X
تبلیغات
گنجینه ی ادب
درباره

بسم الله الرحمن الرحیم
هست کلید در گنج حکیم
سپاس خداوندی را که منت نهاد برما تابتوانیم مطالبی را در زمینه های زبان وادبیات فارسی تقدیم علاقمندان گردانیم در این وبلاگ می توانید شرح ومعنی دروس ‘ پاسخ خود آزمایی ‘ تاریخ ادبیات ‘ نمونه سوال چهار گزینه ای ‘نمونه سوال واگرا از کل کتاب‘ وآرایه های ادبی را مشاهده نمایید . کافی است پایه ودرس راانتخاب نمایید ودر صفحات باز شده موضوع را بیابید.امید است با راهنمایی های خردمندانه ما را درجهت هر چه پر بار تر نمودن وبلاگ یاری نموده وما را نظرات خویش بهر مند سازید.(( همچنین می توانید سوالات درسی خود را نوشته وارسال نمایید تا جواب به نشانی شما ارسال گردد )) غرض عرض ارادتی است خدمت همکاران وشما دانش آموزان عزیز .در پایان از کلیه ی همکاران که با ارسال نظرات تجارب واندوخته های خود ما را یاری کردند بی نهایت سپاس گزاریم-×××بنا به درخواست شما دانش آموزان خلاصه ی قواعد عربی را نیز در وبلاگ قرار داده ایم×
با آرزوی موفقیت- کریمی دبیر ادبیات فارسی . نشانی اینترنتی karimivardanjani@yahoo.com
جستجو
مطالب پيشين
آرشيو مطالب
لوگوی دوستان
ابزار و قالب وبلاگ
کاربردی


[مرجع دریافت ابزار و قالب وبلاگ]

[ Designed By Ashoora.ir ]
گنجینه ی ادب

به نام خداوند جان و خرد

آزمون زبان فارسي 3               علوم تجربي و رياضي                سؤال نهايي             تاريخ امتحان 26/3/1381

 

الف : نگارش

1- مقاله ها از نظر شيوه ي نوشتن به چند گونه تقسيم مي شوند ؟ نام ببريد  ( سه گونه : تشريحي ، تحليلي ، تحقيقي)

2- عام ترين راه تشريح يك چيز چيست ؟ ( طرح پرسش هاي مختلف درباره ي ابعاد مختلف آن چيز )

3- نوع نگارش نوشته ي زير رل بنويسيد .

مدرسه دو طبقه بود و نوساز بود و در دامنه ي كوه تنها افتاده بود . يك فرهنگ دوست عمارتش رابنا كرده بود . تابلوي مدرسه هم حسابي بزرگ و خوانا از صد متري داد مي زد كه توانا بود هركه ............... . ( تشريحي )

4- روش هاي گرد آوري اطلاعات براي نوشتن زندگي نامه كدامند ؟

( 1- استفاده از اطلاعات شخصي 2- مطالعه ي آثار فردي كه زندگي نامه اش را مي نويسيم 3- پرسش از افراد مطّلع 4- استفاده از منابع كتابخانه اي مثل زندگي نامه ها ، دايره المعارف ها و ... )

5- بيت زير رل با مختصر جابجايي به نثر بازگرداني كنيد .

من از روييدن خار سر ديوار دانستم                 كه ناكس كس نمي گردد بدين بالا نشيني ها

( من از روييدن خار روي ديوار فهميدم كه آدم بي فرهنك با بالا نشيني و مقام ، با شخصيت نمي شود . )

6- جمله ي زير را كامل كنيد . امروزي كردن شعرو نثر را ................... مي گويند . ( بازگرداني )

7-  در نوشته ي زير نويسنده از كدام عوامل زيبايي آفريني بهره گرفته است ؟

گاه گاه شيهه ي چند اسب بي شكيب سكوت دشت را در هم مي شكست و سوسوي چند مشعل ، پرده ي سياه شب را مي دريد و پيش مي رفت . اين اسب ها و مشعل ها از آن كاروانياني بودند كه از جنب و جوش آنها پيدا بودكه تازه در اين صحرا پياده شده اند  و رشته اي ناگسستني قلب هايشان را به هم پيوند داده بود .

(تشبيه = پرده ي سياه شب )  ( واج آرايي /س / ،/ش/  ) ( ( كنايه = درهم شكستن : از بين بردن ) ( استعاره : رشته ي ناگسستني ، استعاره از ايمان و عشق ) ( مراعات نظير = اسب ، دشت ، مشعل ، كاروان ، صحرا ، شب )

8- در نمونه ي زير نويسنده از چه شيوه اي براي طنزپردازي استفاده كرده است ؟

ديدم ماشاءالله چشم بد دور ، آقا واترقّيده اند ، قدش درازتر و تك و پوزش كريه تر شده است . گردنش مثل گردن همان غاز مادر مرده اي بود ك همان ساعت در ديگ مشغول كباب شدن بود . ( بزرگ نمايي و اغراق در توصيف صورت و اندام و حالات يك فرد .)

9- شيوه ي تنظيم ( فهرست مقالات فارسي ) ايرج افشار را بنويسيد .          ( موضوعي )

 

 

ب : دستور

1- تعداد تكواژها و جمله هاي نوشته ي زير را به عدد بنويسيد .

اخترشناسي علمي است كه به مطالعه ي اجرام آسماني مي پردازد .

( دوجمله ، يك جمله ي مستقل مركب ) 18  تكواژ = اختر+ شناس+ ي + علم+ ي + است + شناسه ي تهي + كه + به + مطالعه + -ِ  + اجرام + -ِ + آسمان + ي + مي + پرداز+ -َد ) 

                                                                                                            

2- هسته ي گروه هاي زير را بيابيد و تعداد واژه هاي هر گروه را به عدد بنويسيد .

الف : اين پرسش ها ،  ( هسته = پرسش    ) ( تعداد واژه = دو واژه )   ب: دماي اجرام آسماني ( هسته = دما  ) ( تعداد واژه = پنج واژه    = دما + -ِ  + اجرام + -ِ + آسماني )

 

3- جاي خالي را با كلمه ي مناسب پركنيد .

بزرگترين واحد زباني ................... است كه از واحدهاي كوچكتري ساخته شده است . ( جمله ي مستقل مركب )

 

 

4- تعداد واژه هاي ( آن دو دفترچه ي دانش آموز ) را به عدد بنويسيد و هسته ي گوه اسمي را هم  مشخص كنيد .

( هسته = دفترچه )  ( واژه ها = پنچ واژه = آن + دو = دفترچه + -ِ + دانش آموز )

 

5- در عبارت زير نوع  افعال را از نظر ساختمان بنويسيد .

او با سخنان دلنشين خود ما را به آينده اميدوار كرد و به تلاش بيشتر واداشت

                                                 ساده                       پيشوندي

( كرد ، فل ساده است زيرا مي توان گفت ، اميدوار تر كرد . پس،  اميدوار مسند است . )

 

 

 

6- عبارت زير را با گذرا كردن افعالشان دوباره نويسي كنيد .

سال گذشته كه دوستانمان به كوهنوردي رفته بودند ، سنگ بزرگي از كوه غلتيد و به دره افتاد .

                                                           برده بودند           غلتاند        انداخت

سال گذشته كه دوستانمان را  به كوهنوردي برده بوند  ، باد ، سنگ بزرگي از كوه غلتاند و آن را  به دره انداخت  .

 

 

 

 

7- زمان ونوع افعال مشخص شده ي زير را بنويسيد .

گاندي از ابندا عادت كرد ، غربي هايي را كه بر كشورش حكم مي راندند ، دوست بدارد .

( كرد = ماضي ساده ، سوم شخص مفرد ) ( مي راندند = ماضي استمراري ، سوم شخص جمع ) ( دوست بدارد = مضارع التزامي ، سوم شخص مفرد )

8- نمودار جمله ي ( ما به فرهيختگان خود مي باليم ) را رسم كنيد .                                            جمله

                                                                                                                       نهاد                                 گزاره

 

                                                                                                                      متمم فعل                    فعل

           

  جمله ي سه جزئي با متمم                                                          ما                    به فرهيختگان خود                       مي باليم

9- در عبارت ( من علاقه ي او را به هنر نسبتاً خوب مي بينم ) يك مضافٌ اليه ، يك مفعول ، يك قيد و يك مسند مشخص كنيد .

 ( مضافٌ اليه = او )  ( مفعول = علاقه )   (قيد = نسبتاً ) ( مسند = خوب )

10- در توليد واحد زباني ( خرس بر درخت لانه مي سازد .) كدام قاعده رعايت نشده است ؟ ( قاعده ي معنايي )

11- محل تكيه در واژه ي ( مردان ) مشخص كنيد . ( هجاي پاياني = دان ) چون اسم است و تكيه در اسم و صفت روي هجاي پاياني قرار مي گيرد . )

12- ساخت واژه ي زير را مشخص كنيد  . افشانه   ( بن مضارع + پسوند = اسم )

                                                         ( افشان     +    ه     = افشانه)

 

13- كلمه ي مهندس را طوري به كار ببريد كه يك بار شاخص و يك بار هسته ي گروه اسمي قرار گيرد .

الف : به عنوان شاخص : مهندس جوادي،   مديرعامل شركت نفت است     ب: به عنوان هسته : جوادي ،  مهندسِ پتروشيمي است

14- يك جمله ي دو جزئي استثنائي بي فعل مثال بزنيد .  ( عيد شما مبارك )

 

 

 

پ : املا و بياموزيم

1-  املاي نادرست كلمات را در عبارت زير اصلاح كنيد

ما بايد غدر دوستان را بدانيم و از عَلَم و رنج آنان بكاهيم    ( قدر ، الم )

 

2- شكل درست همزه /ء/ را در كلمات زير بنويسيد .

الف : ل/ء/امت ( لئامت )                      ب: م / ء / اخذ         ( مآخذ )

 

3- چرا واژه ي آشنايان را به صورت ( آشنا ان ) نمي خوانيم و نمي نويسيم . ( زيرا واج پاياني كلمه ي آشنا ، مصوت است وعلامت جمع ان نيز با مصوت آغاز شده است . طبق قواعد واجي دو مصوت با هم در يك هجا نمي آيد و براي سهولت تلفظ بايد بين آن ها يك صامت ميانجي بيايد . ) 

 

4- حرف ( واو ) در واژه ي ( خواندن ) چه نام دارد ؟ ( واو معدوله )

 

5- نام فرايندهاي واجي واژه هاي زير را بنويسيد .

الف : اجراء                اجرا        ( كاهش )                        ب: خِ يابان                         خي يابان              ( افزايش )

 

6- عبارت زير به شيوه ي بلاغي است يا عادي ؟

رسيد مژده كه آمد بهار و سبزه دميد            ( بلاغي است زيرا اولاً شعر است و ثانياً به خاطر ضرورتهاي شعري اجزاي جمله جابجا شده است مثلاً فعل در آغاز جملهي اول  و نهاد در پايان آن  آمده است .)

 

7- در عبارت ( استعمال دخانيات اكيداً ممنوع است ) چند واژه ي دخيل وجود دارد ؟  ( 4 واژه ) استعمال ، دخانيات ، اكيداً ، ممنوع . )

 

 



زبان فارسی 3

 

الف: زبانشناسي : ( 4 نمره )

 

1) قواعدي كه به ما كمك مي كند تا بتوانيم از تركيب تكواژها يا واژههاي مناسب ، گروه هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب توليد كنيم ، به .............................. معروف اند. (5/0)

 

2) كدام يك از قواعد تركيب كمك مي كند تا هر جمله اي را در جايگاه خود به كار بريم ؟ (5/0)

 

3) الگوها ي هجايي واژه ي ( اصيل ) را بنويسد. ( 5/0)

 

4) ( آهنگ ) جمله در جمله هايي كه با قيدهاي پرسشي همراه اند ...................... است ، به جز( آيا) و (هيچ )كه در اين صورت ( آهنگ ) جمله ....................... است .  (5/0)

 

5) ( تكيه ) در كدام يك از واژه هاي زير نمي تواند  مميز معنايي باشد؟ (5/0)

الف – گويا               ب- آبي              ج-  ولي            د- ديوار

 

6) درنگ ميان وا‍ژه اي را با مثالي نشان دهيد. ( مكث را در آن مشخص كنيد) (5/0)

 

7) به نظر شما تفاوت اصلي واحدهاي زبر زنجيره اي زبان با واحدهاي زنجيره اي زبان (مثل گروه هاي اسمي يا فعلي كه در محورهاي جانشيني و هم نشيني قرار ميگيرند) در چيست  ؟ (5/0)

 

ب- دستور : ( 8 نمره )

 

-          با توجه به عبارت زير به سوالات 8 الي 13 پاسخ دهيد.

-           

( دوستم اين خانه ي كوهستاني را براي خود خريد كه آرامش داشته باشد. )

 

8) جمله ي مستقل را مشخص كنيد و بگوييد ساده است يا مركب . ( 5/0)

 

 

9) عبارت فوق از چند تكواژ تشكيل شده است ؟ حتما تعداد را ذكر كنيد.( 5/0)

 

 

10) عبارت فوق چند وا‍ژه است ؟ حتما تعداد را ذكر كنيد. ( 5/0)

 

 

11) زمان فعل ها ي جمله را مشخص كنيد. ( 5/0)

 

 

12) يك تكواژ وابسته ي تصريفي و يك تكواژ وابسته ي اشتقاقي در عبارت مشخص كنيد. ( 5/0)

 

صفحه ي دوم

 

13)  براي  چه نوع تكواژ ي است ؟ (5/0)

 

14) اگر نهاد ما اسم جمع كاروان باشد ، فعل ( .....................  ) مي آيد و اگر نهاد ما اسم مبهم هر يك  باشد ، فعل جمله

( ............................. ) است . (1)

 

15) در جمله ي ( خيلي تلاش كردم با او تماس بگيرم اما نتوانستم . ) نوع حذف را مشخص كنيد و جمله را بدون حذف دوباره بنويسيد. ( 5/0)

 

 

 

16) فعل ( گرفتن ) را با كمك  تغيير معنا در كاربرد فعل ، در دو مثال  يك بار به صورت گذرا به مفعول و يكبار به صورت ناگذر بكار بريد. ( 5/0)

 

 

با توجه به متن زير به سوالات پاسخ دهيد.

 

حضرت علي  در صدر اسلام به اين دين گرويد. وي  نوشتن خط كوفي را فرا گرفت و براي نوشتن قرآن آن را استفاده كرد. ما حضرت علي را اسوه ي شجاعت و شهامت مي خوانيم .

 

17) دو جمله اي را كه زير آن خط كشيده شده است زير نمودار ببريد و اجزاي آن را مشخص كنيد و بگوييد چند جزيي هستند. (2)

 

18) ساخت فعل هاي جملاتي را كه زير آن ها خط كشيده نشده است ،مشخص كنيد. ( با ذكر دليل ) (1)

 

 

پ- نگارش : ( 5نمره )

 

19) اين جملات را ويرايش كنيد و دوباره بنويسيد.

- مسكو مايل به انجام طرح خلع سلاح هسته اي اوكراين بود. ( 5/0)

 

 

- نتايجي كه امروز به دست آمد را گزارش مي كنم . ( 5/0)

 

 

 

20) مقاله ها از نظر شيوه ي نوشتن به چند گونه تقسيم مي شوند ؟ نام ببريد. (1)

 

صفحه ي سوم

 

21) دو روش از روش هاي گرد آوري اطلاعات را نام ببريد. ( 1)

 

 

 

22) در بازنويسي به چه نكاتي بايد توجه كرد؟ ( 2 مورد)  (1)

 

 

 

23) اين جمله از نظر ويرايشي چه مشكلي دارد؟ ( حسن به برادرش گفت كه مقاله اش منتشر شده است ) (5/0)

 

 

 

24) اين بيت را بازگرداني كنيد. ( 5/0)

اگر هوشمندي به معني گراي                   كه معني بماند نه صورت به جاي

 

ت- املا و بياموزيم : ( 3نمره )

 

 

25) فاصله ي ميان واژه اي چيست ؟ (5/0)

 

 

26)رابطه ي  دو واژه ي ( روان و روان ) را با دو معناي مختلف چه مي گويند؟ ( 25/0)

 

 

27)  پركاربردترين نشانه ي جمع فارسي چيست ؟ (25/0)

 

 

28) چرا واژه ي ( آشنايان ) را مانند ( دوستان ) به صورت ( آشنا ان ) نمي خوانيم و نمي نويسيم ؟ ( 5/0)

 

 

29) (ان ) در واژه ها ي( بهاران) و ( گيلان) چه مفاهيمي  دارد؟ (5/0)

 

 

30) اشتباهات املايي را بيابيد و تصحيح كنيد. (1)

 

ايجاز و اطناب – معادل و هم تراز- صياق مطلب – سبز و نقض –امر مطاع – وحله ي اول – مكث و درنگ

 

 

 

 

 

 

 


عربی3

رديف

 

   سؤالات آزمون پاياني نيمسال اوّل      درس عربي3 رشته ي انساني

بارم

1

الف

ب

ج

د

تَرجِم الْعبارات التالية إلي الفارسيّة.

قالَ: سلامٌ عَلَيْكَ، سَأسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إنَّهُ كانَ بي حَفِيّاً.

يا مَنْ أرْجوهُ‌لِكُلِّ خَيْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ كُلِّ‌ شَرٍّ.

سَأعيشُ رَغْمَ الدّاءِ وَالْأعْداءِ كَالنَّسْرِ فَوْقَ الْقِمَّةِ الشَّمّاءِ.

الْعَسَلُ يُسَكِّنُ السُّعالَ الْمُزْعِجَ وَ الْآلامَ الْمَفاصِلِ.                                    

 

75/

75/

75/

75/

 

 

 

 

 

2

أكْمِلِ التّرجمةَ.          فَإذا أَرَدْتَ الْاِبْتِسامَ لِلْحَياةِ ، فَحارِبِ التَّشاؤُمَ وَالْيأسَ.

                          پس هنگامي كه خواستي به زندگي لبخند بزني، …………………………………………………………...................

5/0

3

اُكْتُبْ ما طُلِبَ مِنْكَ.                               بالْفارسيَِّةِ   =<            مُنَشِّط:                قاصِم:

                                                       بِالْعربيّــةِ   =<           موفّقيّت:              آموختن:

                                                         بِالْمُتضادّ   =<              الْعُسْر:                 فَقيـر:

5/1

4

عَرِّبْ جملةً:      الف: ما بايد در درس هايمان بسيار تلاش كنيم.     

                         ب: اسلام مسلمانان را به يادگيري دعوت مي كند.

1

 

5

عَيِّنِ التّرجمةَ الدَّقيقةَ.

الف: لَقَدْ ذَوَّقَكُم ابْنُ أبي طالبٍ الْجُرْأةَ.      1- مسلّماً پسر ابوطالب شما را با جرأت به ذوق آورد.

                                                     2- مسلّماً پسر ابوطالب مزه ي جرأت را به شما چشانيده است.

ب: عِظْ نَفْسَكَ قَبْلَ أنْ‌يَعِظُكَ الدَّهْـرُ.      1- پند واندرز نفس قبل ازموعظه ي روزگارِ توست.

                                                                    2- خودت را اندرزونصيحت كن قبل از اين كه روزگار تورانصيحت كند.

ج: تُسْتخْدَمُ الْأمْثالُ احْتِرازاًمِنَ الْأطنابِ. 1- ضرب المثل ها براي پرهيز ازطولاني كردن سخن به كارگرفته مي شوند.

                                                                    2- استخدام افراد نمونه براي پرهيز از سخن طولاني است.

75/

6

اُكْتُبْ مَعْني الْكَلِماتِ الَّتي أُشيرُ إلَيْها بِخَطٍّ.

الف: وَ هُوَ الشَّهْـرُالَّذي فَرَضْتَ صِيامَهُ عَلَيَّ .

ج: مُلِئَ تاريخُ صَدْرِالْإسْلامِ بِنَماذِجَ مِثالِيَّةٍ مِنَ النِّساءِ .    

د: إنَّ لِكُلِّ مَأمومٍ إماماً يَقْتَدِي بِهِ وَ يَسْتَضي ءُ بِنورِعِلْمِهِ

 

25/1

5

صَحِّحِ الْأخْطاءَ فِي التـّرجمةِ

الف: كانَ نابِلْيونُ يَقولُ : أُصِبْتُ بِالْفَشَلِ مِراراً حَتَّي تَعَلَّمْتُ طَريقَ الْإفْشالِ.

 ناپلئون مي گويد: يك بار دچار شكست شدم تا راه شكست دادن را ياد گرفتم.

ب: كانَ دَورُ الطُّلّابِ مُتميِّزاً فِي الْحَرْبِ الْمَفْروضَةِ.

نقش رزمندگان در جنگ فرضي مشخّص و برجسته بود.

ج: مَنْ ذاقَ حُلْوَ الْحَياةِ وَ مُرَّها ، لايَسْتَسْلِمُ لِلصُّعوباتِ.

كيست كه تلخ و شيرين زندگي را چشيده باشد و در مقابل سختي ها تسليم نشده باشد ؟

5/1

6

عَيِّنْ نوعَ الْمُشْتَقِّ.                  مِسْطَرَة:                          حُسْنَي:                     

5/0

7

عَيِّن الْإعْرابَ التَّقديري.

                              الف: مَنْ طَلَبَ الْعُلی سَهِرَ اللَّيالي.             ب: الدُّنيا مَزرَعَةُ الْآخِـرَةِ.

 

5/0

8

عَيِّن الْفاعِلَ.                   الف: أحْسِنْ إلَي والِدَيْكَ.                      ب: اِرْجِعي إلَي رِبِّكِ .                     

5/0

 

عَيِّنِ اسمَ المنسوبَ  وَ الْمُصَغَّرَ .

                                                              الضَّبابُ قُطَيْرَةٌ مائِيـَّةٌ صَغيرَةٌٌ مُنْتَشِرَةٌ فِي الْهَواءِ.                

5/0

9

غَيِّرالْعِبارَةَ عَلي حَسَبِ الْمُبْتَدأ .

هُوَ يَقولُ الْحَقَّ وَ يُطيعُ والِدَيْـهِ .   =<    أنْتُنَّ   ...........................................................................

75/

 

10

عَيِّن الْأفعالَ الْمُعْتَلَّةَ وَاذْكُرْ نوعَها.          

                           الف: وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللهِ تَبديلاً.                  ب: لاتَكُنْ مِمَّنْ يَرْجوُ الْآخِرَةَ بِغَيْرِالْعَمَلِ .                                              

5/1

11

أكْمِلِ الْفراغاتِ.            

ماضي

مضارع

أمر مخاطب

مصدر

أَوْجَدَ

 

أَوْجِدْ

 

 

يَتَعالَی

 

تَعالِي

1

12

 اِقْرَأالْحديثَ ، ثُمَّ :               قال عليٌّ ، عليه السّلامُ : «..وَ إنَّ قَوْماًعَبَـدوااللهَ شُـكْراً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْأحْـرارِ.»

 الف: تَرْجِمِ الحديثَ.                                    

 ب: عَيِّن المفعول له .

 

 

 شَكِّلِ الْكلمات الّتي اُشيرُ إلَيْها بِخَطٍّ.

                                                الف: لا تِجارة كَالْعَمَلِ الصّالِح.              ب: سوء التَّدْبيـرِ مِفْتاحُ الْفَقْـر .  

1

13

 عَيّنِ «المفعولَ به» ، «المفعول فيه» وَ «المفعول مطلق» في العباراتِ التّالِيَةِ.

   سُبْحانَ الله، اولئكَ يُقيمونَ صَلاةَ اللّيْلِ ، يَعيشُ الْبَخيلُ عَيْشَ الْفُقَراءِ ،وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرتيلاً، الْيَوْمَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ   

                                              

5/1

 

 

 

 

 



یک نمونه سوال دیگر

عربی 3 دی ماه 85 ( رشته انسانی)

1-  ترجم العبارات التالیه الی الفارسیه المالوفه : ( 3 نمره )                      اقرا النص بدقه ثم صحح ترجمته .  ( 1 نمره )

« نحن قدمنا الجواهر الثمیته من الشبان فی الحرب المفروضه حتی استطعنا ان نقف امام هجوم الاعداء فندعو الله ان یوفقنا لحفظ امانه اصدقائنا الشهدا و تحقق

امالهم فی بناء مجتمع سعید علی اساس الحق و العداله »

ما گوهرهای گران قیمتی از جوانانمان را در جنگ تحمیلی تقدیم کردیم تا بتوانیم در برابر هجوم دشمنان بایستیم پس خدا را دعا می کنیم که ما را در حفظ

 امانت دوستان شهید و محقق ساختن آرمان های آنها در ساختن جامعه ای سعادتمند بر اساس عدالت موفق کند .

 

3-  الف) ترجم الکلمتین :  ( 1 نمره )

الی الفارسیه : ضبحّر                          الی العربیه : آلودگی

ب) اکتب الکلمه المطلوبه :                   (مترادف ) النجاح :                                     (متضاد) الفارغ :

 

4-  انتخب الصحیح : ( 1 نمره )

الف)   نحرص علی مصاحبه الاخیار حرصاً .

    به همنشینی با نیکان بسیار مشتاقیم .                                                            به همنشینی بسیار با نیکان  مشتاقیم

ب) « اذا قری القرآن فاستمعواله »

   وهرگاه قرآن خوانده شود به آن گوش سپارید .                  وهرگاه قرآن می خوانید به آن گوش سپارید

ج‌)  « ان الارض یرثها عبادی الصالحون »             

   براستی زمین را بندگان صالحم به ارث برند .                     یقیناً بندگان صالحش آن زمین را به ارث برند .

د) عین الخطا :

اتقوا مواضع التهم = از ورودی به تهمتگاه ها بپرهیزید .         لا یقع فی السوء الافاعله = فاعل آن در بدی نمی افتد .

 

5-  عرب العبارات التالیه :  ( 5/1 نمره )

الف) با بدبینی مبارزه کن تا موفق شوی .                                     ب) مومن به خاطر شرم از خدا گناه را ترک می کند .

 

6- اقرا النص التالی ثم اجب عن الاسئله التالیه : ( 5/1 نمره )

« الانسان یواجه فی حیاته الشدائد فیحتاج الی الفرح حتی یبتسم للحیاه و لا یتضجر منها و یکون اقدر علی العمل و اجدر لقبول المسوولیه و اکثر استعداداً

للمواجهه الشدائد و هو حینئذ یقوم بامور عظیمه تنفع المجتمع کله . »

الف) ماذا یفعل الانسان المبتسم ؟                                 ب) کیف یصبح الانسان اذا ابتسم للحیاه ؟                  ج) من یفعل امورا عظیمه فی الدنیا ؟

 

7-  الف) عین اسم الفعل الناقص و خبره :      العینبه لیست من صفات المومن .  ( 2 نمره )

ب) عین الموصول وصلته :        تواصغوا لمن طلبتم منه العلم .

ج) صحح الاخطاء :      و من طلب العلی سهراللیالی

د) صغ الاسم المنسوب من « ماء » و الاسم المصغر من « قطره »

 

8- استخرج الافعال المعتله و اذکر نوعها : ( 1 نمره )

قصر الامال فی الدنیا تفز     فدلیل العقل تقصیر الامل

( و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هونا )

 

9- الف) اجعل الافعال فی مکانها المناسب :  ( 2  نمره )                                    یعشن – دعت – ادع – اهتدی

للغائبه

للمخاطب

للغائبات

للمخاطبه

 

 

 

 

ب) اذکر مصادر هذه الافعال .   «انزوی»             « تلقی »

ج) ضع فی الفراغ الفعل المناسب :

هم ................... ربهم . ( یناجی )

اللهم « ................... لنا من لدنک رحمه »  ( فعل امر من « وهب » )

 

10-  استخرج المفعول المطلق و نوعه والمفعول له :  ( 5/1 نمره )

-                  جلس بهلول مسند الرشید جلوس الملوک فضربه خدمه تادیبا له !!

-                  افعل الخیر حبا فی الخیر .

-                  « انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس  اهل البیت و یطهرکم تطهیرا »

 

11-  میز الصفه و البدل و عطف البیان و التاکید و نوعه و المعطوف بحروف العطف فی العبارات التالیه : ( 5/1 نمره )

-                  لا تجالس الجاهل بل العالم .

-                  ( السابقون السابقون اولئک المقربون )

-                  ( انک لتهدی الی صراط مستقیم صراط الله )

-                  خرجت هذه اللغه عن حدود شبه الجزیره العربیه .

 

12- شکل ما اشیر الیه بخط : ( 1 نمره )

-                  بین تبذیر و بخل رتبه و کلا هذین ان زاد قتل .

-                  بقدر الکد تکتسب المعالی .

 

13- عین الاعراب و التحلیل و الصرفی للکلمات التی اشیر الیه بخط : ( 2 نمره )

تعصی الاله و انت تظهر حبه                       هذا محال فی القیاس بدیع




1

- املاي كداميك از گروه كلمات زير نادر است ؟

« پاي گسسته عنان – مفاساي عوارض – هول و وحشت- تعملات عميق –ستاره ي صها – دوران نقاهت –محيط توفان زا – هيئت كريه – انتساب و وابستگي – مغني و چاه كن – طاقه ي پارچه – دناعت همت – هله ي قصيب- ظن سلاح- صاحت خاطر – سبيه و دختر – الطاف الوهيت – وحله ي اول – بغ كرده و غمگين – سياق مطلب- هرس شاخه ها – محبط جبرئيل – شهرت و صيت – سنا و تبجيل »

 

2

-صامت  «ميانجي  » را در كلمات زير مشخص نماييد :

                                «پروانگان –    خانه اي –  نياكان -  ترشيجات- روستايي »

 

3

- پسوند «‌ ان »در هريك از كلمات زير چه مفهومي دارند ؟

                          « پائيزان – مردان – كوهان – بهاران – سپاهان – بامدادان  »

4

- نام « فرايند واجي » را در هريك از واژه هاي زير بنويسيد :

                          « املا – شمبه – دس كش – شپره – دس گيره »

5

- در جمله هاي زير غلط هاي املايي را بيابيد و شكل درست آنها را بنويسيد :

الف)- مقدم بازديد كننده گان عزيز را گرامي مي داريم . ب)- مجلس شوراي اسلامي بوجه سال جاري را تصويب كرد.

