در چه صورتي تلفظ نمي‌شود؟ اگر كلمه با حروف قمري آغاز شود.
9- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «عقرب جراره، طيلسان آبي، غايت‌القسواي مقصود» : غايب‌القصوي
10- كلمات عربي از مقوله‌ي «اعلام و اشخاص» در زبان فارسي در كدام نقش كاربرد دارند؟ اسم يا صفت
درس بيستم
مرجع‌شناسي
دانستني‌هاي درس
1- براي انجام دادن هر گونه پژوهش بايد ... : منابع را بشناسيم.
2- كتاب‌هايي كه «حاوي زبده‌اي از همه‌ي رشته‌هاي علوم انساني يا رشته‌اي معين» هستند، چيست؟ دايرة‌المعارف‌ها
3- اولين «دايرة‌المعارف‌ها» در كدام كشورها نوشته‌شد؟ چين و ايران
4- كدام كتاب نوعي «دايرةالمعارف چنددانشي» نيست؟ «لغت فرس اسدي،جامع‌العلوم رازي،رسايل اخوان‌الصفا» : لغت فرس اسدي
5- تأليف دايرةالمعارف‌ها به شيوه ي نوين از چه قرني و در كجا رواج يافت؟ هفدهم، اروپا
6- نخستين دايرة‌المعارف فارسي چه بود؟ ترجمه‌ي دايرةالمعارف اسلام
7- تأليف‌دايرةالمعارف درايران ازچه‌زماني‌آغازشد؟حدود پنجاه سال پيش
8- «دايرةالمعارف فارسي» به سرپرستي چه كسي و در چند مجلّد چاپ شد؟ دكتر غلامحسين مصاحب، سه جلد.
9- كار تدوين «دانش‌نامه‌ي ايران و اسلام» زير نظر چه كسي شروع شد؟ احسان يار شاطر
10- ويژگي‌هاي «دايرة‌المعارف فارسي» چه بود؟ انتخاب واژگان فارسي، دقت علمي، نوجويي و ابتكار
11- شرح‌داده‌شده مربوط‌به كدام‌كتاب‌است؟«درسال1362 كار تدوين وتأليف آن از حرف «ب» آغاز شد.» دانش‌نامه‌ي جهان اسلام
12- نويسنده‌ي كتاب «تاريخ و حال ايران» كيست؟ مهدي بامداد
13- «فهرست كتاب‌هاي چاپي فارسي» تأليف كيست؟ خان بابامشار
14- ماهنامه‌ي‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كه هر ماه فهرست كامل مقالات و كتاب‌هاي تازه در آن منتشر مي‌شود، چيست؟ نمايه
15- «فهرست‌مقالات‌فارسي»ازكيست وچندجلداست؟ايرج‌افشار،پنج
16- كدام‌يك‌«ازمنافع‌ديداري وشنيداري» نيست؟ «ميكروفيلم، فيش، عكس و اسلايد» : فيش
17- شيوه‌ي‌تنظيم«فهرست مقالات فارسي» چگونه است؟ موضوعي
18- چه منابعي در سال‌هاي اخير بيش از همه بر روند تحقيقات اثر گذاشته است؟ منابع رايانه‌اي
19- «فهرست‌ها» از كدام‌گروه كتاب‌هاي‌مرجع هستند؟ منابع فرعي
20- جديدترين‌روش‌ذخيره‌سازي داده‌ها چيست؟ ذخيره‌سازي‌نوري
درس بيست و يكم
ساخمان واژه
دانستني‌هاي درس
1- «وندها» از نظر قرارگرفتن در ساختمان واژه، به چند نوع تقسيم مي‌شوند؟ سه نوع
2- نام ديگر «تكواژ آزاد و تكواژ پيوسته» چيست؟ پايه و وند
3- ساخت كدام‌ صفت مانند بقيه نيست؟‌«نامعلوم، ناگوار، ‌نامناسب» : ناگوار
4- كدام‌واژه ازتركيب«پيشوند+اسم» ساخته نشده است؟ «نادرست، نافرمان، نااميد». نادرست
5- كدام صفت (بن فعل) ندارد؟ «ناشناس، ناياب،‌ناكام» ناكام
6- واژه‌هايي كه به (‍ه ـ ه) ختم مي‌شوند هنگام اتصال پسوند (ي) به آن اسم، به چه شكلي در مي‌آيند؟ گي
7- از واژه‌هاي داده شده، كدام يك تعبيري دوگانه ندارد؟ «قصابي، بخاري، خانگي» خانگي
8- تكواژپايه‌دركدام گزينه عربي نيست؟‌«مرغوبيت، خوبيت، جمعيت»: خوبيت
9- «خريدار» چه نوع كلمه‌اي است؟ صفت
10- از بين كلمات داده شده، كدام صفت نيست؟ «ديدار، خواستار، گرفتار» : ديدار (اسم) است.
11- «بن ماضي +ه» چه صفتي مي‌سازد؟ مفعولي
12- كدام ساخت با بقيه فرق دارد؟ «خنده، پايه، ناله» پايه
13- «خزنده» چه نوع صفتي است؟ فاعلي
14- پسوند (دان) در كدام واژه با بقيه فرق دارد؟ «نمكدان، چينه‌دان، نادان» : نادان
15- كدام واژه صفت نيست؟ «رنگين، نگين، زرين» : نگين
16- ساخت دستوري كدام واژه با بقيه فرق دارد؟ «شرمگين، سنگين، غمگين» : سنگين
17- «فرآيند كاهش واجي» چيست؟ حذف برخي از واج‌ها در طول زمان
18- كدام واژه «صفت شغلي» نيست؟ آهنگر، آرايشگر، لنگر» لنگر
19- وقتي آخرين واج يك هجا (چهار واجي) باشد واج / ت / و / د / در زنجيره‌ي گفتار چه مي‌شود؟ حذف مي‌شود.
20- كدام كلمه (پسوند) ندارد؟ «افسرده، تهراني، ناشناس» ناشناس
درس بيست و دوم
نقش‌هاي زباني
دانستني‌هاي درس
1- نقش‌هاي اساسي‌تر زبان چند نوع‌اند؟ چهار نوع
2- اساسي‌ترين نقش زبان ... : ايجاد ارتباط در ميان يك جامعه‌ي زباني است.
3- «محمل انديشه بودن زبان» به چه معني است؟ بدون زبان، نمي‌توان به تفكر و انديشه پرداخت.
4- در عبارت «راستي، فردا كلاس ادبيات ديرتر شروع مي‌شود.» كدام‌يك از نقش‌هاي زبان بيان شده است؟ ايجاد ارتباط
5- كدام واژه مفهومي «انتزاعي» نيست؟ «كاشتن، رشدكردن، انسان»: انسان، مفهومي عام است.
6- مفاهيم عام و مفاهيم انتزاعي چگونه براي ما فراهم مي‌شوند؟ از طريق زبان
7- اصطلاح«حديث‌نفس»به‌چه معني است؟ درباره‌ي خود سخن گفتن.
8- چه زماني نقش‌هاي مختلف زبان را مي‌آموزيم؟ در كودكي همراه با خود زبان
9- اصول و ضوابط آفرينش ادبي جزء ... : نظام زبان نيستند.
10- ساخت‌هاي صوري زبان را نام ببريد؟ صرفي، آوايي، نحوي
11- «هدف از هر ارتباط زباني» چيست؟ انتقال اطلاع به ديگران
12- با تكيه بر كدام عامل درباره‌ي جمله‌ي (درخت انسان مي‌كارد.) مي‌گوييم اين حكم صادق نيست؟ با تكيه بر زبان
13- شاعر كدام دو ساخت را بر مجموعه‌ي ساخت‌هاي آوايي فارسي افزوده است؟ وزن، قافيه
14- براي درك و فهم درستي از آفريده‌هاي ادبي چه بايد كرد؟ از فنون و علوم و سنت‌هاي ادبي ياري گرفت.
15- براي آسان شدن تلفظ ميان دو واژه‌ي (مو) و (كوتاه) چه مي‌كنيم؟ يك صامت اضافه مي‌كنيم.
درس بيست و چهارم و بيست و پنجم
كلمات دخيل / ساختمان
دانستني‌هاي درس
1- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «قيه و فرياد،‌عتاب و خطاب، مواحب خداداد» : مواهب خداداد
2- املاي «اصطلاحات علمي عربي» كه جزئي از زبان فارسي شده است، چگونه است؟ شكل املا (قالبي) است، در قالب رسم‌الخط عربي بايد نوشته شود.
3- كدام واژه‌ي غيرساده در شمار صفت هاي مشترك با قيد نيست؟ «هنرور، ناخواسته، شجاعانه» : هنرور
4- براي تشخيص (اسم وصفت) در واژه‌هاي غيرساده، چه بايد كرد؟ بايد به كاربرد آن‌ها در جمله‌ توجه كرد.
5- كدام تركيب غلط املايي ندارد؟ «رمز حويت، ايجاذ مخل، ماليات مستغلات». ماليات مستغلات
6- بخش مهمي از واژه‌هاي مورد نياز در زبان فارسي چگونه تأمين مي‌شود؟ از راه مركب‌سازي و مشتق‌سازي
7- به چند شكل واژه‌ي «مشتق ـ مركب» ساخته مي‌شود؟ دو شكل
8- واژه‌ي «مشتق ـ مركب) چگونه ساخته مي شود؟ واژه مشتق + تكواژ آزاد
9- «ادغام» چيست؟ يكي‌شدن دو حرف هم‌جنس به دليل نزديكي به‌هم
10- در كدام واژه نمي‌تواند «ادغام» انجام شود؟ «كبود ده، زودتر، قلم‌دان» : قلم دان
11- كدام واژه‌ي «مشتق» بيش از يك (وند) دارد؟ «ناراحتي، مرگ و مير، قدم به قدم» : ناراحتي
12- كدام واژه (صفت مركب + وند) است؟ «ناجوان‌مرد، كارشناسي، داد و ستد» : كارشناسي
13- ادغام در كدام واژه فقط در «زبان گفتار» نيست؟ «شپره، بلندتر، تب‌بر» : سپره
14- كدام تركيب عربي در فارسي مطابق با رسم‌الخط واملاي زبان عربي نوشته نشده است؟ «المؤمن مرآت المؤمن، نغوذ بالله» : المومن مرآت المون
15- يكي از ويژگي‌هاي زبان و ادب فارسي اين است كه ... : با آيات و احاديث و معارف اسلامي در هم آميخته است

 

 

+ نویسنده در شنبه دوازدهم بهمن 1387 |

نمونه سوالات آرایه های ادبی

 1- باتوجه به ابيات داده شده به سوالات پاسخ دهيد.

دیدن روی تو ظلم است و ندیدن مشکل است

چیدن این گل گناه است و نچیدن مشکل است

هرکه جز معشوق باشدپرده ی بی گناهی است

بوی یوسف را ز پیراهن شنیدن مشکل است

بی چراغان تجلی ، طور سنگ تفرقه است

کعبه و بت خانه را بی یار دیدن مشکل است

بی قراران هر نفس در عالمی جولان کنندد

همچو بوی گل به یکجا آرمیدن مشکل است

در گلستانی که بوی گل گرانی می کند

با قفس برعند لیب ما پریدن مشکل است

تا نگردد جذبه ی توفیق صائب دستگیر

از گلب تعمیر بای خود کشیدن مشکل است

الف) ابیات زیر در چه قالبی سروده شده است؟چرا؟

غزل- مصراع اول با مصراع های زوج هم قافیه است و موضویی عاشقانه دارد

ب) کلمات قافیه و ردیف را در بیت اول بیابید؟

ندیدن و نچیدن – مشکل است

ج) کدامیک از ابیات بالا مصرع است؟چرا؟

بیت اول – چون هر دو مصراع قافیه دارد

د)تخلص در این شعر کدام است؟

صائب

ح) آیا شعر فوق مردف است ؟چرا؟

بله – چون دارای ردیف است

و) حروف قافیه در این شعر چیست؟

دَن

2- هجاهای مصراع زیر را با علامت های خاص خود تعیین کنید.

ای ساروان آهسته ران کارام جانم می رود

ای- سا- رِ- با- آ- هِس- ته- ران- کا- را- مِ- جا- نم- می- رَ- وَ- د

3- شریطه و دعا از بخش های مهم کدام قالب شعری محسوب می شود آن را توضیح دهید؟

قصیده – شامل دعا برای جاودانه بودن ممدوح است ودر پایان قصیده در جواب جملات شرط می آید.

4- درو مایه قطعه چیست؟

اخلاقی – تعلیمی – حکایت- شکایت مدح – هجو – تقاضا

5- تفاوت اساسی ترکیب بند و ترجیع بند چیست؟

در ترکیب بند یک بیت نامکرر خانه های رشته ها را به هم وصل می کند ولی در ترجیع بند یک بیت یکسان

6- بنیان گذار مسمط کیسست؟

منوچهر دامغانی

7- رایج ترین قالب شعری در میان روستاییان کدام قالب شعری است؟

دوبیتی

8- تنها قالب شعر سنتی که مصراع های آن با هم برابر نیست کدام قالب شعری است؟

شعر نیمایی

9- شاهنامه ی فردوسی و حدیقه الحقیقه ی سنایی جز کدام یک از انواع مثنوی از نظر محتوا است؟

حماسی و تاریخی- عارفانه

10- بنیان گذار شعر نیمایی کیست؟عمده ترین درون مایه شعر نیمایی چیست؟

نیما یوشیج- عشق- سیاست و اجتماع

11- در بیت زیر پایه های تشبیه را مشخص کنید.

همچو گلبرگ طری هست وجود تو لطیف

همچو سرو چمن خلد سرا پای تو خوش

ادات مشبه به مشبه وجه شبه ادات مشبه به مشبه وجه شبه

12 – تشبیه بلیغ را در مصراع های زیر بیابید ونوع آن را مشخص کنید ؟

دست از مس وجود چو مردان ره بشوی بلیع اضا فی

13- در ابیات زیر تشبیه های مفرد ومرکب را مشخص نموده وطرفین تشبیه و وجه شبه را در تشبیه مرکب تعیین کنید.

الف ) رخساره چو گلستان خندان مفرد زلفین چو زنگبان لا عب

مشبه مشبه به مشبه مشبه به

ب) بگیر به ستاره که بتازد زسپس دیو مفرد

چون زر گدازیده که بر خیر چکانیش

مشبه مشبه به

14-انواع استعاره رادر ادبیات زیر مشخص کنید وبنویسید کدام یک تشخیص محسوب می شود؟

الف )ما هم این هفته برون رخت به چشم سالی بود

حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی است مصرحه

ب) بسمای سمن شکست گیرد

گل نامه غم بدست گیرد تشخیص

15- در بیت های مجاز های مشخص شده از چیست ؟

گلبرگ راز سنبل مشکین نقاب کن

چهره یار گیسو

16- در ابیات زیر مجاز ، نوع علاقه و قرینه های آن را بنویسید.

الف) بر آشفت ایران و بر خاست گرد

همی هر کسی کرد ساز نبرد

قرینه محلیه

ب) سر آن ندارد امشب که بر آید آفتابی

چه خیال ها گذر کرد و نکرد خوابی

محلیه قرینه

17- در کدامیک از ابیات زیر ترصیع به کار رفته است؟دلیل خود را بنویسید.

الف) بر سخاوت او نیل را بخیل شمار

بر شجاعت او پیل را ذلیل شمار

چون کلمات قرینه مصراعها سجع متوازی دارند.

ب) یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1- با توجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید :

دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد

بر زیر آن درختی رو که او گلهای تر دارد

هر شب از افغان من بیدار خلق اما چه سود

آنکه باید ناله ی من بشنود بیدار نیست

الف) کدامیک از ابیات مصرع نیست؟

بیت 2

ب) واژه های قافیه رادر بیت اول مشخص کنید.

خبر – تر

2- الف) واژه ی «هجران» چند هجا دارد ؟

2تا

ب) علامت های هجای آخر آن را با علامت خاص بنویسید.

ج) یک کلمه هم وزن آن ذکر کنید.

گلسار

3- در «قصیده»شاعر به چه منظور «تجدید مطع» می کند؟

طولانی کردن مطلب و انتقال مطلبی به مطلب دیگر

4- «غزل» در کدام دوره جنبه ی اجتمایی به خود می گیرد؟

مشروطه

5- درون مایه ی «ترجیع بند» های معروف فارسی چه چیز هایی است ؟ذکر دو مورد

عشق – عدفان

6- با توجه به مصرع زیر کدام گزینه درست است؟

«توبه آفتاب ما نی به کمال و حسن و طلعت»

1- آفتاب : وجه شبه 2- به کمال و حسن طلعت : مشبه

3- مانی : مشبه * 4- آفتاب : مشبه به

7- در بیت زیریک « تشبیه بلیغ» بیابید و« مشبه» و«مشبه به»آن راذکر کنید

روی کسی سرخ نشد بی مدد لعل لبت

بی تو اگر سرخ شود بر اثر غازه بود .

لبت مانند لعل است

مشبه مشبه به

8- در تشبیه مرکب زیر ،مشبه به را مشخص کنید

پیراهن برگ بر درختان چون جامه ی عید نیکبختان

9- درهریکاز ابیات زیر استعاره را مشخص کنید.در هر بیت چه نوع استعاره ای بکار رفته است؟

الف) تا تو را جای شد سرو روان در دل من

هیچ کس نپسندم که به جای تو بود

مصرحه

ب) تو را زکنگره ی عرش می زنند صفیر

ندانمت که در این دامگه چه افتاده است

مکینه

10- در عبارت زیر « دم » مجاز از چیست؟ علاقه وقرینه ی آن کدام است ؟

این دم شنو کهراحت از این دم شود پدید.سببیه

11- در بیت زیر کدام کلمه مجاز است ؟ علاقه ی کدام است؟

محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست

چون رخت از آن توست به یغما چه حاجت است

علاقه ی لازمیه

12- در بیت زیر کنایه کدام است؟ مفهوم آن چیست؟

چنین است رسم سرای درشت گهی پشت برزین ، گهی زین به پشت

13- در هر یک از عبارات زیر چه نوع جناسی به کار رفته است؟

الف) مکن تا توانی دل خویش ریش

اگر می کنی ، می کنی بیش خویش

ناقص حرکتی

ب) می شکفتم ز طرب زان که چون گل بر لب جوی

بر سرم سایه ی آن سرو سمی بالا بود

ناقص اختلافی

14- در عبارات زیر بین کدام کلمات سجع وجود دارد ؟ نوع آن کدام است ؟

سر عشق نهفتنی است نه گفتنی

مطرب

15- در ابیات زیر آرایه های (تلمیح،حس آمیزی،ابهام تناسب،لف و نشر،اغراق و حسن تعلیق) را مشخص کنید.

الف) دلم گرفت از این روزها دلم تنگ است

میان ما و رسیدن هزار فرسنگ است

اغراق

ب)پدرم روضه ی رضوان به دو گندم بفروخت

من چرا ملک جهان را به جوی نفروشم

ج) چو سرو از راستی برزد علم را

ندید اندر جهان تاراج غم را

د) گر هزار است بلبل این باغ

همه نغمه و ترانه یکی است

ه) دل و کشورت جمع و معمور باد

ز ملکت پراکندگی دور باد

لف و نشر

و) بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم

شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد

حس آمیزی

16- در ابیات آرایه های (اشتقاق،تکرار،مراعات نظیر،تضمین،تضاد و تناقص) را مشخص کنید.

الف)گشتند نا امید همهئ جانور ز جان

با جان کوهساران چو پیوست جان برف

تکرار

ب) اگر چه سپید کرد همه خان و مان ما

یا رب سیاه باد همه خان و مان برف

ج) گوش تر حمی کو کز ما نظر نپوشد

دست غریق یعنی فریاد بی صداییم

تناقص

د) چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری شرنوشت

شیوه ی جنات«تجری تحت الانهار»دانست

تضمین

ه) حافظ از باد خزان در چمندر هر مرنج

فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست

و) لب میالای به شعر ی که ندارد شوری

شاعری قدر تو داند که شعوری دارد

اشتقاق

 

 

 

 

 

 

1- در بیت زیر کلمات قافیه و حروف قافیه کدامند؟

هر کجا که یوسفی باشد چو ماه كلمات قافیه

جنت است از چه که باشد قعر چاه

کلمات قافیه

«اه» حروف قافیه

2- کلمه ی «امین» چند واج دارد؟علامت خاص این کلمه را بنویسید.
اَ مین

U-

3- زیباترین تخلص در قصیده کدام است؟ چرا؟

4- کدامیک از شاعران زیر از سرا یندگان مشهور ترکیب بند هستند؟

الف) مولوی

* ب) محتشم کاشانی

ج) فردوسی

د) پروین اعتصامی

5- هریک از اشعار زیر در چه قالبی سروده شده است؟

الف) بهترین مراتب آن باشد کان به فضل و هنر بدست آید

رتبتی کان نباشد استحقاق زودش اندر بنا شکست آید

دو بیتی

ب) دلم بی وصل تو شادی مبنیاد به غیر محنت آزادی مبنیاد

خراب آباد دل بی مقدم تو اللهی هرگز آزادی مبنیاد

رباعی

ج) وقت است که در بر آشنایی بزنیم تا بر گل و سبزه تکیه جایی بزنیم

زان پیش که دست و پا فرو بندد مرگ آخر کم از آن که دست و پایی بزنیم

رباعی

6- شعر زیر در چه قالبی سروده شده است؟ چرا؟

سخن های نا خوش ز من دور دار به بدها دل دیور نجور دار

مگوی آنچه هرگز نگفته است کسی به مردی نکن باد را در قفس

مثنوی

7- قدیمی ترین متضاد در دیوان کدام شاعر پدید آمده است؟ درون مایه یا محتوای این نوع شعر چیست؟

مسعود سعد

8- در تشبیه زیر

الف) هر یک از کلمات مشخص شده جزء کدامیک از ارکان تشبیه هستند؟

ب) کدام یک از پایه های تشبیه حذف شده است؟ وجه شبه

ثریا چون منیژه بر سر چاه

دو چشم من بدو چون چشم بیژن

مشبه ادات تشبیه

 

9- در مصراع زیر چند استعاره وجود دارد ؟

بتی دارم که گرد گل ز سنبمل سایبان دارد

3 تا

10- در بیت زیر هر یک از کلمات مشخص شده استعاره از چیست ؟ چه نوع استعاره ای بکار رفته است ؟

هزاران نرگس از چرخ جهان گرد

خروشد تا برآمد یک گل زرد

ستاره _ مصرحه خورشید- مصرحه

11- در بیت زیر استعاره کدام است؟ چه نوع استعاره ای بکار رفته است؟

خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه

کز دست غم خلاص من آنجا مگر شود

مکنیه _ تشخیص

12- در هر یک از ابیات زیر کدام کلمه در مفهوم مجازی بکار رفته است؟

الف) هرگز وجود حاضر غائب شنیده ای

من در میان جمع و دلم جای دگر است

ب) گر نبندی زین سخن تو حلق را

آتشی آید بسوزد خلق را

13- در هر یک از عبارات زیر کنایه کدام است؟

الف) هر که دل پبش دلبری دارد

ریش در دست دیگری دارد

تسلیم شدن

ب) از مکافات عمل غافل مشو

گندم از گندم روید جو از جو

هر کاری نتیجه ی خودش را دارد

14- انواع سجع را در هر یک از عبارات زیر بدست آورید:

الف) که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت

متوازی

ب) گاه از دیدن خط مکتوب منتعش و گاه از ندیدن روی مطلوب مشتعل

متوازی متوازن

ج) الحمد الله شهر تبریز است و حسن و جمال و خیر

مطرف

15- در هر یک از عبارات زیر چهئ نوع جناسی بکار رفته است؟

الف) مکن تا توانی دل خلق ریش

اگر می کنی ، می کنی بیخ خویش

ناقص اختلافی

ب) می ز طرب زان که چو گل بر لب جوی

بر سرم سایه ی آن سرو سهی بالا بود

اختلافی

ج) هر تیر در کیش است گر بر دل ریش آید ما نیز یکی باشیم از جمله ی قربان ها

اختلافی

د) گر آمدم به کوی تو چندان غریب نیست

چون من در آن دیار هزارن غریب است

تام

16- تکرار کدام صامت یا مصوتدر بیت زیر باعث به وجود آمدن واج آرایی شده است؟

چرشته ی تسبیح اگر بگسست معذورم بدار

دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود

17- در عبارات زیر آرایه های «تضاد،حسن تعلیل،لف و نشر،حس آمیزی،اغراق و تضمین» را بیابید.