 

6

 - انتخاب صحيح كداميك از واژه هاي « اَلَم »  و  « عَلَم »  مي تواند نقطه چين بيت زير را تكميل كند ؟

                    « هريك از ما مسيح عالمي است            هر......... در كف ما مرهمي است . »

 

7

- چرا كاربرد قيد « بي شك  » در جمله ي زير نادرست است ؟

                « بي شك قطره قطره ي باران از ابرهاي آسمان فرو مي ريزد .  »

8

- هريك از جملات زير چه « آهنگي » دارند؟

  الف)- دوستم به مدرسه مي رود .    ب)- در شهر شما باران مي بارد ؟   ج)- او خيلي بر انجام اين كار تأكيد داشت.

   د)- هيچ به آينده انديشيده اي ؟    هـ )- از نمايشگاه ديدن كردم .

9

- واژه ي هاي مشخص شده در كدام جمله ها با توجه به معني آنها درست  هستند ؟

 الف)- هر فردي بايد قوانين دولت متبوعش را بپذيرد.    ب)- استاد درآن شرايط دچار تعلم روحي عميقي گرديده بود.                              ج)- آنچه در اين صفحات مستور است نتيجه ي افكار من است. د)- پدرش از انتصاب او به عنوان مدير شاد شد.

 

10

- عبارت زير به شيوه ي« بلاغي » است يا « عادي » ؟ چرا ؟

                         « رسيد مژده كه آمد بهار  و سبزه دميد .‌»

 

11

- انتخاب صحيح كداميك از واژه هاي «عمارت»  و  « امارت »  مي تواند نقطه چين عبارت زير را تكميل كند ؟

« چه شود اگر گويي علي(ع) را خلع كرديم و معاويه ........... داديم تا معاويه مرتورا هرچه خواهي بدهد؟ »

 

12

-        در كداميك از واژه هاي زير « فرايند واجي ادغام  » صورت گرفته است ؟

                                     « يگانه – مهميز – شپّره – ليكن »

13

- املاي كداميك از واژه هاي زير غلط است ؟ شكل درست آن را بنويسيد :

                                  « ذوزنقه – ديده گان – علي رغم  »

 

 

نمونه سوال ادبیات 3

 

بسمه تعالي

نمونه سؤالات نهايي زبان فارسي تخصصي (3) سوم علوم انساني - ( خرداد ماه سنوات قبل )

 تهيه و تنظيم :     علی کریمی

 

1

- الگوي هجايي واژه ي « ابر » را بنويسيد :

 

2

-كدام قاعده در گروه اسمي « كوتاه ديوار خانه » رعايت نشده است ؟  صورت قانونمند آن را بنويسيد:

 

3

- يك فرهنگ نگار كدام صورت از كلمات زير را مداخل اصلي قرار مي دهد ؟

                       درختي – درختان – درخت ها – درخت

 

4

-          در واژگان ذهني زبان براي هر واژه دست كم سه نوع اطلاع ذخيره شده است، آنها را نام ببريد :

 

5

-          هريك از كلمات زير با استفاده از كدام روش ساخته شده است ؟

         الف) – ساف:                        ب) – كارخانه :                ج)- گزارش :

 

6

- در هريك از موارد زير ، از كدام نقش زبان استفاده شده است ؟

الف)-  باغبان گر پنج روزي صحبت گل بايدش              بر جفاي خار هجران صبر بلبل بايدش

ب)-  در خلوت و به آرامي با خود گفتن .

ج)- خطاب به دوستمان : « راستي فردا امتحان برگزار نمي شود .»

 

7

-          براي هريك از موارد زير ،  يك نمونه  ذكر نماييد :

الف)- واژه اي  كه با حفظ معني قديم  معناي جديد پذيرفته است: (            )

ب)- واژه اي  كه به طور كامل متروك شده است :  (             )

 

8

- كدام بخش زبان ، بيش از هر بخش ديگر زبان از انواع تغيير و تحول فرهنگي تأثيرمي پذيرد ؟

 

9

- اساسي ترين« نقش زبان‌» چيست ؟

 

10

-كداميك از قواعد تركيب زبان فارسي، مانع از ساخت تركيب زير مي شود؟شكل قانونمند آن را بنويسيد:

                                           « مي شود  زمين  اين  آباد  »

 

11

-          اگر در مقابل سؤال «آيا امروز درس خوانده اي ؟»  پاسخ دهيم : « هوا سرد نيست .»

الف) كدام قاعده ي تركيب رعايت نكرده ايم ؟                               ب)- پاسخ  قانونمند سؤال بالا را بنويسيد :

 

12

- دو نمونه صورت تصريفي را براي واژه ي « دويد » بنويسيد :

 

13

-          براي واژه ي « گذشتن » دو كلمه ي مترادف با  بار معنايي متفاوت بنويسيد :

 

14

-كداميك از واژه هاي زير در گذشته وجود داشته است ولي امروز با تغيير در حوزه ي معنايي به كار مي رود ؟

                                 « مزخرف – آزفنداك – گاو »

 

15

- در روش اشتقاق براي ساختن واژه ي جديد ، چگونه عمل مي شود؟

 

16

-          كداميك از نقش هاي زبان در بيت زير نمود بيشتري يافته است ؟

    « من كه از آتش دل چون خم مي در جوشم            مهر بر لب زده خون مي خورم و خاموشم »

 

17

-          چرا توليد واحد هاي زباني زير غير ممكن است ؟

الف)- تو ، تو را در آينه ديده اي ؟            ب)- درخت اين كوچك سبز .       

 

18

- نام كامل علامت اختصاري « اتكا » را بنويسيد :

 

19

-          هريك از واژه هاي زير مشمول كداميك از وضعيت هاي چهار گانه ي تحولات معنايي زبان هستند ؟

            الف)- مُلَطَفه :                            ب) - يخچال :

 

20

- الگوي هجايي واژه ي « اشك » را بنويسيد :

 

21

- با استفاده از كدام نقش زبان مي گوييم جمله ي « غذا انسان مي خورد » صادق نيست ؟

 

22

- يك جمله بنويسيد كه هدف آن، ايجاد حس همدلي و همزباني باشد :

 

23

- نظام دستوري به دو بخش تقسيم مي شود ، آن ها را نام ببريد :

 

24

-          در واژه ي «گياهان » وند تصريفي را مشخص كنيد :  در فرهنگ لغت كدام صورت آن، مدخل اصلي واقع مي شود؟

 

25

- در تركيب « سير و گرسنه » ، معناي كلمه ي  «سير »   را با توجه به چه رابطه اي در مي يابيم ؟

 

26

-          عبارت زير كامل كنيد:

« از ميان صورت هاي مختلف  هر واژه  ،صورت رايج تر را .............. و بقيه را .............. مي نامند .»

 

27

-          « قاعده ي نحوي » را با ذكر يك مثال توضيح دهيد :

 

28

- پرداختن به چگونگي گرد آوري ، تدوين  و ضبط واژه ها ، مربوط به كدام سطح واژگان است ؟

 

29

-          هريك از واژه هاي زير مشمول كداميك از وضعيت هاي چهار گانه ي تحولات معنايي زبان هستند ؟

   الف)- آچار :                                                      ب)- سپر :

 

30

- با فعل « بريد » دو جمله بسازيد كه فعل آن ها هريك   با بار معنايي متفاوتي به كار رفته باشد   :

 

 

31

- در جمله ي «  چوپانان آسمان آبي را رسانيد »  كدام قاعده ي تركيب زباني رعايت نشده است؟ صورت قانونمند آن را بنويسيد:

 

32

- در جمله ي «  من ، من را در آينه ديدم  »  كدام قاعده ي تركيب زباني  رعايت نشده است؟

 

33

- تغيير  تكيه روي كدام واژه سبب تغيير معنايي عبارت زير مي شود ؟

« ولي دانش آموز بايد بداند كه با تلاش و پيگيري مستمر مي توان به نتيجه رسيد. »

 

34

- آهنگ هريك از جملات زير چگونه است ؟

       الف)- چنين شتابان به كجا مي روي ؟                              ب)- هيچ به زندگي انديشيده اي ؟

 

35

- در بيت زير واژه اي را بيابيد كه هم معناي قديم خود را حفظ كرده است و هم معناي جديد گرفته است:

           «   دريا دلان راه سفر در پيش دارند                پا در ركاب راهوار خويش دارند »

 

36

- چه عاملي سبب مي گردد كه هر فارسي زبا ن قواعد واجي زبان خود را بداند ؟

 

37

- منظور از « ذخيره هاي زباني » چيست ؟

 

38

- چرا واج هاي  / ت/   و    / د /  نمي توانند بدون فاصله در كنار يكديگر قرار بگيرند؟

 

39

- يك گروه اسمي مناسب بر اساس الگوي  زير بسازيد :

            «  صفت + اسم + نقش نماي كسره + ضمير »                                     .....................................................

 

40

-استفاده از كدام واژه هاي زير نادرست است ؟    چرا ؟

                       «    كاش – وَتْدْ – پِچْشْ – درد  »

بسمه تعالي

نمونه سؤالات نهايي زبان فارسي تخصصي (3) سوم علوم انساني - ( خرداد ماه سنوات قبل )

 تهيه و تنظيم :     علی کریمی

1

- الگوي هجايي واژه ي « ابر » را بنويسيد :

2

-كدام قاعده در گروه اسمي « كوتاه ديوار خانه » رعايت نشده است ؟  صورت قانونمند آن را بنويسيد:

3

- يك فرهنگ نگار كدام صورت از كلمات زير را مداخل اصلي قرار مي دهد ؟

                       درختي – درختان – درخت ها – درخت

4

-          در واژگان ذهني زبان براي هر واژه دست كم سه نوع اطلاع ذخيره شده است، آنها را نام ببريد :

5

-          هريك از كلمات زير با استفاده از كدام روش ساخته شده است ؟

         الف) – ساف:                        ب) – كارخانه :                ج)- گزارش :

6

- در هريك از موارد زير ، از كدام نقش زبان استفاده شده است ؟

الف)-  باغبان گر پنج روزي صحبت گل بايدش              بر جفاي خار هجران صبر بلبل بايدش

ب)-  در خلوت و به آرامي با خود گفتن .

ج)- خطاب به دوستمان : « راستي فردا امتحان برگزار نمي شود .»

7

-          براي هريك از موارد زير ،  يك نمونه  ذكر نماييد :

الف)- واژه اي  كه با حفظ معني قديم  معناي جديد پذيرفته است: (            )

ب)- واژه اي  كه به طور كامل متروك شده است :  (             )

8

- كدام بخش زبان ، بيش از هر بخش ديگر زبان از انواع تغيير و تحول فرهنگي تأثيرمي پذيرد ؟

9

- اساسي ترين« نقش زبان‌» چيست ؟

10

-كداميك از قواعد تركيب زبان فارسي، مانع از ساخت تركيب زير مي شود؟شكل قانونمند آن را بنويسيد:

                                           « مي شود  زمين  اين  آباد  »

11

-          اگر در مقابل سؤال «آيا امروز درس خوانده اي ؟»  پاسخ دهيم : « هوا سرد نيست .»

الف) كدام قاعده ي تركيب رعايت نكرده ايم ؟                               ب)- پاسخ  قانونمند سؤال بالا را بنويسيد :

12

- دو نمونه صورت تصريفي را براي واژه ي « دويد » بنويسيد :

13

-          براي واژه ي « گذشتن » دو كلمه ي مترادف با  بار معنايي متفاوت بنويسيد :

14

-كداميك از واژه هاي زير در گذشته وجود داشته است ولي امروز با تغيير در حوزه ي معنايي به كار مي رود ؟

                                 « مزخرف – آزفنداك – گاو »

15

- در روش اشتقاق براي ساختن واژه ي جديد ، چگونه عمل مي شود؟

16

-          كداميك از نقش هاي زبان در بيت زير نمود بيشتري يافته است ؟

    « من كه از آتش دل چون خم مي در جوشم            مهر بر لب زده خون مي خورم و خاموشم »

17

-          چرا توليد واحد هاي زباني زير غير ممكن است ؟

الف)- تو ، تو را در آينه ديده اي ؟            ب)- درخت اين كوچك سبز .       

18

- نام كامل علامت اختصاري « اتكا » را بنويسيد :

19

-          هريك از واژه هاي زير مشمول كداميك از وضعيت هاي چهار گانه ي تحولات معنايي زبان هستند ؟

            الف)- مُلَطَفه :                            ب) - يخچال :

20

- الگوي هجايي واژه ي « اشك » را بنويسيد :

21

- با استفاده از كدام نقش زبان مي گوييم جمله ي « غذا انسان مي خورد » صادق نيست ؟

22

- يك جمله بنويسيد كه هدف آن، ايجاد حس همدلي و همزباني باشد :

23

- نظام دستوري به دو بخش تقسيم مي شود ، آن ها را نام ببريد :

24

-          در واژه ي «گياهان » وند تصريفي را مشخص كنيد :  در فرهنگ لغت كدام صورت آن، مدخل اصلي واقع مي شود؟

25

- در تركيب « سير و گرسنه » ، معناي كلمه ي  «سير »   را با توجه به چه رابطه اي در مي يابيم ؟

26

-          عبارت زير كامل كنيد:

« از ميان صورت هاي مختلف  هر واژه  ،صورت رايج تر را .............. و بقيه را .............. مي نامند .»

27

-          « قاعده ي نحوي » را با ذكر يك مثال توضيح دهيد :

28

- پرداختن به چگونگي گرد آوري ، تدوين  و ضبط واژه ها ، مربوط به كدام سطح واژگان است ؟

29

-          هريك از واژه هاي زير مشمول كداميك از وضعيت هاي چهار گانه ي تحولات معنايي زبان هستند ؟

   الف)- آچار :                                                      ب)- سپر :

30

- با فعل « بريد » دو جمله بسازيد كه فعل آن ها هريك   با بار معنايي متفاوتي به كار رفته باشد   :

 

31

- در جمله ي «  چوپانان آسمان آبي را رسانيد »  كدام قاعده ي تركيب زباني رعايت نشده است؟ صورت قانونمند آن را بنويسيد:

32

- در جمله ي «  من ، من را در آينه ديدم  »  كدام قاعده ي تركيب زباني  رعايت نشده است؟

33

- تغيير  تكيه روي كدام واژه سبب تغيير معنايي عبارت زير مي شود ؟

« ولي دانش آموز بايد بداند كه با تلاش و پيگيري مستمر مي توان به نتيجه رسيد. »

34

- آهنگ هريك از جملات زير چگونه است ؟

       الف)- چنين شتابان به كجا مي روي ؟                              ب)- هيچ به زندگي انديشيده اي ؟

35

- در بيت زير واژه اي را بيابيد كه هم معناي قديم خود را حفظ كرده است و هم معناي جديد گرفته است:

           «   دريا دلان راه سفر در پيش دارند                پا در ركاب راهوار خويش دارند »

36

- چه عاملي سبب مي گردد كه هر فارسي زبا ن قواعد واجي زبان خود را بداند ؟

37

- منظور از « ذخيره هاي زباني » چيست ؟

38

- چرا واج هاي  / ت/   و    / د /  نمي توانند بدون فاصله در كنار يكديگر قرار بگيرند؟

39

- يك گروه اسمي مناسب بر اساس الگوي  زير بسازيد :

            «  صفت + اسم + نقش نماي كسره + ضمير »                                     .....................................................

40

-استفاده از كدام واژه هاي زير نادرست است ؟    چرا ؟

                       «    كاش – وَتْدْ – پِچْشْ – درد  »

 

 


تاریخ 2

بسم الله الرّحمن الرّحیم

 

 

پرسشنامه ي کتاب

 تاریخ ادبیّات ایران و جهان ( 2 )

 سال سوّم متوسطه

رشته ی ادبیّات و علوم انسانی

 د رس اول

 ( در آمدی برعصر حافظ ، دوران شکوه و شکایت )

 1 ـ پیامدهای فتنه ی مغول را در فکر واندیشه و زندگی اجتماعی بنویسید.(5/1)

2 ـ آثار حمله ی مغول را در قلمرو ادبیات بیان کنید . (5/1 )

3 ـ سبب تشتت و پراکندگی فرهنگی در زمان حکومت ایلخانان چه بود؟ ( 5/0 )

4 ـ فترت و هرج و مرجی که در عصر حافظ در قلمرو ذوق و اندیشه ملاحظه می شود .  بازتاب چیست ؟ ( 5/0 )

5 ـ علت آزادی مذاهب در عصر حافظ چه بود؟ ( 5/0 )

6 ـ شاهرخ میرزا در عرصه ی هنر و فرهنگ اسلامی چه نقشی داشته است؟ توضیح دهید. (1)

7 ـ بایسنقر میرزا به چه هنری علاقه ی خاص داشت و این علاقه سبب پدید آمدن چه    آثاری گشت ؟ ( 5/0 )

8 ـ وضع زبان و فرهنگ را در عصر حافظ شرح دهید . (1 )

9 - چرا در عصر حافظ ، قالب قصیده از رواج افتاد؟ (1 )

10 ـ عمده ترین موضوع ها و مضامین قصیده در عصر حافظ را بیان کنید . (5/2)

11 ـ تقلید در شعر عصر حافظ به دو صورت جلوه کرده است ، آن دو را بیان کنید . (1 )

12 ـ شعر عصر حافظ در مقایسه با دوره های قبل ، از نظر محتوا چه وضعی داشت ؟ (1)

13 ـ سه مورد خاصی را که از نظر محتوایی در اشعار عصر حافظ پدید آمد ، نام ببرید . (75/0)

14 ـ دو شاعر توانا در زمینه ی طنز و انتقاد اجتماعی از عصر حافظ را نام ببرید . (5/0 )

15 ـ زبان شعر در عصر حافظ چه کیفیتی داشت؟ (1)

16 ـ « عارفی از سلسله ی سوختگان » عنوان کدام شاعر است ؟ ( 5/0 )

17 ـ فخرالدین عراقی علاوه بر « عراقی » به چه نسبت های دیگری خوانده می شد؟ (5/0)

18 ـ آشنايی با کدام عارفان بزرگ در روحیه و عقاید عراقی تأثیر گذاشت ؟(5/0)

19 ـ مهمترین آثار فخرالدین عراقی را نام ببرید . ( 75/0 )

20 ـ نام دیگر کتاب عشاق نامه چیست و این کتاب در چه زمینه ای است؟ (75/0)

21 ـ حدیقه ی سنایی با کدام اثر فخرالدین عراقی هم وزن است؟ (25/0)

22 ـ موضوع کتاب لمعات عراقی چیست؟ (5/0)

23 ـ اشعه اللّمعات از کیست و در چه زمینه ای است؟ (75/0)

24 – شعرو نثر عراقی چگونه است ؟ ( 2‌ )

  درس دوم ( خواجوی کرمانی ، نخل بند شاعران )

1 ـ وجود دو شاعر پر آوازه ، یعنی سعدی و حافظ پیش از خواجو و پس از وی چه تأثیری برای نام و آوازه ی خواجو داشت ؟ (5/0)

2 ـ خواجوی کرمانی در عالم شعر به چه عنوانی شهرت یافت ؟ چرا ؟ ( 5/0)

3 ـ در باره ی تأثیر خواجوی کرمانی برسبک حافظ توضیح دهید . (1)

4 ـ دیوان خواجو به چند بخش تقسیم می شود ؟ نام ببرید . ( 5/0 )

5 ـ « خمسه ی خواجو » شامل کدام مثنوی های اوست ؟ 25/1 )

6 ـ مناظره های خواجوی کرمانی را نام ببرید . (5/1 )

7 ـ قصاید « خواجوی کرمانی » چه موضوعات و مسائلی را در بر دارد؟ ( 25/1 )

8 ـ خواجو در قصیده و غزل و حماسه و داستان غنایی کدام شاعران را سر مشق قرار داده است ؟ ( 1 )

9 ـ ابن یمین در عصر کدام سلسله می زیست و چه مذهبی داشت ؟ ( 5/0 )

10 ـ ابن یمین به خاطر سرودن چه نوع اشعاری و در چه مضامینی نام بردار گشته است ؟ ( 1 )

11 ـ موضوع قصیده های ابن یمین چیست؟ ( 5/0)

12 ـ غزل های « ابن یمین » چه مضمونی دارد؟ ( 5/0 )

13 ـ در دو بیت زیر از « ابن یمین » ، کدام ویژگی ستوده شده است؟ ( 5/0 )

دو قرص نان اگر از گندم است اگر از جو / دو تای جامه اگر کهنه است اگر از نو

هــزار بـار نـکــوتر به نـزد ابـن یـمـین / ز فـرّ ممـلکت کی قـباد و کی خسرو

14 ـ سبک شعری « سیف فرغانی » را توضیح دهید . ( 1 )

15 ـ « سیف فرغانی » قصاید و غزل های خود را در جواب و استقبال کدام شاعران سروده است ؟ ( 1 ) 

16 ـ « سیف فرغانی » از قالب قصیده به چه منظور بهره برده است؟ ( 1 )

17 ـ پیام دو بیت زیر از سیف فرغانی را بیان کنید . (5/0)

من نی ام شاعر که مدح کس کنم هر شاه را/از برای حـق نعـمت پـنددادم این قَـدَر

خیر و شرّ کس نگفتم از هوای طـبع و نفس / مدح و ذمّ کس نکردم از برای سیم و زر

18 ـ این توضیح در باره ی کیست؟« شاعرونویسنده ی طنزپردازوشوخ طبع سده ی هشتم که درقزوین زاده شد.» (5/0)

19 ـ چرا به عبید لقب « زاکانی » داده اند ؟ ( 5/0 ) 

20 ـ ذوق و هنر عبید زاکانی در چیست و چگونه جلوه گر می شود؟ ( 1 )

21 ـ اشعار و آثار عبید به چه بخش هایی تقسیم می شود ؟ ( 5/0 )

22 ـ اشعار جدی عبید تحت چه عنوانی از او برجای مانده است ؟ ( 5/0 )

23 ـ چه نوع آثاری چهره ی ادبی عبید را در بین سایر شاعران ممتاز ساخته است ؟    ( 25/0 )

24 ـ مهمترین اثر طنزآمیز منظوم عبید چه نام دارد ؟ ( 25/0)

25 ـ منظومه ی « موش و گربه » ی عبید از نظر زبان و بیان چگونه اثری است؟ (1)

26 ـ آثار طنزآمیز منثور عبید را نام ببرید . ( 1)

27 ـ طنز های عبید زاکانی چه ویژگی هایی دارد؟ (1 ) 

28 ـ علت تندی و گزندگی زبان طنز عبید را بیان کنید . ( 1 )

 29 ـ عبید برای پرداختن هزلیّات خود به کدام شاعران نظر داشته است ؟ ( 5/0 )

30 ـ بیت زیر به کدام ویژگی « موش و گربه » ی عبید اشاره دارد؟ (5/0)

غرض از موش و گربه بر خواندن        مدّعا فهم کن پسر جانا.

 درس سوم ( حافظ ، رند فرزانه ی شیراز )

1 ـ « رند فرزانه ی شیراز » کیست ؟ ( ص. 22 )

2 ـ خواجه شمس الدین محمد شیرازی را به چه نام و لقبی می شناسیم ؟ ( ص. 22 )

3 ـ در باره ی تأثیر قرآن و معارف آن بر ذهن و زبان حافظ توضیح دهید . ( ص. 23 )

4 ـ کدام یک از پادشاهان معاصر حافظ با او به حرمت رفتار می کرد ؟ ( ص. 23 )

5 ـ در دیوان حافظ مقصود از محتسب کیست و چرا حافظ وی را به این نام خوانده است؟ ( صص. 23 و 24 )

6 ـ حافظ به خاطر سرودن چه نوع شعری شهرت دارد؟در سرودن آن چه کسانی را سرمشق خود قرار داده است ؟ ( ص. 24 )

7 ـ چرا حافظ را « خاتم شعرای ایران » می دانند ؟ ( ص. 24 )

8 ـ در مورد لحن حافظ و شیوه ی مبارزه ی او با نا به سامانی های جامعه توضیح دهید . ( ص. 24 )

9 ـ حافظ در موضوع غزل چه شیوه ی خاصی را پدید آورد ؟ ( ص. 24 ) 

10 ـ در باره ی نحوه ی نگاه و نگرش حافظ به زندگی توضیح دهید . ( ص. 23 )

11 ـ غزل های اجتماعی حافظ چه ویژگی هایی دارد؟ ( ص. 24 )

12 ـ دو نمونه از بهترین نسخه های دیوان حافظ و شرح های نوشته شده بر آن را نام ببرید . ( ص. 24 ) 

13 ـ یک غزل از حافظ و سعدی را با هم مقایسه کنید و در باره ی سبک ، زبان و درون مایه ی آن دو گفت و گو کنید .

14 ـ فرهنگ شهر هرات در روزگار جامی چه وضعی داشت ؟ ( ص. 26 )

15 ـ مثنوی های هفت اورنگ جامی را با ذکر موضوع هر یک نام ببرید . ( ص. 27 )

16 ـ آثار منثور جامی را نام ببرید . ( ص. 27 )

17 ـ کدام اثر جامی به پیروی از گلستان سعدی نوشته شده است؟ ( ص. 27 )

18 ـ اشعه اللّمعات از کیست و موضوع آن چیست؟ ( ص. 27 )

19 ـ جامی هفت اورنگ را به تقلید از چه کتابی سروده است ؟ ( ص. 27 )

 ( بخش دوم ـ عصر خواجه رشید الدین )

درس چهارم ( در آمدی بر عصر خواجه رشیدالدین یا دوره ی اوج تاریخ نویسی )

1 ـ دلایل رونق تاریخ نویسی را در دوران حاکمیت مغول و تیمور بنویسید.(ص. 32)

2 ـ شیوه ی نویسندگی در عصر خواجه رشیدالدین چگونه بود؟ ( ص. 32 )

3 ـ علت تأثیر گذاری زبان عربی در زبان فارسی و ساختمان دستوری آن در دوره ی    صفوی چه بوده است؟ ( ص. 33 )

4 ـ تاریخ جهان گشا اثر کیست؟ ( ص. 33 )

5 ـ موضوع تاریخ جهان گشا چیست؟ ( ص. 33 )

6 ـ در باره ی ویژگی نثر تاریخ جهان گشا توضیح دهید . ( صص. 33 و 34 )

7 ـ « رَبعِ رشیدی » را چه کسی و در کجا تأسیس کرد؟ ( ص. 34 )

8 ـ مهم ترین اثر تألیفی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی چه نام دارد؟(ص. 34) 

9 ـ جامع التواریخ از نظر نوع نثر چه ویژگی هایی دارد؟ ( ص. 34 )

10 ـ تاریخ جهان گشا را از نظر نوع نثر و سبک نویسندگی با تاریخ بیهقی مقایسه کنید .

  ( بخش سوم ـ عصر صائب )

درس پنجم ( درآمدی بر عصر صائب یا دوره ی غزل گویی و مضمون آفرینی )

1 ـ وضع عمومی شعر در عصر صفوی چگونه بود؟ ( ص. 37 )

2 ـ مناطق عمده رشد و پرورش زبان و ادب فارسی در ایران و خارج از آن ، در عصر صائب کدامند؟ ( صص . 37 و 38 )

3 ـ زبان فارسی در دوره ی صفویان چه موقعیت و جایگاهی داشت؟ ( صص. 37 و 38 )

4 ـ چه عواملی سبب مهاجرت شاعران ایرانی به هند شد؟ ( ص. 38 )

5 ـ واکنش شاه تهماسب صفوی در برابر قصیده ی مدحی محتشم کاشانی چگونه بود؟ ( ص. 38 )

6 ـ علت رشد شعر و ادب فارسی در نزد سلاطین بابری هند را بنویسید . ( ص. 38 )

7 ـ چه عاملی در عصر صائب سبب از رونق افتادن زبان و ادب فارسی در هند شد؟ ( ص. 39 )

8 ـ روی کار آمدن حکومت شیعه مذهب صفوی چه تأثیراتی در ادبیات ، به ویژه در شعر فارسی گذاشت؟ ( ص. 39 )

9 ـ در عصر صائب ، قالب عمده ی شعر و موضوع آن چه بود و چه تفاوتی با گذشته داشت؟ ( ص. 39 )

10 ـ با توجه به ویژگی های شعری عصر صائب ، بیت زیر را بررسی کنید . ( ص. 39 )

جان می رسد به لب ، منِ شیرین کلام را          تا حرف تلخی از دهنِ یار می کشم

11 ـ جان بخشی را که از ویژگی های پر کاربرد شعری در عصر صائب است ، با ذکر نمونه توضیح دهید . ( ص. 39 )

12 ـ ویژگی های سبک شعر را در عصر صائب بیان کنید . ( ص. 39 و 41 )

13 ـ بیت زیر را از دید ویژگی های شعری عصر صائب ، بررسی کنید . ( ص. 41 )

بخیه ی کفشم اگر دندان نما شد عیب نیست   خنده می آرد همی بر هرزه گردی های من

14 ـ در بیت زیر ، کدام یک از ویژگی های شعری عصر صائب دیده می شود؟ توضیح دهید . ( ص. 41 )

اظهار عجز در بر ظالم روا مدار              اشک کباب موجب طغیان آتش است

15 ـ مثنوی های وحشی بافقی را نام ببرید و بگویید که در این مثنوی ها،وحشی از کدام شاعر پیروی کرده است. ( ص. 42 )

16 ـ مثنوی ناتمام فرهاد و شیرین را چه کسی سرود؟ این مثنوی را چه کسی کامل کرد ؟ ( ص. 42 )

17 ـ بیشترین شهرت شاعری وحشی بافقی مرهون سرودن چه نوع اشعاری است؟ ( ص. 42 )

18 ـ پدر مرثیه سرایی در ادب فارسی کیست و علت شهرت او چیست؟ ( ص. 43 )

19 ـ بیت های زیر از ترکیب بند فدایی مازندرانی انتخاب شده است . آن ها را از نظر سبک و زبان و ساختار با سروده ی محتشم مقایسه کنید . ( صص. 46 و 54 )

پرسیدم از هلال که قدّت چرا خم است؟              گفـتا خمـیدنِ قـَدَم از بـارِ ماتم است

گفتم به چرخ بهرِ چه پوشـیده ای کبود               آهی کشید و گفت که ماهِ مُحرّم است . . .