الف) گدای نیک انجام ، به از پاشاه بد فرجام تضاد

ب) موسی(ع) قارون را نصیحت کرد که « احسن کما احسن الله الیک » تضمین

ج) دو کس دشمن ملک و دینند : پادشاه بی حلم و زاهد بی علم لف و نشر

د) با من بیا به خیابان تا بشنوی بوی زمستانی که در باغ رخنه کرده حس آمیزی

ه) آن فرومایه هزار من سنگ بر می دارد و طاقت یک حرف نمی آورد اغراق

و) از صوفی پرسیدند : هنگام غروب خورشید چرا زردی روی است؟ گفت از بیم جدایی حسن تعلیل

18- درابیات زیر آرایه های « تناقص،مراعات نظیر،تلمیح،اشتقاق ایهام،ایهام تناسب » را بیابید.

الف)ابر و باد و مه وخورشید و فلک در کارند

تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

مراعات نظیر

ب) گفت آن یار کز و گشتسردار بلند

جرمش آن بود که اصرار با هویدا می کرد

تلمیح

ج)جان ریخته شد با تو آمیخته شد با تو

چون بوی تو دارد جان جان را هله بنوازم

ایهام

د)فلک در خاک می غلتید از شرم سرافرازی

اگر می دید معراج ز پا افتادن ما را

تناقص

ه) مدادم مست می دارد نسیم جعد گیسویت

خرابم می کند هر دم فریب چشم جادویت

ایهام تناسب

و) چشم آسایش که دارد از سپهر تیز رو

ساقیا جام میم ده تا بیا سایم دمی

اشتقاق

19- در کدام یک از عبارتها آرایه ی ترصیح و در کدام یک آرایه مولزنه بکار رفته است، علت آن را بیان کنید.

الف) به ظاهرش عیب نبینم و در باطنش غیب نمی دانم.

ب) عقل گفت : من دبیر مکتب تعلیمم ، عشق گفت : عبیر نافه ی تسلیمم.

20- در هر یک از مصراع های زیر کلماتی را که جناس ناقص دارند ، مشخص کنیدو نوع جناس ناقص را نیز بنویسید.

الف) سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند.

ب) یاد یاران یا را میمون بود.

ج) گل از خارم بر آوردی و خار از پای از گل

21- در کدام بیت جناس تام آمده است ؟ آن را مشخص نمایید و تفاوت معنایی آن را بنویسید.

الف) که چندان بپیچیم اسفندیار مگر بپیچاند از کار زار

ب) گر آمدم به کوی تو چندان غریب نیست / چون من در آن دیار هزاران غریب است

 

 

 

 

 

 

1- در بیت زیر کدام کلمات با هم آرایه ی «اشتقاق» را به وجود آورده اند ؟صامت های مشترک را بیابید.

همه بینند نه این صنع که من می بینم

همه خوانند نه این نقش که من می خوانم

خوان

2- آرایه لفظی موجود در بیت زیر را مشخص کنید :

عصا بر گرفتن نه معجز بود همی از دها کرد باید عصا

3- در بیت زیر آرایه ی مراعات نظیر را بیابیدو بنویسید که تناسب واژه ها از چه جهت است ؟

هر کو نظری دارد با یار کمان ابرو

باید که سپر باشد ، پیش همه پیکان ها

آلات جنگی

4- در اشعار زیر تلمیح،تضمین،تضاد،تناقص و حس آمیزی را باد ذکر مورد مشخص کنید.

الف) در کوچه با غ های نیشابور / مستان نسیم شب به ترنم / آواز های سرخ تر ار باز / ترجیع وارزمزمه کردند

حس آمیزی

ب) وز ملک هم بایدم جشن ز جو

کل شئ هالک الا و جهه

تضمین

ج) عنکبوتی را به حکمت دام داد

صدر عالم را دار آرام داد

تلمیح

د) ساز او؛ باران؛ سروش باد؛/ جامه اش شو لای عریانی است

تناقص

ه) مرا نصیحت غم آمد به شادی همه عالم

چرا که از همه عالم محبت تو گزیدم

تضاد

5- درباره ی آرایه ی حسن تعلیل در بیت زیر توضیح دهید .

نه خلاف عهد کردم که حدیث جز تو گفتم

همه برسر زبان اند و تو در میان جانی

6- در بیت زیر مفهوم و نوع کنایه ی مشخص شده را بیان کنید.

چو بشنید بیچاره بگریست زار

که ای خواجه دستم ز دامن بدار

رها شدن

7- در بیت زیر کلمات قافیه و ردیف را بیابید.

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست

منزل آن مه عاشق کش عیار کجاست

قافیه ردیف

 

8- کدام یک از شاعران زیر به قطه سرایی شهرت یافتند؟

*الف) ابن یمین ب) حافظ

ج) نظامی د) فریدون مشیری

9- درو ن مایه ی ترجیع بند های معروف فارسی چه چیز هایی است؟ ذکر دو مورد .

عشق ، عرفان

10- شعر زیر در چه قالبی سروده شده است؟ چرا ؟

نخستین بار گفتش کز کجایی بگفت از دارملک آشنایی

بگفت آنجا صنعت در چه کوشند بگفت انده خرند و جان فروشند

مثنوی ؛ زیرا هر بیت قافیه ای جداگانه ای دارد .

11- دو ویژگی شعر نیمایی را بیان کنید.

وزن اجباری است – قافیه وردیف اختیاری است.

12- در بیت زیر مشبه و مشبه به را بیابید.

چون آب روان می گذرد عمر و تو غافل

ای وای در این قافله گر فاصله بودی

13- تشبیه بلیغ را در عبارت زیر بیابید و نوع آن را مشخص کنید:

اسمی در دلهای ما جزء تخم محبت خود مکار

اضافی

14- در بیت زیر چه نوع تشبیهی بکار رفته است؟

آن قطره ی باران بر افته بو گل سرخ

چون اشک عروسی است بر افتاده به رخسار

15- در بیت زیر کدام کلمه در مفهوم استعاری بکار رفته است؟ آیا تشخیص است یا خیر ؟ چرا ؟

ای بخارا شاد باش و دیرزی میرزی تو شادمان آید همی

بله ؛ چون انسان مخاطب واقع شده است.

16- در بیت زیر کدام کلمه مجاز است ؟ علاقه و قرینه ی آن را بیابید.

جهان انجمن شد بر تخت اوی فرو مانده از فره و بخت اوی

قرینه

علاقه : محلیه

17- در بیت زیر کدام یک از کلمات مشخص شده مجاز و کدام یک حقیقت است؟

ماها ، پری رویا ، سخن با ما نمی گوید چرا

آخر من از دیوانگی با ماه می گویم سخن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20 -در شعر زير دو واژه را بيابيد كه با هم جناس» دارند .

شمع جويي و آفتاب بلند روز بس روشن و تو در شب تار

چشم بگشا به گلستان و ببين جلوه‌ي آب صلف در گل و خار

21-چرا مي‌گوييم در عبارت زير ، «جناس تام» وجود دارد ؟

« گفت آن يار كزو گشت سردار بلند جرمش اين بود كه اسرار هويدا مي‌كرد »

23-در عبارت زير ، سعدي با آوردن بخشي از يك آيه عيناً در كلام خويش ، از آرايه‌ي ............. بهره گرفته است .

« موسي (ع) قارون را نصيحت كرد كه اَحْسِنْ كَما اَحْسَنَ الله اليكَ. »

24-در كدام يك از ابيات زير ، آرايه‌ي «تناقص» ديده مي‌شود ، دليل خود را بنويسيد .

الف) بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي و مستوري ندانم

ب) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار

كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است

25-با توجه به بيت زير ، به سؤالات داده شده : پاسخ دهيد : ژ

«ماهي اين هفته برون رفت و به چشم سالي است حال هجران تو چه داني كگه چه مشكل حالي است »

الف) كدام كلمه ، داراي «ايهام تناسب» است ؟

ب) اين كلمه ، در بيت بالا به چه معناست ؟

پ) كلمه‌ي داراي ايهام تناسب ، با كدام واژه تناسب برقرار كرده است ؟

26-ارتباط ميان واژه‌هاي مشخص شده در بيت زير ، كدام آرايه‌ي ادبي را به وجود آورده است ؟

«هر كو نظري دارد با يار كمان ابرو بايد كه سپر باشد ، پيش همه پيكان‌ها»

27-با توجه به بيت زير :

«از عفو و خشم تو دو نمونه است ، روز و شب

وز مهر و كين تو دو نمونه است شهد و سم»

الف) در مصراع اول ، « لف‌ ها » را نشان دهيد .

ب) چه نوع لف و نشري در بيت زير ديده مي‌شود ؟

28-در ابيات زير ، آرايه‌‌هاي «تصدير ، حس آميزي ، اشتقاق ، اغراق ، حسن تعليل» را بيابيد .

الف) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب

ب) گل ، آن جهاني است نگنجد در اين جهان در عالم خيال چه گنجد ، خيال گل

پ) رسم بد عهدي ايام چو ديد ابر بهار گريه‌اش بر سمن و سنبل و نسرين آمد

ت) من كه باشم در ان حرم كه صبا پرده‌دار حريم حرمت اوست

ث) از صداي سخن عشق نديدم خوشتر يادگاري كه در اين گنبد دوار بماند

 

 

 

1-در بيت زير واژه‌هاي قافيه و رديف را مشخص كنيد :

هواي عشق ، مرا تازه در دل فتاده است

نظر كنيد كه دريا به ساحل فتاده است

2-كلمه‌ي نيلوفر الف ) چند واج دارد ؟ ب ) چند هجا ؟ ج ‌) علامت خاص آخرين هجاي ان را بنويسيد :

3-محتواي غزل الف ) در آغاز چگونه بود ؟ ب ) اين محتوا از چه زمان ج ) با ظهور چه كسي تغيير پيدا كرد ؟

4-چه تفاوتي بين بيت مصرع ميان تركيب بند و ترجيع بند وجود دارد ؟‌

5-كداميك از اشعار زير قطعه و كدام مثنوي است ؟

الف : گفت دزدي شحنه را كاي پادشاه آنچه كردم بود آن حكم اله

گفت شحنه آنچه من هم مي‌كنم حكم حق است اي دور چشم روشنم

ب : يا وفا خود نبود در عالم يا كسي اندر اين زمانه نكرد

كس نياموخت علم تير از من كه مرا عاقبت نشانه نكرد

6-شاهنامه فردوسي از نظر محتوا جزو كداميك از انواع مثنوي است ؟

7-رايج‌ترين قالب شعري در ميان روستاييان كدام قالب شعري است ؟

8-كدام يك از ابيات زير در قالب رباعي سروده شده است ؟

الف ‌: هر سبزه كه بر كنار جويي رسته است گويي ز لب فرشته خويي رسته است

پا بر سر سبزه تا به خواري ننهي كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است

ب : به صحرا بنگرم ، صحرا ته وينم به دريا بنگرم دريا ته وينم

به هر بنگرم كوه و درو دشت نشان از قامت رعنا ته وينم

9-تنها قالب شعر سنتي كه مصراع‌‌هاي آن با هم برابر نيستند كدام قالب شعري است ؟

10-بارزترين تفاوت شعر نيمايي و سنتي در چيست ؟

الف ) ‌وزن و قافيه ب ) درون مايه ج ) قافيه د ) طول مصرع‌ها و قافيه

11-در عبارت ( جان تو مرغي است نامش قفس ) چه اركاني از تشبيه حذف شده است؟

12-تشبيه بليغ را در مصرع زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد :‌

« دست از مس وجود چو مردان ره بشوي »

13-در تشبيه مركب زير طرفين تشبيه و وجه شبه را مشخص كنيد :

آن شاخه‌هاي نارنج اندر ميان ابر چون پاره‌هاي اخگر اندر ميان دود

14-استعاره را در ببت زير مشخص كنيد و نوع آن را بنويسيد :

اي ماه سرو قيامت ، شكرانه سلامت از حال زيردستان ، مي‌پرس گاهگاهي

15-يك استعاره مصرحه و يك استعاره مكنيه را در مثال‌هاي زير نشان دهيد :

الف : قضا چون زگردون فرو هشت پر مرا برف باريده بر پر زاغ

16-دو تشخيص در عبارت زير بيابيد :

بحر در لاكت اي حيوان كه سرما نهاني دستش اندر دست مرگ است

17-در بيت زير مجازهاي مشخص شده استعاره از چيست ؟

گلرگ را زسنبل مشكين نقاب كن يعني كه رخ بپوش و جهاني خراب كن

18-در بيت زير الف ) مجاز را مشخص كنيد ب ) نوع علاقه ج ) قرينه‌ي آن را بنويسيد :‌

بر آشفت ايران و برخاست گرد همي هر كسي كرد ساز نبرد

19-در بيت زير الف ) كنايه كدام است ب ) مفهوم آن چيست ؟ حج ) نشانه ، نمونه يا دليل است ؟

هنوز از دهن بوي شير آيدش همي راي شمشير و تير آيدش

20-الف ) سجع را در عبارت زير بيابيد . ب ) نوع آن را مشخص كنيد :

هر چه نپايد دلبستگي را نشايد .

21-در كدام يك از ابيات زير آرايه‌ي ترصيع وجود دارد ؟

الف– ما برون را ننگريم و قال را ما درون را بنگم و حال را

ب-آه از آن جور و تطاول كه در اين دامگه است

آه از آن سوزي و گداري كه در آن محفل بود

22-در كدام يك از ابيات زير آرايه‌ي تصدير و كدام آرايه‌ي تكرار وجود دارد ؟

الف-هم نظري ، هم خبري ، هم قمران را قمري

هم شكر اندر شكر اندر شكر اندر شكري

ب-ز خاك آفريدت خداوند پاك

پس اي بندا افتادگي كن چو خاك

23-جناس را در ابيات زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد :

الف-سوزد مرا ، سازد مرا در آتش اندازد مرا

وزز من رها سازد مرا بيگانه از خويشم كند

ب-خرامان شد سوي آب روان

چنان چون شده باز جويد روان

24-در ابيات زير در آرايه‌هاي (اشتقاق ، تصدير ، مراعات النظير ، تضمين ، تلميح ، تضاد و تناقص ) را مشخص كنيد .

الف-بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي ومستوري ندانم

ب-نرگسش بيمار بيني ، لاله‌اش دلسوخته غنچه‌اش دلتنگ يابي و بنفشه سوگوار

ج-يارب اين آتش كه بر جان من است سرد كن آن سان كه كردي بر خليل

د-اگر تو فارغي از حال دوستان يارا فراغت از تو ميسر نمي‌شود ما را

هـ- خواب و خورت زمرتبة خويش دور كرد

آنگه رسي به خويش كه بي‌خواب و خور شوي

و-خير تا خاطر بدان ترك سمرقندي دهيم

كز نسيمش «بوي چوي موليان آيد همي »

ز-گوش ترحمي كو كزما نظر نپوشد دست غريق يعني فرياد بي‌صداييم

25-در ابيات زير آرايه‌هاي ( اغراق ، ايهام ،‌ايهام تناسب ، حس آميزي ، لف و نشر و حسن تعليل ) را مشخص كنيد .

الف-روي و چشمي دارم اندر مهر او كاين گهر مي‌ريزد آن زر مي‌زند

ب-به زيورها بيارايند وقتي خوبرويان را

تو سيمين تن چنان خوبي كه زيورها بيارايي

ج-چنان سايه گسترد بر عالمي كه زالي نينديشد از رستمي

د-ما را در پياله عكس رخ يار ديده‌ايم اي بي‌خبر ز لذت شرب مدام ما

هـ-آشنا هستيم با سرنوشت تر آب ، عادت سبز درخت

روشني را بچشيم

و-به صديق كوش كه خورشيد زايد از نفست كه از دروغ سينه روي گشت صبح نخست

 

1-با توجه به ابيات زير به سؤالات داده شده ، پاسخ دهيد :

زان يار دل نوازم شكري است با شكايت گر نكته دان عشقي بشنو تو اين حكايت

عشقت رسد به فرياد دار از خود به سان حافظ قرآن ز بر بخواني در چاره روايت

الف ) كدام واژه «تخلص» را با علامت خاص خود نشان دهيد .

2-درون‌ مايه‌ي «چهارپاره» بيش‌تر چه موضوعاتي است ؟

3-كدام يك از ابيات زير ، نمي‌تواند «مطلع» يك «قصيده» باشد ؟ چرا ؟

الف ) جهان بر آب نهادست و زندگي بر باد غلام همت آنم كه دلد بر او ننهاد

ب ) خبري هست كه مرغان سحر مي‌گويند

آخر اي خفته سر از خواب جهالت بردار

4-هر يك از كلمات مشخص ‌شده‌ي بيت زير ، كدام يك از «پايه‌هاي تشبيه» هستند ؟

«روز چو شمعي بهخ شب ، زود رو و سرفراز شب چو چراغي به روز ، كاسته و نيمتاب »

5-يك « تشبيه بليغ اضافي » بسازيد كه واژه‌ي « دانش » ، مشبه آن باشد .

6-در مصراع زير :

« تو سرو جويباري ، تو لاله‌ي بهاري »

الف ) كدام يك از پايه‌هاي تشبيه ، حذف شده است ؟

ب ) اين « نوع تشبيه » چه ناميده مي‌شود ؟

7-كدام يك از تشبيهات زير ، « مفرد » و كدام يك « مركب » است ؟

الف ) بر گل سرخ از نم ، او فتاده لالي همچو عرق بر عذار شاهد غضبان

ب ) زلف تو مگر جانا اميد و ناز است

زيرا كه چنين هر دو سياه است و درز است

8-در كدام يك از ابيات زير ، آرايه‌ي « تشخيص » وجود دارد ؟ دليل خود را بنويسيد.

الف ) اي نسيم سحر ، آرامگه يار كجاست ؟ منزل آن مه عاشق كش عبار كجاست ؟

اي غنچه خندان ف چرا خون در دل ما مي‌كني ؟ خاري به خود مي‌بندي و ما را ز سر وا مي‌كني

9-با توجه بيت زير ، به سؤالات پاسخ دهيد :

« در اين بازار اگر سودي است با درويش خرسند است خدايا ، منعمم گردان به درويشي و خرسندي »

الف ) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟

ب ) استعاره از چست ؟

پ ) چه نوع استعاره‌اي است ؟

10-استعاره‌ي به كار رفته در كدام يك از ابيات زير ، « بليغ‌تر و مؤثرتر » است ؟ چرا ؟

الف ) فردا كه پيشگاه حقيقت شود پديد شرمنده رهروي كه عمل بر مجاز است

ب ) بخت ان نكند با من ، كان شاخ ، صنوبر را

بنشينيم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم

11-جمله‌اي بنويسيد و در آن واژه‌‌ي «قلم» را در « مفهوم مجازي » به كار ببريد .

12-با توجه به بيت زير :

«دل عامي بسوزي چو عذار بر فروزي تو از اين چه سودي داري كه نمي‌كني مدارا»

الف ) كدام كلمه در مفهوم مجازي به كار رفته است ؟

ب) « قرينه‌ » ي آن كدام است ؟

13-در بيت زير ، « دينار و درم » مجاز از چيست ؟ نوع علاقه‌ي ان را بنويسيد .

« آن كس كه به دينار و درم خير نيندوخت سر عاقبت اندر سر دينار و درم كرد »

14-كنايه‌ي به كار رفته در كدام بيت ، اثبات اين حقيقت است كه «آسايش بي رنج » در اين جهان وجود ندارد ؟

الف ) حافش از باد خزان در چمن دهر مرنج فكر معقول بفرما گل بي خار كجاست

ب ) نپندارم اي در خزان كشته جو كه گندم ستاني به وقت درو

15-در هر يك از ابيات زير ، كنايات را مشخص كنيد و مفهوم هر يك را بنويسيد .

الف ) چو بشنيد بيچاره بگريست زار اي كه خواجه دستم ز دامن بدار

ب ) دلا معاش چنان كن كه گر بلغزد پاي فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد

16-در بيت زير :

« لبخند تو خلاصه‌ي خوبي‌هاست لختي بخند ، خنده‌ي گل زيباست »

الف ) كدام « صامت » بيش از بقيه تكرار شده است ؟

ب ) نام آرايه‌ي ادبي حاصل از اين تكرار چيست ؟

17-در هر يك از عبارات زير ، بين كدام كلمات ، « سجع » وجود دارد ؟ « نوع سجع‌ها » را بنويسيد ؟

الف ) ملك بي دين باطل است و دين بي ملك ، ضايع .

ب ) هر كه را زر در ترازوست ، زور در بازوست .

18-در ابيات زير ، آرايه‌هاي « موازنه » و « ترصيع » را بيابيد . در هر مورد ، دليل خود را بنويسيد .

الف ) اي منور به تو نجوم جمال اي مقرر به تو رسوم كمال

ب ) شاكر نعمت به هر مقام كه بوديم داعي دولت به هر طريق كه هستيم

19-در هر يك از ابيات زير ، بين كدام كلمات ، بين كدام كلمات « جناس » به كار رفته است ؟ نوع هر جناس را مشخص كنيد .

الف ) اي گدايان خرابات ، خدا يار شماست چشم انعام مداريد از انعامي چند

ب ) كار دلم به جان رسد ، كارد به استخوان رسد ناله كنم بگويدم : دم مزن و بيان مكن

1-مقدمه عاشقانه قصيده چه نام دارد .

الف تعزل ب تخلص ج غزل د مطلع

2-كدام يك از شاعران زير به قطعه سرايي شهرت دارند .

الف ابن يمين ب حافظ ج نظامي د فريدون مشيري

3-اين شرح كدام شعر را به خاطر مي‌آورد . غزل‌هايي است با قافيه متفاوت كه بيت يكساني آن‌ها را به هم مي‌پيوندد .

الف مسمط ب قطعه ج تركيب بند د ترجيع بند

4-كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور تركيب بند است .

الف مولوي ب محتشم كاشاني ج فردوسي د پروين اعتصامي

5-اگر شاعر مقصود خود را تنها در يك بيت بيان كند به آن بيت.......... گويند .

6-قصيده شعري است كه از نيمه قرن ........ هـ . ق به تقليد از شعر......... گويند .

7-بنيان‌گذار مسمط ............. است .

8-در بيت زير كلمات قافيه و رديف را بيابيد .

هر كسي كو دور ماند از اصل خويش باز جويد روزگار وصل خويش

9-در بيت زير حروف قافيه كدامند .

هر كجا يوسفي باشد چو ماه جنت است ار چه كه باشد به قعر چاه

10-كلمه‌ي «دلگشا» چند صامت و مصوت دارد . ( به عدد بنويسيد )

11-هجاهاي كلمه‌ي «اختصاص» را مشخص كنيد . علامت خاص هجاها را بنويسيد .

12-اصلي‌ترين عوامل تأثير شعر را نام ببريد . يكي را به دلخواه توضيح دهيد .

13-زيباترين مختلص در قصيده كدام است . چرا ؟

14-تجديد مطلع در قصيده چيست . چرا شاعر تجديد مطلع مي‌كند .

15-نظام قافيه‌ها در غزل چگونه است .

16-ويژگي‌هاي شعر نيمايي را نام ببريد . (ذكر سه مورد)

17-قديمي‌ترين مستزاد در ديوان كدام شاعر پديد آمده است . محتواي اين نوع شعر چيست . (ذكر سه مورد)

18-مسمط را شرح دهيد .

19-اركان تشبيه را در مصرع زير مشخص كنيد .

يكي دختري داشت خاقان چو ماه

20-هر يك از اشعار زير در چه قالبي سروده شده‌اند . چرا .

الف سخن‌هاي ناخوش ز من دور دار .

به بدها دل ديو رنجور دار .

مگوي آن چه هرگز نگفته است كس

به مردي مكن باد در قفس

ب-بهترين مراتب آن بشتد

كان به فضل و هز به دست آيد

رتبت كان نباشد به استحقاق

زودش اندر نبا شكست آيد .

21-كدام يا از اشعار زير دو بيتي و كدام رباعي است . چرا .

الف) وقت است كه در برآشنايي بزنيم

تا بر گل و سبزه تكيه جايي بزنيم

زان بيش كه دست و پا فرو بندد مرگ

آخر كم از آن كه دست و پايي بزنيم ‌

ب ) اگر صد تير ناز از دل آيد .

مكن باور كه آه از دل بر آيد .

پس از صد سال بعد از مرگ فايز

هنوز آواز دلبر دلبر آيد .

22-بر پايه ويژگي قالب‌ها به سؤالات زير پاسخ دهيد .

الف مناسب ترين قالب براي ثبت لحظه‌هاي زودگذر شاعرانه است

ب قديمي‌ترين نمونه ترجيع بند از كدام شاعر است .

ج مناسب ترين قالب براي بيان داستان‌ها و مطالب طولاني است .

د قالبي كه وحدت موضوع دارد .

23-در تشبيه زير : الف هر يك از كلمات مشخص شده جزء كدام يك اركان تشبيهند .

ب كدام يك از پايه‌هاي تشبيه حذف شده است .

ثريا چون منيژه بر سر چاه دو چشم من بدو چون چشم بيژن

24-در ابيات زير چه نوع تشبيهي ديده مي‌شود طرفين تشبيه را مشخص كنيد .

الف- پير دهن برگ بر درختان چون جامه‌ي عيد نيكبختان

ب- چون آب روان مي‌گذرد عمر تو غافل

اي واي در اين قافله گر فاصله بودي

25-در عبارات و مصراع‌عاي زير تشبيه بليغ را بيابيد نوع آن ا مشخص كنيد.

الف تا كيمياي عشق بيابي و ز رشوي

ب الهي در دل‌هاي ما جز تخم محبت خود مكار

ج-دانش اندر دل چراغ روشن است .

26-در ابيات زير هر يك از كلمات مشخص شده استعاره از چيست .

الف هزاران نرگس از چشم جهانگرد برون شد تا بر آمد يك گل زرد

ب-چو تنها ماند ماه سر و بالا فشاند از نرگسان لولوي لالا

27-در مصراع زير چند استعاره وجود دارد مشخص كنيد .

بتي دارم كه گرد گل ز سنبل سايه بان دارد

 

+ نویسنده در شنبه دوازدهم بهمن 1387 |

پاسخ خود آزمايي هاي ادبيات (2) تخصصي پیش دانشگاهی

 خود آزمايي صفحه ي 9

1- شاعرچه چيزي را به بچگان عنقا تشبيه كرده است؟ وجه شبه آن چيست ؟ج- لكه هاي ابري كه درآسمان پراكنده بودند/ در پراكندگي ، تيرگي ، تحرّك .

2- مقصود از آبگون صحرا و صفحه ي مينا در اين قصيده چيست ؟      ج آسمان

3- ابر و آسمان در اين قصيده به چه چيز هايي تشبيه شده است ؟ به نظر شما كدام تصوير زيباتر است ؟

ج- ابر به:سيلاب / پيلان پراكنده/ گرد زنگار / موي سنجاب/ بچگان عنقا / چندن سوهان زده/ عبير بيخته/ دودين آتش تشبيه شده است.

   آسمان به :آب آسوده / آبگون صحرا / لوح پيروزه / صفحه ي مينا  تشبيه شده است .   تشبيه ابر به بچگان عنقا از همه زيباتر است .

4-دو ويژگي زباني و فكري و ادبي اين سروده رانشان دهيد .

ج-  ا لف - زباني : كمبود لغات عربي به كار بردن واژه هاي مهجور مانند « چندن»

        ب-فكري: شعر توصيف طبيعت است و واقع گرا مي باشد .          ج- ادبي :قالب قصيده است و تشبيه بيشتر از نوع حسي مي باشد .

5-وجه شبه در بيت هشتم چيست ؟ج- (تاريكي وجه شبه مصراع اوّل) و ( روشني وجه شبه مصراع دوم)

6- سروش اصفهاني و قاآني هر يك قصايدي به استقبال اين قصيده ي فرخي سروده اند يكي از از اين دو قصيده را از ديوان آن ها انتخاب و با اين در س مقايسه كنيد .

سروش : دو ابر بانگ زن گشت از دو سوي آسمان پيدا         به هم ناگا ه پيوستند و بر شــــد از دو ســــو غـــوغا

 قاآني : به گردون تيره ابري بامـــــــدادان بر شد از دريا         جواهــــر خيـــز و گوهــــر ريز و گوهــر بيز و گوهر زا

خود آزمايي صفحه ي 13

1- دو ويژگي نثر دوره ي ساماني را در اين متن بيابيد .ج- كوتاهي عبارت ها / تكرار اسم و فعل / كمي لغات عربي / كهنگي لغات 

2-عبارت « در جمله ي عرب طلب كرد و هيچ كس را نيافت فاضل تر و ... » يعني چه ؟

ج در تمام عربستان جست و جو كرد و كسي را دانا تر از او نيافت .

3- يكي از ويژگي هاي نثر دوره ساماني تكرار است دونمونه از آن در درس بيابيد .

ج-  اورا عبدالمسيح خواندندي پس اين نعمان عبدالمسيح را پيش نو شروان فرستاد /پس برفت و چون پيش سطيح رسيد ، سطيح در شرف مرگ بود .

4-گزاردن به معناي به جا آوردن ، پرداخت كردن ، ترجمه و تعبيركردن خواب به كار فته است چهار جمله بنويسيد و اين فعل را در معاني مختلف به كار ببريد .

ج- « به جا آوردن » چون نماز مغرب گزارد ....  / « پرداخت كردن» مردم مصر خراج گزار پادشاه بودند

« ترجمه و بيان كردن» خبر گزاري .... خبر داد  / « تعبير كردن» خوابگزاري جهت تعبير خواب خود بخواست

5-اين بيت خاقاني « دندانه ي هر قصري پندي دهدت نونو  / پند سر دندانه بشنو ز بن دندان » به چه مناسبت سروده شده و با كدام بخش از درس تناسب موضوعي دارد ؟

ج- هنگامي كه خاقاني از سفر حج باز مي گشت از خرابه هاي ايوان مداين باز ديد كرد وبا ديدن ويرانه هاي ايوان مداين خاطرات گذشته به يادش آمد و اين قصيده را سرود ( با اين بخش درس ارتباط دارد « انوشروان به خواب اندر چنان ديد كه بادي از آسمان بيامدي و كوشك او

همه ويران كردي و ازكنگره ها ي كوشك چهارده بماندي و باقي جمله ويران شدي و آتشي بيامدي و آن كوشك را بسوختي »

خود آزمايي صفحه ي 15

1- دو نمونه از ويژگي هاي نثر دوره ي سلجوقي و غزنوي را در متن اين درس پيدا كنيد .ج- آوردن تمثيل / حذف افعال / استفاده از لغات عربي

2-غرض نويسنده از آوردن دو داستان مرد درزي و پير مرد عكازه به دست چيست ؟ج- براي تأكيد و توضيح سخنان خود .  پيام حكايت مرد درزي « انسان بايد از لحظات عمر خود استفاده ببرد »  پيام حكايت پيرمرد « پيري و مرگ در كمين همه ي انسان ها است »

3- طنز موجود در دو داستان متن را بيابيد.ج- درزي در كوزه افتاد / اگر صبر كني و عمر يابي خود ( كمانك) رايگان به تو بخشند .

4-مقصود نويسنده از « بهره ي خويش از جواني به حسب طاقت بردار» چيست ؟

ج- تا آن جا كه مي تواني از دوران جواني خود بهره ببر .( به تعبير امروز : استفاده ي بهينه از ايام جواني )

خود آزمايي صفحه ي 23

1- با توجّه به معني تركيب هاي زير ، در متن درس ، شكل امروزي آن هارا بنويسيد .

(دررسيدن : پخته شدن ( (باز رسيدن:رسيدگي كردن، توجّه كردن )( دير دركشيدن : طولاني شدن )(  برآمدن : گذشتن) (ازش : از آن)

2-دو نمونه تشبيه با ذكر نوع آن ها در متن بيابيد .

ج-  « مير ماه است » « بخارا آسمان است »  « مير سرو است » « بخارا بوستان است » كه هر چهار مورد تشبيه بليغ اسنادي است .

3- سه نمونه از حذف فعل را درمتن بيابيد . ج- خزاين آراسته ، ولشكرجرار، و بندگان فرمانبردارد/هوا خوش بود، باد سرد، نان فراخ ، ميوه ها بسيا ر ...

4- بامقايسه قسمتي از نثر تاريخ بيهقي با چند سطر آغاز اين درس ، تفاوت هاي نثر بيهقي و نظامي عروضي را بيان كنيد .

ج-نثر تاريخ بيهقي بينابين است در حالي كه نثر چهار مقاله فني است / به كار بردن لغات عربي ، استفاده از تمثيل در چهار مقاله بيشتر است / در چهار مقاله سجع زياد ديده مي شود ولي در نثر بيهقي سجع كمتر به چشم مي خورد . در تاريخ بيهقي تكرار فعل زياد ديده مي شود و در چهار مقاله تكرار فعل كمتر است .

5- در كدام بيت رودكي آرايه ي جناس ديده مي شود ؟

ج- اي بخارا شاد باش و دير زي   مير زي تو شادمان آيد همي ( بين دو واژه ي « زي» جناس تام است .

6- با راهنمايي دبير خود تحقيق كنيد جشن مهرگان چه بوده است ؟

ج- جشن مهرگان جشني است كه هر سال روز شانزدهم مهر ما ه در ايران باستان برگزار مي شده و كشاورزان محصولات كشاورزي خود را به عنوان هديه براي شاه مي آوردند ( برخي معتقدند كه اين جشن به مناسبت تولّد آدم و حوا بر پا شده و شش روز ادامه داشت )

7- حافظ در يك از غزل هاي خود به مصراع نخستين شعر رودكي ، اشاره كرده است ، آن را در ديوانش بيابيد و در كلاس بخوانيد

ج- خيز تا خاطر بدان ترك سمرقندي دهيم    كز نسيمش بوي جوي موليان آيد همي

8-بند ( پاراگراف ) دوم درس را به زبان فارسي امروزي باز نويسي كنيد و سه نمونه از تفاوت هاي دو زبان تاريخي و امروزي را بنويسيد  در بخش معني عبارات بيان شده است .

خود آزمايي صفحه ي31

1-يكي از معاني« عبر» جاري شدن اشك است . شاعر در بيت اوّل چه بهره ي شاعرانه از اين كلمه و كلمه ي « ديده » برده است ؟ ج ايهام تناسب

2- كدام يك از زيبايي هاي ادبي بر شكوه و لطف بيت چهارم افزوده است ؟ج- آرايه ي تشخيص ( انسان انگاري )

3- مقصود از « زكات » دردو مصراع بيت ششم چيست ؟ج- در مصراع اوّل ( اشك ) در مصراع دوم ( آب.)

4- « را»  « در مصراع تا سلسله ي ايوان بگسست مداين را »  چه نوع رايي است ؟ ج- فك اضافه .

5-چه اشاره ي تاريخي در « سلسله ي ايوان » ديده مي شود ؟  ج- زنجير عدل انوشيروان كه بر سردر كاخ آويزان شده بود . 

6- شاعر با كدام پندار شاعرانه ، زمين را مست دانسته است ؟  ج- خوردن خون دل انوشيروان در كاسه ي سر هرمز .

7- مفهوم كلّي بيت « بس پند كه بود آن گه در تاج سرش پيدا      صد پند نواست اكنون در مغز سرش پنهان » را بنويسيد .

ج- عبرت آموزي، اين كه قدرت هاي دنيا فاني و ناپايدار است .( عبرت آموزي از مرگ ديگران و اين كه دنيا پايدار نيست. )

8- شاعر چرا خاك را گرسنه چشم مي داند ؟ج- زيرا اين همه انسان را بلعيده و سير نشده است  و تا هميشه انسان طعمه ي خاك است .

9- چه تفسيرمشهوري از باقي ماندن چهارده كنگره ي كاخ انوشيروان و خرابي بقيه ي كنگره ها ، كه در شب تولّدحضرت             محمّد (ص) اتّفاق افتاد خوانده ايد ؟ ج تفسير طبري 

10- قصيده ي ايوان مداين را نقد لغوي كنيد ( با توجّه به ادبيّات تخصصي ( 1) بخش نقد ادبي )

ج- منظور از نقد لغوي برر سي كار برد زبان و اصول و قواعد آن در يك اثر ادبي است چه شعر و چه نثر ، يكي از مواردي كه در نقد لغوي از آن بحث مي شود كار برد كلمه و خلق تعبيرات و تركيبات زيبا ، درست و خوش آهنگ است و اين كه هر كلمه در كجا بايد قرار بگيرد ، بحث مي كند كه در اين قصيده به طور كامل رعايت شده است .

خود آزمايي صفحه ي  39

1- عبارت « درويش را دست قدرت بسته است و توانگر را پاي ارادت شكسته » در نكوهش درويش است يا توانگر؟ يا هر دو ؟

ج- در مذمت توانگر ( درويش نمي تواند به كسي خير برساند امّا توانگر مي تواند و به ديگران كمك نمي كند)

2- مفهوم عبارت« فراغت با فاقه نپيوندد و جمعيت در تنگ دستي صورت نبندد » چيست ؟

ج- آسودگي خاطر با فقر و تنگدستي ممكن نيست .( آرامش خاطر در سايه ي ثروت و بي نيازي حاصل مي شود )   

3- بيت « خداوند نعمت به حق مشتغل                پراگنده روزي پراگنده دل » وصف حال چه كساني است ؟

ج- درويش و توانگر ( در مصراع اوّل وصف حال توانگر و در مصراع دوم توصيف حال درويش است )   

4- به كار بردن جمله ها و عبارت هاي كوتاه ، تضاد هاي فعلي و ايجاز در كلام از ويژگي هاي نثر سعدي است ؛ براي هر مورد دو شاهد در متن درس بيابيد .ج- ص 35  چون ابر آذارند و نمي بارند / بخورند و بدهند / نخورند و ندهند/قدمي از بهر خدا ننهند

5- درويش مورد خطاب سعدي در اين درس چگونه درويشي است و به چه صفاتي آراسته است ؟

ج- كسي كه ظاهر درويشان دارد و خوي و خصلت آن ها را ندارد.

6- بيت « به رنج و سعي كسي نعمتي به دست آرد  دگر كس آيد و بي رنج و سعي بردارد » وصف حال چه اشخاصي است ؟ج- افراد خسيس و بخيل

7- سه نمونه از حذف اجزاي جمله را كه بر زيبايي كلام افزوده است بيابيد .

گفتم : اي يار توانگران دخل مسكينان اند و ذخيره ي گوشه نشينان و مقصد زائران و كهف مسافران و محتمل بار گران از بهر راحت دگران .

8- قاضي كدام طايفه را بر ديگري ترجيح مي دهد ؟ درويشان يا توانگران را ؟ ج- هيچ كدام 

9- عبارت « اگر شب ها همه قدر بودي شب قدر بي قدر بودي » ياد آور كدام بيت درس است ؟

ج- اگر ژاله هر قطره اي در شدي            چو خر مهره بازار از او پر شدي  

10- نتيجه ي حكايت را كه در ابيات پاياني درس نهفته ، در چند جمله بنويسيد .

ج- به درويش سفارش  مي كند كه به آن چه خدا داده است راضي باشد و به توانگر مي گويد زماني كه قدرت و ثروت داري بخور و به ديگران كمك كن.

11- چهار نمونه از كار برد صنعت ترصيع و سجع را از متن استخراج كنيد .

ج- ترصيع به آن معنا كه در كتاب آرايه ها ي ادبي آمده در اين درس وجود ندارد .

12- از نويسندگان معاصر چه كسي را مي شناسيد كه به لحاظ كوتاهي جملات و حذف افعال به شيوه ي نويسندگي سعدي نزديك شده باشد ؟

ج- جلال آل احمد / دكتر شريعتي و جمال زاده

13- « كه » در اين درس گاه به معني « زيرا » به كار رفته  است سه نمونه را در درس مشخص كنيد .

ج- 1- مكن زگردش گيتي شكايت اي درويش   كه تيره بختي اگر هم بر اين نسق مردي    

    2-در من منگر تا دگران چشم ندارند / كز دست گدايان نتوان كرد ثوابي

   3- اگر قدرت جود است و گر قوت سجود توانگران را به ميسر شود كه مال مزگا دارند.

خود آزمايي صفحه ي49

1- اين بيت مشهور هاتف اصفهاني : « دل هر ذره را كه بشكافي   آفتابيش در ميان بيني » با كدام بخش از شعر ارتباط معنايي دارد ؟ج- مصراع دوم بيت اوّل   

2- چرا شاعر مغرب را به ادبار و مشرق را به اقبال تشبيه كرده است ؟

ج- براي مغرب ادبار و براي مشرق اقبال ذكر كرده  زيرا غروب همراه با تاريكي و مشرق همراه با روشني است

3- شاعر در بيت چهارم به چه نكته ي مشهود در انديشه ي عرفا ، اشاره دارد ؟

ج- فناء في الله و اين كه محبوب پر و بال تازه اي مي دهد بقاء بالله است ( عاشق با فاني شدن در راه عشق ارزشمند مي شود )  

4- «غربال ها » استعاره از چيست ؟  ج- آسمان ( منبع رزق و روزي)

5- در آخرين مصراع غزل چه نوع تشبيهي ديده مي شود ؟ج- بليغ اضافي ( سررشته ي آمال ها) 

6- از ويژگي هاي سبك هندي ، كار برد مضامين عاميانه در شعر است . دو نمونه در اين غزل نشان دهيد .