20 ـ شاعری محتشم کاشانی دارای دو رویه است ، آن دو رویه را بیان کنید . ( صص. 46 و 47 ) 

21 ـ مجموعه ی غزلیات محتشم کاشانی چه نام دارد و زمینه ی اصلی آن چیست؟ ( ص. 47 )

 درس ششم ( کلیم همدانی ، آفریننده ی معنا و مضمون )

1 ـ کلیم در کجا و از چه کسی عنوان ملک الشعرایی گرفت؟ ( ص. 48 )

2 ـ کدام اثر مثنوی از کلیم کاشانی به یادگار مانده است؟ ( ص. 48 )

3 ـ چه عواملی سبب برجستگی غزل های کلیم کاشانی و شهرت وی شده است؟ ( ص. 48 )

4 ـ خلاق المعانی ثانی لقب کیست؟ چرا به وی این لقب را داده اند؟ ( ص. 48 )

5 ـ مثنوی های صائب را نام ببرید . ( ص. 50 )

6 ـ دشواری شعر صائب به چه سبب است؟ ( ص. 51 )

7 ـ شاهکار شاعری صائب چه نوع شعری است و چه محتوایی دارد؟ ( ص. 51 ) 

8 ـ یک غزل از سبک عراقی را با غزلی از شاعران سبک هندی مقایسه کنید .

9 ـ دو اثر منثور بیدل را نام ببرید . ( ص. 52 )

10 ـ دو مثنوی از آثار بیدل را نام ببرید . ( ص. 52 )

11 ـ بیش ترین شهرت بیدل در قلمرو فرهنگ فارسی مدیون چه نوع اشعار اوست؟ ( ص. 52 )

12 ـ ویژگی غزل ها و سایر شعرهای بیدل را بنویسید . ( ص. 52 )

13 ـ کدام شاعران را می توان « پهلوان شاعران سبک هندی » و « شهسوار سخن پارسی » دانست؟ ( ص. 52 )  

 ( بخش چهارم ـ عصر قائم مقام )

درس هفتم ( درآمدی بر عصر قائم مقام ، یا مرحله ی انتقال به ساده نویسی )

1 ـ در عصر قائم مقام نثر فارسی چه مرحله ای را طی کرد؟ ( ص. 57 )

2 ـ نثر فارسی در اواخر دوره ی خواجه رشیدالدین چگونه بود؟ ( ص. 57 )

3 ـ کتاب درّه ی نادره از کیست؟ این اثر نماینده ی چه نوع نثری است؟ ( ص. 57 )

4 ـ چه عواملی سبب بیماری و فساد سبک نویسندگی پارسی در عصر قائم مقام شد؟ ( ص. 57 )

5 ـ پایه ی نثر ساده در ایران از چه عصری نهاده شد؟ ( ص. 57 )

6 ـ چه کسی در دوره ی قاجاریه سبک تازه ای در نویسندگی فارسی پدید آورد؟ او چه لقبی از فتحعلی شاه قاجار گرفت؟ (ص. 57 )

7 ـ منشآت از کیست و به شیوه ی کدام کتاب معروف نوشته شده است؟ ( ص. 58 )

8 ـ ویژگی های نثر قائم مقام را ذکر کنید . ( ص. 58 )

9 ـ به چه عللی سبک نویسندگی قائم مقام مورد توجه نویسندگان واقع شد؟ ( ص. 58 )

10 ـ عواملی را که سبب تحوّل نثر فارسی و رواج ساده نویسی پس از قائم مقام شد ، بنویسید . ( ص. 58 )

11 ـ در عصر قائم مقام چه کسانی اسلوب ساده نویسی غربی را در زبان فارسی پیشنهاد کردند؟ ( ص. 59 )

12 ـ چند اثرِ عصر قائم مقام را که سرمشق ساده نویسی بوده اند ، نام ببرید . ( صص. 59 و 60 و 61 )

13 ـ نویسنده ی کتاب حاجی بابا اصفهانی کیست و هدف او از نوشتن این اثر چه بوده است؟ ( ص. 59 )

14 ـ چه کسی کتاب حاجی بابا اصفهانی را به فارسی ترجمه کرد؟ ( ص. 59 )

15 ـ علل توفیق و شهرت کتاب حاجی بابا اصفهانی در میان خوانندگان فارسی چه بود؟ ( ص. 59 )

16 ـ سفر نامه نویسی از چه دوره ای در ایران رواج یافت؟ ( ص. 59 ) 

17 ـ مسالک المحسنین چه نوع اثری است و موضوع آن چیست؟ ( صص. 59 و 60 )

18 ـ مؤلف کتاب مسالک المحسنین کیست؟ ( ص. 60 )

19 ـ « سیاحت نامه ی ابراهیم بیک » از کیست و چگونه اثری است؟  ( ص. 60 )

20 ـ « حسب حال » به چه نوع نوشته هایی گفته می شود؟ در این باره تحقیق کنید . ( ص. 60 )

21 ـ کدام نویسنده ی عصر قائم مقام در مخالفت با دولت رضاشاه ، با سید حسن مدرّس هماهنگی داشت؟

22 ـ نام دیگر کتاب شرح زندگانی من چیست؟ ( ص. 61 )

23 ـ مقصود عبدالله مستوفی از نوشتن کتاب شرح زندگانی من ، چه بود؟ ( ص. 61 )

24 ـ شرح زندگانی من چگونه اثری است؟ ( ص. 61 )

  ( بخش پنجم ـ عصر هاتف )

درس هشتم ( درآمدی بر عصر هاتف یا دوره ی انصراف از سبک هندی )

1 ـ عصر هاتف به چه دوره ای معروف است؟ ( ص. 64 )

2 ـ چرا در عصر هاتف ، تازگی و ابتکار در میان شاعران دیده نمی شود؟ (صص. 64 و 65 )

3 ـ در مورد وضع کلی شعر و شاعری در عصر هاتف توضیح دهید . ( ص. 65 ) 

4 ـ چرا شاعران مستعد از شیوه ی شاعری معمول در عصر صائب دل خوشی نداشتند؟ ( ص. 65 )

5 ـ انجمن ادبی مشتاق در کدام شهر تأسیس شد؟ (ص. 65 )

6 ـ پیشگامان انجمن ادبی مشتاق چه کسانی بودند و در چه راهی تلاش می کردند؟( ص. 65 )

7 ـ کار انجمن مشتاق از چه جهت اهمیت دارد؟ ( ص. 65 )

8 ـ در عصر هاتف کدام نوع شعر ( قالب ) رواج بیش تری داشت؟ ( ص. 65 )

9 ـ شاعران عصر هاتف در غزل و قصیده از چه کسانی پیروی می کردند؟ ( ص. 65 ) 

10 ـ در باره ی موضوع غزل در عصر هاتف و تفاوت آن با غزل عصر حافظ و مولانا توضیح دهید . ( صص. 65 و 66 )

11 ـ چرا در عصر هاتف ، تحوّل شگرفی در فضای شعر فارسی پدید نیامد؟ ( ص. 66 )

12 ـ چرا مضمون قصاید در این دوره ، بیش تر مناقب و مراثی اهل بیت است؟ ( ص. 66 )

13 ـ تقلید در عصر هاتف چه وضعی داشت؟ ( ص. 66 )

14 ـ پیشاهنگ شیوه ی نوین در عصر هاتف که بود؟ ( ص. 66 ) 

15 ـ سید محمد علی مشتاق که بود؟ شیوه ی شاعری او را توضیح دهید .( صص. 66 و 67 )

16 ـ مشتاق اصفهانی در شیوه ی نوین خود ، طریقه ی کدام شاعر را بازآفرینی کرد؟ ( ص. 67 )

 درس نهم ( آذر بیگدلی ، شعر شناس دیرپسند )

1 ـ قصاید و غزلیات آذر بیگدلی بیش تر بر شیوه ی کدام شاعران بود؟ ( ص. 69 )

2 ـ مثنوی معروف آذر بیگدلی چه نام دارد؟ ( ص. 69 )

3 ـ آتشکده از کیست و موضوع آن چیست؟ ( ص. 69 )

4 ـ آذر بیگدلی چرا به « آذر دیر پسند » معروف شده است؟ ( ص. 69 )

5 ـ « شاعر ترجیع بند » کیست؟ ( ص. 70 )

6 ـ پیشاهنگ سبک بازگشت و شاخص ترین سخنور عصر هاتف کدام شاعران بودند؟ ( ص. 70 )

7 ـ اخوانیات به چه نوع شعری گفته می شود؟ در این باره تحقیق کنید . ( ص. 70 )

8 ـ شاهکار سخنوری هاتف کدام شعر اوست؟ ( ص. 71 )

9 ـ در مورد مضمون و لحن ترجیع بند هاتف اصفهانی توضیح دهید . ( صص. 71 و 72 )

10 ـ میرزا عباس بسطامی در شعر خود از چه تخلص هایی استفاده کرد؟ ( ص. 74 ) 

11 ـ هنر فروغی در چه نوع شعری جلوه گر شده است؟ سرمشق وی در این کار چه کسانی بوده اند؟ ( ص. 74 )

  ( بخش ششم ـ عصر صبا )

درس دهم ( درآمدی بر عصر صبا یا دوره ی بازگشت ادبی )

1 ـ عصر صبا به چه دوره ای معروف است؟ ( ص. 78 )

2 ـ وضع شعر و ادب را در دوره ی اول عصر ناصری توضیح دهید . ( ص. 78 )

3 ـ چرا در عصر صبا ، توجّه علما و خواص به شعر فزونی گرفت و گرایش طبقات پایین و پیشه وران نسبت به آن کاهش یافت؟ ( ص. 79 )

4 ـ نویسنده ی کتاب « براهین العجم » کیست ؟ وی این کتاب بر اساس موازین و اصول چه کتابی نوشته است ؟ ( ص. 79 )

5 ـ وجود کتاب براهین العجم در عصر صبا ، بیانگر چه مسئله ای است؟ ( ص. 79 )

6 ـ کدام مجتهدان بزرگ در عصر صبا به شعر و شاعری پرداختند ؟ آثار و تخلص هر یک را ذکر کنید . ( ص. 79 )

 7 ـ وضع تصوّف و شعر صوفیانه در عصر صبا چگونه بود؟ ( ص. 80 )

8 ـ در عصر صبا چه تغییر مهمی در تغییر جغرافیایی حوزه ی شعر و ادب پدید آمد ؟ ( ص. 80 )

9 ـ شاعر عصر نادری که بود ؟ وی چه کتاب هایی را نوشت ؟ ( ص. 80 )

10 ـ در زمان فتحعلی شاه چه تحولاتی در شعر و شاعری پدید آمد ؟ چرا ؟ ( ص. 80 )

11 ـ معروف ترین شاعران دربار فتحعلی شاه ( انجمن خاقان ) کدامند ؟ ملک الشعرای آنان کیست ؟ ( ص. 80 )

12 ـ شاعران عصر صبا بر چند گروه بودند ؟ توضیح دهید. ( ص. 81 )

13 ـ در عصر صبا وضع کلی شعر و شاعری چگونه بود ؟ ( ص. 81 )

14 ـ در عصر صبا کدام قالب های شعری بیش تر مورد توجّه بود؟ ( ص. 81 )  

15 ـ مقصود جمله ی « شعر این دوره ( عصر صبا ) شعری آفاقی و عینیت گراست » را توضیح دهید . ( ص. 82 )

16 ـ شعر عصر صبا از نظر مضمون و محتوا ، چگونه بود؟ ( ص. 82 )

17 ـ در باره ی ادبیات حماسی در عصر صبا توضیح دهید . ( ص. 82 )

18 ـ « پرچمدار بازگشت ادبی » کیست ؟ ( ص. 83 )

19 ـ آثار صبا ی کاشانی را نام ببرید . ( ص. 83 )

20 ـ موضوع کتاب خداوند نامه چیست؟ این کتاب جزو کدام یک از انواع ادبی به شمار می آید؟ ( ص. 82 )

21 ـ موضوع کتاب عبرت نامه چیست؟ این کتاب به تقلید از کدام اثر نوشته شده است؟ ( ص. 83 )

22 ـ صبا چه کتابی را به تقلید از بوستان سعدی سرود ؟ ( ص. 83 )

23 ـ شهنشاه نامه ی صبا چه کتابی است ؟ ( ص. 83 )  

24 ـ سبک شعر و ویژگی شاعری « فتحعلی خان صبا » را توضیح دهید . ( ص. 83 )

 درس یازدهم ( نشاط اصفهانی و گنجینه ی نظم ونثر )

1 ـ نشاط اصفهانی در دربار فتحعلی شاه چه وضعی داشت ؟ ( ص. 85 )

2 ـ مجموعه آثار منظوم و منثور نشاط با چه عنوانی گردآوری شده است ؟ ( ص. 85 )

3 ـ در باره ی ویژگی غزلیات و قصاید نشاط اصفهانی توضیح دهید . ( صص. 85 و 86 )

4 ـ شیوه ی زندگی وصال شیرازی چگونه بود؟ ( ص. 87 )

5 ـ آثار شعری وصال شیرازی را نام ببرید . ( صص. 87 و 88 )

6 ـ در باره ی مثنوی سرایی وصال شیرازی توضیح دهید . ( صص. 87 و 88 )

7 ـ مثنوی بزم وصال از کیست و به پیروی از کدام اثر پدید آمده است؟  ( صص. 87 و 88 )

8 ـ قصیده و غزلیات وصال چگونه بود ؟ ( ص. 88 )  

9 ـ آثار یغمای جندقی به چه سبب دارای اهمیّت و ارزش است؟ ( ص. 89 )

10 ـ چه نوع اشعاری از یغمای جندقی برجای مانده است ؟ ( ص. 89 )

11 ـ در مورد شیوه ی نویسندگی و ویژگی نثر یغمای جندقی توضیح دهید . ( ص. 89 )

12 ـ « پهلوان میدان قصیده سرایی » کیست ؟ ( ص. 90 )

13 ـ قاآنی در اوایل کار با چه تخلصی شعر می گفت ؟ ( ص. 90 )

14 ـ حاجی میرزا آقاسی چه لقبی به قاآنی داد ؟ ( ص. 90 ) 

15 ـ در باره ی سبک شاعری و مضامین شعری میرزا حبیب قاآنی توضیح دهید . ( ص. 91 )

16 ـ قاآنی چه کتابی را به شیوه ی گلستان سعدی نوشت ؟ ( ص. 91 )

17 ـ با مراجعه به کتاب پریشان قاآنی یک حکایت آن را از نظر شیوه ی بیان و سبک با حکایتی از گلستان سعدی مقایسه کنید . ( ص. 91 ) 

  ( بخش هفتم ـ عصر بیداری )

درس دوازدهم ( درآمدی بر عصر بیداری یا دوران نهضت مشروطه )

1 ـ در آستانه ی مشروطه چه عواملی سبب دگرگونی چهره ی فرهنگی جامعه ی ایران شد؟ ( صص. 94 و 95 )

2 ـ چگونه اندیشه ی غرب گرایی در جامعه ی ایرانی زمینه ی رشد و پرورش پیدا کرد؟ ( ص. 95 )

3 ـ علمای شیعه چه تأثیری بر حرکت های اجتماعی عصر قاجار داشتند ؟ ( ص. 95 )

4 ـ استبداد صغیر چه دوره ای است ؟ ( ص. 96 )  

5 ـ وجه مشخّصه ی شعر و ادب عصر بیداری را نسبت به ادبیات کهن توضیح دهید . ( ص. 96 )

6 ـ ویژگی های شعر عصر بیداری را بیان کنید . ( صص. 96 و 97 ) 

7 ـ شعر عصر بیداری از نظر ساخت فنّی ـ یعنی زبان وموسیقی ـ چه خصوصیتی دارد؟ توضیح دهید . ( ص. 97 )

8 ـ تخیل و قالب شعری در عصر بیداری چه وضعی داشت ؟ ( ص. 97 )

9 ـ شعر و ادب عصر بیداری از نظر محتوا و درون مایه چه خصوصیاتی داشت؟ ( ص. 97 )

10 ـ برجسته ترین درون مایه های شعر عصر بیداری را نام ببرید . ( ص. 98 )

11 ـ در مورد مفهوم آزادی در شعر و ادب عصر بیداری توضیح دهید؟ ( ص. 98 )

12 ـ در باره ی مفهوم وطن در ادبیات عصر بیداری توضیح دهید . ( ص. 98 )

13 ـ چه چیزهایی باعث شد که تعلیم و تربیت نوین مورد توجه قرار گیرد؟ ( ص. 98 )

14 ـ مقصود از ادبیات کارگری یا ادبیات محرومان در عصر بیداری چیست؟ ( صص. 98 و 99 )

15 ـ در مورد مهم ترین حوزه های جغرافیای شعر و ادب عصر بیداری توضیح دهید . ( ص. 99 )

16 ـ بعد از تهران ، کدام شهر دیگر از نظر سیاسی و مطبوعاتی از سایر شهرها گرم تر بود ؟ ( ص. 99 )

17 ـ به چه دلایلی تبریز بعد از تهران گرم ترین شهر سیاسی و مطبوعاتی کشور بود ؟ ( ص. 99 ) 

 درس سیزدهم ( چهره های شعر دوره ی بیداری 1 )

1 ـ شاعران دوره ی بیداری به چند گروه عمده تقسیم می شود ؟ آنها را نام ببرید . ( صص. 101 و 112 )

2 ـ دو تن از برجسته ترین شاعران سنّت گرای دوره ی بیداری را نام ببرید . ( صص. 101 و 103 و 108 )

3 ـ ادیب الممالک فراهانی چه عنوانی را برای تخلص شعری خود برگزید؟ چرا ؟ ( ص. 101 )

4 ـ چه کسی لقب « ادیب الممالک » را به میرزا محمد صادق امیری داد؟ ( ص. 101 )

5 ـ ادیب الممالک فراهانی سردبیر چه روزنامه ای بود ؟ ( ص. 102 )

6 ـ شیوه ی شاعری ادیب الممالک را به ویژه در قصیده توضیح دهید . ( ص. 102 )

7 ـ چه عواملی فهم اشعار ادیب الممالک فراهانی را برای عموم دشوار می سازد ؟ ( ص. 102 )

8 ـ مضامین شعری ادیب الممالک فراهانی را چه موضوعاتی تشکیل می دهد؟ ( ص. 102 )

9 ـ  « شاعر آزادی » کیست ؟ ( ص. 103 )

10 ـ پدر ملک الشعرای بهار که بود ؟ ( ص. 103 )

11 ـ چه کسی به محمد تقی بهار لقب « ملک الشعرایی » داد ؟ ( ص. 103 )

12 ـ بهار در مشهد دست به انتشار چه روزنامه هایی زد ؟ ( ص. 104 )

13 ـ بهار در تهران چه مجلّه ای را تأسیس کرد ؟ ( ص. 104 )

14 ـ آثار تحقیقی بهار را نام ببرید ؟ ( ص. 105 )

15 ـ بهار کدام آثار کهن ایران را تصحیح کرد ؟ ( ص. 105 )

16 ـ در مورد محتوای سروده های بهار توضیح دهید . ( صص. 105 و 106 )

17 ـ ویژگی قصاید ملک الشعرای بهار را بنویسید . ( ص. 106 )

18 ـ در باره ی میهن دوستی محمدتقی بهار توضیح دهید . ( ص. 106 )

19 ـ دهخدا در انتشار چه روزنامه ای دست داشت و در آن با چه کسی به همکاری پرداخت ؟ ( ص. 109 )

20 ـ دهخدا در استانبول به انتشار چه روزنامه ای همت گماشت ؟ ( ص. 109 )

21 ـ مهم ترین آثار ادبی دهخدا را نام ببرید . ( ص. 109 )

22 ـ کتاب « چرند و پرند » دهخدا چه ویژگی هایی دارد ؟ ( ص. 109 )

23 ـ مهم ترین آثار تحقیقی دهخدا کدامند ؟ هر یک را توضیح دهید . ( ص. 110 )

24 ـ با مراجعه به درس مشروطه ی خالی از کتاب ادبیات سال اول ، ویژگی های نثر دهخدا در کتاب چرند و پرند را بررسی و بیان کنید .

25 ـ مسمّط « یاد آر ز شمع مرده » از کیست و به چه منظوری سروده شده است؟ ( ص. 110 )

 درس چهاردهم ( چهره های شعر دوره ی بیداری 2 )

1 ـ چرا سید اشرف الدین گیلانی را می توان « شاعر مردم در عصر بیداری » نامید ؟ ( ص. 112 )

2 ـ سید اشرف الدین گیلانی دست به انتشار چه روزنامه ای زد؟ این روزنامه در کجا و با چه سبکی انتشار یافت؟( ص. 112 )

3 ـ ویژگی عمده شعر و سبک شاعری نسیم شمال چیست؟ توضیح دهید . ( ص. 113 )

4 ـ سید اشرف الدین در سرودن اشعار نسیم شمال از مضامین چه روزنامه و اشعار کدام شاعر الهام می گرفت ؟ ( ص. 113 )

5 ـ شعر ناله ی مرغ اسیر از عارف قزوینی را با شعر مرغ گرفتار بهار ـ که در کتاب ادبیات سال اول خوانده اید ـ مقایسه کنید .

6 ـ عارف قزوینی در چه هنر هایی دست داشت ؟ ( ص. 115 )

7 ـ ویژگی های شعری عارف قزوینی را بنویسید . ( ص. 116 )

8 ـ در باره ی تصنیف سازی عارف و امتیاز بزرگ تصنیف های او توضیح دهید . ( ص. 116 )

9 ـ میرزاده ی عشقی چه روزنامه ای را و در کدام شهر دایر کرد ؟ ( ص. 117 )

10 ـ چرا میرزاده ی عشقی منظومه ی جمهوری نامه را سرود ؟ ( ص. 118 )

11 ـ روزنامه ی قرن بیستم را چه کسی دایر کرد ؟ این روزنامه چه سرنوشتی داشت ؟ ( ص. 118 )

12 ـ مضامین شعر میرزاده ی عشقی را بیان کنید . ( ص. 118 )

13 ـ در مورد ویژگی زبان وبیان و موضوع سروده های میرزاده عشقی توضیح دهید . ( ص. 118 )

14 ـ با توجه به کدام شعر ، عشقی را سنت شکن و پیشوای سبک جدید دانسته اند ؟ ( ص. 118 )

15 ـ چرا در عصر بیداری ، نیازهای عامّه ی مردم بیش تر در شعر جلوه گر شد؟ ( ص. 120 )

16 ـ کدام یک از شاهزادگان شاعر قاجار همسو با سایر شاعران مردمی به سرودن اشعاری در حمایت از مردم و محرومان و فرودستان پرداخت ؟ ( ص. 120 )

17 ـ چگونگی زندگی و مرگ فرّخی یزدی را شرح دهید . ( صص. 121 و 122 )

18 ـ فرخی یزدی به انتشار چه روزنامه ای همت گماشت و در آن چه چیز هایی نوشت ؟ ( ص. 121 )

19 ـ محتوا و مایه ی اصلی غزل های فرخی یزدی را بنویسید . ( ص. 122 )

20 ـ شعر گل های چیده از ادبیات ( 3 ) را با شعر جان فدای آزادی ، از نظر موضوع و محتوا و زبان و بیان مقایسه کنید .

 ( بخش هشتم ـ عصر نیما )

درس پانزدهم ( درآمدی بر عصر نیما ، یا دوره ی نوگرایی )

1 ـ کدام حوادث مهمّ تاریخی جریان نوگرایی را شتاب بخشیدند ؟ ( صص. 125 و 126 )

2 ـ چرا بحث کهنه و نو در روزنامه ها و مطبوعات دوره ی نوگرایی مطرح شد ؟ ( ص. 126 ) 

3 ـ در جریان بحث میان کهنه و نو در دوره ی نوگرایی ، سنّت گرایان برای پیش گیری از یک انقلاب تهاجمی بر ضد سنّت ها چگونه عمل می کردند ؟ ( ص. 126 )

4 ـ عنوان سعدی نو به کدام شاعر اختصاص یافت ؟ چرا ؟ ( ص. 127 )

5 ـ چرا شاعرانی مانند عشقی ، لاهوتی و ایرج میرزا نتوانستند راهی نو در شعر معاصر فارسی بگشایند ؟ ( ص. 127 )

6 ـ انجمن ادبی دانشکده در چه زمانی و در کجا شکل گرفت و اساس فعالیّت آن چه بود ؟ ( ص. 128 )

7 ـ نخستین نظریه پرداز شعر نو نیمایی که بود و در جریان پیکار کهنه و نو در دوره ی نوگرایی چه نقشی داشت؟(ص. 128)

8 ـ سه تن از پیشگامان شعر نو نیمایی را نام ببرید . ( ص. 129 )

9 ـ در دوره ی نوگرایی چه کسی نخست بار اشعاری در قالب چهارپاره سرود ؟ این نوع سروده چه ویژگی هایی داشت ؟ ( ص. 129 )

10 ـ حلقه ی اتصال پیشگامان شعر نیمایی که بود ؟ مرکز عمده ی آنان و سنگرشان را نام ببرید . ( ص. 130 )

11 ـ نیما با سرودن کدام شعرش در عرصه ی ادب نوین فارسی ظهور کرد ؟ ( ص. 131 )

 درس شانزدهم ( افسانه ، بیانیه ی شعر نیمایی )

1 ـ نخستین منظومه ی نیما چه نام داشت و در چه قالبی سروده شد ؟ ( صص. 132 و 133 )

2 ـ با مراجعه به درس « پیر مرد چشم ما بود » ، از ادبیّات سال اوّل ، نظر جلال آل احمد را در باره ی نیما بنویسید .

3 ـ کدام منظومه ی نیما را می توان « بشارت دهنده ی شعر نیمایی » دانست ؟ ( ص. 133 )

4 ـ نام اصلی نیما چیست ؟ وی در کجا زاده شد ؟ ( ص. 133 )

5 ـ چه کسی نیما را به شعر و شاعری تشویق نمود ؟ ( ص. 133 )

6 ـ نیما در آغاز نوجوانی به چه شیوه ای شعر می سرود ؟ ( ص. 134 )

7 ـ محمد ضیاء هشترودی در کتاب منتخبات آثار ، کدام منظومه ی نیما را تحت چه عنوانی آورد ؟ ( ص. 134 ) 

8 ـ بخشی از افسانه ی نیما نخستین بار در چه روزنامه ای به چاپ رسید ؟ ( ص. 135 )

9 ـ در سال 1301 شمسی در چند زمینه ی ادبیات معاصر (شعر ، داستان کوتاه ، رمان و نمایش نامه) آثار مهمّی به وجود آمد . آن ها را ذکر کنید . ( ص. 135 )

10 ـ در مورد قالب و محتوای « افسانه » ی نیما توضیح دهید . ( ص. 137 )

11 ـ ویژگی های « افسانه » ی نیما را بیان کنید . ( صص. 137 و 138 )

12 ـ کتاب « ارزش احساسات » اثر کیست ؟ ( ص. 138 )

13 ـ چند قطعه ی تمثیلی و طنزآلود از نیما یوشیج را نام ببرید . ( ص. 139 )

14 ـ چرا سال 1316 شمسی را سال حرکت کامل شعر فارسی به سوی مرحله ای تازه می دانند ؟ ( ص. 139 )

15 ـ شعر ققنوس از نظر شکل و بیان و درون مایه چه خصوصیتی دارد ؟ ( صص. 139 و 140 )

16 ـ کدام شعر نیما را می توان « کنایه ای از سرگذشت خود شاعر » دانست ؟ ( ص. 140 )

17 ـ مفهوم دگرگونی از دیدگاه نیما را شرح دهید . ( ص. 141 )

18 ـ مقصود از این سخن که « نیما شعر را نوعی زیستن می دانست » چیست ؟ ( ص. 141 )

19 ـ مقصود از عبارت « شاعر باید دیدن را جایگزین شنیدن کند » ، چیست ؟ در این باره توضیح دهید . ( ص. 141 )

20 ـ عقیده ی نیما را در باره ی وزن و قافیه در شعر بنویسید . ( ص. 141 )

21 ـ شعر نیمایی با شعر سپید چه تفاوتی دارد ؟ در این باره تحقیق کنید .

 درس هفدهم ( ادامه ی شعر سنّتی در عصر نیما )

1 ـ آیا ظهور شعر نو نیمایی تزلزلی در ستون اصلی شعر سنّتی فارسی پدید آورد ؟ ( ص. 143 )

2 ـ شعر سنتی در عصر نیما در میان چه گروه هایی رواج یافت ؟ ( ص. 143 )

3 ـ شعر سنّتی عصر نیما از نظر قالب و صورت و مضامین چگونه بود ؟ ( ص. 143 )

4 ـ دو جریان اصلی شعر سنّت گرای معاصر را از نظر محتوا ، بیان کنید . ( ص. 144 )

5 ـ جلوه های گوناگون جریان نخست شعر سنّت گرای معاصر را بیان کنید . ( صص. 144 و 145 و 146 )

6 ـ تحوّل شعر سنّت گرای عصر نیما نسبت به عصر بیداری چگونه بود ؟ علّت این تحوّل را توضیح دهید . ( ص. 146 )

7 ـ چه عواملی باعث شد که پروین اعتصامی به سرودن شعر تشویق گردد ؟ ( صص. 146 و 147 )

8 ـ شیوه ی تلفیقی و سبک قصاید پروین اعتصامی را شرح دهید . ( ص. 147 )

9 ـ مناظره به چه نوع شعری گفته می شود ؟ ( ص. 147 )

10 ـ مضامین سروده های پروین اعتصامی ابتکاری است یا تقلیدی ؟ توضیح دهید . ( ص. 147 )

11 ـ در مورد شیوه ی مناظره ی پروین و شخصیّت های مناظرات او توضیح دهید . ( ص. 147 )

12 ـ در باره ی نگرش اجتماعی پروین اعتصامی و چگونگی بازتاب مسائل روزگار در شعر او توضیح دهید . ( ص. 148 )

13 ـ شعر « متاع جوانی » پروین از کتاب ادبیات سال اول را با غزل « نقد جوانی » مقایسه کنید .