ج- ريشه ريشه شدن دامن / رمّال / پرچين شدن پيشاني / تنگ تر شدن سوراخ غربال / هر لحظه دارم نيتي چون قرعه ي رمّال ها 

7- يك نمونه اسلوب معادله در اين غزل صائب پيدا كنيد .ج- پيشاني عفو تورا پر چين نسازد جرم ما              آيينه كي بر هم خورد از زشتي تمثال ها  

8- در بيت دوم چه آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟ج - لفّ و نشر / تضاد / تشبيه/ تناسب/ تشخيص

خود آزمايي صفحه ي  53

1-يك نمونه ي نقد گونه در متن بيابيد و نوع آن را بر اساس مطالعه ي قبلي تعيين كنيد .

- قسمت مربوط به ضميري نقد فنّي است( ساحت ضميرش منبع معاني و پيرايه  فكرش فصاحت سحباني ...)

2-دو ويژگي سبكي اين متن را نشان دهيد .آوردن تركيبات غريب و نا مأنوس و عربي/ آوردن كنايات دور ازذهن.

3- از كجاي متن به تحوّل محتوا يي شعر دوره ي صفويّه پي مي بريم؟ صفحه ي 51 سطرچهارم( شاه حنّت مكان فرمودند كه من راضي نيستم كه شاعران زبان  به مدح و ثناي من آلايند قصايد در شأن حضرت شاه ولايت پناه و ائمه ي معصومين عليهم السّلام بگويند صله ي اوّل ، از ارواح مقدّسه ي حضرات و بعد از آن از ما توقّع نمايند . )

4- مقصود از هفت بندگويي چيست ؟تركيب بند هايي كه داراي هفت بند باشد.

5- نويسنده از مصرع « از احسن اوست اكذب او» چه استفاده اي كرده است ؟

اشعاري كه در مدح پادشاهان است اگر چه ظاهري زيبا دارد آن را رد مي كند و دروغ مي پندارد.

6- چند اصطلاح نقد ادبي كه در دوره ي صفويه رايج بوده ، در متن بيابيد .

- سخنان لآلي انتظام / درر غرر / پيرايه بندان سلسله ي سخن / هفت بند/ يكه بيت / سرخيل سخنوران/ معاني رنگين

خود آزمايي صفحه ي59

1-بيت دوم غزل بزم محبّت را با اين بيت غزل سعدي از نظر زيبايي شناسي مقايسه كنيد .

« با ساربان بگوييد احوال آب چشمم                 تا بر شتر نبندد محمل به روز باران »

- مبالغه ي شاعرانه دربيت طبيب نمايان تراست درحالي كه احساس وعاطفه درشعرسعدي دلنشين تروزيبا تراست.

2-منظور از «خاري كه در دل نشيند » چيست ؟  ج- خارغم عشق

3- معني روان و رساي بيت ششم را بيان كنيد .خنده ي معشوق به در ماندگي و ناتواني عاشق در عرصه ي عشق شگفت انگيز نيست  يا ( گل آزادگي سرو را مسخره مي كند و به او مي گويد تو چگونه آزاده هستي كه نمي تواني خود را از اين چمن آزاد سازي )

4- «ميان دو منزل » كنايه از چيست ؟ميان وجود و عدم تولّد ومرگ 

5- عناوين و تعينات در كجا رنگ مي بازند ؟بزم محبت و مجلس دوستي

خود آزمايي صفحه ي61

1- منظور نويسنده از قلم در عبارت « با اين قلم نوشتم » چيست ؟ج- با اين سبك و شيوه نوشته ام

2- معادل امروزي كلمات « في الفور بالمرّه و الآن » را بنويسيد .ج- ( في الفور Ü فوراً ،)  ( بالمرّه Ü يك باره)  ( الآنÜ اكنون ، اينك )

3- دو وجه مشترك سبك قائم مقام و گلستان سعدي را بنويسيد .ج- 1- رعايت سجع 2- آوردن شعر همراه نثر 3- ايجاز 4- حذف فعل

خود آزمايي صفحه ي63

1- چه تفاوتي بين اين بيت حافظ : «از دست غيبت تو شكايت نمي كنم      تا نيست غيبتي نبود لذّت حضور »  و بيت دوم درس ديده مي شود ؟

ج- در بيت دوم اين درس شاعر معتقد است كه غيبت صورت نگرفته است امّا حافظ دراين بيت غيبت را لازمه ي حضور يار مي داند چون در نگاه حافظ تا غيبت نباشد حضور لذتي ندارد / معشوق حافظ غايب است و معشوق در شعر فروغي حاضر است .

2) منظور از « صد هزار جلوه » چيست ؟ج- جلوه هاي گوناگون آفرينش ، آيات و نشانه هاي خداوند .

3- تشبيهي كه در بيت چهارم به كار رفته بيابيد و ار كان آن را مشخص كنيد.

ج-  آينه ي چشم ( چشم در انعكاس حقايق چون آينه است )( آينهÜ مشبّه به / چشم Ü مشبّه )

4- بيت « يار بي پرده از در و ديوار   در تجلي است يا اولي الابصار » با كدام بيت درس ارتباط معنايي  بيشتري دارد ؟

ج- با صد هزار جلوه برون آمدي كه من           با صـــد هـــزار ديـــــده تمــــاشا كـــنم تورا

5- چه آرايه اي بر زيبايي ابيات 4 و 8 افزوده است ؟

ج-    بيت 4 « بالاي خود در آينه ي چشم من ببين       تـــا با خــــبر ز عــــالم بالا كنم تورا » آرايه هاي تشبيه و جناس تام .

       بيت 8 « زيبا شــــود بــــه كارگه عشق كار من       هرگه نظر به صورت زيــــبا كـــنم تورا» آرايه ي « تصدير»

6- حضور معشوق در حرم و دير ، كعبه و كليسا و با مؤمن و ترسا نشان دهنده ي كدام ديدگاه عرفاني است ؟

ج- حضور يار در همه جا ( وحدت وجود )

7- محتواي كدام بيت درس به اين بيت سعدي نزديك تر است ؟

« گر مخيّر بكنندم به قيامت كه چه خواهي       دوست ما را و همه نعمت فردوس شما را »

ج- طوبي و سدره گر به قيامت به من دهند         يك جا فداي قــامت رعـــنا كنــــم تورا

خود آزمايي صفحه ي67

1- به نظر شاعر چه چيز مايه ي غم و اندوه انسان مي شود ؟ ج- مال و ثروت دنيا. 

2-دو انديشه ي محوري اين غزل را تعيين كنيد .ج- بي توجّهي به مال دنيا ، آزادگي و شرافت ، تواضع ، اهميّيّت نويسندگي.

3- با توجّه به عصري كه شاعر در آن زندگي مي كند ، محتواي اصلي غزل وي را مشخّص سازيد . ج- اجتماعي

4- چهار آرايه ي ادبي در چهار بيت اين غزل بيابيد .(در متن درس آمده است )

5- به راهنمايي دبير خود ، تحقيق كنيد كه منظور از « جمشيد جم » كيست و آيا كار برد اين تركيب درست است ؟

جمشيد نام پادشاه معروف كه در اوّل جم نام داشت يعني سلطان و پادشاه بزرگ و سبب جمشيد گفتن آن شد كه او سير عالم مي كرد ، چون به آذربايجان رسيد روز بود كه آفتاب به نقطه ي اوّل حمل ( اوّلين ماه سال مطابق با «فروردين» ) آمده بودفرمود كه تخت مرصّعي در جاي بلند گذاشتند و تاج مرصعي بر سر نهاد ه بر آن تخت نشست  چون آفتاب طلوع كرد شعاع و پرتو آفتاب بر آن تاج و تخت افتاد و چون به زبان پهلوي شعاع را«شيد» گويند اين لفظ به جم اضافه شد » جشن عظيم بر پا كرد و آن روز را « نوروز »  ناميد .

                                                                                                                ( نقل از لغت نامه ي دهخدا )

 ( كار برد جمشيد جم درست نيست زيرا جمشيد و جم نام يك نفر است و اين گونه موارد را اصطلاحاً « حشو» مي گويند )

خود آزمايي صفحه ي71

1- جمال زاده را پدر داستان كوتاه فارسي ناميده اند چه داستان نويساني را مي شناسيد كه كمال بخش كار او باشند ؟

ج- جلال آل احمد ، صادق هدايت ، جمال مير صادقي ، سيمين دانشور .

2- يكي از خصوصيّات نثر جمال زاده آوردن كلمات مترادف است، چهار نمونه را در متن بيابيد .

1- مهر و محبت          2- فيس و افاده            3 - ترسان و لرزان              4-  قهر و غضب

3- جز ويژگي گفته شده ، چه خصوصيّات ديگري در نثر جمال زاده ديده مي شود ؟ج- آوردن الفاظ عاميانه ، استفاده از طنز ، به كار بردن كلمات مترادف.

4- توصيف جمال زاده را از مكتب خانه با وضعيت مدارس امروزي مقايسه كنيد .

5- دو نمونه طنز در متن نشان دهيد .

ج- جارچي اشتهار معلّم خود مي گرديدند / با هزار فيس وافاده سطري بالاي آن نوشت / اگر نشناسم صد تا چوب كف دستي و كف پايي بخورم تا بشناسم .

خود آزمايي صفحه ي75

1) توصيف  شب مهتاب »  را جزء كدام يك از توصيفات ( تخيّلي سمبليك يا واقعي ) مي توان به شمار آورد ؟ چرا ؟

ج- تخيلي، چو ن شاعر بعد از گذشتن واقعه اي آن را به خاطر مي آورد و توصيف مي كند همچنين ار آرايه ها اسنفاده مي كند.

2- در اين شعر چهار تعبير عاميانه را مشخص كنيد .ج- كبكم خروس مي خواند ، چشم كار مي كند ، سراغ گرفتن  ، قاعدتاً

3- « شب مهتاب » در كدام نوع ادبي جاي مي گيرد ؟ با ذكر دليل توضيح دهيد .ج- -غنايي زيرا شاعر احساس خود را از طبيعت بيان مي كند.

4- سه نمونه از تشبيهات زيباي اين درس را نشان دهيد .( در متن درس بيان شده است )

5- شاعر « تابش مهتاب بر روي زمين » را چگونه توصيف مي كند ؟ج- مانند عروسي كه سفيداب كرده  باشد.

6- ذهن شاعر باديدن سايه روشن هاي تجريش به چه چيزي معطوف مي شود ؟ج- گذشته هاي تلخ و شيرين خودش.

7- توصيف شاعر از غروب آفتاب را ، با نمونه اي از توصيفات فردوسي مقايسه كنيد .ج- چو خورشيد تابان فرو بردپر       سيه زاغ پران فرو برد سر

8- در اين شعر شاعر ضمن توصيف طبيعت ، به طرح چه مسائلي پرداخته است ؟

ج- گذشته هاي تلخ و شيرين خودش و آرزوها و خاطرات خود را بيان مي كند.

9- چند نمونه حس آميزي در درس بيابيد .گذشته هاي سپيد و سياه ، روزگار تلخ و شيرين ، فكر نوراني ، رنگ اميد .

خود آزمايي صفحه ي80 و 81

1- در كجاي شعر اشاره به شرايط اجتماعي عصر شاعر نمايان تر و ملموس تر است ؟

ج- آي ادم ها كه برساحل بساط دل گشا داريد/نان به سفره جامه تان برتن/يك نفردرآب مي خواند شما را/ موج سنگين را به دست خسته مي كوبد

2) تأثير عناصر اقليمي را در اين شعر نيما نشان دهيد .ج-  دريا ، موج ،ساحل ، آب ، باد  ، گود كبود

3- منظور از « گود كبود » چيست ؟ج- جامعه ي فاسد ( مشكلات جامعه)

4- نمونه هايي از كاربرد عناصر سبك قديم را در اين شعر نشان دهيد .

         ج- گرفتستيد( گرفته ايد) ، دست يابيدن( دست يافتن)  ، كمر بند بر كمر بستن ( آماده شدن)

5- دريا در اين شعر نماد جامعه است در شعر عرفاني دريا نماد چيست ؟ج- در شعر عرفاني نماد « خداوند » است مانند  بيت زير از عطار

چون به دريا مي تواني راه يافت / سوي يك شبنم چرا بايد شتافت ( منظور از ‌«دريا » Ü خدا / منظور از «شبنم » Ü بهشت است ) و يا مولوي مي گويد « ماهيانيم و تو درياي حيات       زنده ايم از لطف اي نيكو صفات »

6- مصراع هاي زير را به نثر روان بر گردانيد .، چه جابه جايي در ساخت مصراع ها صورت گرفته است ؟

الف ) يك نفر دارد كه دست و پاي دايم مي زند Ü  يك نفر دائماٌ دارد دست وپا مي زند. 

ب) يك نفر در آب دارد مي كند ، بيهوده ، جان قربانÜ  يك نفر در آب دارد بيهوده جان را قربان مي كند.

ج) موج مي كوبد به روي ساحل خاموش Ü موج به روي ساحل خاموش مي كوبد.

د) پخش مي گردد چنان مستي به جاي افتاده ، بس مدهوشÜ مانند مستي به زمين افتاده و بيهوش پخش مي شود  .

7-به نظر شما تكرار هايي كه در شعر « آي آدم ها » است چه تأثيري در زيبايي شعر دارد ؟

ج- تأكيد آن را بيشتر مي كند  ، باعث انسجام موسيقي شعر شده است .

8- مواردي از ساختار زبان امروزي در شعر نيما بيابيد .

ج- آوردن فعل مضارع مستمر ، و استفاده از حرف ندا( آي ) ، در كار تماشاييد : مشغول تماشا هستيد .

خود آزمايي صفحه ي88

1-توصيف جزئي . رفتار و خصوصيّات افراد از ويژگي هاي داستان امروز است . نمونه اي از آن را در متن نشان دهيد .

ج- توصيف چهره ي پدر، معلّم ، توصيف محيط بيمارستا ن، توصيف قيافه معلّم .

2- دو ويژگي نثر جلال آل احمد را در اين نوشته با ارئه ي نمونه اي بيان كنيد .

ج- به كار بردن الفاظ عاميانه ، طنز و نثر شكسته، كوتاهي جملات .

3- سه اصطلاح عاميانه را كه بر تأثيرگذاري نثر اين درس افزوده پيدا كنيد .

ج- در رفتن ، مرده شورتون ببرد ، دم در ، يارو ، هيشكي  ، گل از گلم شكفت .

4- آيا مي توان اين داستان را يك نوشته ي سياسي دانست ؟ با كدام قرينه ؟ج- بله ( چون موضوع آمريكاييان را بيان مي كند.)

5- سه نمونه طنز سياسي و اجتماعي در متن داستان پيدا كنيد .

ج- لاك پشت سواري ، يك چيزش شده بود ، تا آب و برق به محل ببرد .

6- از ويژگي هاي سبكي مؤلّف به كار بردن تتابع اضافات است مانند : به رنگ جاي سيلي روي صورت بچّه ها . دو نمونه ي ديگر از درس بيابيد و بنويسيد .ج- سر جوخه ي كشيك پاسگاه تازه تأسيس شده ي كلانتري ، نواله ي تالار تشريح شما ، سفارش معلّم كلاس چهار.

7- نمونه اي از بان محاوره اي ( زبان شكسته ) درس را بيابيد و به فارسي معيار باز نويسي كنيد . فعاليّت دانش آموز

خود آزمايي صفحه ي91

1-در بيت سوم و هفتم چه ايهامي ديده مي شود ؟ج-- بيت 3 ايهام و بيت8 ايهام تناسب.  

2-چه ارتباطي بين مصراع اوّل  ودوم بيت چهارم مي توان يافت ؟

ج-- هر دو در دوري و فراق يار اشك مي ريزند( شاعر بين يك دامن اشك و ستارگان پروين رابطه ي شباهت به وجود آورده است .)

3- بيت ششم به چه باور عاميانه اشاره دارد ؟ ج- طالع بيني به وسيله ي ماه و ستارگان .  

4- اگر شاعربرخلاف سنّت شعري به سرزنش معشوق بپردازد ، بدان« واسوخت» مي گويند دركدام بيت اين ويژگي ديده مي شود ؟ج-بيت هشتم

5- خطاب « اي باد خزان » به كيست ؟ ج- معشوق

6- به نظر شما زيبا ترين بيت ( بيت الغزل ) اين غزل كدام است ؟  ج-  بيت پنج و بيت آخر 

7- نمونه اي ديگر از غزليات شهريار را در كلاس بخوانيد .

8- سه تصوير ( ايماژ) زيبا در اين شعر بيابيد .- ايماژ ( تصوير گرايي ( صور خيال )  ابيات 5 و 7 و 8 و بيت 4 ( تو هم اي دامن مهتاب پر از پرويني )

خود آزمايي صفحه ي107

1- با توجّه به تعاريفي كه از حماسه خوانده ايد آيا اطلاق عنوان حماسه به اين شعر درست است ؟ دليل خود را ارائه دهيد .

ج- بله ، چون كار هاي خارق العاده در اين شعر مطرح شده است و جنبه ي دلاوري و ملّي در آن ملموس است .

2- منظور شاعر از شانه هاي شهر چيست ؟ج- شانه هاي مردم شهر  ( مجاز)

3- دو مضمون تازه را كه پيش از انقلاب در شعر سابقه نداشته است در اين درس بيابيد .ج- مطرح كردن شهادت ، تشييع جنازه ي شهيد 

4- به نظر شما كدام قسمت شعر عاطفي تر است ؟ج- پاهايش به كرسي چسبانده بود تا گرم شود . 

5- واج آرايي در كجاي شعر ، بر زيبايي آن افزوده است ؟ج- وسعت وسيع كدام سجاده گسترده شد . 

6- يك مرثيه از گذشتگان ترجيحاً مرثيه ي خاقاني در سوگ فرزندش- رشيدالدّين - را در كلاس بخوانيد .

خود آزمايي صفحه ي111

1-« آب را كه مهر مادر توست »  اشاره به چه موضوعي در زندگي حضرت زهرا (س) دارد ؟ج- آب مهريه ي حضرت فاطمه است  .

2- مفهوم كنايي « كلاه از سر كودك عقل مي افتد » چيست ؟ج- عقل در برابر عظمت تو عاجزو حيران مي شود .

3-عبارت مشهور « شرف المكان بالمكين » با كدام بخش از شعر ارتباط معنايي دارد ؟

ج- در فكر آن گودالم كه خون تو را مكيده است هيچ گودالي چنين رفيع نديده بودم.

4- امام حسين (ع) چه جرعه اي به پيروان خويش مي آشاماند ؟ج- فرهنگ شهادت 

5- عبارت « تو تنها تر از شجاعت .... » چه مفهومي را در بر دارد ؟ج- تو تنها معيار شجاعت هستي يا شجاعت تو بي نظير است.

6- اين قسمت از زيارت اربعين :« وَبَذَلَ مُهجَتَهُ فيكَ ليستَنقذ عبادََك عن الضّلالة و حيرة الجهالة » « او ( حسين ) خونش را در راه تو داد تا بندگانت را از گمراهي و سرگرداني ِ ناداني نجات بخشد » با كدام بخش از شعر ارتباط معنايي دارد ؟

ج-  بر تالابي از خون خويش / در گذرگه تاريخ ايستاده اي / با جامي از فرهنگ / و بشريّت رهگذار را مي آشاماني.

7- يكي از سروده هاي مشهور عاشورايي را از شاعران گذشته در كلاس بخوانيد . ( فعاليت دانش آموز)

خود آزمايي صفحه ي116

1- خورشيد در مصراع دوم بيت اوّل استعاره از چيست ؟ج- سر مبارك امام حسين (ع)

2- با اين كه « صبر » داراي فضيلت و ارزش است ، چرا شاعر با صبوري كينه ي ديرينه دارد ؟

ج- زيرا منظور صبر در برابر ظلم و ظالم و به تعبير ديگر پذيرفتن ظلم است .

3- مفهوم كنايي بيت  ‌« از دست ما بر ريگ صحرا نطع كردند    دست علمدار خدا را قطع كردند » چيست ؟ ج- ما شر يك ظلم ستمگران هستيم

4- « زنجير خاييدن » كنايه از چيست ؟ج- تلاش بيهوده

5- مفهوم اين بيت را بيان كنيد « تسكين ظلمت شهر كوران را مبارك     ساقي سلامت اين صبوران را مبارك »

ج- شاعر در اين بيت غافلان را مسخره مي كند و مي گويد كه نبايد در برابر ظلم و ستم سكوت كرد .

6- دو ويژگي سبك شاعر را در اين شعر نشان دهيد . ج- آوردن رديف ، آوردن مثنوي با وزن بلند و داشتن آهنگ دلپذير ، استفاده از واژه هاي كهن

7- سه نمونه تلميح را در شعر بيابيد ( در متن درس بيان شده است )

8- دو ويژگي زباني در اين شعر نشان دهيد كه با سبك خراساني قرابت داشته باشد . ج- سادگي زبان ، كمي لغات عربي ، به كار بردن كلمات غير رايج

خود آزمايي صفحه ي123

1- در مورد ابعاد فرهنگي و اجتماعي عرفان و تصوّف توضيح دهيد .

ج- اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگي ياد شوند عارف وهر گاه با عنوان اجتماعي نشان داده  شوند غالباً متصوّفه ناميده مي شوند .

2- مقصد نهايي عرفا چيست ؟ ج- توحيد 

3- مفهوم « سير و سلوك » در تعبير عرفا چيست ؟ج- عرفان عملي مانند اخلاق است اين بخش از عرفان علم سير و سلوك نام دارد در اين بخش از عرفان توضيح داده مي شود كه سالك براي رسيدن به توحيد از كجا بايد آغاز كند و چه منازل و مراحلي را بايد به ترتيب طي كند ، البته همه ي اين منازل و مراحل بايد با اشراف    و مراقبت بك انسان كامل صورت گيرد .

4- به نظرعرفا رسيدن به مرحله ي توحيدچگونه ميسّر است ؟ج- عرفا معتقدند سالك با سير و سلوك و طريقت وعشق وبا اشراف ومراقبت يك انسان كامل بايداين راه طي كندازنظرعرفا رسيدن به اين مرحله كار عقل و انديشه نيست كار دل و مجاهده و سير و سلوك و تهذيب نفس است .

5- دليل اساسي وضع اصطلاحات و تعبيرات خاص در عرفان چيست ؟

ج- عرفا اصرار دارند كه افراد غير وارد در طريقت، از مقاصد آن ها آگاه نگردند زيرا معاني عرفاني براي غير عارف قابل درك نيست .

6- به نظر استاد مطهّري عارف حقيقي كيست ؟ج-  كساني هستند كه هيچ امتياز ظاهري با ديگران ندارند و در عين حال عميقاٌ اهل سير و سلوك عرفاني  مي باشند.

خود آزمايي صفحه ي127

1- در بيت پنجم شاعر به كدام ويژگي عشق اشاره كرده است ؟  ج- آزادگي عشق

2- چرا شاعر در بيت دوم سر را غمّاز مي خواند ؟ج- چون زبان در سر وجود دارد و همه ي اشارات در سر است و سر مركز ارتباط انسان با جهان خارج است .

3- چرا شاعر بي خبران از عشق را ، به مرغ خانگي تشبيه كرده است ؟

ج- استعداد پرواز دارند ولي از استعدادشان استفاده نمي كنند و در همان دنياي بسته ( محدوده ي خانه ) مي ماند و همّت پرواز بلند ندارد .

4- عبارت « عشق و مقصود كافري باشد » يعني چه ؟

ج- عشق وقتي با آرزوهاي شخصي همراه باشد كفر است0( عاشق بودن و به خواسته ي خود انديشيدن خلاف عشق است )

5- شاعر چگونه توانسته است مفاهيم بلند عرفاني را براي خواننده ملموس سازد ؟ج- به كمك تشبيه و تمثيل و نماد

6- در مقايسه ي بيت دوم درس با اين بيت مولانا « آينه ات داني چرا غمّاز نيست       زان كه  زنگار از رخش ممتاز نيست » تفاوت معنايي غمّاز را بنويسيد ؟ج- غمّاز در شعر مولوي به معناي پاك وصاف است ( معني مثبت دارد) امّا در شعر سنايي به معني سخن چين است و معني منفي دارد.( توضيح : آينه Ü استعاره از « دل» / زنگار Ü استعاره از « گناه و هوا و هوس » ( رخش Ü استعاره ي مكنيه)

7- مصراع « خطّه ي خاك لهو و بازي را ست » ياد آور مضمون كدام آيه ي قرآن است ؟ج-( انّما الدّنيا لعب و لهو و مفاخر و زينت ...)

8- « فسرده » در بيت 15 صفت جانشين اسم است يا قيد ؟ توضيح دهيد .ج- صفت جانشين اسم چون نقش نهادي دارد.

9- اين بيت اقبال لاهوري « نشان مرد مؤمن با تو گويم    كه مرگش چون رسد خندان بميرد » با كدام بيت درس قرابت معنايي دارد؟

ج- عاشقي را يكي فسرده بديد        كه هـــمي مردو خوش همي خنديد

  گفت كاخر به وقت جان دادن      خنده از چيست وين خوش استادن 

خود آزمايي صفحه ي130

1-« ترك خود كردن » يعني چه ؟ ج - خود را فراموش كردن ( هواهاي نفساني را از بين بردن )   

2_ مفهوم سخن« مجنون صفتي بايد كه ا ز نام ليلي شنيدن جان توان باختن » را بيان كنيد .

 ج- پاك بازي( آمادگي عشق داشته باشد) ( زمينه ي عشق داشتن لازم و ضروري است )

3- اين بيت حافظ « هر آن كسي كه در اين حلقه نيست زنده به عشق        بر او نمرده به فتواي من نماز كنيد » با كدام عبارت درس ارتباط معنايي دارد؟

 ج- حيات از عشق مي شناس و ممات بي عشق مي ياب.  

4- مفهوم آيه ي شريفه ي « يا ايهاالّذينَ آمنوا مَن يرتدَّ مِنكُم عَن دينهِ فَسَوفَ يَأتِي اللهُ بِقومٍ يُحبُّهم و يُحبُّونَه »

 (سوره ي مائده ، آيه ي 54) در كجاي متن آمده است ؟ 

اذا اَحبّ اللهُ عَبداً عَشِقَهُ و عَشِقَ عَلَيهِ فَيَقُولُ عَبدي أنتَ عاشِقي و مُحبّي و أنا عاشقٌ لَكَ وَ مُحبًّ لَكَ اِن اَرَدتَ اوّلم تُرِد.

گفت : او بنده ي خود را عاشق خود كند و آنگاه بر بنده عاشق باشد و بنده را گويد : تو عاشق و محبّ مايي و ما معشوق و حبيب توايم ( چه بخواهي و چه نخواهي .)

5- به نظر شما «عشق ميانه» چيست ؟ج- عشق دو طرفه ( عشق انسان به خدا و خدا به انسان )

خود آزمايي صفحه ي133

1- مولانا در اين تمثيل به كدام اصل عالي عرفاني اشاره مي كند ؟ج- اصل بقا به دنبال فنا حاصل مي شود( طلب و عشق)

2- در اين تمثيل تشنه ، ديوار ، و آب نماد چه چيزي هستند ؟ج- تشنه = سالك / ديوار = وجود مادي انسان و علايق / آب = محبوب  

3- صداي افتادن خشت در آب به چه چيرهايي تشبيه شده است ؟ج- صداي رباب ، بانگ اسرافيل ، رعد .

4- دو نمونه حس آميزي در اين شعر بيابيد .خطاب يار شيرين لذيذ  / صفاي بانگ آب. 

5- بيت « حجاب چهره ي جان مي شود غبار تنم      خوش آن دمي كه از اين چهره پرده بر فكنم » با كدام بيت شعر تناسب بيشتري دارد ؟

ج-- با بيت سجده نتوان كرد بر آب حيات/  تا نيابم زين تن خاكي نجات.

 وبا بيت «تاكه اين ديوارعالي گردن است/  مانع اين سرفرودآوردن است» نيز تناسب معنايي دارد.

6- مقصود شاعر از بيت« تا كه اين ديوار عالي گردن است    مانع اين سر فرود آوردن است » چيست ؟

ج-  تا وقتي كه انسان در بند جسم مادي است به خدا نمي رسد.

7- به نظر شما آيا بين اين تمثيل و بيت زير از مولانا :

« آب كم جو تشنگي آور به دست        تا بجوشد آبت از بالا و پست » تناقضي ديده مي شود ؟

ج- بلي،درتمثيل مولانا معتقد است كه بايد در پي وصال يار بود و در اين بيت مولوي مي گويد كه به دنبال وصال نباش و عشق خود را بيشتر كن تا درهمه جا معشوق را مشاهده كني.

8- غرّش رعد از چه جهت زيبا و دل انگيز معرفي شده است ؟ج- چون مقدّمه ي باريدن باران و در نتيجه سر سبزي و طراوت باغ و گلزار است .

خود آزمايي صفحه ي140

1- ساختمان ادبيّات عامّه بر چه اصولي استوار است ؟ج- واقع گرايي و خيال پردازي.

2- زبان و محتواي ادبيّات عاميانه چگونه است ؟ج- محتوا و درون مايه ي ادبيّات عامّه نيز اغلب برداشت ها و تلقّي هاي ساده و بي پيرايه ي اقوام ابتدايي و روستايي است ، زباني  روان و ساختي ساده دارد.

3- نقش ها و كار كرد هاي ادبيّات عامّه را بنويسيد .ج-ادبيّات عامّه موجب استحكام رفتار هاي اجتماعي مي شود و اصول اخلاقي را تحكيم مي بخشد . ادبيّات عامّه تلاش انسان است در گريز از محدوديّت ها ، ناكامي ها ، نابرابري ها ي اجتماعي و اقتصادي و محروميّت هاي گوناگون كه با آرامش خيال در قالب افسانه ها و قصّه ها وترانه ها بيان مي شود .

4- با مطالعه در ادبيّات عاميانه ي محل زندگي خود معلوم كنيد كدام گونه ادبيّات عاميانه در آن جا پايدار تر و غني تر است ؟ فعّاليّت دانش آموز

5- يك افسانه ي مشهور محلي را ضبط و باز نويسي كنيد و در كلاس بخوانيد .( فعّاليّت دانش آموز)

6- نقش شعر عاميانه در زندگي مردم چگونه است ؟ج- از گونه هاي شعر عاميانه در زندگي روز مرّه در موقعيّت ها و زمان هاي خاص استفاده مي شود چون تولّد نوزاد ، پرورش او ، عروسي و عزاداري ، دعا ، بدرقه ، اعياد و جشن هاي ديني و ملّي به هنگام كار يا استراحت و بالأخره در هر فرصتي كه مناسب باشد از اين اشعار سود برده مي شود .

7- به نظر شما چرا زمان و مكان در افسانه هاي عاميانه مبهم است ؟ج- چون مربوط به زمان هاي بسيار دور است وافسانه ها محل ظهور عناصر غير طبيعي و حوادث و وقايع كلّي است .  

خود آزمايي صفحه ي153

1- هز ل و هجو چه تفاوتي با طنزدارند ؟ج- هزل و تا حدّي نيز هجو غالباً با ركاكت لفظ و دشنام و عدم رعايت عفّت كلام توأم است و قصد شاعر در بيان آن ها ايجاد خنده و مسخره كردن است امّا در طنز هدف تنها خنداندن نيست بلكه نيشخند است نيشخند طنز غالباً كنايه آميز و توأم با خشم و قهري است كه با نوعي شرم و خويشتن داري همراه است .

2_ بناي طنز عمدتاً بر چيست ؟ وهدف نهايي آن كدام است ؟ج بناي طنز بر شوخي و خنده است امّا نه خنده ي شوخي بلكه خنده ي تلخ و جدي و درد ناك و همراه با سرزنش و هدف نهايي آن اصلاح و تزكيه است .

3- اشعار انتقادي ، اجتماعي ، بيشتر در چه دوره اي از تاريخ ايران رونق يافت ؟ چرا ؟

ج- تا حدّي در تمام دوران ديده مي شود امّا رواج آن مقارن است با دوره ي آشفته ي تاريخ ايران در قرن هاي ششم و هفتم و هشتم.

4- نام پنج تن از طنز نويسان گذشته و حال را بنويسيد .

ج- عبيد زاكاني،حافظ، سيد اشرف الدين گيلاني، دهخدا،‌بو اسحق اطعمه و...

5- انقلاب مشروطه چه تأثيري بر روند طنز پردازي داشته است ؟

ج- باعث رونق وگسترش طنز شد.

6- يك نمونه طنز از طنز پردازان موفّق معاصر انتخاب كنيد كه ويژگي هاي يك طنز خوب در آن ديده شود .فعّاليّت دانش آموز.

7- از ويژگي هاي ممتاز شعر حافظ « طنز رندانه » اوست . دو نمونه بيان كنيد .

ج-«حافظ به خود نپوشيد اين خرقه ي مي آلود               اي شيـــخ پاكــــدامـــن معذوردارما را»

 «مشكلي دارم زدانشــمند مــجلس بـازپرس               تــــوبه فرمايان چراخودتوبه كمترمي كنند»

خود آزمايي صفحه ي156

1- پيام دو طنز « گور پدر » و « خر گيري » را بيان كنيد .ج- الف) انتقاد از تجمّل گرايي طبقه ي ثروتمند  ب) انتقاد از مسؤلين نادان و بي كفايت حكومتي و آشفتگي روزگار. 

2- معادل امروزي « رنگ ريخت » و « بي تمييز » را در شعر مولانا بنويسيد .ج-رنگ پريده / بي شعور

3- يك نمونه طنز ديگر از متون گذشته در كلاس بخوانيد . ( فعّاليّت دانش آموز)

4- پيام اجتماعي كدام قطعه ، از ديگر قطعه ها قوي تر است ؟ج- خر گيري  

5- در اين حكايات طنز و هجو را از هم  تشخيص دهيد . با ذكر دليل.ج- خر گيري وگور پدر و خانه ي ما» طنز و« شاعر مهمل گو» هجو

6- كدام حكايت بياني تلخ و گزنده ، و لي مفهومي عالي دارد ؟ج- خر گيري

خود آزمايي صفحه ي161

1- با توجّه به متن درس دو ويژگي نثر دهخدا را بيان كنيد .

ج- سادگي و صميميّت ، استفاده از ضرب المثل و كنايه ، تكيه كلام عاميانه ، اجتماعي و مردمي بودن .  

2- عبارت كنايي « موي دماغ شدن » « آب بر داشتن چيزي » « دست كسي را در حنا گذاشتن » « آن روي كار بالاست » يعني چه ؟

ج-- مفهوم عبارات كنايي به ترتيب « مزاحم كسي شدن » « هزينه برداشتن » « كسي را گرفتار كردن » « مانع از كار كسي شدن »           «كار نتيجه ي بدي دارد»( كار دستش داده)

+ نویسنده در شنبه دوازدهم بهمن 1387 |

تعزيه و تاريخچه‌ي آن:

تعزيه در لغت به معني عزاداري وروضه‌خواني است ودر اصطلاح، نوعي نمايش مذهبي است كه از دير‌باز، بين شيعيان اجرا مي‌شده‌است. معادل اروپايي اين واژه passianplay است كه به نمايش‌هاي پرشور مذهبي كه به بيان رنج‌هاي عيسي (ع‌) مي‌پردازند، اطلاق مي‌شود.

 موضوع تعزيه ذكر مصايبي است كه بر خاندان پيامبر اسلام (ص) رفته‌است اما اصلي تعزيه كه در ايام محرم اجرا مي‌شود،

مربوط به شهادت امام حسين (ع) و يارانش در واقعه‌ي كربلا است.

 مي‌دانيم كه اروپاييان ادبيات جهان را به چهار نوع ادبي (نمايشي، حماسي، غنايي و تعليمي) دسته‌بندي مي‌كنند، بر پايه‌ي اين دسته‌بندي، بايد تعزيه را در ادبيات نمايشي جاي داد. بنابراين مي‌توان‌گفت كه فن نمايش در ايران تا پيش از دوره‌ي قاجاريه به شبيه‌خواني( تعزيه ) منحصر مي‌شده‌است، به‌عبارت ديگر، تعزيه قديمي‌ترين نوع ادب نمايشي در ايران است .

  تعزيه ظاهرا ، در ابتدا به ابتكار احمدبن‌بويه (معزالدوله ) از پادشاهان سلسله‌ي ايراني آل‌بويه كه 320-448هجري قمري در ايران حكومت مي‌كردند، پديد آمد . معزالدوله كه شيعه‌مذهب بود، پس از تصرف بغداد و تسليم خلافت عباسي دستور داد هر ساله ده روز اول محرم، بازار بغداد تعطيل شود ومردم به عزاداري بپردازند . ظاهرا تعزيه‌ها در اين دوره صامت بوده و افراد نمايش با لباس‌هاي مناسب سوار و پياده خود‌نمايي مي‌كرده‌اند .

  در دوره‌ي سلجوقيان اين رسم، جنبه‌ي عمومي‌تري پيدا‌كرد و به صورت اجراي شبيه‌خواني درآمد و با شعر و آواز همراه شد كه مي‌توان آن را ملودرام (melodrama) ناميد. در مرحله‌ي بعد،گفت‌وگو نيز به شبيه خواني افزوده‌شد . بنابرين ، تعزيه سه مرحله‌ي تكاملي داشته‌است : اجراي صامت ، شبيه‌خواني همراه با شعر و آواز و افزوده‌شدن گفت‌وگو . اگرچه شبيه‌خواني در عصر صفويه همچنان در ايام محرم رايج بود ، تكامل آن دردوران ناصرالدين‌شاه قاجار اتفاق افتاد . احتمالا، مشاهدات شاه در سفرهاي خود از تئاترهاي اروپا در پيشرفت كار تعزيه بي‌تاثير نبوده‌است .

 متن تعزيه‌نامه‌ها در ازمنه‌ي نسبتا اخير تهيه شده است ومعمولا مطالب آن‌ها نوشته‌نمي‌شده و تنها ، روي ورقه‌اي براي تعزيه‌خوانان يادداشت مي‌شده‌است ، بنابراين غالبا نام مؤلفان آن‌ها بر ما مجهول مانده‌است. بعضي از اين تعزيه‌ها را دانشمندان اروپايي، ترجمه و چاپ كرده‌اند از جمله مجموعه ي متعلق به فتحعلي‌شاه قاجار ، مركب از سي‌وسه مجلس كه مترجمان آن الكساندر‌خودسكو ، شارل‌ويروللو و روبرهانري هستند . كسان ديگري مانند كريمسكي و برتلس و ويليام‌بنجامين نيز تاليفاتي درباره‌ي تعزيه‌هاي ايراني دارند . از ميان تعزيه‌شناسان ايراني هم مي‌توان دكتر عنايت‌الله شهيدي ، صادق همايوني ، جابر عناصري ، بهرام بيضايي و زهرا اقبال را نام برد .

صحنه‌ي نمايش در تعزيه ، عبارت از سكوي مدور يا چهار گوش بود كه تماشاگران بر گرد آن مي‌نشستند. زنان در تعزيه نقشي نداشتند و نقش آنان را جوانان كم سن و سال ايفا مي‌كردند.در تعزيه بزك معمول نبود ، شبيه‌خوانان انبيا يا موافق‌خوانان ، لباس سبز بر تن مي‌كردند و اشقيا يا مخالف‌خوانان ، لباس قرمز . ساز‌هاي معمول تعزيه ، كوس ، دهل ، سرنا، كرنا، شيپور، سنج، ني، قره‌ني و طبل بود.

شبيه‌خواني‌ها بيشتر جنبه‌ي عزاداري داشته ولي شبيه‌خواني‌هاي خنده داري هم بوده كه از آن جمله است عروسي قريش ، سليمان وبلقيس و امپراتور و والي شام .                                                                                                   

توضيحات متن درس چهارم :

صفحه‌ي 26 بيت 5 ) بهترم از جان : بهتر از جان من

صفحه‌ي 26 بيت 7 ) نه همين آب ز مهريه‌ي زهراست : اشاره به سخن پيامبر(ص) كه فرات را مهريه‌ي فاطمه(س) مي‌داند. در اين بيت از زبان امام حسين(ع) گفته‌مي‌شود : من از آب رودخانه‌اي (فرات) منع مي‌شوم كه مهريه ي مادرم فاطمه(س) است .  

ص 26 ب 8 ) شقاوت‌شعار : سنگ‌دل در سخن و رفتار

ص 26 ب 9 ) فرزند خيرالانام : فرزند پيامبر ( منظور امام حسين است )

ص 26 ب 10 و 11 ) زعم : گمان   اين پر گناه : يزيد   معني : گرچه يزيد گناه‌كار ، سياه‌كاري و سركشي فراواني نموده به گمان شما طفلان من چه گناهي دارند كه در كنار آب ، از تشنگي جان دهند؟

ص 27 ب 1 ) ناوك : تير

ص 27 ب 5 ) چرايي ديده تر : چرا گريان هستي ؟

ص 27 ب 6 ) عالمين : دو جهان (مثني است )

ص 27 ب 7 ) دشت وهامون : منظور ، صحراي كربلا است .

ص 27 ب 9 ) مصراع دوم : ديگر برگشتن به سوي خيمه نصيب ما نمي‌شود .

ص 28 ب 1 ) در اين بيت، عيب قافيه وجود دارد زيرا اگر واژه‌ي “ امروز ” را رديف فرض كنيم، پيش از آن ، قافيه‌اي ديده نمي‌شود .

ص 28 ب 2 )  مصراع دوم، اشكال وزني دارد واج “ م ” در واژه‌ي “ شويم ” وزن را برهم زده است .  شرار ( به كسر “ش” ) به معني بدي‌ها و بدي كردن است اما در اينجا به غلط ، به معني بدكاران به‌كار رفته‌است .

ص 28 ب 3 ) پا در ركاب نهادن : سوار شدن خسرو گردون : شاه آسمان = خورشيد ( استعاره از امام حسين(ع) است . وقار من: مايه‌ي سنگيني و ارزش من

ص 28 ب 5 ) تنهاييم ، با سه هجا خوانده‌شود ( تن / ها / ييم )

ص 28 ب 6 ) معني بيت : اي فاطمه اگر در صحراي شورانگيز كربلا حضور داشتي و غبار از چهره‌ي حسين(ع) مي‌زدودي چه مي‌شد ؟ ( اي كاش حضور داشتي )

ص 29 ب 1 ) در شهادتم تاخير شده و ديگر نمي‌توانم بردباري كنم

ص 29 ب 3 ) وقتي پرچم پيروزي ( حكومت عادلانه‌ي مرا ) برپا كردي ، در ميدان جنگ ، مرا همراهي كن .

ص 29 ب 4 ) رنگ : رنگين ( خون‌رنگ )

ص 29 ب 6 ) از زاري : با رنج و اندوه     نيك : كاملا 

ص 29 ب 10 ) بيت ، قافيه ندارد .

ص29 ب 11 ) مصراع دوم : اي حسين اگر جان فداي تو كنم ، نشانه‌ي خوش بختي من است .