14 ـ قطعه ی « سپیدار و تبر ( شاخ بی بر ) » را مورد بررسی قرار دهید و در باره ی زبان و بیان و محتوای آن گفت و گو کنید . ( صص. 149 و 150 )

15 ـ نام اصلی شهریار چیست ؟ ( ص. 150 )

16 ـ آرامگاه شهریار در کجاست ؟ ( ص. 151 )

17 ـ قطعات زیبای نیمایی شهریار را نام ببرید ؟ ( ص. 151 ) 

18 ـ اشعار نیمایی شهریار از نظر مضمون چه ویژگی هایی دارند ؟ ( ص. 151 )

19 ـ شهریار شعر « پیام به انشتین » در چه قالبی و با چه موضوعی سروده است ؟ ( ص. 151 )

20 ـ چرا شهریار را « شاعر شکوه روستا » یا « شاعر حیدر بابا » خوانده اند ؟ ( ص. 151 )

21 ـ بهترین اشعار شهریار در چه قالبی است ؟ وی در سرودن این نوع از اشعارش از تجربیات کدام شاعران بهره مند شده است ؟ ( ص. 152 )

22 ـ شعر « همای رحمت » را از کتاب ادبیّات (2) از نظر قالب ، سبک و زیبایی های ادبی بررسی کنید . ( ص. 153 )

23 ـ شعر « چه خواهد بودن » را با غزل حافظ با مطلع زیر مقایسه کنید . ( صص. 153 و 154 ) 

خوش تر از فکر می و جام چه خواهد بودن             تا ببینم که سرانجام چه خواهد بودن

 درس هجدهم ( امیری فیروزکوهی )

1 ـ در مورد تأثیرپذیری امیری فیروز کوهی از صائب توضیح دهد . ( ص. 157 )

2 ـ امیری فیروز کوهی سبک صائب را چه می نامید؟ ( ص. 157 )

3 ـ امیری فیروز کوهی کدام قالب های شعری را نیکو می سرود؟ ( ص. 157 )

4 ـ امیری فیروز کوهی قصیده را به چه شیوه ای می سرود و از کدام شاعران پیروی می کرد؟ ( ص. 157 )

5 ـ محمد حسن معیری با چه تخلصی غزل می سرود؟ ( ص. 158 )

6 ـ در شعر رهی لطافت و روانی غزل . . . . و نازک خیالی سبک . . . . درهم آمیخته است . ( ص. 159 )

7 ـ شیوه ی شاعری و سبک شعری رهی معیری را شرح دهید . ( ص. 159 )

8 ـ هنر عمده ی رهی در سرودن چه نوع اشعاری است؟ ( ص. 159 )

9 ـ امضای مستعار رهی در فکاهیاتش چه بود؟ ( ص. 159 )

10 ـ مراحل شعر و شاعری حمیدی شیرازی را بیان کنید . ( ص. 161 )

11 ـ مهم ترین اثر نثر حمیدی شیرازی چه نام دارد؟ ( ص. 161 )

12 ـ آثار و تألیفات منثور حمیدی شیرازی را نام ببرید؟ ( ص. 161 )

13 ـ شغل اصلی حمیدی شیرازی چه بود ؟ ( ص. 161 ) 

14 ـ سبک شعر حمیدی شیرازی را توضیح دهید . ( ص. 161 )

15 ـ حمیدی شیرازی چه نظری نسبت به نیما و شیوه ی شعری او داشت؟ ( ص. 162 )

16 ـ قطعه ی در امواج سند حمیدی شیرازی در چه قالبی و با چه موضوعی سروده شده است؟ ( 162 ) 

17 ـ در باره ی زبان و لحن و محتوای شعر « قوی زیبا » حمیدی توضیح دهید . ( ص. 163 )

18 ـ نام اصلی مهرداد اوستا چیست ؟ ( ص. 164 )

19 ـ موفق ترین اثر ادبی مهرداد اوستا در شیوه ی نو نیمایی چه نام دارد ؟ ( ص. 164 )

20 ـ مهرداد اوستا اشعارش را در چه قالب هایی می سرود ؟ توضیح دهید. ( ص. 165 )

21 ـ آثار مهرداد اوستا را نام ببرید . ( ص. 164 )

22 ـ غزل « از درد سخن گفتن » را از کتاب ادبیات( 3 )  مورد بررسی قراردهید و در مورد خصوصیّات ادبی و سبکی آن گفت و گو کنید . 

 قسمت دوم

تاریخ ادبیّات جهان

درس نوزدهم ( ادبیّات اروپا در قرن بیستم )

( جنگ های جهانی / مکتب های نوین ادبی )

1 ـ پنداشت اندیشه وران قرن نوزدهم نسبت به قرن آینده چه بود و چرا محقّق نشد ؟ ( ص. 169 و 170 )

2 ـ واژه ی کلیدی ادبیّات قرن بیستم چیست ؟ آن را توضیح دهید . ( ص. 170 )

3 ـ از علل طرح ادعای مدرن بودن هنر و ادبیات قرن بیستم چند عنصر را ذکر کنید. ( ص. 170 )

4 ـ چرا کار مورخان ادبیات در ترسیم طرحی روشن از نیمه ی نخست سده ی بیستم دشوار است ؟ ( ص. 170 )

5 ـ مکتب دادائیسم در چه سالی ظهور کرد ؟ هنرمندان پیرو این مکتب از چه چیزی دم می زدند؟ ( ص. 171 )

6 ـ دادائیسم چه نوع مکتبی بود ؟ ( ص. 171 )

7 ـ چه مکتبی زمینه را برای ظهور مکتب اصیل و انسانی سوررئالیسم آماده کرد؟ ( ص. 171 )

8 ـ بنای مکتب سوررئالیسم بر چه چیزی استوار است ؟ ( ص. 171 )

9 ـ وهم گرایان ( سوررئالیسم ها ) از نظریات چه کسی در روان کاوی بهره می گرفتند ؟ ( ص. 171 )

10 ـ بهترین اثری که چهار چوب مکتب وهم گرایی را به نمایش می گذارد ، چیست و اثر کیست ؟ ( ص. 171 )

11 ـ « شعر ، بیان کتمان است » . این سخن « رولان بارت » ، منتقد فرانسوی را شرح دهید . ( ص. 171 و 172 )

12 ـ علّت ناامیدی و یأس فلسفی انسان معاصر چیست ؟ ( ص. 172 )

 درس بیستم ( دادائیسم و سوررئالیسم )

1 ـ در دایره المعارف بریتانیکا در باره ی مکتب دادا چه آمده است؟ ( ص. 173 )

2 ـ دادائیست ها در مورد « نظام » چه نظری دارند؟ ( ص. 174 )

3 ـ نماد گرایان ( سمبولیست ها ) به چه چیزی معتقد بودند؟ ( ص . 174 )

4 ـ چرا مکتب سوررئالیسم بنیان نهاده شد؟ ( 174 )

5 ـ مکتب دادا را چه کسی طرح ریزی کرد؟ دادائیست ها چه مجلاتی را منتشر می کردند؟ ( ص. 174 ) 

6 ـ تفاوت دادائیسم و سوررئالیسم را بنویسید . ( ص. 174 )

7 ـ توصیه ی دادائیست ها به نویسندگان چه بود ؟ ( ص. 174 )

8 ـ مکتب سوررئالیسم را چه کسانی بنا نهادند ؟ ( صص. 174 و 175 )

9 ـ ستون فقرات سوررئالیسم کیست ؟ ( ص. 175 )

10 ـ چه عاملی جوهره ی سوررئالیسم بود؟ ( ص. 175 )

11 ـ واژه ی سوررئالیسم را نخست بار چه کسی و با چه هدفی به کار گرفت ؟ ( ص. 175 )

12 ـ نخستین کتاب سوررئالیستی چه نام دارد و اثر کیست ؟ ( ص. 175 )

13 ـ بنیان گذاران مکتب سوررئالیسم در چه اندیشه ای بودند و چه هدفی داشتند؟ ( ص. 175 )

14 ـ مواد مرام نامه ی سوررئالیسم را در باره ی ادبیّات به اختصار بیان کنید . ( صص. 175 و 176 )

15 ـ از چهره های مشهور مکتب سوررئالیسم نام دو تن را بنویسید . ( ص. 177 )

16 ـ فدریکو گارسیا لورکا اهل چه کشوری است و اساس شعر او بر چه قالبی است ؟ ( ص. 177 )

17 ـ لویی آراگون شیفته ی کدام شاعر بزرگ ایرانی است ؟ ( ص. 177 )

18 ـ نمادگرایان( سمبولیست ها )را در فرهنگ و ادب ایرانی با چه گروهی می توان مقایسه کرد؟توضیح دهید .( ص. 177 )

19 ـ در شعر « فانوس خیس » عناصر سوررئالیستی را نشان دهید . ( ص. 177 )

 درس بیست و یکم ( پست مدرنیسم یا فرا نو گرایی )

1 ـ کتاب « انحطاط غرب » اثر کیست و پیام نویسنده در آن چیست ؟ ( ص. 179 )

2 ـ مفهوم پست مدرنیسم را اولین بار چه کسی به کار برد ؟ ( ص. 179 )

3 ـ در فرهنگ « امریکن هری تیج » در برابر واژه ی « پست مدرنیسم » چه آمده است ؟ ( ص. 180 )

4 ـ پست مدرنیسم یعنی چه ؟ ( ص. 180 )

5 ـ عناصر سازنده ی دوران مدرن یا ماقبل پست مدرن را بیان کنید . ( ص. 180 )

6 ـ اصول پست مدرنیسم را بیان کنید . ( ص. 180 )

7 ـ چند تن از نویسندگان پست مدرن غرب را نام ببرید . ( ص. 181 )

8 ـ مهم ترین نمایش نامه ی پست مدرن ساموئل بکت که شهرت او را عالم گیر کرد ، چه نام دارد ؟ ( ص. 181 )

9 ـ شاهکار ویلیام فاکنر در رمان نویسی چه نام دارد ؟ این کتاب به چه روشی بیان می شود ؟ ( ص. 182 )

10 ـ ویلیام فاکنر در چه سالی جایزه ی نوبل گرفت ؟ ( ص. 182 ) 

11 ـ چرا ویلیام فاکنر را بزرگ ترین رمان نویس آمریکایی بین دو جنگ جهانی می دانند ؟ ( ص. 182 )

12 ـ مهم ترین آثار ارنست همینگوی را نام ببرید. ( ص. 182 )

13 ـ داستان « پیر مرد و دریا » اثر کیست و علّت توجّه نقّادان به آن چیست ؟ ( ص. 182 )

14 ـ پیام همینگوی در کتاب « زنگ ها برای که به صدا در می آیند » چیست ؟ ( صص. 182 و 183 ) 

15 ـ بزرگ ترین شاعر انگلیسی زبان سده ی بیستم کیست ؟ ( ص. 183 )

16 ـ منظومه بلند و مشهور تی. اس. الیوت چه نام دارد؟ مضمون این شعر چیست ؟ ( ص. 183 )

17 ـ کدام آثار داستانی جیمز جویس به او شهرت و اعتبار جهانی بخشیده است ؟ ( ص. 183 )

18 ـ جیمز جویس در رمان نویسی چه ابتکارها و بدعت هایی از خود نشان داده است ؟ ( صص. 183 و 184 )

19 ـ آلبر کامو در چه سالی جایزه ی نوبل گرفت ؟ ( ص. 184 )

20 ـ آثار مهم آلبر کامو را نام ببرید . ( ص. 184 )

21 ـ ویژگی عمده ی آثار کامو را بنویسید . ( ص. 184 )

22 ـ کدام رمان های کافکا نشان دهنده ی نبوغ و توانایی او در رمان نویسی است ؟ ( ص. 184 )

23 ـ داستان های کافکا چه ویژگی هایی دارد ؟ بنویسید . ( ص. 184 )

24 ـ مهم ترین و مشهورترین اثر کافکا چه نام دارد و موضوع آن چیست ؟ ( ص. 185 )

25 ـ آثار هرمان هسه چه ویژگی خاصی دارد ؟ علت این امر چیست ؟ ( ص. 185 )

26 ـ آثار هرمان هسه را نام ببرید . ( ص. 185 )

27 ـ هرمان هسه در چه سالی جایزه نوبل گرفت ؟ ( ص. 185 )

 درس بیست و دوم ( گذری برادبیات جهان عرب »

1 ـ چرا در میان اعراب جاهلی هنرهایی مانند معماری ، مجسمه سازی و نقاشی جایگاهی نداشت ؟ ( ص. 186 )

2 ـ تنها هنر عرب چیست ؟ ( ص. 186 ) 

3 ـ ویژگی های شعر جاهلی را بیان کنید . ( ص. 187 )

4 ـ چه نوع قصایدی را « معلّقات » می گفتند ؟ ( ص. 187 )

5 ـ چرا پس از ظهور اسلام ، شعر و شاعری دچار رکود شد ؟ ( صص. 187 و 188 )

6 ـ مُخضرم به چه گروهی گفته می شد؟ ( ص. 188 )

7 ـ سرآمد شاعران مُخضرم کیست ؟ اشعار او چه ارزشی دارد ؟ چرا ؟ ( ص. 188 )

8 ـ چه عواملی باعث شد که دوره ی عباسی به دوران طلایی اسلامی مبدل شود ؟ ( ص. 188 )

9 ـ چرا ادب دوره ی عباسی را ادب مولّد یا محدث می نامند ؟ ( ص. 189 )

10 ـ فضای کلی حاکم بر شعر گذشته ی عرب چگونه بود ؟ ( ص. 189 )

11 ـ چه عواملی سبب بروز نهضت علمی و فرهنگی جدید و نوعی بازگشت ادبی در ادبیّات عرب شد ؟ ( ص. 190 )

12 ـ کلاسیک های نو یا مقلدان چه کسانی بودند ؟ ( ص. 190 )

13 ـ در باره ی شاعران « بلاد مَهجَر » و درون مایه ی شعری آنان توضیح دهید . ( ص. 191 )

14 ـ چه عاملی سبب شد تا مسئله ی « تعهد » برای نخستین بار در ادبیّات و هنر عرب مطرح شود . ( ص. 191 )

15 ـ ویژگی های شعر امروز عرب را بنویسید . ( ص. 191 )

16 ـ شعر نو عربی برای رهایی از الگوهای نامتغیر شعر سنتی چه چیزهایی را کنار گذاشت ؟ توضیح دهید ؟ ( ص. 192 )

17 ـ در شعر عرب چه کسی را می توان با نیما یوشیج مقایسه کرد ؟ ( ص. 192 )

18 ـ نازک الملائکه مجموعه مقالات انتقادی خود را در چه کتابی گرد آورد ؟ ( ص. 193 )

19 ـ نازک الملائکه چه عقایدی در مورد شعر آزاد داشت ؟ ( ص. 193 )

 درس بیست و سوم ( تراژدی فلسطین و شعر نو عرب )

1 ـ نخستین شعری که در آن چهره ی ستم دیده ی آوارگان فلسطین به تصویر کشیده شده است ، از کیست ؟ ( ص. 195 )

2 ـ شعر فلسطین از 1917 تا 1948 چه ویژگی هایی داشت ؟ ( ص. 196 )

3 ـ شکست ژوئن 1967 باعث پدید آمدن چه اشعاری گشت ؟ ( ص. 197 ) 

4 ـ چند تن از شاعران پیشگام را که در ایجاد شعر مقاومت نقش داشته اند ، نام ببرید . ( ص. 197 )

5 ـ مسائل مهم شعر فلسطین را به اختصار بیان کنید . ( صص. 197 و 198 و 199 )

6 ـ چرا سال 1967 را در ادبیّات عرب باید نقطه ی عطفی به شمار آورد ؟ ( ص. 198 )

7 ـ در اشعار پس از 1948 فلسطین چه موضوع هایی در سطحی گسترده مطرح می شود ؟ ( ص. 198 )

8 ـ شعر پیش از 1948 عرب با اشعار بعد از این تاریخ چه تفاوت هایی دارد؟ ( ص. 198 )

 درس بیست و چهارم ( ادبیّات داستانی معاصر عرب )

1 ـ دو جریان اصلی دوران جدید ادبیّات داستانی عرب را نام ببرید . ( ص. 200 )

2 ـ نویسندگان ادبیات داستانی معاصر عرب برای روشن کردن اذهان مردم و برای از میان بردن احساس حقارت و عادت به ستم پذیری در نزد آنان ، به بازگو کردن چه چیزهایی پرداختند؟ ( ص. 200 )

3 ـ دو اثر مهم سلیم بستانی را نام ببرید . ( ص. 200 )

4 ـ جرجی زیدان را معرفی کنید و چند اثر او را نام ببرید . ( صص. 200 و 201 )

5 ـ در مورد درون مایه ی قصه های عرب توضیح دهید . ( ص. 201 )

6 ـ یکی از نخستین نویسندگان داستان کوتاه در مصر را نام ببرید و دو ضعف عمده ی آثار او را بنویسید . ( ص. 202 )

7 ـ درون مایه ی بیش تر قصه های منفلوطی را بیان کنید . ( ص. 202 )

8 ـ آثار مشهور منفلوطی را ذکر کنید . ( ص. 202 )

9 ـ جبران خلیل جبران چه انجمنی را در آمریکا به راه انداخت ؟ ( ص. 203 )

10 ـ مشهورترین آثار جبران خلیل جبران را نام ببرید . ( ص. 203 ) 

11 ـ جبران خلیل جبران در آثارش ، چه دوره هایی را از جهت اندیشه از سر گذرانده است ؟ ( ص. 203 )

12 ـ ویژگی قصه های جبران خلیل جبران را بنویسید . ( ص. 204 )

13 ـ موضوع اساسی ادبیات واقع گرا ( رئالیست ) و اجتماعی عرب چیست ؟ ( ص. 204 )

14 ـ نزار قبانی ، شاعر توانای عرب شکست 1967 اعراب چه می داند ؟ توضیح دهید . ( ص. 204 )

15 ـ نخستین قدم های داستان نویسی به سبک نوین عراق را چه کسی و با نوشتن چه کتابی برداشت ؟ ( ص. 204 ) 

16 ـ کدام رمان نویس عرب جایزه ی نوبل ادبی را دریافت کرد ؟ آن چه در باره ی او می دانید ، بنویسید . ( ص. 205 )

17 ـ آثار نجیب محفوظ چه ویژگی خاصی داشت ؟ ( ص. 205 )

18 ـ مهم ترین آثار محفوظ کدامند ؟ نام ببرید . ( ص. 205 )

19 ـ مهم ترین تفاوت شیوه ی داستانی نجیب محفوظ و یوسف ادریس را بیان کنید . ( ص. 205 )

20 ـ آثار مهم یوسف ادریس را نام ببرید . ( ص. 206 )

21 ـ برخی نقادان یوسف ادریس ، ارزش کارهای او را در میان قصه نویسان در چه حد می دانند ؟ ( ص. 206 )

22 ـ غالی شکری نویسنده ، نقاد و متفکر معاصر عرب در باره ی غاده السّمان چه نظری دارد ؟ ( ص. 206 )

23 ـ نخستین واکنش فلسطینیان در برابر فشارهای اسرائیل بر نوار غربی فلسطین در چه کتابی دیده می شود ؟ ( ص. 207 )

24 ـ درون مایه ی اساسی بیش تر قصه های فلسطینی بعد از اشغال اسرائیل چیست ؟ ( ص. 207 )

25 ـ در مورد شخصیت های قصه های فلسطینی توضیح دهید . ( ص. 207 )

 



بسم الله الرّحمن الرّحیم

 

 

پرسشنامه ي کتاب

 تاریخ ادبیّات ایران و جهان ( 2 )

 سال سوّم متوسطه

رشته ی ادبیّات و علوم انسانی

 د رس اول

 ( در آمدی برعصر حافظ ، دوران شکوه و شکایت )

 1 ـ پیامدهای فتنه ی مغول را در فکر واندیشه و زندگی اجتماعی بنویسید.(5/1)

2 ـ آثار حمله ی مغول را در قلمرو ادبیات بیان کنید . (5/1 )

3 ـ سبب تشتت و پراکندگی فرهنگی در زمان حکومت ایلخانان چه بود؟ ( 5/0 )

4 ـ فترت و هرج و مرجی که در عصر حافظ در قلمرو ذوق و اندیشه ملاحظه می شود .  بازتاب چیست ؟ ( 5/0 )

5 ـ علت آزادی مذاهب در عصر حافظ چه بود؟ ( 5/0 )

6 ـ شاهرخ میرزا در عرصه ی هنر و فرهنگ اسلامی چه نقشی داشته است؟ توضیح دهید. (1)

7 ـ بایسنقر میرزا به چه هنری علاقه ی خاص داشت و این علاقه سبب پدید آمدن چه    آثاری گشت ؟ ( 5/0 )

8 ـ وضع زبان و فرهنگ را در عصر حافظ شرح دهید . (1 )

9 - چرا در عصر حافظ ، قالب قصیده از رواج افتاد؟ (1 )

10 ـ عمده ترین موضوع ها و مضامین قصیده در عصر حافظ را بیان کنید . (5/2)

11 ـ تقلید در شعر عصر حافظ به دو صورت جلوه کرده است ، آن دو را بیان کنید . (1 )

12 ـ شعر عصر حافظ در مقایسه با دوره های قبل ، از نظر محتوا چه وضعی داشت ؟ (1)

13 ـ سه مورد خاصی را که از نظر محتوایی در اشعار عصر حافظ پدید آمد ، نام ببرید . (75/0)

14 ـ دو شاعر توانا در زمینه ی طنز و انتقاد اجتماعی از عصر حافظ را نام ببرید . (5/0 )

15 ـ زبان شعر در عصر حافظ چه کیفیتی داشت؟ (1)

16 ـ « عارفی از سلسله ی سوختگان » عنوان کدام شاعر است ؟ ( 5/0 )

17 ـ فخرالدین عراقی علاوه بر « عراقی » به چه نسبت های دیگری خوانده می شد؟ (5/0)

18 ـ آشنايی با کدام عارفان بزرگ در روحیه و عقاید عراقی تأثیر گذاشت ؟(5/0)

19 ـ مهمترین آثار فخرالدین عراقی را نام ببرید . ( 75/0 )

20 ـ نام دیگر کتاب عشاق نامه چیست و این کتاب در چه زمینه ای است؟ (75/0)

21 ـ حدیقه ی سنایی با کدام اثر فخرالدین عراقی هم وزن است؟ (25/0)

22 ـ موضوع کتاب لمعات عراقی چیست؟ (5/0)

23 ـ اشعه اللّمعات از کیست و در چه زمینه ای است؟ (75/0)

24 – شعرو نثر عراقی چگونه است ؟ ( 2‌ )

  درس دوم ( خواجوی کرمانی ، نخل بند شاعران )

1 ـ وجود دو شاعر پر آوازه ، یعنی سعدی و حافظ پیش از خواجو و پس از وی چه تأثیری برای نام و آوازه ی خواجو داشت ؟ (5/0)

2 ـ خواجوی کرمانی در عالم شعر به چه عنوانی شهرت یافت ؟ چرا ؟ ( 5/0)

3 ـ در باره ی تأثیر خواجوی کرمانی برسبک حافظ توضیح دهید . (1)

4 ـ دیوان خواجو به چند بخش تقسیم می شود ؟ نام ببرید . ( 5/0 )

5 ـ « خمسه ی خواجو » شامل کدام مثنوی های اوست ؟ 25/1 )

6 ـ مناظره های خواجوی کرمانی را نام ببرید . (5/1 )

7 ـ قصاید « خواجوی کرمانی » چه موضوعات و مسائلی را در بر دارد؟ ( 25/1 )

8 ـ خواجو در قصیده و غزل و حماسه و داستان غنایی کدام شاعران را سر مشق قرار داده است ؟ ( 1 )

9 ـ ابن یمین در عصر کدام سلسله می زیست و چه مذهبی داشت ؟ ( 5/0 )

10 ـ ابن یمین به خاطر سرودن چه نوع اشعاری و در چه مضامینی نام بردار گشته است ؟ ( 1 )

11 ـ موضوع قصیده های ابن یمین چیست؟ ( 5/0)

12 ـ غزل های « ابن یمین » چه مضمونی دارد؟ ( 5/0 )

13 ـ در دو بیت زیر از « ابن یمین » ، کدام ویژگی ستوده شده است؟ ( 5/0 )

دو قرص نان اگر از گندم است اگر از جو / دو تای جامه اگر کهنه است اگر از نو

هــزار بـار نـکــوتر به نـزد ابـن یـمـین / ز فـرّ ممـلکت کی قـباد و کی خسرو

14 ـ سبک شعری « سیف فرغانی » را توضیح دهید . ( 1 )

15 ـ « سیف فرغانی » قصاید و غزل های خود را در جواب و استقبال کدام شاعران سروده است ؟ ( 1 ) 

16 ـ « سیف فرغانی » از قالب قصیده به چه منظور بهره برده است؟ ( 1 )

17 ـ پیام دو بیت زیر از سیف فرغانی را بیان کنید . (5/0)

من نی ام شاعر که مدح کس کنم هر شاه را/از برای حـق نعـمت پـنددادم این قَـدَر

خیر و شرّ کس نگفتم از هوای طـبع و نفس / مدح و ذمّ کس نکردم از برای سیم و زر

18 ـ این توضیح در باره ی کیست؟« شاعرونویسنده ی طنزپردازوشوخ طبع سده ی هشتم که درقزوین زاده شد.» (5/0)

19 ـ چرا به عبید لقب « زاکانی » داده اند ؟ ( 5/0 ) 

20 ـ ذوق و هنر عبید زاکانی در چیست و چگونه جلوه گر می شود؟ ( 1 )

21 ـ اشعار و آثار عبید به چه بخش هایی تقسیم می شود ؟ ( 5/0 )

22 ـ اشعار جدی عبید تحت چه عنوانی از او برجای مانده است ؟ ( 5/0 )

23 ـ چه نوع آثاری چهره ی ادبی عبید را در بین سایر شاعران ممتاز ساخته است ؟    ( 25/0 )

24 ـ مهمترین اثر طنزآمیز منظوم عبید چه نام دارد ؟ ( 25/0)

25 ـ منظومه ی « موش و گربه » ی عبید از نظر زبان و بیان چگونه اثری است؟ (1)

26 ـ آثار طنزآمیز منثور عبید را نام ببرید . ( 1)

27 ـ طنز های عبید زاکانی چه ویژگی هایی دارد؟ (1 ) 

28 ـ علت تندی و گزندگی زبان طنز عبید را بیان کنید . ( 1 )

 29 ـ عبید برای پرداختن هزلیّات خود به کدام شاعران نظر داشته است ؟ ( 5/0 )

30 ـ بیت زیر به کدام ویژگی « موش و گربه » ی عبید اشاره دارد؟ (5/0)

غرض از موش و گربه بر خواندن        مدّعا فهم کن پسر جانا.

 درس سوم ( حافظ ، رند فرزانه ی شیراز )

1 ـ « رند فرزانه ی شیراز » کیست ؟ ( ص. 22 )

2 ـ خواجه شمس الدین محمد شیرازی را به چه نام و لقبی می شناسیم ؟ ( ص. 22 )

3 ـ در باره ی تأثیر قرآن و معارف آن بر ذهن و زبان حافظ توضیح دهید . ( ص. 23 )

4 ـ کدام یک از پادشاهان معاصر حافظ با او به حرمت رفتار می کرد ؟ ( ص. 23 )

5 ـ در دیوان حافظ مقصود از محتسب کیست و چرا حافظ وی را به این نام خوانده است؟ ( صص. 23 و 24 )

6 ـ حافظ به خاطر سرودن چه نوع شعری شهرت دارد؟در سرودن آن چه کسانی را سرمشق خود قرار داده است ؟ ( ص. 24 )

7 ـ چرا حافظ را « خاتم شعرای ایران » می دانند ؟ ( ص. 24 )

8 ـ در مورد لحن حافظ و شیوه ی مبارزه ی او با نا به سامانی های جامعه توضیح دهید . ( ص. 24 )

9 ـ حافظ در موضوع غزل چه شیوه ی خاصی را پدید آورد ؟ ( ص. 24 ) 

10 ـ در باره ی نحوه ی نگاه و نگرش حافظ به زندگی توضیح دهید . ( ص. 23 )

11 ـ غزل های اجتماعی حافظ چه ویژگی هایی دارد؟ ( ص. 24 )

12 ـ دو نمونه از بهترین نسخه های دیوان حافظ و شرح های نوشته شده بر آن را نام ببرید . ( ص. 24 ) 

13 ـ یک غزل از حافظ و سعدی را با هم مقایسه کنید و در باره ی سبک ، زبان و درون مایه ی آن دو گفت و گو کنید .