ص 30ب 2 ) اين صفحه : سپاه دشمن ( صفحه : صحنه‌ي جنگ )                                                                  ص 30 ب 3 ) ماوا كني : منزل بگزيني ( بربالين من بنشيني )                                                                        ص 30 ب 6 ) اصل بيت از سعدي است با فعل بگريم به جاي بگرييم                                                               ص 30 ب 7 ) ناكس : يزيد و يارانش                                                                                                ص 30 ب 8 ) ننگ و نام : آبرو و حيثيت                                                                                                 ص 30 ب 9 ) عالم ذر (zar) : جهاني كه ابناء بشر چون ذرات از پشت آدم ابوالبشر بيرون شده وخداي تعالي آنان را به اقرار و اعتراف وجود خويش واداشت ( در اين بيت به معني جهان است ) معني بيت : شما(يزيديان) در جهان به خدا شرك ورزيده وبا رسول خدا دشمني كرديد .                                                                                                               ص 31 ب 1 ) جوي : به اندازه‌ي يك جو (ذره‌اي ) معني مصراع دوم : شهادت را از پدرانم به ارث برده‌ام                       ص 31 ب 2 ) جهان‌آفرين : خداوند  مصراع دوم را با توجه به اين كه بين جهان و آفرين ، فاصله وجود دارد ، نه نيم‌فاصله ، به دو شكل مي‌توان خواند : الف) كه خداوند بر من آفرين گويد ب) كه جهان (مجاز از مردم جهان ) بارها بر من آفرين گويند. ص 31 ب 3 ) مظهرالعجايب : مايه‌ي شگفتي (منظور ، امام علي (ع) )  والي‌الولي : صاحب دوستي و ولايت                           باب : مخفف بابا              تاج‌دار : پادشاه ( در اين جا ، امام علي كه مايه‌ي افتخار است )                                                                    ص 31 ب 4 ) معني بيت : اي ابن سعد ستم‌كار از ما امان ( پناه ) بخواه زيرا قيامت آغاز شده‌است ( برملا در اين بيت،در معني،  زايد است )                                                                                                                              ص 31 ب 5 ) ظلمت : در اين جا به معني مرگ است  مطلع نورين : دو خاستگاه نور ( دو چهره‌ي نوراني )                  ص 31 ب 6 ) امام زمان : امام حسين (ع )   گروه جبان : سپاه بي جرات ( ترسو )                                              ص 31 ب 7 و8 ) در اين دو بيت، اگر واژه‌ي الحذر را رديف بگيريم ، قافيه وجود ندارد زيرا زيرا قافيه بايد بي‌فاصله ، پيش از رديف قرار گيرد . همچنين ، حرف اضافه‌ي به ، قبل از كلمه‌ي داد ، حذف شده‌است .

ص 31 ب 9 ) گبر : زرتشتي (در اين‌جا نامسلمان و كافر )    دغا : ناراست ، نيرنگ‌باز  ( با اين كه شمر و ابن‌سعد ، هردو روياروي امام حسين(ع) هستند ، اما شمر ، ابن‌سعد را با صفات ناپسند گبر و دغا خطاب مي‌كند و اين از ويژگي‌هاي تعزيه است. )

ص 32 ب 2 ) شه دين : حسين(ع)     خوش نوكري : براي او يار با وفايي هستي .

ص 32 ب 3 ) اگر دوست واقعي او هستي ، خاك راهگذار او شو ( فداي او شو ) يا او را سيراب كن و يا به خاطر او كشته شو .

ص32 ب 4 ) مصراع اول : هر لحظه خداوند را ستايش مي‌كنم زيرا مرا خوش‌بخت نموده‌است ( منظور از نيك‌اختري ، دست‌يابي به درجه‌ي شهادت است .)  توجه :  حرف “ن ” در واژه‌ي حسين در وزن  اين بيت ، زايد است .

ص 32 ب 5 ) دو واژه‌ي يا و الا  در نوشتار ، قافيه هستند و در تلفظ ، نمي‌توانند قافيه باشند بنابراين الله  تكرار قافيه است .

ص 32 ب 6 ) مصراع اول : اي مايه‌ي اميدواري دوستان

 پاسخ خودآزمايي‌هاي درس چهارم :

1)      ص 31 ب 7 و 8       ص 32 ب 5                 ص 29 ب 10              ص 28 ب 1

2)      الف : ص 31 ب 5 ( شمر ، عباس و حسين را خاستگاه نور ( مطلع نورين ) مي‌داند

  ب : ص 31 ب 6 ( عمر سعد ، حسين(ع) را امام مسلمانان مي‌داند .

   توضيح اين كه اين ويژگي، نشانه‌ي ارادت فراوان سازندگان تعزيه به حسين(ع) ويارانش است زيرا انان حاضر نيستند حتي درگفتار دشمنان امام نيز ، ايشان را كوچك و به‌ناحق جلوه دهند .

3 ) بين تئاتر وتعزيه تفاوت‌هاي فراواني وجود دارد ، ازجمله : آ ) موضوع تئاتر متنوع است وموضوع تعزيه مشخص  ب ) تئاتر در جايگاه ويژه‌اي اجرا مي‌شود اما تعزيه جايگاه خاصي ندارد . پ ) تعزيه معمولا در زمان‌هاي مشخصي ( سوكواري‌هاي مذهبي ) اجرا مي‌شود اما اجراي تئاتر ، درهر زماني رايج است . ت ) تئاتر خاستگاه اروپايي دارد و تعزيه خاستگاه ايراني  ث ) درايران، سابقه‌ي تعزيه بسيار بيش‌تر از تئاتر است . و ….

 

توضيحي مختصر در باره‌ي نمايش روحوضي :

                                                                                                                                                                      نمايش روحوضي به نمايش هايي گفته مي شد كه در محدوده يك قرن، سه ربع قرن يا نيم قرن پيش، به مناسبت مجالس شادماني، به خصوص عروسي، روي تخت حوض انجام مي شده است. اغلب خانه ها در گذشته حوض داشته اند؛ اين حوض را تخته پوش مي كردند و چون يك مقدار از سطح زمين بلندتر بود، حالت سكويي را پيدا مي كرد. روي اين سكو نمايش هاي شادي آور اجرا مي كردند. به همين جهت اين نمايش ها را تخت حوضي يا روحوضي اسم گذاشتند.
پيش ترهابه اين نمايش ها تقليد يا مضحكه مي گفتند. نمايش هاي تقليد بنا به نوشته آقاي بيضايي در كتاب نمايش در ايران، «به دو دسته تقسيم مي شوند، كچلك بازي و بقال بازي. بقال بازي تا اواخر دوره قاجار وجود داشت. ظاهرا روحوضي از دل بقال بازي بيرون آمده است. گزارش هايي كه راجع به تاتر «كريم شيره اي» در حضور ناصرالدين شاه نوشته شده، وضعيتي مشابه روحوضي را به تصوير مي كشد.

 

+ نویسنده در شنبه دوازدهم بهمن 1387 |

هو الجميل

یک صد و بیست  نمونه سوال از زبان فارسي 1 دبيرستان  (تمام كتاب)

دستور زبان 8نمره ( 48 سوال)  از سوال 1 تا 48

1- هر يك از واژه هاي زير از نظر ساخت چه نوع اسمي هستند ؟

آفتاب :          سفید رود:        کبوتر:             گوسفند:                  کتابخانه :               گلدان:                  باغبان:                  دهنه :

2- نقش نماها را در عبارت هاي زير بيابيد و نوع آن ها را بنويسيد . و علامت نقش نمای اضافه چیست؟

« هوا سرد بود و برف سنگيني، زمين را پوشانده بود .»

دو دست را برركاب گذاشت . پروردگارا ! باران رحمتت را بر من ببار .

3- چرا واژه هاي «كتاب » در جمله ي زير يك اسم جنس است ؟

« در لحظات تنهايي كتاب بهترين هم صحبت است .»

4-با توجه به جمله ي « مادرشان نبود و از تنهايي بيشتر مي ترسيدند .»

الف: فعل « مي ترسيدند» را به صورت ماضي بعيد بنويسيد ( با توجه به شخص فعل )

ب: اين فعل ( مي ترسيدند ) گذرا به چيست ؟

5- نمودار گروه هاي اسمي زير را به طور كامل رسم كنيد .

همه ي آن زيبايي ، پروانه ي زيباي خيال ، اين چهار دانش آموز زرنگ ، كدام كتاب تاريخ ، هر هفت روز هفته

6- در جمله ي زير كدام واژه ها ضمير هستند ؟ آن ها را به صفت تبديل كنيد

پرسيد : چه مي گويد ؟ مگر اين را نمي بيني ؟

7- نام هر يك از اجراي جمله هاي زير را بنويسيد .

دو ستم بهترين لباس هايش را پوشيده بود

8- براي نمودارهاي زير ، يك گروه اسمي مثال بياوريد .

 

 

 

 

 

 

 

                                   گروه اسمي                        گروه اسمي                                     گروه اسمي

صفتبياني

 

 

 

 

 

9-صفت عالي ( وابسته پيشين ) را در يك گروه اسميبه كار ببريد .

10- جدول زير را كامل كنيد.

فعل

بنمضارع

صفتفاعلي

صفتليافت

صفتمفعولی

شناسه

شخص

ميديدم

 

 

 

 

 

 

مينويسيم

 

 

 

 

 

 

خوردهبودي

 

 

 

 

 

 

 

11- با توجه به گروه اسمي « كوبنده ترين مقالهها » :

الف : واژه ي « مقاله » اسم عام است يا خاص ؟ چرا؟

ب: « كوبندهترين » چه نوع صفتي است ؟

12- در عبارت زير يك ضميرمشترك و يك ضمير شخصيبيابيد و بنويسيد .

« او برايهمه دل مي سوزاند ، گويا خود را مسو ول زندگي همه مي داند .»

13-كدام يك از اسم هاي زير ، ساده ، مركب يامشتق هستند ؟

سيما :     خنده:     گرفتار:    تند باد :     چهل ستون:      دانشگاه :      مداد:         علي اكبر

14- جمع مكسر واژه هاي زير را بنويسيد.

قله :     دعا :       زمان :      راي:            شاهد:   عمل :    كاسب :        نتيجه :     ماده:        كافر :

15- هسته هاي گروه هاي اسمي زير را مشخص كنيد ونام وابسته هاي پيشين و پسين اين گروه هاي اسمي را بنويسيد.

« همان دودوست شاعر من » - بهار گذشته دو سال بودكه آن جا بودم - هر پنج دانش آموز كلاس اول – هميندو كتاب جغرافي »

16- واژه ي « كدام » را در دو جمله ي جداگانه ،يك بار به عنوان ضمير پرسشي و يك بار صفت پرسشي به كار ببريد.

17- واژه ي « حافظ » را با نقش نماهاي كسره وحرف ندا در جمله هاي جداگانه به كار ببريد .

18- در عبارت هاي زير خبر و صاحب خبر كدامند ؟

گنجشك ها بانوك باز بر شاخه ها چرت مي زدند .

19- ثابت كنيد واژه ي « جواهر » امروزه در معنيمفرد به كار مي ورد .

20- از مصدر « گسستن » يك صفت لياقت و از مصدر «روييدن » يك صفت فاعلي بسازيد .

21- چرا واژه ي « كدام » در جمله ي زير صفتپرسشي است نه ضمير پرسشي ؟ « به كدام سو مي رود ؟»

22- با توجه به متن زير به سوال ها پاسخ دهيد:

« شتر آهسته مي رود ......... آبادي از پس گرمايي كه بر دشت نشسته است، خود را نشان مي دهد . خاربن ها به زمين چنگ زده اند و سنگ ريزه ها از زيرپايش سُر مي خورند .

الف: زمان و نوع فعل هاي مشخص شده را بنويسيد .

ب: ثابت كنيد كه « زمين » يك اسم عام است .

پ : فعل جمله ي اول گذرا است ياناگذر؟

ت: در عبارتبالا يك اسم مركب مشخص كنيد .

23- زمان دقيق فعل هاي زير را بنويسيد.

كشيده باشم:               مي شنوم :               می شنیدم :                   گفته بودی :                 افتاده است :          می سوزند:

24- واژه ي « شاعر» را با نقش نماهاي ( حرف نداو حرف اضافه ) در دو جمله ي جداگانه به كار ببريد.

25- در جمله هاي زير قيدها را شناسايي كنيد ونوع آن ها را بنويسيد .

او از طفوليت علاقه به ادبيات را همواره در سر داشته است .

شايد بهخوبي نتوانستم با او سخن بگويم.

26- براي هر يك از كلمه هاي زير يك صفت و يكمضاف اليه بنويسيد .

 

 


وابستهي پيشين

                 صفت : کاغذِ ......................                                          صفت : دریا ..................................

الف: كاغذ                                                               ب : دريا                          

                 مضاف اليه : کاغذِ ......................                                  مضاف اليه : دریا ..................................

27- با فعل « خوراند» يك جمله بسازيد و اجزاي آن را مشخص كنيد .

28- در عبارت زير ضمير شخصي را به ضمير مشترك تبديل كنيد.

پدرم هميشه از كارهايش سخن مي گويد .

29- گذر يا ناگذر بودن فعل هاي زير را مشخص كنيد و در صورت گذرا بودن ، نوع گذراي آن را بنويسيد .

الف : او به گذشته ي خود مي نازد .                          ب: احمد به مدرسه رفت       ج: شهر تهران بسيار وسيع است .

30- با توجه به متن زير به پرسش هاي آمده پاسخ دهيد .

« رستم بي درنگ با سپاهي گران به جنگ سهراب رفت ، در نخستين روز جنگ كاري از پيش نبردند ، در روز دوم سهراب از پدر خواست كه از جنگ دست بدارد .

الف: « بي درنگ » چه نوع قيدي است ؟

ب: هسته و  وابسته هاي گروه اسمي « نخستين روزجنگ » را بنويسيد .

ج: يك صفت شمارشي پيشين در متن بيابيد .

31- نوع هر كدام از حروف ( نقش نما ) را در عبارت زير بنويسيد .

« به او سفارش كردم تا بيشتر تلاش كند .»

32- مسند چيست ؟ با مثال تعريف كنيد .

33- ضميرهاي شخصي جدا و پیوسته را به ترتيب نام ببريد .

34- صفت مفعولي چگونه ساخته مي شود ؟

35- نوع صفت هاي بياني زير را بنويسيد .

عاقل        شنوا           نوشيدني :                نيلوفري

36- به هريك از كلمه هاي زير شش نوع وابسته ي پيشين مناسب بيفزاييد .

كتاب

كودك

37- اقسام قيد ( نشانه دار و بي نشانه ) را نام ببريدتوضيح دهيد و براي هر يك مثالي بياوريد.

38- پنج نوع نقش نما را نام ببريد و موارد كاربرد هر يك را نام برده و دو نمونه مثال بياوريد .

39- به چه جمله هايي ، جمله ي هاي هم پايه مي گوييم ؟ تعريف كنيد . مثال بزنيد .

40- متمم و حرف اضافه را با مثال توضيح دهيد .

41 بن ماضی و بن مضارع و صفت مفعولی و ماضی التزامی از مصدر (کشیدن) چیست؟

42 ـ مصدر مرخم معادل چیست؟ و « مرخم» یعنی چه؟

43ـ «مفعول و متمم»چیست؟ و راه تشخیص هریک را با 2 مثال توضیح دهید.

44ـ وابسته های پیشین و پسین اسم را نام ببرید و هر یک را تعریف نمودهو با 2 مثال توضیح دهید.

45ـ تفاوت ضمیر پرسشی با صفت پرسشی در چیست؟با مثال توضیح دهید.

46ـ حرو پیوند هم پایه ساز و وابسته ساز را نام ببرید و به طور کامل با مثال توضیح دهید.

47ـ فعل های گذرا چه فعل هایی هستند؟ انواع آن را نام ببرید و هریک را توضیح دهید.

48ـ هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد و مثال بزنيد .

نشانه، زبان، شناسه ، هسته، نهاد جدا، نهاد پیوسته، شناسه ی تهی، صفت های بیانی ، گزاره، نشانه ی فعل

نگارش 5 نمره ( 30 سوال)  از سؤال49 تا 65

49- با استفاده از علايم نگارشي ، عبارت زير را كامل كنيد .

عوامل مهم تربيت عبارت اند از خانواده مدرسه  معلم اجتماع كتاب و          بناي واقع گرايي همان رئاليسم در مكاتب ادبي غربي بر حقيقت گويي است . صاحب نظران آموزشي مي گويند شرط درست نوشتن درست فهميدن است 

50- نوع نوشته ي زير چيست ؟

« مرا به كلاس پنجم بردند. دبستان ما در محله اي بودكه تعدادي درخت و جوي آب خشكيده اي داشت . همه چيز گرداگردم ناشناس بود .» 

51- قسمت هاي اصلي متن زير را مشخص كنيد . ( با حذف جزئيات )

« از فردا صبح هر روز ميرزا صادق خان به منزل ما مي آمد ، سواره يا پياده با هم به مدرسه مي رفتيم ، عصر با هم به منزل بر مي گشتيم و تا يكي دو ساعت از شب رفته با هم بوديم .»

52- در چه صورت سخن ما صميمي تر خواهد بود ؟

53- يك نامه ي تبريك روز تولد و يك نامه تسليت براي يكي از دوستانتان بنويسيد . (جداگانه)

54- دو نوشته ي زير چه وجه اشتراكي از نظر زباني دارند ؟

الف: وپيغمبر ما را (عليه السلام ) بر هر كه عرضه كردندي ، نستدي . پيغمبر را بر حليمه عرضه كردند ، هم نگرفت .

ب: محبت پاكستاني ها نسبت به ما ايراني ها براي من ، هم تكان دهنده بود و هم ناراحت كننده

55- زبان علمي چه تفاوتي با زبان ادبي دارد ؟

56- برابرهاي مناسب واژگان زير را بنويسيد . ادا تواند کرد:               چکاد :                         گفته آمد:

علي هذا :                     كانديدا :                     علي كل حال :              در مقطع كنوني                  چونان :              از جای بشد:

57- چرا در نوشتار امروز به كار بردن عبارت « از جاي بشد و  نگهبان دين تواند بود » نادرست است ؟

58- عام ترين و صميمانه ترين نوع نوشته كدام است ؟

59- پيام هاي تبريك و تسليت جزء كدام يك از انواع نامه محسوب مي شود ؟

60- جمله ي زير را كوتاه تر كنيد به طوري كه مفهوم اصلي آن حفظ شود

« در كارهاي بزرگ و مهمات بايد با خردمندان و عقلا مشورت و هم انديشي كرد . »

61- در توصيف كدام دسته از جزئيات يك پديده بايد مورد توجه قرار گيرد ؟

62- در كدام يك از انواع نوشته ، عبارت ها و كلمات زايد ( حشو ) ديده نمي شود ؟

63- غرض از مقايسه چيست ؟

64- چرا در نوشتار ساده بايد از جملات كوتاه استفاده كرد ؟

65- كدام يك از انواع نامه « سندي اخلاقي » است ؟

66- دو ويژگي از ويژگي هاي نوشته ي ساده را بنويسيد .

67- زبان به اعتبار بيان به چند نوع تقسيم مي شود ؟ نام ببريد .

68- چه چیزهایی می تواند موضوع خاطره و خاطره نویسی باشد؟ ( 16 مورد)

69- انواع نامه ها را برحسب نگارش و گيرنده آن ها بنويسيد .

70-در توصيف به كدام دسته از جزئيات بايد پرداخت ؟

71- بيان شباهت ها و تفاوت های دو امر با كدام يك از راه هاي پروراندن معاني ميسر است ؟

72- بعد از منادا كدام علامت نگارشي قرار مي گيرد ؟

73ـ راه های تمرین در نویسندگی چیست؟ 6 مورد نام ببرید و سه مورد را به دلخواه تعریف کنید.

74ـ نام نویسندگان کتاب های زیر را بنویسید.

نام کتاب

نام نویسنده

نام کتاب

نام نویسنده

نصیحه الملوک

 

تاریخ بلعمی

 

شرح زندگانی من

 

خانواده تیبو

 

روزها

 

سیاحت شرق

 

75ـ اساس ویژگی های نامه های خصوصی و دوستانه چیست؟

76ـ برای تبدیل گفتار به نوشتار به چه نکاتی باید توجه کنیم؟ 4مورد

77ـ چه عواملی مواد توصیف را می سازند؟

78- هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد و مثال بزنيد .

ويرايش مقايسه زبان علمي زبان ادبي توصيف فايده هاي خلاصه نويسي ـ انواع ویرایش

زبان شناسی 4 نمره (24 سوال )                    ازسوال 79 تا 102

79- انتقال پيام در چه قالبي صورت مي گيرد ؟

80- منظور از « گويش » در زبان چيست ؟

81- رايج ترين تعريف زبان شناسي چيست ؟

82- زبان شناسيِ جديد را به چه نام هايي مي شناسند ؟

83- مطالعه صورت هايي نظير « همي رفتم » و « شنيدستم » به كدام شاخه ي زبان شناسي ارتباط دارد ؟

84- رابطه ي معنايي كلمه هاي زير را بنويسيد .

ورزش و فوتبال زشت و زيبا         يارو دوست      بحر و دريا           نيك و بد           خانه و منزل         كتاب و مدرسه       باغ و درخت 

85- به مطالعه چه مواردي در نظام زبان « واج شناسي » مي گويند ؟

86- مقصود از ارتباط زباني ، عمدتاً چيست ؟

87- هر يك از موارد زير جزء كدام يك از گويش هاي زبان به حساب مي آيد

الف: گويش هاي زبان فارسي بعد از صفوي                          ج: گویش های واعظان و بازاریان

ب: گويش هاي  يزدي                                                    د: گویش های معیار گفتاری و نوشتاری

88- كدام  عامل موجب تحّول و تغيير در زبان مي شود ؟

89- در زبان شناسي جديد هدف از مطالعه ي زبان چيست ؟

90- زبانشناسان مشكل پيچيدگي و گستردگي زبان را چگونه حل كرده اند ؟ و در كتاب زبان فارسي كدام سطح از زبان مطرح شده است ؟

91- جملات نامحدود را به كمك كدام ويژگي زبان مي توان ساخت و به كدام يك از شكل هاي زبان لهجه گفته مي شود ؟

92- واج شناسي چيست ؟

93- زبان شناسي جديد را به چه نام هايي مي شناسند ؟

94- زبانشناسان از نشانه هاي زباني به چه نامي ياد مي كنند ؟

95- گونه به كدام يك از شكل هاي زبان گفته مي شود ؟

96- يكي از مشكلات مطالعه زبان چيست ؟

97- منظور از علمي بودن زبان چيست ؟

98ـ منظور از ویژگی« نابه جایی و دوساختی بودن زبان » چیست؟

 99ـ  زبان فارسی چند واج دارد؟ نانم ببرید و توضیح دهید.

100ـ نظام زبان چیست؟

101ـ جمله ی « ابرها پاورچین پاورچین وارد شدند» بیانگر کدام ویژگی زبان انسانی است؟

102- هر يك از اصطلاحات زير راتعريف كنيد

زبان نشانه جمله گونه لهجه گويش انواع گويش زبان شناسي

املا و  بياموزيم  3 نمره ( 17 سوال)          از سؤال 103 تا 120

103- در عبارت زير كدام واژه ( از جهت نگارشي ) نادرست است ؟ چرا ؟

« پروين اعتصامي شاعره ي متعهد و بر جسته ي ايران است .»

104- چرا رعايت نقش نماي اضافه در تركيب « اسب سواري » الزامي است ؟

105- در گروه كلمات زير املاي برخي از گروه كلمات نادرست آمده است . درست آن ها را بنويسيد .

داستان هاي اساطيري ثبت و ضبت آميخته و اجين جذبه ي اسرارآميز مهرمانه و سرّي قدر و خيانت

106- چرا كار برد « بر » در تركيب « برعليه » در جمله زير حشو است ؟

« آن ها بر عليه من بد گويي مي كردند . »

107- علت نادرستي عبارت زير را بنويسيد .

« من مسابقه اي كه ديروز برگزار شد ، را ديدم .»

108- چرا كاربرد واژه هاي « دوماً ، ناچاراً » و « حواس ها » نادرست است ؟

109- علت نادرستی جمله ي زير را بنويسيد .

« آيا چه اتفاقي ممكن است بيفتد ؟»

110- جمله اي بنويسيد كه در آن رعايت نقش نماي اضافه ( كسره ي اضافه ) الزامي است .

111- در عبارت زير كدام واژه نادرست نوشته شده است ؟

« نوع بيماري پس از تحقيقات و آزمايشات متعدد شناخته شد. »

112- چرا كار برد كلمه ي « سفارشات و اخبارها» نادرست است ؟

113- چه كلمه هايي در فارسي اهمّيّت املايي دارند ؟

114- خط نوشتن با دست را در اصطلاح چه مي نامند ؟

115- به كمك املاي تقريري چه توانايي هايي را كسب مي كنيم ؟

116- املا چيست ؟

117ـ «تقریر » به چه معنی است؟ و «املای تقریری » چیست؟

118ـ املای آن دسته از کلمات که به مصوت های « آ ، او» ختم می شوند ، چگونه نوشته می شود؟

119ـ تفاوت ها و شباهت های خط نسخ و خط تحریری را در یک بند بویسید.

120ـ تفاوت املا با انشا در چیست؟

تذکر : دانش آموز عزیز كتاب زبان فارسي درس هاي 7 و 21 و 26 و بياموزيم هاي آخر هر درس را به دقت مطالعه كنيد .

 

+ نویسنده در جمعه یازدهم بهمن 1387 |

 

  220- تعداد جمله هاي کدام بيت با ابيات ديگر متفاوت است؟ (سراسري 75)

1) آن آبرو چو جوي بود، رنج و غصه، سنگ / سنگش به جاي ماند وآبش زجورود 2) از بهر دفع غم به کسي گو بري پناه / هم غم به جاي ماند و هم آبرو رود 3) کرديم هر گناهي و از کرده غافليم/ اي واي اگر حديث گنه رو به رو رود 4) اي گل به دست مال هوس پيشگان مرو/ مگذار تا ز دست تو اين رنگ و بو رود  

  221- در عبارت «آن شجاع صفدر صديق که هم در غايت سوز و اشتياق بود و هم در شدت مهب فراغ ، جد و جهدي عظيم دشت و او را تصانيف بسيار است و فصاحتي و بلاغتي و فراستي را که کس را نبود» املاي کدام کلمه غلط است؟ (سراسري 75)

1) فراغ 2) مهب 3) فصاحت ) فراست  

  222- «را» در کدام گزينه براي فک اضافه بکار رفته است؟ (سراسري 75)

1) گفت : نزديک است والي را سراي آن جا نشويم 2) گفت تا داروغه را گوئيم در مسجد بخواب 3) گفت: بايد حذرند هوشيار مردم، مست را 4) گفت مي بايد تو را تا خانه ي قاضي برم  

  223- مفهوم عبارت «قبولي عظيم او را پيدا گشت و او سخن اهل زمانه را هيچ وزن ننهادي » در کدام گزينه آمده است؟

1) مورد توجه بود ولي به گفتار اهل زمانه اعتنايي نمي کرد2) وي صاحبدلي را يافت که مردم قدر او را نمي دانستند
3) عارفي کامل بود ولي اهل زمانه به او اعتنا نمي کردند 4) باور نداشت که روزگار با دانايان سر سازگاري ندارد  

  224- معني کدام کلمه ، نادرست است؟ (سراسري 77)

1) مرقع : جواهرنشان 2) معمر: سالخورده 3) معدل : گواه 4) مهجور : دور افتاده  

  225- مفهوم کدام بيت به مفهوم بيت «دست طمع چوپيش کسان مي کني دراز/ پل بسته اي که بگذري از آبروي خويش» نزديک است؟ (سراسري 77)

1) هر چند بردي آبم روي از دست نتابم / جور از جنيب خوشتر کز مدعي رعايت 2) رندان تشنه لب را آبي نمي دهد کس / گويي دلي شناسان رفتند از اين ولايت 3) سرم از خداي خواهد که به پايش اندر افتد/ که در آب مرده بهتر که در آرزوي آبي
4) از بهر دفع غم به کسي گو بري پناه / هم غم به جاي ماد و هم آبرو رود  

  226- املاي کدام کلمه در عبارت «کار او کاري عجب بود و واقعات غرايب که خاص، او را بود، که هم در غايت سوزد و اشتياق بود و هم در شدت مهب فراغ، جد و جهدي عظيم داشت و رياضتي و کرامتي عجيب » غلط است؟ (سراسري 77)

1) غرايب 2) فراغ 3) غايت 4) لهب  

  227- «در اصطلاح صوفيه امور خارق العاده است که سبب عنايت خداوندي از صوفي کامل واصل ، صادر مي شود». (آزاد 77)

1) فتوح 2) کرامت 3) اشتياق 4) مميت  

  228- در کدام گزينه صفت و موصوف دو جمع به هم مطابقت دارند؟ (آزاد 77)

1) کراماتي عجيب ، الفاظ شکل 2) توضيحات وقايع ، قصص انبياء 3) واقعات غريب ، علماي کدام 4) شروح احوال ، مباحث کتب  

  229- به «لباس و پوشش خاص هر صنف» در قديم چه مي گفتند؟(آزاد 77)

1) کسوت 2) طيلسان 3) قميص 4) زي  

  230- آثار «استاد جلال الدين همايي» در کدام گزينه آمده است؟(آزاد 77)

1) گلشن راز، قصص العما 2) شرح زندگاني من، ابطال الباطل 3) صناعات ادبي، مولوي نامه 3) قصه هاي دوشنبه، پله پله تا ملاقات خدا  

  231- در کدام بيت «رديف» وجود دارد؟ (آزاد 77)

1) درون دست شهر بند است راز/ نگر تا نبيند در شهر باز 2) تا چند عمر در هوس و آرزو رود/ اي کاش اين نفس که بر آمد فرو رود 3) آتش است اين بانگ وفاي ... باد/ هر که اين آتش نداردف نيست باد 4) زان يار دلنوازم شکريست با شکايت / گر نکته دان عشقي بشنو تو اين حکايت  

  232- معني و مفهوم عبارت «هم در غايب سوز اشتياق بود و هم در شدت لهب فراق چيست؟(سراسري 78)

1) بسيار آرزومند ديدار معبود بود و سخت در آتش جدايي يار مي سوخت 2) در آخر عمر بسيار بي تاب و بي قرار شده بود و از خانواده، دور افتاده بود 3) گاه در غم و اندوه و شوق ديدار فرو مي رفت، گاه در تنعم و آسودگي به سر مي برد4) هر چند خيلي قصد و ميل ملاقات او را داشت اما در نهايت آسايش خاطر مي زيست  

  233- در بيت «آن آبرو چون جوي بود رنج غصه و سنگ/ سنگش به جاي ماد و آبش ز جو رود» کلمه ي سنگ به ترتيب، چه نقشي دارد؟ (سراسري 78)

1) مسند- نهاد 2) مضاف اليه- متمم 3) نهاد- بدل 4) نهاد- مفعول
234- مفهوم عبارت «اگر مقبول بود، به رد خلق مردود نگردد و اگر مردود بود، به قبول خلق مقبول نگردد» کدام گزينه را اصلي و مهم مي داند؟ (سراسري 78)
1) پذيرش مردم 2) قبول خاطر3) کردار آدمي 4) نظر آفريدگار
235- کتاب «مولوي نامه » اثر کيست؟ (آزاد 78)
1) علامه سيدمحمدحسين طباطبايي 2) عبدالحسين زرين کوب 3) جلال الدين همايي 4) بديع الزمان فروزانفر
236- املاي کدام کلمه صحيح است؟(آزاد 78)
1) حتاکي : پرده دري 2) مقلول : بسته شده 3) مهجور: دور افتاده 4) سناديد، سروران
237- شعر «پروين اعتصامي» از نمونه هاي کدام نوع شعر است؟
1) غنايي 2) تعليمي 3)حماسي 4) داستاني
238- در کدام گزينه غلط املايي وجود دارد؟ (سراسري 79)
1) او را تصانيف بسيار است و به الفاظي مشکل در حقايق و اصرار و معارف و معاني 2) از اين که تکيه بر فتوح و نذور اهل خير نمايند، تخديرشان مي نمد که اين طريقت بدپولي نيرزد. 3) نمد و پلاس و متکا و قطيفه هاي سفيد کرباس يا قميص را برداشتند و به پشت بام رفتند 4) يافتم افشين را بر گوشه اي ... نشسته و .... پيش وي فرود صفه باز کشيده
239- در عبارت «صحبتي و فصاحتي و بلاغتي داشت که کس نداشت و وقتي ونظري و فراستي داشت که کس را نبود» کدام کلمه به مفهوم واردي است از خداوند بر دل سالک که او را از گذشته و آينده، غافل مي گرداند؟ (سراسري 79)
1) صحبت 2) رقت 3) فراست 4) نظر
240- معني «منور» با توجه به عبارت «آن شير بيشته تحقيق ، آن شجاع صفدر صديق، آن غرقه ي درياي مواج ...» چيست؟ (سراسري 79)
1) مهربان 2) دلير 3) پيرو 4) تعليمي
241- کدام گزينه براي کامل کردن عبارت زير، مناسب است؟ (سراسري 79)اشعار پروين اعتصامي از برجسته ترين نمونه هاي شعر... معاصر محسوب مي شود
1) غنايي 2) حماسي 3) توصيفي 4) تعليمي
242- در عبارت «پنج سال ناپديد گشت و در اين مدت بعضي در خراسان و ماوراء النهر مي بود و بعضي به سيستان » از کلمه «بعضي » چه مفهومي دريافت مي شود؟ (سراسري 79)
1) ديگري 2) زماني 3) فردي 4) گروهي  

  330- مفهوم عبارت «بي خويشتن نشسته بود خواجه وار و پاي بگرد کرده» وصف چگونه فردي است؟ (سراسري 78)

1) اندوهگين 2) بيمار 3) فروتن 4) مغرور  

  331- مؤلف «پله پله تا ملاقات خدا» کيست؟ (آزاد 76)

1) دکتر غلامحسين يوسفي 2) دکتر عبدالحسين زرين کوب 3) اقبال لاهوري 4) عباس اقبال آشتياني  

  332- در عبارت «همه ي احوال عالم را در معرض تبدل تلقي مي کرد و از هيچ حادثه سويي به شکوه در نمي آمد. او در طريق تبطل و انقطاع، خويشتن را از «خود» خالي کرده بود، چند غلط املايي وجود دارد؟ (سراسري 77)

1) توفيق يافت و به آمرزش نائل شد 2) خوار و خفيف شد و به خود آمد 3) را از ميدان بدر برد و بر مسند او تکيه زد 4) علوم ظاهري را رها کن ، بصيرت و آگاهي کسب کن  

  335- نويسنده کدام يک از زندگي نامه ها و شرح احوال بزرگان علم و ادب دکتر عبدالحسين زرين کوب نيست؟ (سراسري 77)

1) پله پله تا ملاقات خدا 2) پرگنجد در جستجوي ناکجا آباد 3) غزالي نامه 4) فرار از مدرسه  

  336- کدام گزينه درباره کتاب«اسرار التوحيد مقامات شيخ ابوسعيد» نادرست است؟ (سراسري 77)

1) اين کتاب درباره شيخ ابوسعيد است و در سه باب فراهم آمده است 2) نواده ي ابوسعيد به نام محمدبن منور، آن را تأليف کرده است
3) نمونه اي زيبا از شرح حال نويسي است 4) شيخ ابوسعيد آن را براي ارشاد خلق و تهذيب اخلاق ايشان ، نوشته است  

  337- کدام عبارت از نظر املايي بدن غلط است؟ (آزاد 77)

1) از زندگي به قدر ضرورت تمتع مي برد 2) او در طريق تبطل و انقطاع،خويشتن را از «خود» خالي کرده بود 3) در زبان فارسي اهدي نتوانسته است مانند او حرف بزند 4) اين صافي صحار اوست که سخن را مي پالايد  

  338- در کدام ترتيب غلط املايي وجود ندارد؟ (آزاد 77)

1) واقعات قرايب 2) سلابت شريعت 3) مخاطب معاند 4) حصار عبوص  

  339- کدام پاسخ صحيح ست؟ (آزاد 77)

1) مغازي ازواقدي 2) الغارات از قاضي ابرقو 3) قصص الانبيا از ميرزا طاهر تنکابني 4) اعيان الشيعه از ابوسحاق ثقفي  

  340- مؤلف کتاب «الايام» کيست؟(آزاد 77)

1) دکتر عبدالحسين زرين کوب 2) دکتر طه حسين 3) سيدمحمد امين 4) ميرزا طاهر تنکابني  

  341- «کم زني» در جمله ي «هر گونه اهانت وايذار را با خونسردي کم زني مقابله مي کرد» چيست؟ (سراسري 78)

1) بدگماني 2) بي توجهي3) مهرباني 4) هوشياري  

  342- معني «کم زني» در جمله ي در هر گونه اهانت و .... را با خونسردي و کم زني مقابله مي کرد» چيست؟ (سراسري 77)

1) خوشرويي 2) بزرگواري 3) ريشخند 4) بي توجهي  

  343- کدام گزينه از عبارت «اگر چه صحبت را بر خلوت ترجيح مي داد، باز عزلت را از صحبت کساني که در قيد تعلقات باقي مانده بودند، بهتر مي ديد» دريافت نمي شود؟ (سراسري 78)

1) روي آوردن و ميل به افت و خيز با همنوعان وارسته 2) ترجيح تنهايي به همراهي و همنشيني با دنيا دوستان 3) برتري نهادن انزوا و گوشه نشيني، از دوستي با فرزندانگان 4) اجتناب از معاشرت با دلبستگان حيات مادي  

  344- مفهوم جمله ي «با تسليم به طريقت ، پاي ارواح از دام تعلق خاک مي دهيد» چيست؟ (سراسري 78)

1) اظهار عجز و ناتواني، آدمي را از گرفتاري به دست زورمندان نجات مي بخشيد 2) روي آوردن به راه خداشناسي، روح انساني را به از وابستگي جهان مادي آزاد مي کرد 3) پذيرفتن مخاطرات سفر، به جسم و روح آدمي نشاط و اعتماد مي بخشيد 4) سر فرود آوردن به اهل سير وسلوک ، آدمي را از علايق مادي و معنوي آزاد مي کرد  

  345- محتواي کدام کتاب «حسب حال» است؟ (آزاد78)

1) الايام 2) بريد السعاده 3) عقل سرخ 4) سير الملوک
346- کدام گزينه براي کامل کردن عبارت زير، مناسب است؟
«سيره و مغازي، گزارش زندگي و جنگ هاي پيامبر اسلام (ص) است و از انواع مشهور آن مي توان به ... اشاره کرد. (سراسري 79)
1) لباب الالباب محمد عوفي 2) با کاروان ... دکتر عبدالحسين زرين کوب 3) رجال ماقماني 4) الغارات ابواسحاق ثقفي
347- معني «خشک دستي» در عبارت «اين تنگ عيشي براي او نوعي رياضت نفساني بوده ناشي از خمت و خشک دستي نبود» چيست؟
1) بخل 2) ريا 3) طمع 4) قناعت

348- کدام کتاب در شرح حال مولانا نوشته شده است؟ (سراسري 79)
1) از کوچه ي رندان2) پله پله تا ملاقات خدا 3) فرار از مدرسه 4) يکي قطره باران
349- عبارت «به قول مردمان خطي به وي فرو نتوان کشيد» معادل کدام اصطلاح امروزي است؟ (آزاد 79)
1) به گفته ديگران نمي شود او را از دور خارج کرد 2) با حرف مردم نمي شود به او برچسب زد 3) به قول مردم نمي شود اعتمادکرد 4) با فتواي مردم نمي شود او را نابود کرد

* باتوجه به متن زير به سؤالهاي شماره 350 و 351 پاسخ دهيد. آورده اند که شيخ ما ابوسعيد- قدس ال..روح العزيز. روزي در نيشابور روي اسب نشسته بود و جمع متصوفه در خدمت او. به بازار فرو مي راند ، جمعي ... مي آمدند، برهنه، هر يکي از ارپاي چرمين پوشيده و يکي را برگردن گرفته مي آوردند. چون پيش شيخ رسيدند شيخ پرسيد که در اين کيست؟ گفتند: «امير ... است» شيخ او را گفت که «اين اميري به چه يافتي؟ گفت: « اي شيخ به راست باختن و پاک باختن» شيخ نعره اي بزد و گفت: «راست باز و پاک باز و اميرباش».

350- شيوه تعليم شيخ چگونه بوده است؟ (سراسري 80)
1) بهره گيري مثبت از هر سخن و عمل ناپسند 2) تشويق و تحريک گناهکاران براي رسيدن به اهدافشان 3) برخورد خشونت آميز و فرياد کشيدن بر سرگناهکاران 4) نهي از منکر به روش مستقيم

351- کدام گزينه دريافت مي شود؟ (سراسري 80)
1) پاسخ امير ... به شيخ طنز آميز و اهانت آميز بود 2) صداقت و اخلاص، عامل اصلي ترقي و تعالي است 3) همراهان شيخ، جمعي از برنايان و مسکينان بودند 4) مخاطب شيخ، يکي از اميران و فرمانروايان محلي بوده است
352- با توجه به عبارت «گفت ، سهل است ، چغري و صلوه اي نيز بر روي آب مي رود» معني «چغره » چيست؟ (سراسري 80)
1) سنجاقک 2) قورباغه 3) ماهي 4) مار آبي
353- «ياران را از اين که تکيه بر فتوح و نذور اهل خير نمايند، تخديرشان مي نمود» يعني ...
1) از مريدان مي خواست که خلق الله را از ثروت اندوزي و اسراف ورزي ، دور کنند 2) دوستان خود را از دلبستگي به گرفتن هداياي نيکوکاران، برخورد مي داشت 3) مردم را از دادن هديه و .... به ياران خود باز مي داشت. 4) ديگران را از وابستگي ها و مال اندوزي ها و کسب ثروت ، منع مي کرد
354- در کدام گزينه، به ترتيب ، نام اثري از «ابواسحاق ثقفي» و «ابواسحاق نيشابوري» آمده است؟
1) الغارات- قصص العلما 2) الغارات- قصص الانبياء 3) اعيان الشيعه ، سيرت رسول الله 3) سيره رسول الله- مغازي  

    

 

 

 

* باتوجه به متن زير به پرسشهاي شماره 355 و 366 پاسخ دهيد.
شيخ ما را گفتند« که فلان کس بر روي آب مي رود» گفت: «سهل است صعوه اي نيز بر روي آب مي رود» گفتند: در فلان کس در هوا مي پرد. «گفت: ... و مگس نيز در هوا مي پرد» گفتند: «فلان کس در يک لحظه از شهري به شهري مي رود» شيخ گفت: شيطان نيز در يک نفس از مشرق به مغرب مي رود». اين چنين چيزها را قيمت نيست. مرد آن بود که در ميان خلق بنشيند برخيزد و بخورد و بخسبد و بخرد و بفروشد و در بازار در ميان خلق، ستد و داد کند و زن خواهد و با خلق درآميزد و يک لحظه از خداي غافل نباشد».(سراسري 80)

  355- شيخ چه چيزي را نکوهش مي کند؟

1) بي اعتنايي به اقوال عامه 2) پرهيزد از اقدام به امور خارق العاده 3) پيروي از هواي نفس 4) انزوا و عزلت از خلق  

  356- کدام گزينه از ديدگاه شيخ مهمتر است؟ (سراسري 80)

1) معاشرت و مصاحبت با ديگر بندگان خدا2) تأمين معاش از طريق داد و ستد با ديگران 3) اقدام به تشکيل خانواده و حفظ حرمت جامعه 4) پرداختن به زندگي اجتماعي توأم با ذکر پيوسته ي معبود  

  357- کدام گزينه ، از متن زير دريافت نمي شود؟
«به بهترين فرد بني اسرائيل گفته شد که بدترين بني اسرائيل را پيدا کند «او را مهلت خواست و گرد عالم مي گشت. مردي را ديد که به فساد و ناشايستگي معروف بود، چنان که انگشت نماي گشته بود. خواست او را ببرد. ولي با خود گفت ، به قول مردمان خطي بروي فرو نتوان کشيد ، پس اين گمان در حق خويش برم، بهتر ، آن گاه و مي آمد به موسي که بدرستي که آن مرد بهترين ايشان است». (سراسري 80)

1) تشخيص فسق و فساد ممکن نيست 2) تحت تأثير شايعات نبايد بود 3) حکم به ظاهر نبايد کرد 4) در حق مردم بايد حسن ظن داشت  

  358- مؤلف کدام اثر ميرزا طاهر تنکابني است؟ (سراسري 80)