14 ـ فرهنگ شهر هرات در روزگار جامی چه وضعی داشت ؟ ( ص. 26 )

15 ـ مثنوی های هفت اورنگ جامی را با ذکر موضوع هر یک نام ببرید . ( ص. 27 )

16 ـ آثار منثور جامی را نام ببرید . ( ص. 27 )

17 ـ کدام اثر جامی به پیروی از گلستان سعدی نوشته شده است؟ ( ص. 27 )

18 ـ اشعه اللّمعات از کیست و موضوع آن چیست؟ ( ص. 27 )

19 ـ جامی هفت اورنگ را به تقلید از چه کتابی سروده است ؟ ( ص. 27 )

 ( بخش دوم ـ عصر خواجه رشید الدین )

درس چهارم ( در آمدی بر عصر خواجه رشیدالدین یا دوره ی اوج تاریخ نویسی )

1 ـ دلایل رونق تاریخ نویسی را در دوران حاکمیت مغول و تیمور بنویسید.(ص. 32)

2 ـ شیوه ی نویسندگی در عصر خواجه رشیدالدین چگونه بود؟ ( ص. 32 )

3 ـ علت تأثیر گذاری زبان عربی در زبان فارسی و ساختمان دستوری آن در دوره ی    صفوی چه بوده است؟ ( ص. 33 )

4 ـ تاریخ جهان گشا اثر کیست؟ ( ص. 33 )

5 ـ موضوع تاریخ جهان گشا چیست؟ ( ص. 33 )

6 ـ در باره ی ویژگی نثر تاریخ جهان گشا توضیح دهید . ( صص. 33 و 34 )

7 ـ « رَبعِ رشیدی » را چه کسی و در کجا تأسیس کرد؟ ( ص. 34 )

8 ـ مهم ترین اثر تألیفی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی چه نام دارد؟(ص. 34) 

9 ـ جامع التواریخ از نظر نوع نثر چه ویژگی هایی دارد؟ ( ص. 34 )

10 ـ تاریخ جهان گشا را از نظر نوع نثر و سبک نویسندگی با تاریخ بیهقی مقایسه کنید .

  ( بخش سوم ـ عصر صائب )

درس پنجم ( درآمدی بر عصر صائب یا دوره ی غزل گویی و مضمون آفرینی )

1 ـ وضع عمومی شعر در عصر صفوی چگونه بود؟ ( ص. 37 )

2 ـ مناطق عمده رشد و پرورش زبان و ادب فارسی در ایران و خارج از آن ، در عصر صائب کدامند؟ ( صص . 37 و 38 )

3 ـ زبان فارسی در دوره ی صفویان چه موقعیت و جایگاهی داشت؟ ( صص. 37 و 38 )

4 ـ چه عواملی سبب مهاجرت شاعران ایرانی به هند شد؟ ( ص. 38 )

5 ـ واکنش شاه تهماسب صفوی در برابر قصیده ی مدحی محتشم کاشانی چگونه بود؟ ( ص. 38 )

6 ـ علت رشد شعر و ادب فارسی در نزد سلاطین بابری هند را بنویسید . ( ص. 38 )

7 ـ چه عاملی در عصر صائب سبب از رونق افتادن زبان و ادب فارسی در هند شد؟ ( ص. 39 )

8 ـ روی کار آمدن حکومت شیعه مذهب صفوی چه تأثیراتی در ادبیات ، به ویژه در شعر فارسی گذاشت؟ ( ص. 39 )

9 ـ در عصر صائب ، قالب عمده ی شعر و موضوع آن چه بود و چه تفاوتی با گذشته داشت؟ ( ص. 39 )

10 ـ با توجه به ویژگی های شعری عصر صائب ، بیت زیر را بررسی کنید . ( ص. 39 )

جان می رسد به لب ، منِ شیرین کلام را          تا حرف تلخی از دهنِ یار می کشم

11 ـ جان بخشی را که از ویژگی های پر کاربرد شعری در عصر صائب است ، با ذکر نمونه توضیح دهید . ( ص. 39 )

12 ـ ویژگی های سبک شعر را در عصر صائب بیان کنید . ( ص. 39 و 41 )

13 ـ بیت زیر را از دید ویژگی های شعری عصر صائب ، بررسی کنید . ( ص. 41 )

بخیه ی کفشم اگر دندان نما شد عیب نیست   خنده می آرد همی بر هرزه گردی های من

14 ـ در بیت زیر ، کدام یک از ویژگی های شعری عصر صائب دیده می شود؟ توضیح دهید . ( ص. 41 )

اظهار عجز در بر ظالم روا مدار              اشک کباب موجب طغیان آتش است

15 ـ مثنوی های وحشی بافقی را نام ببرید و بگویید که در این مثنوی ها،وحشی از کدام شاعر پیروی کرده است. ( ص. 42 )

16 ـ مثنوی ناتمام فرهاد و شیرین را چه کسی سرود؟ این مثنوی را چه کسی کامل کرد ؟ ( ص. 42 )

17 ـ بیشترین شهرت شاعری وحشی بافقی مرهون سرودن چه نوع اشعاری است؟ ( ص. 42 )

18 ـ پدر مرثیه سرایی در ادب فارسی کیست و علت شهرت او چیست؟ ( ص. 43 )

19 ـ بیت های زیر از ترکیب بند فدایی مازندرانی انتخاب شده است . آن ها را از نظر سبک و زبان و ساختار با سروده ی محتشم مقایسه کنید . ( صص. 46 و 54 )

پرسیدم از هلال که قدّت چرا خم است؟              گفـتا خمـیدنِ قـَدَم از بـارِ ماتم است

گفتم به چرخ بهرِ چه پوشـیده ای کبود               آهی کشید و گفت که ماهِ مُحرّم است . . .

20 ـ شاعری محتشم کاشانی دارای دو رویه است ، آن دو رویه را بیان کنید . ( صص. 46 و 47 ) 

21 ـ مجموعه ی غزلیات محتشم کاشانی چه نام دارد و زمینه ی اصلی آن چیست؟ ( ص. 47 )

 درس ششم ( کلیم همدانی ، آفریننده ی معنا و مضمون )

1 ـ کلیم در کجا و از چه کسی عنوان ملک الشعرایی گرفت؟ ( ص. 48 )

2 ـ کدام اثر مثنوی از کلیم کاشانی به یادگار مانده است؟ ( ص. 48 )

3 ـ چه عواملی سبب برجستگی غزل های کلیم کاشانی و شهرت وی شده است؟ ( ص. 48 )

4 ـ خلاق المعانی ثانی لقب کیست؟ چرا به وی این لقب را داده اند؟ ( ص. 48 )

5 ـ مثنوی های صائب را نام ببرید . ( ص. 50 )

6 ـ دشواری شعر صائب به چه سبب است؟ ( ص. 51 )

7 ـ شاهکار شاعری صائب چه نوع شعری است و چه محتوایی دارد؟ ( ص. 51 ) 

8 ـ یک غزل از سبک عراقی را با غزلی از شاعران سبک هندی مقایسه کنید .

9 ـ دو اثر منثور بیدل را نام ببرید . ( ص. 52 )

10 ـ دو مثنوی از آثار بیدل را نام ببرید . ( ص. 52 )

11 ـ بیش ترین شهرت بیدل در قلمرو فرهنگ فارسی مدیون چه نوع اشعار اوست؟ ( ص. 52 )

12 ـ ویژگی غزل ها و سایر شعرهای بیدل را بنویسید . ( ص. 52 )

13 ـ کدام شاعران را می توان « پهلوان شاعران سبک هندی » و « شهسوار سخن پارسی » دانست؟ ( ص. 52 )  

 ( بخش چهارم ـ عصر قائم مقام )

درس هفتم ( درآمدی بر عصر قائم مقام ، یا مرحله ی انتقال به ساده نویسی )

1 ـ در عصر قائم مقام نثر فارسی چه مرحله ای را طی کرد؟ ( ص. 57 )

2 ـ نثر فارسی در اواخر دوره ی خواجه رشیدالدین چگونه بود؟ ( ص. 57 )

3 ـ کتاب درّه ی نادره از کیست؟ این اثر نماینده ی چه نوع نثری است؟ ( ص. 57 )

4 ـ چه عواملی سبب بیماری و فساد سبک نویسندگی پارسی در عصر قائم مقام شد؟ ( ص. 57 )

5 ـ پایه ی نثر ساده در ایران از چه عصری نهاده شد؟ ( ص. 57 )

6 ـ چه کسی در دوره ی قاجاریه سبک تازه ای در نویسندگی فارسی پدید آورد؟ او چه لقبی از فتحعلی شاه قاجار گرفت؟ (ص. 57 )

7 ـ منشآت از کیست و به شیوه ی کدام کتاب معروف نوشته شده است؟ ( ص. 58 )

8 ـ ویژگی های نثر قائم مقام را ذکر کنید . ( ص. 58 )

9 ـ به چه عللی سبک نویسندگی قائم مقام مورد توجه نویسندگان واقع شد؟ ( ص. 58 )

10 ـ عواملی را که سبب تحوّل نثر فارسی و رواج ساده نویسی پس از قائم مقام شد ، بنویسید . ( ص. 58 )

11 ـ در عصر قائم مقام چه کسانی اسلوب ساده نویسی غربی را در زبان فارسی پیشنهاد کردند؟ ( ص. 59 )

12 ـ چند اثرِ عصر قائم مقام را که سرمشق ساده نویسی بوده اند ، نام ببرید . ( صص. 59 و 60 و 61 )

13 ـ نویسنده ی کتاب حاجی بابا اصفهانی کیست و هدف او از نوشتن این اثر چه بوده است؟ ( ص. 59 )

14 ـ چه کسی کتاب حاجی بابا اصفهانی را به فارسی ترجمه کرد؟ ( ص. 59 )

15 ـ علل توفیق و شهرت کتاب حاجی بابا اصفهانی در میان خوانندگان فارسی چه بود؟ ( ص. 59 )

16 ـ سفر نامه نویسی از چه دوره ای در ایران رواج یافت؟ ( ص. 59 ) 

17 ـ مسالک المحسنین چه نوع اثری است و موضوع آن چیست؟ ( صص. 59 و 60 )

18 ـ مؤلف کتاب مسالک المحسنین کیست؟ ( ص. 60 )

19 ـ « سیاحت نامه ی ابراهیم بیک » از کیست و چگونه اثری است؟  ( ص. 60 )

20 ـ « حسب حال » به چه نوع نوشته هایی گفته می شود؟ در این باره تحقیق کنید . ( ص. 60 )

21 ـ کدام نویسنده ی عصر قائم مقام در مخالفت با دولت رضاشاه ، با سید حسن مدرّس هماهنگی داشت؟

22 ـ نام دیگر کتاب شرح زندگانی من چیست؟ ( ص. 61 )

23 ـ مقصود عبدالله مستوفی از نوشتن کتاب شرح زندگانی من ، چه بود؟ ( ص. 61 )

24 ـ شرح زندگانی من چگونه اثری است؟ ( ص. 61 )

  ( بخش پنجم ـ عصر هاتف )

درس هشتم ( درآمدی بر عصر هاتف یا دوره ی انصراف از سبک هندی )

1 ـ عصر هاتف به چه دوره ای معروف است؟ ( ص. 64 )

2 ـ چرا در عصر هاتف ، تازگی و ابتکار در میان شاعران دیده نمی شود؟ (صص. 64 و 65 )

3 ـ در مورد وضع کلی شعر و شاعری در عصر هاتف توضیح دهید . ( ص. 65 ) 

4 ـ چرا شاعران مستعد از شیوه ی شاعری معمول در عصر صائب دل خوشی نداشتند؟ ( ص. 65 )

5 ـ انجمن ادبی مشتاق در کدام شهر تأسیس شد؟ (ص. 65 )

6 ـ پیشگامان انجمن ادبی مشتاق چه کسانی بودند و در چه راهی تلاش می کردند؟( ص. 65 )

7 ـ کار انجمن مشتاق از چه جهت اهمیت دارد؟ ( ص. 65 )

8 ـ در عصر هاتف کدام نوع شعر ( قالب ) رواج بیش تری داشت؟ ( ص. 65 )

9 ـ شاعران عصر هاتف در غزل و قصیده از چه کسانی پیروی می کردند؟ ( ص. 65 ) 

10 ـ در باره ی موضوع غزل در عصر هاتف و تفاوت آن با غزل عصر حافظ و مولانا توضیح دهید . ( صص. 65 و 66 )

11 ـ چرا در عصر هاتف ، تحوّل شگرفی در فضای شعر فارسی پدید نیامد؟ ( ص. 66 )

12 ـ چرا مضمون قصاید در این دوره ، بیش تر مناقب و مراثی اهل بیت است؟ ( ص. 66 )

13 ـ تقلید در عصر هاتف چه وضعی داشت؟ ( ص. 66 )

14 ـ پیشاهنگ شیوه ی نوین در عصر هاتف که بود؟ ( ص. 66 ) 

15 ـ سید محمد علی مشتاق که بود؟ شیوه ی شاعری او را توضیح دهید .( صص. 66 و 67 )

16 ـ مشتاق اصفهانی در شیوه ی نوین خود ، طریقه ی کدام شاعر را بازآفرینی کرد؟ ( ص. 67 )

 درس نهم ( آذر بیگدلی ، شعر شناس دیرپسند )

1 ـ قصاید و غزلیات آذر بیگدلی بیش تر بر شیوه ی کدام شاعران بود؟ ( ص. 69 )

2 ـ مثنوی معروف آذر بیگدلی چه نام دارد؟ ( ص. 69 )

3 ـ آتشکده از کیست و موضوع آن چیست؟ ( ص. 69 )

4 ـ آذر بیگدلی چرا به « آذر دیر پسند » معروف شده است؟ ( ص. 69 )

5 ـ « شاعر ترجیع بند » کیست؟ ( ص. 70 )

6 ـ پیشاهنگ سبک بازگشت و شاخص ترین سخنور عصر هاتف کدام شاعران بودند؟ ( ص. 70 )

7 ـ اخوانیات به چه نوع شعری گفته می شود؟ در این باره تحقیق کنید . ( ص. 70 )

8 ـ شاهکار سخنوری هاتف کدام شعر اوست؟ ( ص. 71 )

9 ـ در مورد مضمون و لحن ترجیع بند هاتف اصفهانی توضیح دهید . ( صص. 71 و 72 )

10 ـ میرزا عباس بسطامی در شعر خود از چه تخلص هایی استفاده کرد؟ ( ص. 74 ) 

11 ـ هنر فروغی در چه نوع شعری جلوه گر شده است؟ سرمشق وی در این کار چه کسانی بوده اند؟ ( ص. 74 )

  ( بخش ششم ـ عصر صبا )

درس دهم ( درآمدی بر عصر صبا یا دوره ی بازگشت ادبی )

1 ـ عصر صبا به چه دوره ای معروف است؟ ( ص. 78 )

2 ـ وضع شعر و ادب را در دوره ی اول عصر ناصری توضیح دهید . ( ص. 78 )

3 ـ چرا در عصر صبا ، توجّه علما و خواص به شعر فزونی گرفت و گرایش طبقات پایین و پیشه وران نسبت به آن کاهش یافت؟ ( ص. 79 )

4 ـ نویسنده ی کتاب « براهین العجم » کیست ؟ وی این کتاب بر اساس موازین و اصول چه کتابی نوشته است ؟ ( ص. 79 )

5 ـ وجود کتاب براهین العجم در عصر صبا ، بیانگر چه مسئله ای است؟ ( ص. 79 )

6 ـ کدام مجتهدان بزرگ در عصر صبا به شعر و شاعری پرداختند ؟ آثار و تخلص هر یک را ذکر کنید . ( ص. 79 )

 7 ـ وضع تصوّف و شعر صوفیانه در عصر صبا چگونه بود؟ ( ص. 80 )

8 ـ در عصر صبا چه تغییر مهمی در تغییر جغرافیایی حوزه ی شعر و ادب پدید آمد ؟ ( ص. 80 )

9 ـ شاعر عصر نادری که بود ؟ وی چه کتاب هایی را نوشت ؟ ( ص. 80 )

10 ـ در زمان فتحعلی شاه چه تحولاتی در شعر و شاعری پدید آمد ؟ چرا ؟ ( ص. 80 )

11 ـ معروف ترین شاعران دربار فتحعلی شاه ( انجمن خاقان ) کدامند ؟ ملک الشعرای آنان کیست ؟ ( ص. 80 )

12 ـ شاعران عصر صبا بر چند گروه بودند ؟ توضیح دهید. ( ص. 81 )

13 ـ در عصر صبا وضع کلی شعر و شاعری چگونه بود ؟ ( ص. 81 )

14 ـ در عصر صبا کدام قالب های شعری بیش تر مورد توجّه بود؟ ( ص. 81 )  

15 ـ مقصود جمله ی « شعر این دوره ( عصر صبا ) شعری آفاقی و عینیت گراست » را توضیح دهید . ( ص. 82 )

16 ـ شعر عصر صبا از نظر مضمون و محتوا ، چگونه بود؟ ( ص. 82 )

17 ـ در باره ی ادبیات حماسی در عصر صبا توضیح دهید . ( ص. 82 )

18 ـ « پرچمدار بازگشت ادبی » کیست ؟ ( ص. 83 )

19 ـ آثار صبا ی کاشانی را نام ببرید . ( ص. 83 )

20 ـ موضوع کتاب خداوند نامه چیست؟ این کتاب جزو کدام یک از انواع ادبی به شمار می آید؟ ( ص. 82 )

21 ـ موضوع کتاب عبرت نامه چیست؟ این کتاب به تقلید از کدام اثر نوشته شده است؟ ( ص. 83 )

22 ـ صبا چه کتابی را به تقلید از بوستان سعدی سرود ؟ ( ص. 83 )

23 ـ شهنشاه نامه ی صبا چه کتابی است ؟ ( ص. 83 )  

24 ـ سبک شعر و ویژگی شاعری « فتحعلی خان صبا » را توضیح دهید . ( ص. 83 )

 درس یازدهم ( نشاط اصفهانی و گنجینه ی نظم ونثر )

1 ـ نشاط اصفهانی در دربار فتحعلی شاه چه وضعی داشت ؟ ( ص. 85 )

2 ـ مجموعه آثار منظوم و منثور نشاط با چه عنوانی گردآوری شده است ؟ ( ص. 85 )

3 ـ در باره ی ویژگی غزلیات و قصاید نشاط اصفهانی توضیح دهید . ( صص. 85 و 86 )

4 ـ شیوه ی زندگی وصال شیرازی چگونه بود؟ ( ص. 87 )

5 ـ آثار شعری وصال شیرازی را نام ببرید . ( صص. 87 و 88 )

6 ـ در باره ی مثنوی سرایی وصال شیرازی توضیح دهید . ( صص. 87 و 88 )

7 ـ مثنوی بزم وصال از کیست و به پیروی از کدام اثر پدید آمده است؟  ( صص. 87 و 88 )

8 ـ قصیده و غزلیات وصال چگونه بود ؟ ( ص. 88 )  

9 ـ آثار یغمای جندقی به چه سبب دارای اهمیّت و ارزش است؟ ( ص. 89 )

10 ـ چه نوع اشعاری از یغمای جندقی برجای مانده است ؟ ( ص. 89 )

11 ـ در مورد شیوه ی نویسندگی و ویژگی نثر یغمای جندقی توضیح دهید . ( ص. 89 )

12 ـ « پهلوان میدان قصیده سرایی » کیست ؟ ( ص. 90 )

13 ـ قاآنی در اوایل کار با چه تخلصی شعر می گفت ؟ ( ص. 90 )

14 ـ حاجی میرزا آقاسی چه لقبی به قاآنی داد ؟ ( ص. 90 ) 

15 ـ در باره ی سبک شاعری و مضامین شعری میرزا حبیب قاآنی توضیح دهید . ( ص. 91 )

16 ـ قاآنی چه کتابی را به شیوه ی گلستان سعدی نوشت ؟ ( ص. 91 )

17 ـ با مراجعه به کتاب پریشان قاآنی یک حکایت آن را از نظر شیوه ی بیان و سبک با حکایتی از گلستان سعدی مقایسه کنید . ( ص. 91 ) 

  ( بخش هفتم ـ عصر بیداری )

درس دوازدهم ( درآمدی بر عصر بیداری یا دوران نهضت مشروطه )

1 ـ در آستانه ی مشروطه چه عواملی سبب دگرگونی چهره ی فرهنگی جامعه ی ایران شد؟ ( صص. 94 و 95 )

2 ـ چگونه اندیشه ی غرب گرایی در جامعه ی ایرانی زمینه ی رشد و پرورش پیدا کرد؟ ( ص. 95 )

3 ـ علمای شیعه چه تأثیری بر حرکت های اجتماعی عصر قاجار داشتند ؟ ( ص. 95 )

4 ـ استبداد صغیر چه دوره ای است ؟ ( ص. 96 )  

5 ـ وجه مشخّصه ی شعر و ادب عصر بیداری را نسبت به ادبیات کهن توضیح دهید . ( ص. 96 )

6 ـ ویژگی های شعر عصر بیداری را بیان کنید . ( صص. 96 و 97 ) 

7 ـ شعر عصر بیداری از نظر ساخت فنّی ـ یعنی زبان وموسیقی ـ چه خصوصیتی دارد؟ توضیح دهید . ( ص. 97 )

8 ـ تخیل و قالب شعری در عصر بیداری چه وضعی داشت ؟ ( ص. 97 )

9 ـ شعر و ادب عصر بیداری از نظر محتوا و درون مایه چه خصوصیاتی داشت؟ ( ص. 97 )

10 ـ برجسته ترین درون مایه های شعر عصر بیداری را نام ببرید . ( ص. 98 )

11 ـ در مورد مفهوم آزادی در شعر و ادب عصر بیداری توضیح دهید؟ ( ص. 98 )

12 ـ در باره ی مفهوم وطن در ادبیات عصر بیداری توضیح دهید . ( ص. 98 )

13 ـ چه چیزهایی باعث شد که تعلیم و تربیت نوین مورد توجه قرار گیرد؟ ( ص. 98 )

14 ـ مقصود از ادبیات کارگری یا ادبیات محرومان در عصر بیداری چیست؟ ( صص. 98 و 99 )

15 ـ در مورد مهم ترین حوزه های جغرافیای شعر و ادب عصر بیداری توضیح دهید . ( ص. 99 )

16 ـ بعد از تهران ، کدام شهر دیگر از نظر سیاسی و مطبوعاتی از سایر شهرها گرم تر بود ؟ ( ص. 99 )

17 ـ به چه دلایلی تبریز بعد از تهران گرم ترین شهر سیاسی و مطبوعاتی کشور بود ؟ ( ص. 99 ) 

 درس سیزدهم ( چهره های شعر دوره ی بیداری 1 )

1 ـ شاعران دوره ی بیداری به چند گروه عمده تقسیم می شود ؟ آنها را نام ببرید . ( صص. 101 و 112 )

2 ـ دو تن از برجسته ترین شاعران سنّت گرای دوره ی بیداری را نام ببرید . ( صص. 101 و 103 و 108 )

3 ـ ادیب الممالک فراهانی چه عنوانی را برای تخلص شعری خود برگزید؟ چرا ؟ ( ص. 101 )

4 ـ چه کسی لقب « ادیب الممالک » را به میرزا محمد صادق امیری داد؟ ( ص. 101 )

5 ـ ادیب الممالک فراهانی سردبیر چه روزنامه ای بود ؟ ( ص. 102 )

6 ـ شیوه ی شاعری ادیب الممالک را به ویژه در قصیده توضیح دهید . ( ص. 102 )

7 ـ چه عواملی فهم اشعار ادیب الممالک فراهانی را برای عموم دشوار می سازد ؟ ( ص. 102 )

8 ـ مضامین شعری ادیب الممالک فراهانی را چه موضوعاتی تشکیل می دهد؟ ( ص. 102 )

9 ـ  « شاعر آزادی » کیست ؟ ( ص. 103 )

10 ـ پدر ملک الشعرای بهار که بود ؟ ( ص. 103 )

11 ـ چه کسی به محمد تقی بهار لقب « ملک الشعرایی » داد ؟ ( ص. 103 )

12 ـ بهار در مشهد دست به انتشار چه روزنامه هایی زد ؟ ( ص. 104 )

13 ـ بهار در تهران چه مجلّه ای را تأسیس کرد ؟ ( ص. 104 )

14 ـ آثار تحقیقی بهار را نام ببرید ؟ ( ص. 105 )

15 ـ بهار کدام آثار کهن ایران را تصحیح کرد ؟ ( ص. 105 )

16 ـ در مورد محتوای سروده های بهار توضیح دهید . ( صص. 105 و 106 )

17 ـ ویژگی قصاید ملک الشعرای بهار را بنویسید . ( ص. 106 )

18 ـ در باره ی میهن دوستی محمدتقی بهار توضیح دهید . ( ص. 106 )

19 ـ دهخدا در انتشار چه روزنامه ای دست داشت و در آن با چه کسی به همکاری پرداخت ؟ ( ص. 109 )

20 ـ دهخدا در استانبول به انتشار چه روزنامه ای همت گماشت ؟ ( ص. 109 )

21 ـ مهم ترین آثار ادبی دهخدا را نام ببرید . ( ص. 109 )

22 ـ کتاب « چرند و پرند » دهخدا چه ویژگی هایی دارد ؟ ( ص. 109 )

23 ـ مهم ترین آثار تحقیقی دهخدا کدامند ؟ هر یک را توضیح دهید . ( ص. 110 )

24 ـ با مراجعه به درس مشروطه ی خالی از کتاب ادبیات سال اول ، ویژگی های نثر دهخدا در کتاب چرند و پرند را بررسی و بیان کنید .

25 ـ مسمّط « یاد آر ز شمع مرده » از کیست و به چه منظوری سروده شده است؟ ( ص. 110 )

 درس چهاردهم ( چهره های شعر دوره ی بیداری 2 )

1 ـ چرا سید اشرف الدین گیلانی را می توان « شاعر مردم در عصر بیداری » نامید ؟ ( ص. 112 )

2 ـ سید اشرف الدین گیلانی دست به انتشار چه روزنامه ای زد؟ این روزنامه در کجا و با چه سبکی انتشار یافت؟( ص. 112 )

3 ـ ویژگی عمده شعر و سبک شاعری نسیم شمال چیست؟ توضیح دهید . ( ص. 113 )

4 ـ سید اشرف الدین در سرودن اشعار نسیم شمال از مضامین چه روزنامه و اشعار کدام شاعر الهام می گرفت ؟ ( ص. 113 )

5 ـ شعر ناله ی مرغ اسیر از عارف قزوینی را با شعر مرغ گرفتار بهار ـ که در کتاب ادبیات سال اول خوانده اید ـ مقایسه کنید .

6 ـ عارف قزوینی در چه هنر هایی دست داشت ؟ ( ص. 115 )

7 ـ ویژگی های شعری عارف قزوینی را بنویسید . ( ص. 116 )

8 ـ در باره ی تصنیف سازی عارف و امتیاز بزرگ تصنیف های او توضیح دهید . ( ص. 116 )

9 ـ میرزاده ی عشقی چه روزنامه ای را و در کدام شهر دایر کرد ؟ ( ص. 117 )

10 ـ چرا میرزاده ی عشقی منظومه ی جمهوری نامه را سرود ؟ ( ص. 118 )

11 ـ روزنامه ی قرن بیستم را چه کسی دایر کرد ؟ این روزنامه چه سرنوشتی داشت ؟ ( ص. 118 )

12 ـ مضامین شعر میرزاده ی عشقی را بیان کنید . ( ص. 118 )

13 ـ در مورد ویژگی زبان وبیان و موضوع سروده های میرزاده عشقی توضیح دهید . ( ص. 118 )

14 ـ با توجه به کدام شعر ، عشقی را سنت شکن و پیشوای سبک جدید دانسته اند ؟ ( ص. 118 )

15 ـ چرا در عصر بیداری ، نیازهای عامّه ی مردم بیش تر در شعر جلوه گر شد؟ ( ص. 120 )

16 ـ کدام یک از شاهزادگان شاعر قاجار همسو با سایر شاعران مردمی به سرودن اشعاری در حمایت از مردم و محرومان و فرودستان پرداخت ؟ ( ص. 120 )

17 ـ چگونگی زندگی و مرگ فرّخی یزدی را شرح دهید . ( صص. 121 و 122 )

18 ـ فرخی یزدی به انتشار چه روزنامه ای همت گماشت و در آن چه چیز هایی نوشت ؟ ( ص. 121 )

19 ـ محتوا و مایه ی اصلی غزل های فرخی یزدی را بنویسید . ( ص. 122 )

20 ـ شعر گل های چیده از ادبیات ( 3 ) را با شعر جان فدای آزادی ، از نظر موضوع و محتوا و زبان و بیان مقایسه کنید .

 ( بخش هشتم ـ عصر نیما )

درس پانزدهم ( درآمدی بر عصر نیما ، یا دوره ی نوگرایی )

1 ـ کدام حوادث مهمّ تاریخی جریان نوگرایی را شتاب بخشیدند ؟ ( صص. 125 و 126 )

2 ـ چرا بحث کهنه و نو در روزنامه ها و مطبوعات دوره ی نوگرایی مطرح شد ؟ ( ص. 126 ) 

3 ـ در جریان بحث میان کهنه و نو در دوره ی نوگرایی ، سنّت گرایان برای پیش گیری از یک انقلاب تهاجمی بر ضد سنّت ها چگونه عمل می کردند ؟ ( ص. 126 )

4 ـ عنوان سعدی نو به کدام شاعر اختصاص یافت ؟ چرا ؟ ( ص. 127 )

5 ـ چرا شاعرانی مانند عشقی ، لاهوتی و ایرج میرزا نتوانستند راهی نو در شعر معاصر فارسی بگشایند ؟ ( ص. 127 )

6 ـ انجمن ادبی دانشکده در چه زمانی و در کجا شکل گرفت و اساس فعالیّت آن چه بود ؟ ( ص. 128 )

7 ـ نخستین نظریه پرداز شعر نو نیمایی که بود و در جریان پیکار کهنه و نو در دوره ی نوگرایی چه نقشی داشت؟(ص. 128)

8 ـ سه تن از پیشگامان شعر نو نیمایی را نام ببرید . ( ص. 129 )

9 ـ در دوره ی نوگرایی چه کسی نخست بار اشعاری در قالب چهارپاره سرود ؟ این نوع سروده چه ویژگی هایی داشت ؟ ( ص. 129 )

10 ـ حلقه ی اتصال پیشگامان شعر نیمایی که بود ؟ مرکز عمده ی آنان و سنگرشان را نام ببرید . ( ص. 130 )

11 ـ نیما با سرودن کدام شعرش در عرصه ی ادب نوین فارسی ظهور کرد ؟ ( ص. 131 )

 درس شانزدهم ( افسانه ، بیانیه ی شعر نیمایی )

1 ـ نخستین منظومه ی نیما چه نام داشت و در چه قالبی سروده شد ؟ ( صص. 132 و 133 )

2 ـ با مراجعه به درس « پیر مرد چشم ما بود » ، از ادبیّات سال اوّل ، نظر جلال آل احمد را در باره ی نیما بنویسید .