1) الغارات 2) قصص العلما 3) قصص الانبياء 4) مغازي  

  359- «بمان» در عبارت «بعد از اين دانشمندی رابمان ، بينش مندي را پيش گير» با کدام حکمه قرابت معنايي دارد؟ (آزاد 80)

1) يیگر 2) همانند باش 3) توجه کن 4) بگذار  

  360- «به قول مردمان حظي به وي فرو نتوان کشيد معادل کدام اصطلاح امروزي است؟ (آزاد 80)

1) برچسب زدن به کسي 2) سرکيسه کردن مردمان 3) مردم را به پشيزي نگرفتن 4) همه را سرو ته يک کرباس دانستن  

  361- کاربرد حرف «را» در «شيخ ما را چشم بروي افتاد» مشابه کاربرد همين حرف است در عبارت ... (آزاد 80)

1) ما را در دوزخ (دوزخ) بايد 2) خواجه، بوسهل را بسيار ملامت کرد 3) هميشه وي را از ما حاجت آن بود 4) سه خليفت را خدمت کرد  

  362- معني دو عبارت «شيخ بوعبدالله شکست و با خويش رسيد» چيست؟ (آزاد80)

1) شيخ بو عبدالله همه چيز را نابود کرد و به راه خود رفت 2) شيخ بوعبدالله را خفيف کرد و به مقصود رسيد
3) شيخ بو عبدالله خوار شد و به خود آمد 4) شيخ بو عبدالله از حريف شکست خورد و شرمسار شد  

  363- کدام اثر«شرح حال امام محمدغزالي» است؟ (آزاد 80)

1) شرح زندگاني من 2) صفير سيمرغ 3) فرار از مدرسه 4) جست و جو تصوف  

  364- در عبارت «از اين که تکيه بر و نذور اهل خير نمايند. تهذيرشان مي نمود». کدام دو واژه از نظر املايي درست نوشته نشده است؟

1) فطوح، تهذير 2) صفير سيمرغ 3) فرار از مدرسه 4) جست و جو تصوف  

  365- کدام گزينه يا متن « ... را دوست داشت تا آن جا که انسان را از منزلت عالي انسان فرو نيندازد و به دريوزگي و بيکارگي سوق ندهد، آن را مايه ي سبک باري و تعالي روح مي يافت. درست است که مجرد ..... در نزد او موجب نيل به حق نمي شد باري چون با تسليم به طريقت پاي روح از دام تعلق خاک مي رهيد براي پروازش نمي ماند...» تناسب معنايي ندارد؟ (سراسري 81)

1) در اين بازار اگر سودي است با دو روش خرسند است / خدايا منعم کردان به درويش و خرسندي
2) به پادشاهي عالم فرو نيارد سر / اگر ز سر قناعت خبر شود درويس
3) پرسش حافظ دل سوخته کن بهر خدا / نيست از شاه عجب گر بنوازد درويس
3) پرسش حافظ دل سوخته کن بهر خدا / نيست از شاه عجب گر نبود از درويش 4) دولت فقر خدايا به من ارزاني داد / کاين کرامت، سبب خست و تمکين من است  

  366- مفهوم عبارت: «راست باز و پاک باز و امير باش» کدام است؟(سراسري 81)

1) شرط رسيدن به فرمانروايي، راستگويي و بخشيدن مال فراوان است 2) شرط رسيدن به عالي ترين درجه توفيق در هر کاري دقت عمل و اخلاص و از خودگذشتگي کامل در آن کار است 3) بازي کردن درست توأم با راستگويي عامل اصلي وصول به مقام قهرماني است 4) از ويژگي هاي راستين يک فرمانروا صراحت و صميمت در اجراي احکام است  

  367- در همه گزينه ها به جز گزينه ي ... نام يکي از آثار دکتر عبدالحسين زرين کوب ذکر شده است. (سراسري 81)

1) از مقامات تبتل تافنا / پله پله تا ملاقات خدا 2) با کاروان حله برفتم ز سيستان / با طلاي تنيده ز دل بافته ز جان
3) در غم ما روزها بيگاه شد/ روزها با سوزها همراه شد 4) گربريزي بحر را در کوزه اي / چند گنجد قسمت يک روزه اي  

  368- عبارت «واروي است از خداوند بر دل سالک که او از گذشته و اينده غافل مي گرداند» و «توجه طالب است با تمام قواي روحاني خود به جاب حق براي حصول کمال براي خود يا ديگري»توضيح کدام اصطلاحات عرفا و صوفيه است؟ (سراسري 82)

1) همت- وقت 2) کرامت- فتوح 3) وقت- همت 4) فتوح- کرامت
369- با توجه به عبارت «مولانا به هر طفلي و بيوه اي که در راهش پيش مي آ مد، کرنش و توضع مي کرد و به دربار سلطان و درگاه اهل قدرت هرگز نمي رفت» کدام بيت بهتر و کامل تر مي تواند ويژگيهاي اخلاقي مولوي را بيان کند؟ (سراسري 82)
1) گر به صد نامه نويسم صفت مشتاقي / اشتياقم به ملاقات تو صد چندان است 2) هر کس به ميدان کوشش دراند / ولي گوش بخشش نه هر کس بزند 3) افتادگي جدا و گران مطلبي (= فزون خواهي) جداست / تا کهربا (= کاه ربا) توان شدن، آهن ربا مباش. 4) شنيده ام سخن خوش که پيرکنعان (= حضرت يعقوب) گفت / فراق يار نه آن مي کند که بتوان گفت
370- مؤلف «ايمان الشيعه» کيست؟(سراسري 82) 1) علامه اميني 2) ميرزا طاهر تنکابني 3) سيدمحسن امين 4) محمدتقي مدرس رضوي
371- خلاصه ي حکايت زير را «اسرارالتوحيد» با همه ي بيت ها به جز بيت ... پيام مشترکي دارد.
«ناگاه زني پاره اي از خاکستر از بام بينداخت. بعضي به جامه ي شيخ رسيد. جمع و اظطراب آمدند و خواستند حرکتي بکنند. شيخ ما گفت: آرام گيريد، کسي که مستوجب آتش بود، به خاکستر باز و قناعت کنند، بسيار شکر واجب آيد» (سراسري 82)
1) غم زيردستان بخور زينها بترس از زيردستي روزگار 2) ز مغرور دنيا ره دين مجوي خدا .... از خويشتن بين مجوي
3) طريقت جز اين نيست درويش را که افکنده داود تن خويش را 4) بزرگان نکردند در خود نگاه خدا بين از خويشتن بين مخواه
372- معني کدام واژه ي مشخص شده است؟ (آزاد 82)
1) عاقبت در قدم باد بهار آخر شد = سپري شدن 2) شيخ بوعبدالله شکست و با خوش رسيد= به خود آمد 3) همي با سياوش به گفتن نشاند= اشاره کرد 4) به بعده شد و با عمرو بن عثمان کلي افتاد = درگير شد
373- معني کدام واژه غلط است؟ 1) مفاوضت، هم نشيني 2) فتيان، فتنه گران 3) نعت، صفت 4) کليدت، تيرگي
374- در کدام عبارت غلط املايي وجود دارد؟ (آزاد 82)
1) سهل است چغره اي و..... بر روي آب مي رود 2) هر يکي از او پاي چرمين پوشيده 3) به اين که مرا خلق اختيار کردند که بهترين خلقي قره نتوان گشت 4) شيخ بوعبدالله پير شد و توبه کرد
375- معني «شيخ بوعبدالله شکست و با خوش رسيد» چيست؟ (آزاد 82)
1) شيخ بوعبدالله بيمار شد و سلامت يافت2) شيخ بوعبدالله خفيف و خوار شد و به خود آمد 3) شيخ بوعبدالله خشمگين شد و به حساب او رسيد 4) شيخ بوعبدالله پير شد و توبه کرد
376- معناي عبارت «افراط اقويا در تمتع حق ساير ناس را ضايع مي کند» کدام است؟ (آزاد 82)
1) زورمندان حقوق مردمان ناتوان را ضايع مي کنند 2) زياده خواهي توانگران در بهره وري ، بهره ي ديگر مردمان را به تباهي مي کشد 3) با تجاوز دولتمندان ساير مردم از حقوق خود محروم مي شوند 4) محروميت مردم از حقوق خود به زياده خواهي زومداران انجامد
377- معني عبارت «اين سراي باز کنيم» چيست؟ (آزاد 82)
1) اين در را بگشائيم 2) اين در را خراب کنيم 3) اين خانه را خراب کنيم 4) اين سقف را برداريم
378- موضوع کتابهاي «چهارمقاله- اسرار التوحيد- سياست نامه- نصاب الصبيان» به ترتيب کدام است؟ (سراسري 83)
1) عرفان- معرفت آفريدگار- حماسه- تعليم موسيقي2) کرامات اوليا- شرح مفاهيم عرفاني- بازرگاني- طب کودکان
3) تعليم و تربيت- کرامات عارفان- سيرت پادشاهان- تعليم لغت 4) شرح مفاهيم عرفاني- زندگي پيامبران- امثال و حکم- کودک ياري
379- عبارت «درگيري دايم در تنازع بقا را ، در سلوک راه کمال،انحراف از خط سير روحاني و امري خلاف شأن انساني تلقي مي کرد. حتي به کساني که با او .... مي کردند، جز به ندرت و در احوالي بسيار محدود، همواره طريق سلم و درستي مي سپرد». با مفهوم کدام بيت متناسب است؟ (سراسري 83) 1) چرب و نرمي با عدونايد که شدت به کار/ آهن سرد ست نتواني به گوهر کوفتن 2) تلخ از آن منطق شيرين چو شکر نوش کنم / زان که دشنام که محبوب دهد عين دعاست 3) دشنام خلق را ندهم جز دعا جواب / ابرم که تلخ گيرم و شيرين عوض دهم
4) محتاج کس ندام و نداريم غم ز کس/ گر لطف مي کند و گرم قهر فارغيم
380- «مقرر کرده بود هر روز نيم دينار به جهت اصحاب ...... به خانقاه ياران مي دادند» يعني : «مقرر کرده بود که .... (سراسري 83)
1) هر روز نيم دينار علاوه بر حقوق ياران به آن ها بدهند 2) روزانه نيم دينار به عنوا حقوق و مستمري ياران به خانقاه بدهند 3) به عنوان صدقه ، نيم سکه ي طلا به دوستان خانقاه بپردازند 4) براي دوستان وي به خانقاه وي به عنوان يارانه، نيم سکه طلا بپردازند.
381- مفهوم عبارت «راست باز و پاک باش و امير باش» کدام است؟ (آزاد 83)
1) فرمانروايي ، در درستکاري و صداقت در دوستي است 2) اميري در استقامت و از خود گذشتگي است 3) فرماندهي حقيقت شناس و پاکدامن باشد 4) اميري مصمم و سخاوتمند و ايثارگر باشد
382- در کدام گزينه آرايه ي «کنايه» ديده مي شود؟ (آزاد 83)1) پدرم به زندگي درويشانه اي قناعت کرده بود 2) مولوي در همه احوال سبق کلام را مي ستود 3) مولوي در مواردي معدود از کوره در مي رفت 4) توکلي داشت که به او مقاومت، استحکام اراده مي بخشيد
383- منظور «اين گمان در حق خويش برم بهتر» چيست؟1) بهتر است که خود را بدترين بدانم 2) حق را برگمان خويش برتر بدانم بهتر است 3) بهتر است که خود را بهترين خلق بدانم 4) حق خود مي دانم که گماني بهتر داشته باشم
384- در عبارت «در دنيا همه ي دلتنگي ها از دل نهادگي بر اين عالم است» معناي کتابي «دل نهادگي» چيست؟(آزاد 83)
1) بيزاري 2) دل آزردگي 3) دلبستگي 4) نارضايي  

 

 

  385- با توجه به مفهوم بيت «مي نويسم فاش اول و از قفا/ مي نگارم نامه ي عشق و وفا» چه نوع قيدي را مي توان معادل «از قضا» ذکر کرد؟(آزاد 76)

1) ترتيب 2) تکرار 3) تدريج 4) کيفيت  

  386- بيت «به حرص ار شربتي خوردم مگر از من که بر کردم / بيابان بود تابستان و آب سرد و استسقا» چند جمله است؟(آزاد 77)

1) سه 2) چهار 3) هفت 4) پنج  

  387- مؤلف «خمسه المتحرين» کيست؟ (آزاد 77)

1) عبدالرحمان جامي 2) امير عليشيرنوايي 3) ميرزا رضا کلهر 4) رشيد الدين و طواط  

  389- مقصود شاعر از مصراع«بيابان بود تابستان و آب سرد و استسقا» چيست؟ (آزاد 77)

1) بي اعتنايي 2) راحت طلبي 3) ناآشنايي 4) ناگريزي  

  390- مفهوم بيت «به حرص ار شربتي خوردم مگير از من که بد کردم / بيابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا» در کدام گزينه ، کامل بيان شده است؟ (سراسري 78)

1) چون زمينه ها و انگيزه هاي گناه فراهم بود، از ارتکاب خطا گريزي نبود 2) چنانچه آب را گوارا نمي يافتم ، هرگز اين خطا از من سر نمي زد 3) عطش حاصل از گرماي طاقت فرسا را به ارتکاب گناه برانگيخت 4) اگر از عقل و خرد بهره اي مي داشتم، ميلي به خطا کاري نبود  

  391- در کدام گزينه غلط املايي هست؟ (سراسري 78)

1) او را چون روز شود بگيرند و نزديک اين مستحل برند 2) بعضي مشايخ او را مهجور کردند از جهت مذهب و دين
3) عم و ضجرتي سخت برمن دست يافت 4) هر غصب و فکر به منبع بي شاعبه ي ايمان وصل بود  

  392- واژه ي قافيه ي هر يک از ابيات زير، به جز بيت ... داراي آرايه اي جناس نيز هستند. (سراسري 78)

1) گفت شرح حسن ليلي ميدهم / خاطر خود را تسلي مي دهم 2) مي نويسم نامش اول و از قضا / مي نگارم نامه ي عشق و وفا 3) ناچشيده جرعه اي از جام او / عشق بازي مي کنم با نام او 4) نيست جز نامي از او در دست من / زان بلندي يافت نام پست من  

  393- عبارت زير، معرف کدام اديب و مشاعر است؟
مدتي «دشتي» تخلص کرد. به سعدالدين محمد کاشمري و بعد از او به ناصرالدين عبدالله ارادت داشت و با امير عليشير نوايي» معاصر بود و در سال 898 ه ق يافت و سلطان حسن بايقرا، مراسم تشييع و سوگواري را درباره او به کمال رعايت کرد».(سراسري 78)

1) امير خسرو دهلوي 2) امير عليشير نوايي 3) نورالدين عبدالرحمان جامي 4) عبدالقادر بيدل دهلوي  

  394- کدام کتاب از آثار دکتر محمدعلي اسلامي ندوشن نيست؟

1) آزادي مجسمه 2) با کاروان حله 3) در کشور شوراها 4) کارنامه ي سفر چين  

  395- معني «هر چه خواهي در سوادش رنج برد» چيست؟ (آزاد 78)

1) هر قدر در تفهيم آن بکوشي 2) هر قدر دريافت آن زحمت بکش 3) هر قدر در نوشتن آن رنج ببري 4) هر قدر در آموختن آن به ديگران رنج ببري  

  396- « شبيه بودن سخن سعدي به همه و به هيچ کس شبيه نبودن» بيانگر کدام ويژه گي سعدي است؟ (آزاد 78)

1) هر قدر در تفهيم آن بکوشي 2) هر قدر در دريافت آن زحمت بکش 3) هر قدر در نوشتن آن رنج ببري4) هر قدر در آموختن آن به ديگران رنج ببري  

  397- «زد بانگ که کيست حاضر امروز/ کز عشق نبوده خاطر افرزو» (مسند اليه) کدام است؟ (آزاد 78)

1) دشوار و مصنوع بودن 2) سهل ممتنع بودن 3) موزون و مسجع بودن 4) موزوني و کوتاه عبارتها  

  398- در بيت «هر چه خواهي در سوادش رنج برد / تيغ ... خواهدش حالي ستود» «ش» در مصراع اول و «حالي» در مصراع دوم به ترتيب چه نقشي دارند؟ (آزاد 78)

1) مضاف اليه ، قيد 2) متمم ، بدل 3) مفعول ، قيد4) مضاف اليه ، تميز  

  399- در همه گزينه ها به جز گزينه ي ... آرايه ي تشخيص بکار رفته است؟

1) ديد مجنون را يکي صحرا نورد/ در ميان باديه بنشسته فرد 2) سر و سماطي کشيد بر دو لب جويبار/ چون دورده چتر سبز، در دو صف کارزار 3) حسمت به ازل نظر چو در کارم کرد/ بنمود جمال و عاشق زارم کرد 4) از آن مرد دانا دهان دوخته است/ که بيند که شمع از زبان سوخته است
400- کدام گزينه ، از سرودهاي نورالدين عبدالرحمان جامي است؟ (سراسري 79)
1) اشعه اللمعات 2) بهارستان 3) نفحات الانس 4) هفت اورنگ
401- نويسنده «صفير سيمرغ» کيست؟ (آزاد 79)
1) دکتر عبدالحسين زرين کوب 2) دکتر غلامحسين يوسفي 3) دکتر محمدعلي ندوشن 4) استاد جلال الدين همايي
402- در کدام کلمه، يکي از دو حرف نزديک به هم حذف شده است؟ (آزاد 79)
1) همگان 2) شبگير 3) يک سان 4) يگانه
403- عبارت «پژوهش هاي او در حوزه ي زبان فارسي و نقد و نظرهايي که در اين زمينه ارائه کرده است. از بهترين نمونه هاي پژوهش فارسي محسوب مي شود و کتاب «روزها» ي وي يکي از نمونه هاي برجسته ي حسب حال و زندگي نامه در زبان فارسي است».درباره چه کسي صدق مي کند؟ (سراسري 80)
1) جلال آل احمد 2) عبدالرحيم تبریري 3) محمدعلي اسلامي ندوشن 4) محمدعلي جمال زاده
404- عبارت «شاعر اديب و عارف مشهور که پدرش از دشت (= حوالي اصفهان) به هرات مهاجرت کرد و وي در ... متولد شد. در آغاز کار ، دشتي تخلص مي کرد و در هرات و سمرقند علوم رسمي را تحصيل کرد و با فرقه هاي نقشبنديه آشنا شد و خود نيز از بزرگان اين فرقه شد» چه کسي را معرفي مي کند؟ (سراسري 80)
1) جامي 2) سنايي 3) عطار 4) نظامي
405- کدام بيت بيانگر مناسب ترين توجيه مجنون است براي نوشتن نام ليلي بر ريگ؟ (آزاد 80)
1) مي نويسم نامش اول و از قفا/ مي نگارم نامه ي عشق و وفا 2) گفت شرح حسن ليل ميدهم / خاطر خود را تسلي مي دهم
3) ناچشيده جرعه اي از جام او /عشق بازي مي کنم با نام او 4) نيست جز نامي از او در دست من / زان بلندي يافت قدر پست من
406- کدام اثر جامي به نثر است؟ (آزاد80)
1) نفحات الانس 2) هفت اورنگ 3) فاتحه الشباب 4) خاتمه الحياه
407- در بيت «زد بانگ که کيست حاضر امروز / کز عشق نبوده خاطر امروز؟» فعل مصراع دوم از چه نوع است؟ (آزاد 80)
1) ماضي نقلي 2) ماضي بعيد 3) ماضي مستمر 4) ماضي ساده
408- نام سراينده «خردنامه اسکندري» و «نويسنده لوايح و لوامع» در کدام گزينه درست آمده است؟ (سراسري 81)
1) نظامي گنجوي- فريدالدين عطار 2) فخرالدين هراتي- فخرالدين عراقي3) عبدالرحمان جامي- محمدبن منور 4) عبدالرحمان جامي- عبدالرحمان جامي
409- پيام اصلي سعدي در داستان «سگي پاي صحرا نشيني گزيد» در کدام گزينه آمده است؟ (سراسري 81)
1) سختگيري و مقابله به مثل در برابر رفتارهاي غيرانساني 2) ترس و هراس و اجتناب از هرگونه اعتراض 3) تسليم و سازش با دشمن نيرومند 4) اجتناب از روش و رفتارهاي دور از شأن انسان
410 - «هر چه خواهي در سوادش رنج برد/ تيغ مرمر خواهدش حالي سترد» يعني ... (سراسري 81)
1) آن چه را که به زحمت بنويس، تندباد آن را محو خواهد کرد 2) گردباد همه ي اطراف و حومه ي شهر را به ويرانه بدل خواهد کرد 3) وقتي که شمشيرها آخته شوند تو قدرت مقابله با ايشان را نخواهي داشت 4) هر دانشي که بيندوزي در برابر قدرت نيرنگ ا و تاب نخواهد آورد
411- «ستردن» يعني ، ... (آزاد 82)
1) پاي مال کردن 2) عقيم کردن 3) پاک کردن 4) فراموش کردن
412- کتاب «آزادي مجسمه» اثر کيست؟ (آزاد 82)
1) عبدالحسين زرين کوب 2) غلامحسين مصاحب 3) سعيد نفيس 4) محمدعلي اسلامي ندوشن
413- در کدام ترکيب آرايه ي تضاد وجود دارد؟ (آزاد 82)
1) سايه گيسوي نگار 2) اين چرخ کبود کج مدار 3) اين شيخ هميشه شاب 4) فراموش کردن
414- کدام گزينه آراسته به آرايه ي «متناقض نما» است؟ (آزاد 83)
1) سعدي هم هيبت يک آموزگار را دارد و هم يک پرستار 2) اين شيخ هميشه شاب پيرترين و جوان ترين شاعر زبان فارسي است 3) روز هجران و شب فرقت يار آخر شد 4) هنر خوار شد جادويي ارجمند
415- «آزادي مجسمه» از کدام نويسنده ي معاصر است؟ (آزاد 83)
1) غلامحسين مصاحب 2) محمدعلي اسلامي ندوشن 3) رسول پرويزي 4) جلال آل احمد