3 ـ کدام منظومه ی نیما را می توان « بشارت دهنده ی شعر نیمایی » دانست ؟ ( ص. 133 )

4 ـ نام اصلی نیما چیست ؟ وی در کجا زاده شد ؟ ( ص. 133 )

5 ـ چه کسی نیما را به شعر و شاعری تشویق نمود ؟ ( ص. 133 )

6 ـ نیما در آغاز نوجوانی به چه شیوه ای شعر می سرود ؟ ( ص. 134 )

7 ـ محمد ضیاء هشترودی در کتاب منتخبات آثار ، کدام منظومه ی نیما را تحت چه عنوانی آورد ؟ ( ص. 134 ) 

8 ـ بخشی از افسانه ی نیما نخستین بار در چه روزنامه ای به چاپ رسید ؟ ( ص. 135 )

9 ـ در سال 1301 شمسی در چند زمینه ی ادبیات معاصر (شعر ، داستان کوتاه ، رمان و نمایش نامه) آثار مهمّی به وجود آمد . آن ها را ذکر کنید . ( ص. 135 )

10 ـ در مورد قالب و محتوای « افسانه » ی نیما توضیح دهید . ( ص. 137 )

11 ـ ویژگی های « افسانه » ی نیما را بیان کنید . ( صص. 137 و 138 )

12 ـ کتاب « ارزش احساسات » اثر کیست ؟ ( ص. 138 )

13 ـ چند قطعه ی تمثیلی و طنزآلود از نیما یوشیج را نام ببرید . ( ص. 139 )

14 ـ چرا سال 1316 شمسی را سال حرکت کامل شعر فارسی به سوی مرحله ای تازه می دانند ؟ ( ص. 139 )

15 ـ شعر ققنوس از نظر شکل و بیان و درون مایه چه خصوصیتی دارد ؟ ( صص. 139 و 140 )

16 ـ کدام شعر نیما را می توان « کنایه ای از سرگذشت خود شاعر » دانست ؟ ( ص. 140 )

17 ـ مفهوم دگرگونی از دیدگاه نیما را شرح دهید . ( ص. 141 )

18 ـ مقصود از این سخن که « نیما شعر را نوعی زیستن می دانست » چیست ؟ ( ص. 141 )

19 ـ مقصود از عبارت « شاعر باید دیدن را جایگزین شنیدن کند » ، چیست ؟ در این باره توضیح دهید . ( ص. 141 )

20 ـ عقیده ی نیما را در باره ی وزن و قافیه در شعر بنویسید . ( ص. 141 )

21 ـ شعر نیمایی با شعر سپید چه تفاوتی دارد ؟ در این باره تحقیق کنید .

 درس هفدهم ( ادامه ی شعر سنّتی در عصر نیما )

1 ـ آیا ظهور شعر نو نیمایی تزلزلی در ستون اصلی شعر سنّتی فارسی پدید آورد ؟ ( ص. 143 )

2 ـ شعر سنتی در عصر نیما در میان چه گروه هایی رواج یافت ؟ ( ص. 143 )

3 ـ شعر سنّتی عصر نیما از نظر قالب و صورت و مضامین چگونه بود ؟ ( ص. 143 )

4 ـ دو جریان اصلی شعر سنّت گرای معاصر را از نظر محتوا ، بیان کنید . ( ص. 144 )

5 ـ جلوه های گوناگون جریان نخست شعر سنّت گرای معاصر را بیان کنید . ( صص. 144 و 145 و 146 )

6 ـ تحوّل شعر سنّت گرای عصر نیما نسبت به عصر بیداری چگونه بود ؟ علّت این تحوّل را توضیح دهید . ( ص. 146 )

7 ـ چه عواملی باعث شد که پروین اعتصامی به سرودن شعر تشویق گردد ؟ ( صص. 146 و 147 )

8 ـ شیوه ی تلفیقی و سبک قصاید پروین اعتصامی را شرح دهید . ( ص. 147 )

9 ـ مناظره به چه نوع شعری گفته می شود ؟ ( ص. 147 )

10 ـ مضامین سروده های پروین اعتصامی ابتکاری است یا تقلیدی ؟ توضیح دهید . ( ص. 147 )

11 ـ در مورد شیوه ی مناظره ی پروین و شخصیّت های مناظرات او توضیح دهید . ( ص. 147 )

12 ـ در باره ی نگرش اجتماعی پروین اعتصامی و چگونگی بازتاب مسائل روزگار در شعر او توضیح دهید . ( ص. 148 )

13 ـ شعر « متاع جوانی » پروین از کتاب ادبیات سال اول را با غزل « نقد جوانی » مقایسه کنید .

14 ـ قطعه ی « سپیدار و تبر ( شاخ بی بر ) » را مورد بررسی قرار دهید و در باره ی زبان و بیان و محتوای آن گفت و گو کنید . ( صص. 149 و 150 )

15 ـ نام اصلی شهریار چیست ؟ ( ص. 150 )

16 ـ آرامگاه شهریار در کجاست ؟ ( ص. 151 )

17 ـ قطعات زیبای نیمایی شهریار را نام ببرید ؟ ( ص. 151 ) 

18 ـ اشعار نیمایی شهریار از نظر مضمون چه ویژگی هایی دارند ؟ ( ص. 151 )

19 ـ شهریار شعر « پیام به انشتین » در چه قالبی و با چه موضوعی سروده است ؟ ( ص. 151 )

20 ـ چرا شهریار را « شاعر شکوه روستا » یا « شاعر حیدر بابا » خوانده اند ؟ ( ص. 151 )

21 ـ بهترین اشعار شهریار در چه قالبی است ؟ وی در سرودن این نوع از اشعارش از تجربیات کدام شاعران بهره مند شده است ؟ ( ص. 152 )

22 ـ شعر « همای رحمت » را از کتاب ادبیّات (2) از نظر قالب ، سبک و زیبایی های ادبی بررسی کنید . ( ص. 153 )

23 ـ شعر « چه خواهد بودن » را با غزل حافظ با مطلع زیر مقایسه کنید . ( صص. 153 و 154 ) 

خوش تر از فکر می و جام چه خواهد بودن             تا ببینم که سرانجام چه خواهد بودن

 درس هجدهم ( امیری فیروزکوهی )

1 ـ در مورد تأثیرپذیری امیری فیروز کوهی از صائب توضیح دهد . ( ص. 157 )

2 ـ امیری فیروز کوهی سبک صائب را چه می نامید؟ ( ص. 157 )

3 ـ امیری فیروز کوهی کدام قالب های شعری را نیکو می سرود؟ ( ص. 157 )

4 ـ امیری فیروز کوهی قصیده را به چه شیوه ای می سرود و از کدام شاعران پیروی می کرد؟ ( ص. 157 )

5 ـ محمد حسن معیری با چه تخلصی غزل می سرود؟ ( ص. 158 )

6 ـ در شعر رهی لطافت و روانی غزل . . . . و نازک خیالی سبک . . . . درهم آمیخته است . ( ص. 159 )

7 ـ شیوه ی شاعری و سبک شعری رهی معیری را شرح دهید . ( ص. 159 )

8 ـ هنر عمده ی رهی در سرودن چه نوع اشعاری است؟ ( ص. 159 )

9 ـ امضای مستعار رهی در فکاهیاتش چه بود؟ ( ص. 159 )

10 ـ مراحل شعر و شاعری حمیدی شیرازی را بیان کنید . ( ص. 161 )

11 ـ مهم ترین اثر نثر حمیدی شیرازی چه نام دارد؟ ( ص. 161 )

12 ـ آثار و تألیفات منثور حمیدی شیرازی را نام ببرید؟ ( ص. 161 )

13 ـ شغل اصلی حمیدی شیرازی چه بود ؟ ( ص. 161 ) 

14 ـ سبک شعر حمیدی شیرازی را توضیح دهید . ( ص. 161 )

15 ـ حمیدی شیرازی چه نظری نسبت به نیما و شیوه ی شعری او داشت؟ ( ص. 162 )

16 ـ قطعه ی در امواج سند حمیدی شیرازی در چه قالبی و با چه موضوعی سروده شده است؟ ( 162 ) 

17 ـ در باره ی زبان و لحن و محتوای شعر « قوی زیبا » حمیدی توضیح دهید . ( ص. 163 )

18 ـ نام اصلی مهرداد اوستا چیست ؟ ( ص. 164 )

19 ـ موفق ترین اثر ادبی مهرداد اوستا در شیوه ی نو نیمایی چه نام دارد ؟ ( ص. 164 )

20 ـ مهرداد اوستا اشعارش را در چه قالب هایی می سرود ؟ توضیح دهید. ( ص. 165 )

21 ـ آثار مهرداد اوستا را نام ببرید . ( ص. 164 )

22 ـ غزل « از درد سخن گفتن » را از کتاب ادبیات( 3 )  مورد بررسی قراردهید و در مورد خصوصیّات ادبی و سبکی آن گفت و گو کنید . 

 قسمت دوم

تاریخ ادبیّات جهان

درس نوزدهم ( ادبیّات اروپا در قرن بیستم )

( جنگ های جهانی / مکتب های نوین ادبی )

1 ـ پنداشت اندیشه وران قرن نوزدهم نسبت به قرن آینده چه بود و چرا محقّق نشد ؟ ( ص. 169 و 170 )

2 ـ واژه ی کلیدی ادبیّات قرن بیستم چیست ؟ آن را توضیح دهید . ( ص. 170 )

3 ـ از علل طرح ادعای مدرن بودن هنر و ادبیات قرن بیستم چند عنصر را ذکر کنید. ( ص. 170 )

4 ـ چرا کار مورخان ادبیات در ترسیم طرحی روشن از نیمه ی نخست سده ی بیستم دشوار است ؟ ( ص. 170 )

5 ـ مکتب دادائیسم در چه سالی ظهور کرد ؟ هنرمندان پیرو این مکتب از چه چیزی دم می زدند؟ ( ص. 171 )

6 ـ دادائیسم چه نوع مکتبی بود ؟ ( ص. 171 )

7 ـ چه مکتبی زمینه را برای ظهور مکتب اصیل و انسانی سوررئالیسم آماده کرد؟ ( ص. 171 )

8 ـ بنای مکتب سوررئالیسم بر چه چیزی استوار است ؟ ( ص. 171 )

9 ـ وهم گرایان ( سوررئالیسم ها ) از نظریات چه کسی در روان کاوی بهره می گرفتند ؟ ( ص. 171 )

10 ـ بهترین اثری که چهار چوب مکتب وهم گرایی را به نمایش می گذارد ، چیست و اثر کیست ؟ ( ص. 171 )

11 ـ « شعر ، بیان کتمان است » . این سخن « رولان بارت » ، منتقد فرانسوی را شرح دهید . ( ص. 171 و 172 )

12 ـ علّت ناامیدی و یأس فلسفی انسان معاصر چیست ؟ ( ص. 172 )

 درس بیستم ( دادائیسم و سوررئالیسم )

1 ـ در دایره المعارف بریتانیکا در باره ی مکتب دادا چه آمده است؟ ( ص. 173 )

2 ـ دادائیست ها در مورد « نظام » چه نظری دارند؟ ( ص. 174 )

3 ـ نماد گرایان ( سمبولیست ها ) به چه چیزی معتقد بودند؟ ( ص . 174 )

4 ـ چرا مکتب سوررئالیسم بنیان نهاده شد؟ ( 174 )

5 ـ مکتب دادا را چه کسی طرح ریزی کرد؟ دادائیست ها چه مجلاتی را منتشر می کردند؟ ( ص. 174 ) 

6 ـ تفاوت دادائیسم و سوررئالیسم را بنویسید . ( ص. 174 )

7 ـ توصیه ی دادائیست ها به نویسندگان چه بود ؟ ( ص. 174 )

8 ـ مکتب سوررئالیسم را چه کسانی بنا نهادند ؟ ( صص. 174 و 175 )

9 ـ ستون فقرات سوررئالیسم کیست ؟ ( ص. 175 )

10 ـ چه عاملی جوهره ی سوررئالیسم بود؟ ( ص. 175 )

11 ـ واژه ی سوررئالیسم را نخست بار چه کسی و با چه هدفی به کار گرفت ؟ ( ص. 175 )

12 ـ نخستین کتاب سوررئالیستی چه نام دارد و اثر کیست ؟ ( ص. 175 )

13 ـ بنیان گذاران مکتب سوررئالیسم در چه اندیشه ای بودند و چه هدفی داشتند؟ ( ص. 175 )

14 ـ مواد مرام نامه ی سوررئالیسم را در باره ی ادبیّات به اختصار بیان کنید . ( صص. 175 و 176 )

15 ـ از چهره های مشهور مکتب سوررئالیسم نام دو تن را بنویسید . ( ص. 177 )

16 ـ فدریکو گارسیا لورکا اهل چه کشوری است و اساس شعر او بر چه قالبی است ؟ ( ص. 177 )

17 ـ لویی آراگون شیفته ی کدام شاعر بزرگ ایرانی است ؟ ( ص. 177 )

18 ـ نمادگرایان( سمبولیست ها )را در فرهنگ و ادب ایرانی با چه گروهی می توان مقایسه کرد؟توضیح دهید .( ص. 177 )

19 ـ در شعر « فانوس خیس » عناصر سوررئالیستی را نشان دهید . ( ص. 177 )

 درس بیست و یکم ( پست مدرنیسم یا فرا نو گرایی )

1 ـ کتاب « انحطاط غرب » اثر کیست و پیام نویسنده در آن چیست ؟ ( ص. 179 )

2 ـ مفهوم پست مدرنیسم را اولین بار چه کسی به کار برد ؟ ( ص. 179 )

3 ـ در فرهنگ « امریکن هری تیج » در برابر واژه ی « پست مدرنیسم » چه آمده است ؟ ( ص. 180 )

4 ـ پست مدرنیسم یعنی چه ؟ ( ص. 180 )

5 ـ عناصر سازنده ی دوران مدرن یا ماقبل پست مدرن را بیان کنید . ( ص. 180 )

6 ـ اصول پست مدرنیسم را بیان کنید . ( ص. 180 )

7 ـ چند تن از نویسندگان پست مدرن غرب را نام ببرید . ( ص. 181 )

8 ـ مهم ترین نمایش نامه ی پست مدرن ساموئل بکت که شهرت او را عالم گیر کرد ، چه نام دارد ؟ ( ص. 181 )

9 ـ شاهکار ویلیام فاکنر در رمان نویسی چه نام دارد ؟ این کتاب به چه روشی بیان می شود ؟ ( ص. 182 )

10 ـ ویلیام فاکنر در چه سالی جایزه ی نوبل گرفت ؟ ( ص. 182 ) 

11 ـ چرا ویلیام فاکنر را بزرگ ترین رمان نویس آمریکایی بین دو جنگ جهانی می دانند ؟ ( ص. 182 )

12 ـ مهم ترین آثار ارنست همینگوی را نام ببرید. ( ص. 182 )

13 ـ داستان « پیر مرد و دریا » اثر کیست و علّت توجّه نقّادان به آن چیست ؟ ( ص. 182 )

14 ـ پیام همینگوی در کتاب « زنگ ها برای که به صدا در می آیند » چیست ؟ ( صص. 182 و 183 ) 

15 ـ بزرگ ترین شاعر انگلیسی زبان سده ی بیستم کیست ؟ ( ص. 183 )

16 ـ منظومه بلند و مشهور تی. اس. الیوت چه نام دارد؟ مضمون این شعر چیست ؟ ( ص. 183 )

17 ـ کدام آثار داستانی جیمز جویس به او شهرت و اعتبار جهانی بخشیده است ؟ ( ص. 183 )

18 ـ جیمز جویس در رمان نویسی چه ابتکارها و بدعت هایی از خود نشان داده است ؟ ( صص. 183 و 184 )

19 ـ آلبر کامو در چه سالی جایزه ی نوبل گرفت ؟ ( ص. 184 )

20 ـ آثار مهم آلبر کامو را نام ببرید . ( ص. 184 )

21 ـ ویژگی عمده ی آثار کامو را بنویسید . ( ص. 184 )

22 ـ کدام رمان های کافکا نشان دهنده ی نبوغ و توانایی او در رمان نویسی است ؟ ( ص. 184 )

23 ـ داستان های کافکا چه ویژگی هایی دارد ؟ بنویسید . ( ص. 184 )

24 ـ مهم ترین و مشهورترین اثر کافکا چه نام دارد و موضوع آن چیست ؟ ( ص. 185 )

25 ـ آثار هرمان هسه چه ویژگی خاصی دارد ؟ علت این امر چیست ؟ ( ص. 185 )

26 ـ آثار هرمان هسه را نام ببرید . ( ص. 185 )

27 ـ هرمان هسه در چه سالی جایزه نوبل گرفت ؟ ( ص. 185 )

 درس بیست و دوم ( گذری برادبیات جهان عرب »

1 ـ چرا در میان اعراب جاهلی هنرهایی مانند معماری ، مجسمه سازی و نقاشی جایگاهی نداشت ؟ ( ص. 186 )

2 ـ تنها هنر عرب چیست ؟ ( ص. 186 ) 

3 ـ ویژگی های شعر جاهلی را بیان کنید . ( ص. 187 )

4 ـ چه نوع قصایدی را « معلّقات » می گفتند ؟ ( ص. 187 )

5 ـ چرا پس از ظهور اسلام ، شعر و شاعری دچار رکود شد ؟ ( صص. 187 و 188 )

6 ـ مُخضرم به چه گروهی گفته می شد؟ ( ص. 188 )

7 ـ سرآمد شاعران مُخضرم کیست ؟ اشعار او چه ارزشی دارد ؟ چرا ؟ ( ص. 188 )

8 ـ چه عواملی باعث شد که دوره ی عباسی به دوران طلایی اسلامی مبدل شود ؟ ( ص. 188 )

9 ـ چرا ادب دوره ی عباسی را ادب مولّد یا محدث می نامند ؟ ( ص. 189 )

10 ـ فضای کلی حاکم بر شعر گذشته ی عرب چگونه بود ؟ ( ص. 189 )

11 ـ چه عواملی سبب بروز نهضت علمی و فرهنگی جدید و نوعی بازگشت ادبی در ادبیّات عرب شد ؟ ( ص. 190 )

12 ـ کلاسیک های نو یا مقلدان چه کسانی بودند ؟ ( ص. 190 )

13 ـ در باره ی شاعران « بلاد مَهجَر » و درون مایه ی شعری آنان توضیح دهید . ( ص. 191 )

14 ـ چه عاملی سبب شد تا مسئله ی « تعهد » برای نخستین بار در ادبیّات و هنر عرب مطرح شود . ( ص. 191 )

15 ـ ویژگی های شعر امروز عرب را بنویسید . ( ص. 191 )

16 ـ شعر نو عربی برای رهایی از الگوهای نامتغیر شعر سنتی چه چیزهایی را کنار گذاشت ؟ توضیح دهید ؟ ( ص. 192 )

17 ـ در شعر عرب چه کسی را می توان با نیما یوشیج مقایسه کرد ؟ ( ص. 192 )

18 ـ نازک الملائکه مجموعه مقالات انتقادی خود را در چه کتابی گرد آورد ؟ ( ص. 193 )

19 ـ نازک الملائکه چه عقایدی در مورد شعر آزاد داشت ؟ ( ص. 193 )

 درس بیست و سوم ( تراژدی فلسطین و شعر نو عرب )

1 ـ نخستین شعری که در آن چهره ی ستم دیده ی آوارگان فلسطین به تصویر کشیده شده است ، از کیست ؟ ( ص. 195 )

2 ـ شعر فلسطین از 1917 تا 1948 چه ویژگی هایی داشت ؟ ( ص. 196 )

3 ـ شکست ژوئن 1967 باعث پدید آمدن چه اشعاری گشت ؟ ( ص. 197 ) 

4 ـ چند تن از شاعران پیشگام را که در ایجاد شعر مقاومت نقش داشته اند ، نام ببرید . ( ص. 197 )

5 ـ مسائل مهم شعر فلسطین را به اختصار بیان کنید . ( صص. 197 و 198 و 199 )

6 ـ چرا سال 1967 را در ادبیّات عرب باید نقطه ی عطفی به شمار آورد ؟ ( ص. 198 )

7 ـ در اشعار پس از 1948 فلسطین چه موضوع هایی در سطحی گسترده مطرح می شود ؟ ( ص. 198 )

8 ـ شعر پیش از 1948 عرب با اشعار بعد از این تاریخ چه تفاوت هایی دارد؟ ( ص. 198 )

 درس بیست و چهارم ( ادبیّات داستانی معاصر عرب )

1 ـ دو جریان اصلی دوران جدید ادبیّات داستانی عرب را نام ببرید . ( ص. 200 )

2 ـ نویسندگان ادبیات داستانی معاصر عرب برای روشن کردن اذهان مردم و برای از میان بردن احساس حقارت و عادت به ستم پذیری در نزد آنان ، به بازگو کردن چه چیزهایی پرداختند؟ ( ص. 200 )

3 ـ دو اثر مهم سلیم بستانی را نام ببرید . ( ص. 200 )

4 ـ جرجی زیدان را معرفی کنید و چند اثر او را نام ببرید . ( صص. 200 و 201 )

5 ـ در مورد درون مایه ی قصه های عرب توضیح دهید . ( ص. 201 )

6 ـ یکی از نخستین نویسندگان داستان کوتاه در مصر را نام ببرید و دو ضعف عمده ی آثار او را بنویسید . ( ص. 202 )

7 ـ درون مایه ی بیش تر قصه های منفلوطی را بیان کنید . ( ص. 202 )

8 ـ آثار مشهور منفلوطی را ذکر کنید . ( ص. 202 )

9 ـ جبران خلیل جبران چه انجمنی را در آمریکا به راه انداخت ؟ ( ص. 203 )

10 ـ مشهورترین آثار جبران خلیل جبران را نام ببرید . ( ص. 203 ) 

11 ـ جبران خلیل جبران در آثارش ، چه دوره هایی را از جهت اندیشه از سر گذرانده است ؟ ( ص. 203 )

12 ـ ویژگی قصه های جبران خلیل جبران را بنویسید . ( ص. 204 )

13 ـ موضوع اساسی ادبیات واقع گرا ( رئالیست ) و اجتماعی عرب چیست ؟ ( ص. 204 )

14 ـ نزار قبانی ، شاعر توانای عرب شکست 1967 اعراب چه می داند ؟ توضیح دهید . ( ص. 204 )

15 ـ نخستین قدم های داستان نویسی به سبک نوین عراق را چه کسی و با نوشتن چه کتابی برداشت ؟ ( ص. 204 ) 

16 ـ کدام رمان نویس عرب جایزه ی نوبل ادبی را دریافت کرد ؟ آن چه در باره ی او می دانید ، بنویسید . ( ص. 205 )

17 ـ آثار نجیب محفوظ چه ویژگی خاصی داشت ؟ ( ص. 205 )

18 ـ مهم ترین آثار محفوظ کدامند ؟ نام ببرید . ( ص. 205 )

19 ـ مهم ترین تفاوت شیوه ی داستانی نجیب محفوظ و یوسف ادریس را بیان کنید . ( ص. 205 )

20 ـ آثار مهم یوسف ادریس را نام ببرید . ( ص. 206 )

21 ـ برخی نقادان یوسف ادریس ، ارزش کارهای او را در میان قصه نویسان در چه حد می دانند ؟ ( ص. 206 )

22 ـ غالی شکری نویسنده ، نقاد و متفکر معاصر عرب در باره ی غاده السّمان چه نظری دارد ؟ ( ص. 206 )

23 ـ نخستین واکنش فلسطینیان در برابر فشارهای اسرائیل بر نوار غربی فلسطین در چه کتابی دیده می شود ؟ ( ص. 207 )

24 ـ درون مایه ی اساسی بیش تر قصه های فلسطینی بعد از اشغال اسرائیل چیست ؟ ( ص. 207 )

25 ـ در مورد شخصیت های قصه های فلسطینی توضیح دهید . ( ص. 207 )

 


قواعد

اسم های جامد و مشتق

 

***جامد: ازكلمه ی ديگرگرفته نشده است.

مصدري:مي توان ازآنهامشتق ساخت (تمامي مصادر)

وزن هاي مشهور: فََعل (ضَرب)،فِعل (عِلم)، فُعل (شُغل)، فُعُول(جُلُوس)، فَعَلان(جَوَلان)

فُعلان(غُفران) فِعلان(هجران) و... + مصادرثلالي مزيد

غيرمصدري:نمي توان ازآنهااسم مشتق ساخت.مانند:الّّدار،القلم، الجِدار، السِّلاح و...

***مشتق : ازكلمه ی ديگرگرفته شده است. معناي وصفي وريشه ی فعلي دارد.   مشتقّات عبارتند از:

1)اسم فاعل (= ‌‌‌‍‍صفت فاعلي درفارسي) درثلاثي

 

مجّرد: بروزن فاعل           - حذف حروف مضارعه وقراردادن « ﻣُ »

مزيد:از فعل مضارع مزيد     - مكسور(ــِ) كردن عين الفعل (حرف ماقبل آخر)

2) اسم مفعول(= صفت مفعولي در فارسي) درثلاثي

 

مجّرد: بروزن مفعول              - حذف حروف مضارعه وقراردادن "ُ"

مزيد: فعل مضارع مزيد       - مفتوح (ــَ) كردن عين الفعل (حرف ماقبل آخر)

3) صفت مشبهه:دلالت برصفتي نسبتا ثابت٫ دائمي ودروني  فاعل دارد

الف :اوزان مشهور

فَِعْل :سَهْل صَعْب شَيْخ

فِعْل :صِفْر(خالي)- خِمل(خالص)- دِلف(شجاع دلير)

فُعْل:صُلب(محكم)- حُرّ(آزاد)-حُسن- حُلو(شيرين)

فَعَل:حَسَن(نيكو)- يَبَس(خشك)- بَطََل(قهرمان)- صَمَد(بی نياز)

فَعِل:خَشِن- فَرِحِ(شادماني)- حَذِر(بيمناك)

فَعيل:كريم- شريف- بخيل- حَزين(غمگين) بصير

فَعول:غَيور(باغيرت)

فَعال:جَبان(ترسو)- ]حَصان(باعفّت)- رَزان(باوقار)  برای مؤنّث[

فُعال:شُجاع

فَيْعل:سَيِِّد-مَيِِّت

فُعْلان:حُسبان(حساب شده)

فعْلان(اگرمؤنّثش فُعْلَی باشد:(غضبان-غضبی)-عطشان-عَطشی)-(جَوعان-جَوعی)

ب:أفعل وصفي  بروزن أفْعََل

كه دلالت دارندبر      رنگ مؤنّث:بيضاء٫حمراء٫سوداء٫صفراء       مذكّر:ابيض، أحمر، أسود، أصفر، فَعْلاء

                                      عيبمذكّر:أبكم(لال)٫أصمّ(کر)٫أعمی(کور)٫أبله       مؤنّث: بكماء، صمّاء، عمياء، بلهاء



ادبیات3

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

بيت ها و عبارتهاي زير را به نثر روان برگردانيد ؟

1 ـ هوا گرگ و ميش بود .

2 ـ بايد در بوته ي آزمايش گذاشته شود .

3 ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك .

4 ـ تا بار امانت در سفت جان كشد .

5 ـ كبوتران اشارت او را امام ساختند و راه بتافتند .

6 ـ يار بي پرده از در و ديوار                   در تجلي است يا اولي الابصار

7 ـ بوسهل زوزني بر خشم خود طاقت نداشت و بر خويشتن مي ژكيد .

8 ـ دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده ست                نزد گره گشاي هوا مي فرستمت

9 ـ نبشته آمد و به توقيع مؤكد گشت و مبشران برفتند .

10 ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد .

11 ـ راز ، نهان دار و خمش ور خمشي تلخ بود                 آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

2 ـ معني  لغت

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ خبط و خطايم با خودم بود .

2 ـ شاهد آن روضه ي فيروزه فام .

3 ـ فرض است فرمان بردن از حكم جلودار .

4 ـ خلق كرد انسان را از علق .

5 ـ طعمه ي شراره هاي سيال خود كرد .

6 ـ از وظايف داديار پي گيري جنحه و جنايت است .

7 ـ زين نمط بيهوده مي گفت آن شبان .

8 ـ عقل خود را از فرط استيصال از دست مي دهد .

3 ـ پ ) دانش هاي ادبي

1 ـ « جامي » كدام كتابش را به تقليد از گلستان نوشت ؟

2 ـ مجموعه ي شعر « ماه نو و مرغان آواره » سروده ي كيست ؟

3 ـ وجود سيمرغ ، ديو سفيد و اسفنديار رويين تن در شاهنامه ، به كدام زمينه ي حماسه اشاره دارد ؟

4 ـ « عطار نيشابوري »‌ شاعر و عارف چه قرني است ؟

5 ـ نوع نثر هر يك از آثار زير را بنويسيد ؟

الف ) مرزبان نامه

ب ) قابوس نامه

6 ـ معمول ترين شيوه هاي روايت داستان چگونه است ؟

7 ـ نويسنده ي هر يك از آثار زير را نام ببريد ؟

الف ) بخاراي من ، ايل من

ب ) نجواي جنون

8 ـ در بيت زير ، دو آرايه ي ادبي مشخص كنيد ؟

چه غم ديوار امت را كه دارد چون تو پشتيبان ؟                چه باك از امواج بحر آن را كه باشد نوح كشتيبان ؟

4 ـ           ت ) درك مطلب

1 ـ در عبارت زير مفهوم تركيب كنايي مشخص شده را بنويسيد ؟

خود گنبد چنگي به دل نمي زد . لخت و آجري با گله به گله سوراخ هايي براي كفترها .

2 ـ با توجه به عبارت زير ، مقصود از « اين كوه » و «اين آشنا »‌چيست ؟

مكه يك كوه تاريخي دارد و اين كوه يك آشناي صميمي . اين كوه را از مكه و اين آشنا را از آن بگيريد ، ديگر چيزي باقي نمي ماند جز يك مشت افسانه ي درهم و برهم .

3 ـ با توجه به مصراع «  كفي راد دارد ، دلي پر زداد » از نظر رستم ، انسان خوب چه صفاتي دارد ؟

4 ـ بيت زير ، به كدام يك از مراحل عرفان اشاره دارد ؟

آن كه شد هم بي خبر هم بي اثر                          از ميان جمله او دارد خبر

5 ـ با توجه به بيت « اميد ها در دام حرمان درد مي شد / بازار گرم عاشقي ها سرد مي شد » منظور از مصرع دوم چيست ؟

6 ـ مفهوم قسمت مشخص شده را در عبارت« كباب يخ كرد ، از دهن ميفته » بنويسيد ؟

7 ـ با توجه به بيت هاي : مرا در دل درخت مهرباني             به چه ماند ؟ به سرو بوستاني

                                  نه شاخش خشك گردد روز سرما             نه برگش زرد گردد روز گرما

                                       نسوزد جان من يكباره در تاب كه اميدت زند گه گه بر او آب

الف ) چرا شاعر مهرباني را به درخت سرو مانند كرده است ؟

ب ) در بيت سوم ، چه عاملي سبب مي شود تا شاعر بتواند سختي هاي راه عشق را تحمل كند ؟

5 ـ           ث ) خودآزمايي

1 ـ با توجه به بيت زير ، شاعر چه چيزي را شرط دستيابي به كيمياي عشق مي داند ؟

جان گدازي اگر به آتش عشق                عشق را كيمياي جان بيني

2 ـ در بيت « وادي پر از فرعونيان و قبطيان است / موسي جلودار است و نيل اندر ميان است » مراد از « فرعونيان » و « نيل »‌ چيست ؟

3 ـ در شعر زير ، مقصود شاعر از « لب ديوار دل » چيست ؟ چرا اين تعبير به كار برده شده است ؟

شب ، دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت / پر كشيد

4 ـ دو پيام محوري داستان « گاو » را بنويسيد ؟

5 ـ مفهوم كلي بيت « بر دل موسي سخن ها ريختند / ديدن و گفتند به هم آميختند » را بيان كنيد ؟

6 ـ در عبارت « من اين نپذيرم و در عهده ي اين نشوم » جمله ي « در عهده ي اين نشوم »‌چه مفهومي دارد ؟

7 ـ در بيت زير مقصود شاعر از « دل ابري » و « چشم باراني » چيست ؟

به پاس يك دل ابري ، دو چشم باراني                 پر است خلوتم از يك حضور نوراني

8ـ با توجه به عبارت زير مفهوم « تاج » و « خسوف هاي كژيم » را بنويسيد ؟‌

ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد و آنگاه كه تاج بر سرش نهادند / خسوف هاي كژيم شكوهش را به ستيز بر مي خيزند .

ج ) شعر حفظي

بيت هاي زير را كامل كنيد:

1 ـ خانه ي دل ما را از كرم عمارت كن               …………………………………………  

2 ـ گر پر از لاله ي ……………… بود دامن كوه                 مرو از راه كه آن خون دل ……………است .

معني و مفهوم شعر و نثر  :

بيت ها وعبارت هاي زير را به نثر روان برگردانيد .

 1 ـ از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

2 ـ  اهمال جانب من جايز نشمري .

3 ـ به باد افره اين گناهم مگير .

4 ـ سررشته ي امور از دستمون رفت .

5 ـ خسوف هاي كژخيم شكوهش  را به ستيز بر مي خيزند .

6‌ ـ جان گدازي اگر به آتش عشق                   عشق را كيمياي جان بيني

7 ـ به قهر يك قبضه ي خاك از روي جمله ي زمين بر گرفت .

8 ـ زرين قبا ، زره زن از ابر سحر گهي    كان جا چو پيك بسته قبا ، مي فرستمت

9 ـ بو نصر را بگوي امروز درستم و در اين دو سه روز ، بار داده ايد كه علت و تب تمامي زايل شد .

10 ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد.

11 ـ هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقه ي زر                  خاصه كه در باز كني محرم دروازه شود

 ب ) معني لغت

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ طي دو سه لمحه همه چيز به خاكستر تبديل شد .

2 ـ رستم به الحاح از شاهزاده مي خواهد .

3 ـ از هر كران بانگ رحيل آيد به گوشم .

4 ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك .

5 ـ زاغي بر درختي گشن خانه داشت .

6 ـ پيرمرد با مباهات به تصديقم مي نگريست .

7 ـ چون كه موسي اين عتاب را از حق شنيد .

8 ـ رخت خوداز باغ به راغي كشيد .

پ ) خود آزمايي

1 ـ در بيت زير به كدام اعتقاد عاميانه اشاره شده است ؟

دوباره پلك دلم مي پرد نشانه ي چيست ؟                       شنيده ام كه كسي مي آيد به مهماني

2 ـ مقصود از عبارت « مرا نيز از عهده ي لوازم رياست بيرون بايد آمد و مواجب سيادت را به ادا رسانيد . » چيست ؟

3 ـ با توجه به بيت زير ، چرا شاعر « دل هاي شكسته » را خوش آهنگ تر مي داند ؟

بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                         اين ساز شكسته اش خوش آهنگ تر است

4 ـ مفهوم « غماز بودن خاك » در بيت زير چيست ؟

آب چه دانست كه او گوهر گوينده شود ؟                      خاك چه دانست كه او غمزه ي غمازه شود ؟

5 ـ در شعر زير « تاگور » به چگونه انسان هايي اشاره دارد ؟

آنان كه فانوسشان را / بر پشت مي برند ،  / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد !

6 ـ با توجه به شعر « آفتاب / خار و خس مزرعه ي چشم تو » چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند ؟

7 ـ از عبارت « مشتي رند را سيم دادند كه سنگ زنند» چه پيامي  را دريافت مي كنيد ؟

8 ـ نويسنده ي « گل دسته ها و فلك » چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ « جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني » شاعر چه قرني است ؟

2 ـ « پنج داستان » اثر كدام نويسنده است ؟

3 ـ نام ديگر كتاب « منطق الطير » چيست ؟

4 ـ اثر معروف « نجم الدين دايه » چه نام دارد ؟

5 ـ لحن و زاويه ي ديد داستان « گل دسته ها و فلك » چگونه است ؟

6 ـ موضوع اصلي عرفان چيست ؟  و با ظهور كدام شاعر ، عرفان موضوع عمده ي شعر شاعران شد ؟

7 ـ در بيت زير دو آرايه ي ادبي مشخص كنيد ؟

كنار نام تو لنگر گرفت كشتي عشق                     بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

8 ـ در بيت زير شاعر از چه آرايه اي براي خلق صحنه ي حماسي استفاده كرده است ؟

خروش آمد از باره ي هر دو مرد                         تو گفتي بدريد دشت نبرد

ت) درك مطلب

1 ـ در بيت زير مراد از مرغ« سحر» و « پروانه »‌ چيست ؟       

اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز                       كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

2 ـ مصراع دوم بيت « بيامد چنان تا لب هيرمند / همه دل پر از باد و لب پر زند » بيانگر چه حالتي است ؟

3 ـ جمله ي « امير از آن جهان آمده »‌ در عبارت زير كنايه از چيست ؟

امير از آن جهان آمده ، به خيمه فرود آمد و جامه بگردانيد .

4 ـ مفهوم كلي جمله ي « از گزند داس درو گر وقت / هيچ روينده را زنهار نيست . » چه مي باشد ؟

5 ـ در بيت « باز گشت و دفتر خود را بازكرد / وصف او بر قدر فهم آغاز كرد » منظور از « دفتر خود را باز كرد » چيست ؟

6 ـ در بيت « تا به جايي رساندت  كه يكي /  از جهان و جهانيان بيني » به كدام اصل مهم عرفاني اشاره شده است ؟

7 ـ مقصود از « گران جاني » و « چالاكي » در بيت « ما بري از پاك و ناپاكي همه / از گران جاني و چالاكي همه » چيست ؟

8 ـ با توجه به عبارت زير به پرسش ها پاسخ دهيد ؟

چون كار دل به اين كمال رسيد ، گوهري بود در خزانه ي غيب كه آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود .

الف ) مقصود از « گوهر » چيست ؟                                ب ) « خازنان »‌ چه كساني هستند ؟

ج ) شعر حفظي

بيت هاي زير را كامل كنيد ؟

1 ـ بي وفا نگار من ، مي كند به كار من               ………………………………………  

2 ـ همچو ……… بگشا چشم و ببين كاندر خاك                    چند روي چو گل و قامت چون ……………  است ؟

------------------------------------             

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را با نثر ساده و روان معني كنيد ؟

1 ـ تخم خرمايي به تربيتش نخل باسق گشته .

2 ـ مرا نام بايد كه تن مرگ راست .

3 ـ خويشتن را ضيعتكي حلال خرند و فراخ تر بتوانند زيست .

4 ـ فلان را من فرو گرفتم .

5 ـ بازگشت و دفتر خود باز كرد                         وصف او بر قدر فهم آغاز كرد .

6 ـ مردي صفاي صحبت آيينه ديده         از روزن شب شوكت ديرينه ديده

7 ـ هم در ن آآآاآآآآآاآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآ”اااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااآآآن پابرهنه جمعي را                 پاي بر فرق فرقدان بيني

8 ـ آيين طريق از نفس پير مغان يافت       آن خضر كه فرخنده پي اش نام نهادند

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده رابا توجه به جمله ي آنها بنويسيد ؟

1 ـ جبه اي داشت حبري رنگ با سياه مي زد.

2 ـ در سر تاسر قلمرو خود چاووش در داد .

3 ـ متعنين يوناني ، چزيره هاي كوچك اختصاصي در اين دريا دارند .

 

4 ـ الطاف الوهيت و حكمت ربوبيت به سرملايكه فرو مي گفت .

5 ـ عصاره ي تاكي به قدرت او شهد فايق شده .

6 ـ در وي شكاري بسيار و اختلاف صيادان آنجا متواتر .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از تركيب مشخص شده چيست ؟

از خون و گل و شكوفه ، تابوت شهيد                 بر موج بلند دست ها  رنگين بود

2 ـ منظور از جمله ي آخر عبارت زير چيست ؟

دور طويله مي دويد و شلنگ مي انداخت .

3 ـ شعر زير توصيف چيست ؟

شب دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت / پر كشيد .

4 ـ منظور كلي از مصراع « پنبه اي اندر دهان خود فشار » چيست ؟

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ يك اثر بزرگ و جاودان نثر عرفاني را بنويسيد؟

2 ـ چه نوع نوشته اي مطمئن ترين راه براي آگاهي يافتن از زندگي و انديشه شاعران و نويسندگان است ؟

3 ـ درون مايه ي ادبيات  پايداري چيست ؟

4 ـ درباره ي شيوه ي روايت « داناي كل » توضيح دهيد ؟

5 ـ در هر بيت دو آرايه ي ادبي نشان دهيد ؟

الف ) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران              كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران

ب ) ديدم شبان خفته را تبدار ديدم                                   بر خفته ي شب شبروي بيدار ديدم

ث ) خود آزمايي ها

1 ـ با توجه به رباعي زير ، دل محصول چه چيزي است ؟

از شبنم عشق خاك آدم گل شد                         صد فتنه شور در جهان حاصل شد

سر نشتر عشق بررگ روح زدند              يك قطره فرو چكيد و نامش دل شد

2 ـ با توجه به بيت زير ، خداوند سبب امر به عبارت را چه مي داند ؟

من نكردم امر نا سودي كنم                    بلكه تا بر بندگان جودي كنم

3 ـ جمله ي « نامه ي برادر با من همان كرد كه شعر و چنگ رودكي با امير ساماني » به چه ماجرايي اشاره دارد ؟

4 ـ دو نمونه از كتاب « سيره » قديمي و جديد را معرفي كنيد .

5 ـ منظور از بيت زير چيست ؟

هنوز مي شنود آن صداي محزون را                     دلم به روشني آيه هاي قرآني

6 ـ مقصود كلي شاعر از بيت زير چيست ؟

قابيليان بر قامت شب مي تنيدند               هابيليان بوي قيامت مي شنيدند .

7 ـ مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالتي است ؟

8 ـ در بيت زير مقصود از « نامه ي سر به مهر » چيست ؟

اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان        كس را خبر مكن كه كجا مي فرستمت .

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را معني كنيد ؟

1 ـ از بس ميل گرفت ، نصف تنش لمس شد .

2 ـ ناوي ده بياوردند يكي بزرگتر از جهت نشست امير و جامه ها افكندند .

3 ـ صياد شادمان شد و گرازان به تگ ايستاد.

4 ـ يك روز دنيايي به روم چشم داشت و از آن چشم مي زد .

5 ـ چنين پاسخ آوردش اسفنديار                         كه چندين چه گويي چنين نابه كار

6 ـ دريا دلان راه سفر در پيش دارند         پا در ركاب راهوار خويش دارند .

7 ـ يار بي پرده از در و ديوار                   در تجلي است يا اولي الابصار

8 ـ ما بري از پاك و ناپاكي همه                         از گراني جاني و چالاكي همه

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده را با توجه به جمله هاي آن ها بنويسيد ؟

1 ـ استاد صورتگر ، تمثالي نيم رخ از شمايل ما بسازه .

2 ـ چيز هاي مقدسي را كه محمد ( ص ) براي ترويج  واشاعه ي آن ها تلاش مي كرد .

3 ـ زاغي در آن حوالي بر درخت بزرگ گشن خانه داشت .

4 ـ عزرائيل بيامد و به قهر يك قبضه خاك از روي جمله ي زمين برداشت .

5 ـ اطفال شاخ را به قدوم موسم ربيع كلاه شكوفه بر سر نهاده .

6 ـ هم حركاتش متناسب به هم               هم خطواتش متقارب به هم .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از « معاملت » در عبارت زير چيست ؟

يكي از صاحب دلان در بحر مكاشفت مستغرق شده ، آن گه كه از اين معاملت باز آمد .

2 ـ منظور نويسنده از جمله ي « لطف عشق در جنونه » چيست ؟

3 ـ منور كلي از مصراع « جامد را بدريد و آهي كرد تفت » چيست ؟

4 ـ منظور گوينده از عبارت زير چيست ؟

از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ منظومه ي « ويس ورامين » در كدام حوزه ي ادب فارسي قرار مي گيرد ؟

2 ـ ققنوس در منطق الطير عطار نماد چيست ؟

3 ـ  دو ويژگي از ويژگي هاي حماسه را بنويسيد ؟

4 ـ وزن رباعي معادل چيست ؟

5 ـ در نقد لغوي ملاك نقد چيست ؟

6 ـ نويسنده ي آثار زير چيست ؟

پنج داستان ـ اتللو

7 ـ دو آرايه در بيت زير نشان دهيد ؟

تيز رو و تيز دو  و تيز گام                       خوش روش و خوش پرش و خوش خرام

ث ) خودآزمايي ها

1 ـ در بيت زير منظور از « تقصير » چيست ؟

بنده همان به كه ز تقصير خويش                         عذر به درگاه خداي آورد .

2 ـ در داستان « گل دسته ها و فلك » نويسنده چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

3 ـ درباره ي اصطلاح « انهدام نيرو » توضيح دهيد ؟

4 ـ در مصراع « تو را در دل درخت مهرباني » مقصود از « تو » كيست ؟

5 ـ مقصود از بيت زير چيست ؟

روي كسي سرخ نشد بي مدد لعل لبت                 بي تو اگر سرخ بود ، از اثر غازه شود

6 ـ نثر ديباچه ي گلستان ، جزء كدام نوع نثراست ؟ چرا ؟

7ـ در بيت زير چرا شاعر دل هاي شكسته را خوش آهنگ تر مي داند ؟

بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                                     اين سازشكسته اش خوش آهنگ تر است

8 ـ شاعر در بيت زير چه چيزي را شرط دست يابي به كيمياي عشق مي داند ؟

جان گدازي اگر به آتش عشق                عشق را كيميا ي جان بيني

------------------------------- 

معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را با نثر ساده و روان معني كنيد :

1 ـ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد .

2 - به باد افره اين گناهم مگير

3 ـ گذاشتن اين كلاه دمده ي سر به باد ده ، چه معنا دارد ؟

4 ـ اين مرد بزرگ و دبير كافي به نشاط قلم در نهاد .

5 ـ چه خوش روزي بود روز جدايي                    اگر با وي نباشد بي وفايي

6 - دست دركش كرد با آتش به هم                   خويشتن گم كرد با او خوش به هم

7 ـ ديد يكي عرصه به دامان كوه                                     عرضه ده مخزن پنهان كوه

8 ـ تو از حوالي اقليم هر كجا آباد                                    بيا كه مي رود اين شهر رو به ويراني

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده را با توجه به جمله ي آنها بنويسيد ؟

1 ـ بازش بخواند ، باز اغراض كند .                     5 ـ با تنهايي اين كوه مراوده مي كند .

2 - عقدي همه كافور                                         6 ـ اين نمط بيهوده مي گفت آن شبان

3 ـ دستاري نيشابوري ماليده                                7 ـ طنين و رعشه ي صداي كسي در آن است .

4 ـ رخت خود از باغ به راغي كشيد .                   8 ـ تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سفت جان كشد .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از« رسيده نو » در مصراع «‌تواندر زمانه رسيده نويي » چيست ؟

2 ـ منظور از تركيب مشخص شده چيست ؟

امير از آن جهان آمده به خيمه فرود .

3 ـ در مصراع « از هر كران بانگ رحيل آيد به گوشم » منظور از بانگ رحيل چيست ؟

4 ـ در بيت زيرمنظور از مصراع دوم چيست ؟

اين سر به مهر نامه را بدان مهربان رسان                كس را خبر مكن كه كجا مي فرستمت

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ ادبيات عرفاني در كدام حوزه ي ادب فارسي قرار مي گيرد ؟

2 ـ عمده شهرت هاتف در شعر در چيست ؟

3 ـ موضوع داستان « بخاراي من ، ايل من » چيست ؟

4 ـ نويسنده آثار زير را بنويسيد ؟

آنا كارنينا ـ نون والقلم

5 ـ در نقد اخلاقي ، ملاك بررسي چيست ؟

6 ـ در هربيت دو آرايه ادبي نشان دهيد ؟

الف ) نه اي دل تو كمي از باغباني                       نه مهر تو كم است از گلستاني

ب ) بر قدم او قدمي مي كشيد                وز قلم او قلمي مي كشيد

ث ) خود آزمايي ها

1 ـ منظور از عبارت « شمار آن به قيامت مرا بايد داد » چيست ؟

2 ـ در بيت زير منظور از « فرعونيان و موسي » چيست ؟

وادي پر از فرعونيان و قبطيان است                                  موسي جلو دار است و نيل اندر ميان است

3 ـ درباره اصطلاح « پاتك » توضيح دهيد ؟

4 ـ در شعر زير مقصود از « تاج » چيست ؟

ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد و آن گاه كه تاج بر سرش نهادند

5 ـ تاگور در اين بخش از شعر خود « آنانكه فانوسشان را بر پشت مي برند ، سايه هايشان پيش پايشان مي افتد » چه كساني را در نظر دارد ؟

6 ـ منظور شاعر از مصراع دوم بيت زير چيست ؟

نسوزد جان من يك باره در تاب                         كه اميدت زند گه گه بر او آب

7 ـ مرجع ضمير هاي « وي » و « ش » را در بيت زير مشخص كنيد ؟

در فشان لاله در وي چون چراغي                        وليك از دود او بر جانش داغي

8 ـ با توجه به درس « نوروز » ، منظور از «‌مادر » در عبارت « مادر خويش از ياد مي برد » چيست ؟

----------------------------------- 

الف ) معني ابيات و عبارات زير را به فارسي روان معني كنيد :

1 ـ « امير را يافتم بر زبر تخت نشسته ، پيراهن توزي ، مخنقه در گردن ، عقدي همه كافور . »

2 ـ فردا كه گل زخم ها را عشاق شاهد بگيرند                  واحسرتا نيست اي دل ، زخمي گواه من و تو

3 ـ تو پرتو صفايي ، از آن بارگاه انس                                     هم سوي بارگاه صفا مي فرستمت

4 ـ عقيدت ارباب مودت بدين  خصلت پسنديده در موالات تو صافي تر گردد .

5 ـ تو داني كه بيداد كوشد همي                                            همي  جنگ و مردي فروشد همي                                        

6 ـ مي شود از باغ نگاهت ،  هنوز  /يك سبد از  ميوه ي خورشيد/ چيد.

7 ـ پا به راه طلب نه از ره  عشق

8 ـ تا بار امانت در سفت  جان كشد .

9 ـ گفت اين پروانه در كاراست بس .

10 ـ تويي بهانه ي آن ابرها كه مي گريند .

11 ـ اين چه ژاژ است و چه كفر است و فشار .

ب ) با توجه به ابيات و عبارات زير معني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

12 ـ معني لغت معين شده در عبارت « و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد . » چيست ؟

13 ـ « شما اسم مدرسه را گذاشته ايد ، وزارت صنايع مستظرفه كه البته وزيري هم در كابينه نداره .......»

14 ـ  سراسر كتاب بيهقي مشحون است از گفت و گوهاي اشخاص با يكديگر .

15 ـ آري ، زمان فره جواني را مي پژمرد .

16 ـ هم حركاتش متناسب به هم                         هم خطواتش متقارب به هم

17 ـ هر ماه چندين بارو هر سال يك ماه پيوسته با تنهايي اين كوه مرواده مي كرد .

18 ـ باز زين و برگ را بر گرده ي كهرها و كرندها   نهادند .

19 ـ طي دو سه لمحه همه چيز را به خاكستر تبديل كرد .

ج ) درك مطلب

20 ـ اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز                            كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

ـ مراد از « مرغ سحر » و « پروانه » چيست ؟

21 ـ دربيت : چو نزديك گشتند پير و جوان                     دو شير سرافراز و دو پهلوان

ـ كدام زمينه ي حماسه به وضوح ديده مي شود ؟

22 ـ منظور از« روزه به دهن» در عبارت مقابل چيست ؟ علف نايافت و ستوران لاغر و مردم روزه به دهن ، در راه .

23 ـ در عبارت مقابل منظور از « پاپي مي شد » مدير مدام پاپي مي شد و هي داد مي زد .

24 ـ مفهوم كلي عبارت « بيهقي نويسنده اي است چيره دست كه عنان قلم را در اختيار داشته و به اقتضاي حال آن را به گردش در مي آورده است »‌ چيست ؟

25 ـ مفهوم كلي شعر زير را بنويسيد ؟

ماه / روشني اش را / در سراسر آسمان / مي پراكند / و لكه هاي سياهش را براي خود نگه مي دارد .

26 ـ در دو بيت زير چه مضمون مشتركي ديده مي شود ؟

كسي كه نقطه ي آغاز هر چه پرواز است              تويي كه در سفر عشق خط پاياني

كنار نام تو لنگر انداخت كشتي عشق                   بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

27 ـ كنايه ي معين شده را معني كنيد ؟

از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

28 - با توجه به بيت به سوال پاسخ دهيد ؟ « من نكردم خلق تا سودي كنم / بلكه تا بر بندگان جودي كنم »

ـ خداوند سبب خلقت به عبادت را چه مي داند ؟

29 ـ عبارت معين شده كنايه از چيست ؟

جبرئيل گفت : خداوندا ! تو دانا تري خاك تن در نمي دهد .

د ) دانش هاي ادبي

30 ـ در عبارت ..... « وبه شكر اندرش مزيد نعمت  » كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟

31 ـ در بيت : « جانان من برخيز و بر جولان برانيم                        زان جابه جولان تا خط لبنان برانيم » دو آرايه ي ادبي بيابيد ؟

32 ـ در بيت « صبح دو مرغ رها / بي صدا / صحن دو چشمان تو را ترك كرد . » در قسمت مشخص شده كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟

33 ـ زبان غزل واره هاي « شكسپير » چگونه است ؟

34 ـ نثر كتاب « بخاراي من ، ايل من » چگونه است ؟ اين داستان نوشته ي كيست ؟

35 ـ منظور از زاويه ي ديد چيست ؟

36 ـ سفرنامه ها از چه لحاظ ارزش و اهميت دارند ؟ دو مورد ذكر كنيد ؟

هـ ) خودآزمايي

37 ـ آيا داستان « گل دسته ها و فلك » داستاني نمادين است ؟ چرا ؟

38 ـ آيا مي توان شعر « بانگ جرس » سروده ي حميد سبزواري را نوعي حماسه دانست ؟ چرا ؟

39 ـ در مصراع « ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود » چرا شاعر ولادت را از گوهر نور مي داند ؟

40 ـ مقصود از « سر به مهر نامه » در مصراع « اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان » چيست ؟

41 ـ در عبارت : « نوروز تجديد خاطره ي خويشاوندي انسان با طبيعت است هر سال اين فرزند فراموشكار ، مادر خويش را از ياد مي برد. » منظور از مادر چيست ؟

42 ـ در بيت « شود آسان ز عشق كاري چند / كه بود نزد عقل بس دشوار » تقابل ميان چه چيزهايي ديده مي شود ؟

43 ـ  منظور از نوش و نيش در عبارت زير چيست ؟

« شخصيت رستم در اين داستان تركيبي است از نوش و نيش . »

44 ـ پيام محوري داستان « گاو » را بنويسيد ؟

و ) حفظ شعر

45 ـ با كلمات مناسب جاهاي خالي بيت زير را كامل كنيد ؟

هر كاو شراب …………………  روزي چشيده باشد                       داند كه سخت باشد …………………   اميدواران

46 ـ بيت زير را كامل كنيد ؟

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی ام خرداد 1387ساعت 12:6  توسط جعفر رودسرابی  | 


ادبیات فارسی3

الف ) با توجه به عبارات زيرمعني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ « اين قدر  مهمل گفت كه سر رشته ي امور از دستمون رفت »

2 ـ ..... پس رقعتي نوشت ........

3 ـ انس مردانه با شمشير آخته به سوي ميدان نبرد مي رفت .

4 ـ آري ، زمان فره جواني را مي پژمرد .

5 ـ در تند باد ريشه برانداز زمان ها خلود بخشيم .

6 ـ هر ماه چندين بار ، و هر سال يك ماه ، پيوسته با تنهايي اين كوه مراوده مي كند .

7 ـ يار بي پرده از در و ديوار                   در تجلي است يا اولي الابصار

8 ـ تا شما در اين آينه نقش هاي بوقلمون بينيد .

ب ) معني ابيات و عبارات زير را به نثر ساده و روان بنويسيد ؟

9 ـ « باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي      آن جا به رغم باد صبا مي فرستمت »

10 ـ ... جال باز كشيد و حبه بينداخت و در كمين بشست . ساعتي بود ... »

11 ـ ... و از بسياري نكت چيزي را كه در او كراهيتي نبود مي فرستاد فرود سراي ... »

12 ـ حسنك پيدا آمد ، بي بند ، جبه اي داشت. حبري رنگ با سياه مي زد خلق گونه »

13 ـ خورده است خدا ز روي تعظيم                    سوگند به روي همچو ماهت

14 ـ « كفي راد دارد ، دلي پر ز داد »

15 ـ اميد ها در دام حرمان درد مي شد                 بازار گرم عاشقي ها سرد مي شد

16 ـ بسيار مني كرد .

17 ـ چارق و پاتابه ، لايق مر تو راست .

18 ـ « جملگي ملايكه را انگشت تعجب در دندان تحير بماند »

19 ـ سر به جيب مراقبت فرو برده است .

ج ) دانش هاي ادبي

20 ـ دو نمونه ي خرق عادت را در شاهنامه فردوسي نام ببريد ؟

21 ـ لحن داستان « كباب غاز » چگونه است ؟

22 ـ ادبيات عرفاني در حوزه ي كدام نوع ادبي جا مي گيرد ؟

23 ـ فيلنامه ي كمال الملك اثر كيست ؟

24 ـ دو ويژگي نثر « جلال آل احمد » را بنويسيد ؟

25 ـ شهرت عمر خيام در سرودن چه نوع قالب شعري است ؟

26 ـ در بيت زير بين چه واژه هايي جناس وجود دارد ؟ نوع جناس را مشخص كنيد ؟

27 ـ با توجه به بيت زير كدام كلمه ايهام دارد ؟ آن را توضيح دهيد ؟

راز ، نهان داروخمش ور خمشي تلخ بود              آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

د ) درك مطلب

28 ـ در بيت « اي مرغ سحر ! عشق ز پروانه بياموز                         كان سوخته را جان شد و آواز نيامد »

ـ مراد از « جان شدن و بر نيامدن آواز »‌چيست ؟

29 ـ منظور از « لب ديوار دل » در بيت « شب دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت پر كشيد . » چيست ؟

30 ـ در عبارت « ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود ، به سوي بلوغ مي خزد » منظور از « به سوي بلوغ مي خزد » چيست ؟

31 ـ منظور از كلمات مشخص شده در بيت زير چيست ؟

آنان كه فانوسشان را /  بر پشت مي برند / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد .

32 ـ با توجه به ابيات « گفت اين پروانه در كار است و بس                        كس چه داند ؟ اين خبر دار است و بس

                              آن كه شد هم بي خبر هم بي اثر                    از ميان جمله او دارد خبر »                      

ـ عاشق واقعي كيست ؟

33 ـ مفهوم مصراع مقابل را بنويسيد ؟      مردي تذرو كشته را پروازداده

34 ـ با توجه به بيت : دل هر ذره را كه بشكافي     آفتابيش در ميان بيني » منظور از آفتاب چيست ؟

هـ ) خود آزمايي

35 ـ پيام محوري داستان گاو چيست ؟

36 ـ چرا داستان « گل دسته ها و فلك » داستاني نمادين است ؟

37 ـ چرا داستان رستم و اسفنديار  را تراژدي مي خوانيم ؟

38 ـ منظور شاعر از مصراع دوم بيت زير چيست ؟

با دلي از درد گرفتار او                رفت به شاگردي رفتار او

39 ـ در داستان ققنوس اين پرنده نماد چيست ؟

40 ـ در بيت « بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است »

ـ شاعر چرا دل هاي شكسته را خوش آهنگ تر مي داند ؟

41 ـ مقصود نويسنده از عبارت « پس از عزيمت رضاشاه ، كه قبلا رضا خان بود ، و بعدا هم رضا خان شد .... » چيست ؟

42 ـ با توجه به بيت زير شاعر به كدام ويژگي پيامبر اشاره دارد ؟

تو براي وصل كردن آمدي                     ني براي فصل كردن آمدي »

و ) حفظ شعر

43 ـ ……………………………                               بر دل بهايي نه ، هر بلا كه بتواني

44 ـ پيش صاحب نظران ………… باد است               بلكه آن است …………… كه ز ملك آزاد است .

------------------------------------------- 

الف ) با توجه به عبارت هاي زير معني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

ـ و تخم خرمايي به به تربيتش نخل باسق گشته .                ـ خود ايدر زماني درنگ آوريم

ـ بانگ و هزاهز و غريو برخاست                                                 ـ انس با شمشير آخته بهسوي ميدان نبرد مي رفت

ـ پر و بالش به سان اخگر پاره هاي زرين برق مي زد                     ـ همه گبر و برگستوان چاك چاك

- كه چندين بپيچم كه اسفند يار                                      ـ طي دو سه لمحه همه چيز به خاكستر تبديل شد

ب ) درك مطلب

1 ـ در بيت زير « مرغ سحر » و « پروانه » نماد چه كساني هستند ؟

اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز                                    كان سوخته را جان شد و اواز نيامد

2 ـ در جمله ي زير منظور از « فرش زمردين » چيست ؟

فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد.

3 ـ در بيت « وادي پراز فرعونيان و قبطيان است     موسي  جلو دار است و نيل اندر ميان است » منظور از كلمات مشخص شده كيستند ؟

4 - مفهوم اين عبارت چيست ؟

امير از آن جهان آمده به خيمه فرود آمد

5 ـ در سروده كوتاه زير شاعر چه كساني را ملامت مي كند؟

« آنان كه فانوسشان را به پشت مي برند سايه هايشان پيش پايشان مي افتد.»  

6 ـ مفهوم عبارت هاي مشخص شده را بنويسيد

ولادتت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد / خسوف هاي كژ خيم  شكوهش را به ستيز بر مي خيزند

7 ـ مفهوم كنايي « پا در ركاب داشتن » و «سر گرا ن ديدن »را بنويسيد .

8 ـ مفهوم« موكد گشتن نبشته به توقيع » چيست ؟

دانش هاي ادبي

1ـ  بارزترين آرايه را در ابيات زير بنويسيد ؟

ـ ايزد كه رقيب جان خرد كرد                 نام تو رديف نام خود كرد

ـ خروش آمد از باره هر دو مرد               تو گفتي بدريد دشت نبرد

2 ـ شيوه ي نثر هر يك از آثار مقابل را بنويسيد ؟

قابوس نامه                               گلستان سعدي

3 ـ نام نويسندگان آثار زير را بنويسيد ؟

شبلي در آتش                                        دن كيشوت                   هاملت                

4 ـ چه كسي فيلنامه ي «گاو» را ساخت ؟

5 ـ دو ويژگي نثر « جلال آل احمد » را بنويسيد ؟

6 ـ « تاريخ مسعودي » نام ديگر كدام اثر برجسته ي فارسي است ؟

7 ـ در عبارت مقابليك تشبيه بليغ اضافي ---------

--------------------------------------------               

خودآزمايي

1 ـ در بيت‌:«  كه ايرانيان به كشتن دهيم    خودم در جهان تاج  بر سر نهيم »

ـ تاج نماد چيست ؟

2 ـ در بيت « جانان من اندوه لبنان كشت ما را                   بشكسته داغ دير ياسين پشت ما را »

ـ مراد از « داغ دير ياسين » چيست ؟

3 ـ در عبارت مقابل منظور از « لمس شد » يعني چه ؟   نصف تنش لمس شد .

4 ـ نويسنده ي « گل دسته ها و فلك » چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

5 ـ « ققنوس » در داستان « سيلويا تانزدوارنر » نماد چيست ؟

6 ـ با توجه به بيت زير به سؤال پاسخ دهيد ؟ « آفتاب خار و خس مزرعه ي چشم تو »

ـ چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند .

7 ـ مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالتي است ؟

8 ـ ضمير « م » در مصراع « به باد افره اين گناهم مگير » چه نقشي دارد ؟

9 ـ در عبارت زير منظور از شلنگ مي انداخت چيست ؟

ـ مشدي حسن ديوانه وار دور طويله مي دويد و شلنگ مي انداخت .

معني عبارت ها و ابيات زير را به نثر ساده و روان بنويسيد ؟

« ... .. و از بسياري نكت چيزي را كه در او كراهيتي نبود مي فرستاد فرود سراي »

« حسنك پيدا آمد بي بند ، جبه اي داشت حبري رنگ با سياه مي زد خلق گونه »

« سر بر جيب مراقبت فرو برده . »

« پرده ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد . »

ـ فراموش كردي تو سگزي مگر                         كمان و برو مرد پرخاشخر

ـ ز نيرنگ زال بدين سان درست                         و گرنه كه پايت همي گور جست

مه طاسك گردن سمندت                       شب طره پرچم سياهت

ـ يعني كليم آهنگ جان سامري كرد .

ـ شب ، دو صف از ياكريم از لب ديوار دلت پر كشيد .

حفظ شعر

چه مبارك سحري بود چه ……………………                 آن شب قدر كه اين …………………  دادند .

با ساربان بگوييد احوال آب چشمم                                         تا بر شتر نبندد …………………………… 

------------------------------------  

الف ) با توجه به عبارت معني لغات معين شده را بنويسيد ؟

1 ـ و تخم خرمايي به تربيتش نخل باسق گشته .

2 ـ بترس از جهاندار يزدان پاك              خرد را مكن با دل اندر مغاك

3 ـ هست در هر ثقبه آوازي دگر                         زير هر آواز او رازي دگر . . .

4 ـ پرو بالش به سان اخگر پاره هاي زرين برق مي زد .

5 ـ آن جا به رغم باد صبا مي فرستمت .

6 ـ ... رسيدگي به خلاف و خيانت ، پي گيري جنحه و جنايت .

7 ـ هر چند كه ملائكه در آدم تفرس مي كردند نمي دانستند كه . . . .

8 ـ عاقبت از خامي خود سوخته               رهروي كبك نياموخته

ب ) معني ابيات و عبارات زير را به نثر روان و ساده بنويسيد ؟

1 ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد .

2 ـ فراموش كردي تو سگزي مگر                                  كمان و بر مرد پرخاشخر

3 ـ پيكان را ايستانيده بودند كه از بغداد آمده اند

4 ـ غرض من آن است كه تاريخ پايه اي بنويسم و بنايي بزرگافراشته گردانم .

5 ـ دست هوا به رشته ي جان بر، گره ز دست       نزد گره گشاي هوا مي فرستمت .

6 ـ كبوتران اضطرابي مي كردند و هر يك خود را مي كوشيد .

7 ـ و بدين گونه بودن خويش را به عنوان  يك ملت ، در تند باد ريشه برانداز زمان ها خلود مي بخشيم .

8 ـ يار بي پرده از در و ديوار                   در تجلي است يا اولي الابصار

9 - به قهر يك قبضه ي خاك از روي جمله زمين بر گرفت .

10 ـ من اين نپذيرم و در عهده ي اين نشوم .

11 ـ نگويم كه مرا سخت دربايست نيست .

ج ) دانش ها ي ادبي

1 ـ شرح زير مربوط به كدام نوع از انواع نثر مي باشد ؟

در اين نوع نثر ، سجع هاي متوالي ، لغات و تركيبات و اصطلاحات دشوار و تكلفات فراوان به گونه ي افراطي به كار رفته اند .......

2 ـ دو نمونه ي خرق عادت را در شاهنامه ي فردوسي نام ببريد ؟

3 ـ كتاب « آنا كارنينا » نوشته ي كدام نويسنده ي روسي است ؟

4 ـ اثر معروف « نجم الدين دايه » چه نام دارد ؟

5 ـ در كدام يك از ابيات زير آرايه ي حسن تعليل وجود دارد ؟

الف ) به پاس يك دل ابري دو چشم باراني / پر است خلوتم از يك حضور نوراني

ب ) بشكن دل بي نواي ما را اي عشق / اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است .

ج ) تويي بهانه ي آن ابرها كه مي گوند / بيا كه صاف شود اين هواي باراني

6 ـ كدام نوع ادبي ، بيانگر احساسات شخصي انسان است ؟

7 ـ در بيت زير ، چه آرايه اي ( لفظي ) به كار رفته است ؟

« تنگ است ما را خانه ، تنگ است          بر جاي ما بيگانه ننگ است اي برادر »

8 ـ چه كسي فيلم « گاو » را ساخت ؟

خود آزمايي

1 ـ در بيت : كه ايرانيان را به كشتن دهيم                          خود اندر جهان تاج بر سر نهيم

تاج نماد چيست ؟

2 ـ در بيت « دست در كش كرد با آتش به هم                  خويشتن گم كرد با او خوش به هم » مرجع ضمير او چه كسي است ؟

3 ـ با توجه به بيت پاسخ دهيد :

جان گدازي اگر به آتش عشق / عشق را كيمياي جان بيني / به نظر شاعر چه چيز به جان آدمي ارزش و اعتبار مي بخشد .

4 ـ در بيت « جانان من اندوه لبنان كشت ما را                   بشكست داغ دير ياسين پشت ما را »

ـ مراد از « داغ دير ياسين » چيست ؟

5 ـ مقصود از بيت زير چيست ؟

« بر دل موسي سخن ها ريختند                ديدن و گفتن به هم آميختند »

6 ـ با توجه به عبارت « ناگاه صيادي بد حال خشن جامه ، جالي بر گردن و عصايي در دست ، روي بدان درخت نهاد .... »

ـ نويسنده صياد را چگونه توصيف نموده است ؟

7 ـ با توجه به بيت « جان يك نفس درنگ ندارد ، گذشتني است   ورنه بدين شتاب چرا مي فرستمت »

ـ چرا شاعر در فرستادن پيك شتاب دارد ؟

8 ـ مقصود از عبارت زير چيست ؟

شاهين تيز بال افقها بودم زنبور طفيلي شدم و به كنجي پناه بردم .

9 ـ با توجه به بيت به سؤ الات مطرح شده پاسخ دهيد :

« يعني كليم آهنگ جان سامري كرد       اي ياوران بايد ولي را ياوري كرد »

ـ منظور از « كليم آهنگ جان سامري كرد » چيست ؟

ـ منظور از « ولي » در مصراع دوم چيست ؟

10 ـ « اسفنديار او را پير كانا مي خواند » « كانا » يعني چه ؟

11 ـ در عبارت مقابل منظور از « لمس شد » چيست ؟                    نصف تنش لمس شد .

و ) درك مطلب

1 ـ با توجه به عبارت « پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه روزي به خطاي منكر نبرد . » كدام صفات خداوند توصيف مي شود ؟

2 ـ مفهوم عبارت مقابل را بنويسيد ؟ ( سردي استاد از سنگيني نفسش پيدا ست . )

3 ـ منظور از تركيب مشخص شده در بيت زير چيست ؟

تو پرتو صفايي ، از آن بارگاه انس                       هم سوي بارگاه صفا مي فرستمت

4 ـ مفهوم كلي شعر زير را بنويسيد ؟

كاريز خوش دارد خيال كند / كه رودها / تنها براي اين هستند / كه به او آب برسانند !

5 ـ در دو بيت زير چه مضمون مشتركي ديده مي شود ؟

ـ كسي كه نقطه ي آغاز هر چه پرواز است                       تويي كه در سفر عشق خط پاياني

ـ كنار نام تو لنگر انداخت كشتي عشق                 بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

6 ـ منظور از تركيب مشخص شده در عبارت زير چيست ؟

امپراتوري هاي بزرگ هم مانند آدم ثروتمند معمولا از سوء هاضمه مي ميرند .

7 ـ با توجه به بيت به سوال زير پاسخ دهيد ؟

بي سراپاي گداي آنجا را / سر ز ملك جهان گران بيني

ـ منظور از سر گران ديدن چيست ؟

8 ـ « ما سرمون از پشت هم چشم داره » كنايه از چيست ؟

هـ ) حفظ شعر

قسمت هاي خالي ابيات زير بنويسيد ؟

1 ـ با ……………  بگويد احوال آب چشمم                                  تا بر شتر نبندد ………… به روز باران

2 ـ چه مبارك سحري بود و چه فرخنده شبي                           ……………………………………..………  

-----------------------------------  

الف ) با توجه به عبارات معني لغات معين شده را بنويسيد ؟

1 ـ هر نفسي كه فرو مي رود ممد حيات است .

2 ـ خود ايدر زماني درنگ مي آوريم .

3 ـ معلم مي گفت كراهت دارد اسم خدا را با دست چپ نوشتن .

4 ـ « بانگ و هزاهز  و غريب برخاست »

5 ـ عقل خود را از فرط استيصال از دست مي دهد و نمي داند چه كند .

6 ـ آواز خوش هزار  تقديم تو باد .

7 ـ شاهين تيز بال افق ها بودم و زنبوري طفيلي شدم به كنجي پناه بردم .

8 ـ چو او را بر تخت خلافت نشانم جمله او را سجود كنيد . 

ب ) معني ابيات و عبارات زير را به نثر روان و ساده بنويسيد ؟

9 ـ خورده است خدا زروي تعظيم                                   سوگند به روي همچو ماهت

10 ـ  ز نيروي اسپان و زخم سران                        شكسته شد آن تيغ هاي گران

11 ـ باز گشت و دفتر خود باز كرد                      وصف او در قدر فهم آغاز كرد

12 ـ هنوز مي شنود آن صداي محزون را                         دلم به روشني آيه هاي قراني

13 ـ آب چه دانست كه او گوهر گوينده شود                خاك چه دانست كه او غمزه ي غمّازه شود 

14 ـ « اگر به طوع و رغبت نيايد به اكراه واجبار برگير وبياور »

15 ـ نبشته آمد و به توقيع مؤكد گشت .

16 ـ « اين بوسهل مردي امام زاده و محتشم و فاضل بود ، اما شرارت وزعارتي در طبع وي موكد شده ولا تبديل لخلق ا…

17ـ … جال باز كشيد و حبه بينداخت و در كمين بنشست . ساعتي بود …

ج ) دانش هاي ادبي

18 ـ دو نمونه نثر « مرسل » نام ببريد .

19 ـ روش نقل داستان هاي « كليله ودمنه » چگونه است ؟

20‌ـ لحن داستان كباب غاز چگونه است ؟

21 ـ آثاري نظير « گلشن راز » و « كشف المحجوب » و « رساله ي قشيريه» در كدام حوزه ي ادبي مي گنجد ؟

22 ـ  چه آرايه اي به زيبايي مصراع دوم بيت زير افزوده است ؟

« كنار نام تو لنگر انداخت كشتي عشق                 بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني »

23 ـ قافيه و رديف را در رباعي زير مشخص  نماييد ؟ 

« بر دوش زمانه ، لحظه ها سنگين بود                               خورشيد و زمين و آسمان ، غمگين بود

از خون و گل و شكوفه ، تابوت شهيد                             بر موج بلند دست ها ، رنگين بود »         

24 ـ درون مايه ي ادبيات پايداري چيست ؟

----------------------------------- 

خودآزمايي

25 ـ با توجه به بيت زير به سوال پاسخ دهيد ؟

« آفتاب ، خار و خس مزرعه ي چشم تو »

ـ  چرا شاعر ، آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند ؟

26 ـ منظور شاعر از مصراع دوم بيت زير چيست ؟

با دلي از درد گرفتار او                رفت به شاگردي رفتار او

27 ـ  مفهوم كنايه ي زير چيست ؟

خود گنبد « چنگي به دل نمي زد »

28 ـ مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالتي است ؟

29 ـ در بيت زير منظور از « بي دل » و « بي نشان » چيست ؟

گر كسي وصف او ز من پرسد                بي دل از بي نشان چه گويد باز

30 ـ  در داستان « گاو »‌شخصيت اصلي داستان كيست و زاويه ي ديد داستان چگونه است ؟

31 ـ مصراع اول بيت زير اشاره به چه كسي و چه موضوعي دارد ؟

نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت                       به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد

و ) درك مطلب

32 ـ در عبارت « هر گه كه يكي از بندگان گنهكار پريشان روزگار دست انابت به اميد حاجت به درگاه حق ـ جل و علا ـ بردارد ايزد تعالي در او نظر نكند بازش بخواند » منظور از ضمير « ش » كيست ؟

33 ـ منظور از عبارت مشخص شده چيست ؟

« در اين عصر نو كه اعلي حضرت اصول نويني بنا مي كنند ، حقا رسم تازه اي است كه ملوك ، مددكار ملك الموت باشند . 

34 ـ مفهوم كلي شعر زير را بنويسيد ؟

آ نان كه فانوسشان را / بر پشت مي برند / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد .

35 ـ با توجه به بيت « سنگين شد اي دل ، دل من ، بار گناه من و تو                       صبح  آمد اما نشد صبح ، شام سياه من و تو »

ـ منظور از « صبح آ مد ، اما نشد صبح ، شام سياه من و تو » چيست ؟

36 ـ مفهوم كنايي مصرع مقابل چيست ؟             « نبندد مرا دست ، چرخ بلند »

37 ـ منظور از مصرع دوم بيت زير چيست ؟

بر راستي بال نظر كرد و چنين گفت :                            امروز ، همه روي جهان زير پر ماست »

38 ـ با توجه به ابيات زير به سوالات پاسخ دهيد ؟

از شبنم عشق خاك آدم گل شد                                     صد فتنه و شور در جهان حاصل شد

سر نشتر عشق بر رگ روح زدند                                     يك قطره فرو چكيد و نامش دل شد

الف ) قالب شعر چيست ؟

ب ) دل حاصل چيست ؟

د ) حفظ شعر

جاهاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد ؟

همچو ………… بگشا چشم و ببين كاند خاك                      چند روي چو گل و قامت چون ………… است .

قسمت خالي بيت را بنويسيد ؟

…………………………………                               اجر صبري است كزان شاخ نباتم دادند

----------------------------------

الف ) لغات و تركيبات مشخص شده ي زير را معني كنيد ؟

1 ـ منت خداي را عزوجل كه طاعتش موجب قربت است .

2 ـ اين قدر مهمل گفت كه سر رشته ي امور از دستمون رفت »

3 ـ بيهقي گاه نيز در عين كمال ايجاز حق مطلب را ادا كرده است .

4 ـ هميشه سبز و نغز و آبدار است                        تو پنداري كه هر روزش بهار است

5 ـ كبوتران فرمان وي بكردند و دام بر كندند و سر خويش گرفت .

6 ـ   اين ره ، آن زاد راه و آن منزل                      مرد راهي اگر بيا و بيار

ب ) ابيات و عبارات زير را به نثر روان گزارش كنيد ؟

1 ـ بو سهل زوزني بر خشم خود طاقت نداشت ، برخاست . نه تمام و بر خويشتن مي ژكيد .

2 ـ وقت است تا برگ سفر بر باره بنديم              دل بر عبور از سد خار و خاره بنديم

3 ـ آفتاب خار و خس مزرعه ي چشم تو /  آبشار / موج فرو خفته اي از خشم تو

4 ـ كبوتران اشارت او را امام ساختند و راه بتافتند .

5 ـ بر بال عقاب آمد آن تير جگر دوز                 وز ابر مر او را به سوي خاك فرو كاست

6 ـ اين سر نه سامان پذيرد و ين غم نه پايان پذيرد                        يك نيم شب پر نگيرد تا مرغ آه من و تو

ج ) درك مطلب

1 ـ گفت : « به خاطر داشتم كه چون به درخت گل رسم ، دامني پر كنم هديه ي اصحاب را چون برسيدم ، بوي گلم چنان مست كرد كه دامنم از دست برفت »

دامنم از دست برفت يعني چه ؟

2 ـ مفهوم بيت زير را بنويسيد :

در هر نفسي كه مي تپي اي دل من                                  يادت نرود اجازه از عشق بگير 

3 ـ با توجه به بيت به سؤال پاسخ دهيد : تا به جايي رساندت كه يكي  /  از جهان و جهانيان بيني

شاعر در اين بيت به چه چيز اشاره مي كند ؟

4 ـ با توجه به بيت به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد :

« دريا دلان راه سفر در پيش دارند                    پادر ركاب راهور خويش دارند »

 ـ      مراد از « دريا دلان » چه كساني هستند ؟

ـ      مراد از « پا در ركاب راهور خويش دارند » چيست ؟

 د ) خود آزمايي 19 / 10 / 1379

1 ـ آيا داستان « گل دسته ها وفلك » داستاني نمادين است ؟چرا ؟

2 ـ در عبارت زير منظور از جمله ي « در عهده ي اين نشوم » چيست ؟

 « من اين نپذيرم و در عهده ي اين نشوم »

3 ـ منظور از «  روزه به دهن  » در عبارت زير چيست ؟

 « علف نايافت و ستوران لاغر و مردم روزه به دهن ، در راه » 

 4 ـ با توجه به « جهان قرآن مصور است / و آيه ها در آن /  به جاي آنكه بنشينند ، ايستاده اند / درخت يك مفهوم است .....  »

 ـ   درخت يك مفهوم است يعني چه ؟   

5 ـ با توجه به بيت به سؤالات مطرح شده پاسخ دهيد :

« وادي پر از فرعونيان و قبطيان است                        موسي جلو دار است و نيل اندر ميان است »

ـ  مراد از « فرعونيان » چه كساني هستند ؟

ـ  مراد از « نيل اندر ميان است » چيست ؟

6 ـ مراد از « نامه ي سر به مهر » در « اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان » چيست ؟

7 ـ در بيت « بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است »

ـ شاعر چرا دل هاي شكسته را خوش آهنگ تر مي داند ؟

8 ـ با توجه به بيت زير به سؤال پاسخ دهيد :

« جان گدازي اگر به آتش عشق                      عشق را كيمياي جان بيني »

ـ شاعر چه چيزي را شرط دست يابي به كيميا ي عشق مي داند ؟

هـ ) دانش هاي ادبي

1 ـ نوع نثر گلستان سعدي چگونه است ؟

2 ـ كدام منظومه ي غنايي همواره سرمشق شاعران بزرگ براي سرودن داستان هاي عاشقانه بوده است ؟

3 ـ زبان « خاقاني » در سرودن قصيده و غزل چگونه بوده  است ؟

4 ـ كتاب «‌كوير » نوشته ي كدام نويسنده است ؟

5 ـ عرفان در آغاز كدام قرن و با ظهور كدام شاعر موضوع عمده ي اشعار شاعران گرديد ؟

6 ـ در عبارت زير يك شبكه ي مراعات نظير پيدا كنيد .

« درختان را به خلعت نوروزي قباي سبز ورق در بر گرفته »

7 ـ در بيت زير دو آرايه ي ادبي بيابيد ؟

« مردي نهان با روح هم پيمان نشسته                            مردي به رنگ نوح در طوفان نشسته »

..................... 

اللف ) معني و مفهوم شعر ونثر

ـ اشعار و عبارات زير را با نثر ساده و روان معني كنيد .

1 ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك .

2 ـ اين ستيزه روي در كار ما به جد است .                 

3 ـ ناگاه آن ديدند كه چون آب نيرو كرده بود و كشتي پر شده ، نشستن و دريدن گرفت .

4 ـ اطفال شاخ را به قدوم موسم ربيع كلاه شكوفه بر سر نهاده .  

5 ـ بيهقي مي گويد : « احمق كسي باشد كه دل در اين گيتي غدار و فريفتگار بندد و نعمت و جاه و ولايت او را به هيچ چيز شمرد »

6 ـ قابيليان بر قامت شب مي تنيدند                          هابيليان بوي قيامت مي شنيدند

7 ـ گاه سفر شد باره بر دامن برانيم                          تا بوسه گاه وادي ايمن برانيم

8 ـ زرين قبا زره زن از ابر سحر گهي                      كان جا چو پيك بسته قبا مي فرستمت

ب ) معني واژگان

 معني واژه هاي مشخص شده را با توجه به جمله ي آنها بنويسيد .

1 ـ عقل خود را از فرط استيصال از دست مي دهد .

2 ـ مدير مدام پاي مي شد و هي داد مي زد .

3 ـ ققنوس همچنان آرام و بي اعتنا و موقر و متواضع بود .

4 ـ گهي از خار او دستش خليده .

5 ـ نادره كبكي به جمال تمام                 شاهد آن روضه ي فيروزه فام

6 ـ پيرمرد از داخل كازيه ي روي ميز يك پاكت كهنه را برداشت .

7 ـ باز زين و برگ را بر گرده ي كهرها و كرندها نهادند و سرگرم تاخت و تاز شدند .

ج ) درك مطلب

1 ـ منظور از « مرغ » و « صحن» در قطعه ي زير چيست ؟

ـ صبح دو مرغ رها / بي صدا / صحن دو چشمان تو را ترك كرد .

2 ـ قطعه شعر زير دربردارنده ي چه پيامي است ؟

 ماه / روشني اش را در سراسر آسمان / و لكه هاي سياهش را براي خود نگه مي دارد .

3 ـ شاعر در بيت « اي طاق نهم رواق بالا                          بشكسته ز گوشه ي كلاهت » به چه نكته اي درباره ي پيامبر اسلام اشاره دارد ؟

 4 ـ از عبارت « مشتي رند را سيم دادند كه سنگ زنند » چه چيزي برداشت مي كنيد ؟

دانش هاي ادبي

1 - در عبارت زير آرايه هاي سجع و جناس را مشخص كنيد ؟

فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد و دايه ي ابر بهاري را فرمود تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد

2 ـ اين «آرايه » مناسب ترين وسيله براي آفريدن صحنه هاي حماسي است . نام آن را بنويسيد؟

3 ـ  شكل هند سي رباعي چگونه است آن را نشان دهيد؟

4 ـ نويسنده ي آثار زير را بنو يسيد؟

الف ) هملت                                                                 ب ) جنگ و صلح

 5 ـ كتاب (( پله پله تا ملاقات خدا )) از كدام مولوي شناس بزرگ روزگار ماست؟

6 ـ (( جامي )) كدام اثرخود را به تقليد گلستان سعدي نوشته است؟

7 ـ  نمونه اي از « خرق عادت » در داستان رستم و اسفنديار بنويسيد ؟

8 ـ دو مورد از مهم ترين عناصر داستان را نام ببريد ؟

9 ـ اصلي ترين موضوع عرفان چيست ؟

هـ ) خودآزمايي ها

1 ـ در بيت زير منظور از « تقصير » چيست ؟

بنده همان به كه ز تقصير خويش                         عذر به درگاه خداي آورد

2 ـ معادل امروزي « بپيچم » را در بيت زير بنويسيد ؟

كه چندين بپيچم كه اسفنديار                  مگر سر بپيچاند از كار زار

3 ـ در بيت زير مقصود شاعر از « فرعونيان » چه كساني و « موسي » كيست ؟

وادي پر از فرعونيان و قبطيان است                      موسي جلو دار است و نيل اندر ميان است

4 ـ مفهوم كلي اين بيت چيست ؟

شمع جويي و آفتاب بلند                         روز بس روشن و تو در شب تار

5 ـ « تاگور » در اين بخش از شعر خود « آنان كه فانوسشان را بر پشت مي برند ، سايه هايشان پيش پايشان مي افتد » چه كساني را در نظر دارد ؟

6 ـ پيام شاعر در مصراع دوم بيت زير چيست ؟

نسوزد جان من يك باره در تاب                         كه اميدت زند گه گه براو خواب

7 ـ در بيت « دوباره پلك دلم مي پرد نشانه ي چيست        شنيده ام كه مي آيد كسي به مهماني »

ـ « پلك دلم مي پرد » اشاره به كدام باور عاميانه دارد ؟

8 ـ در عبارت زير چرا نويسنده ابليس را اعور ( يك چشم ) مي داند ؟

« هر چند ملايكه در آدم تفرس مي كردند ، نمي دانستند كه اين چه مجموعه اي است تا ابليس بر تلبيس يك باري گِردِ او طواف مي كرد و بدان يك چشم ، اعورانه بدو در مي نگريست »

 



مصادر بي قاعده زبان فارسي با بن مضارع آن ها

 

 

مصدر

بن مضارع

مصدر

بن مضارع

آزمودن

آزما،آزماي

انداختن

انداز

آزردن

آزار

اندودن

اندا،انداي

آسودن

آسا،آساي

انگاشتن

انگار

آشفتن

آشوب

انگيختن

انگيز

آغشتن

آغار

باختن

باز

آفريدن

آفرين

بخشودن

بخشا،بخشاي

آگندن

آگين

بردن

بر

آمدن

آ،آي

بستن

بند

آموختن

آموز

بودن

باش

آميختن

آميز

بيختن

بيز

آوردن

آور،آر

پالودن

پالا

آويختن

آويز

پختن

پز

آهيختن(آهختن)

آهيز

پذيرفتن

پذير

افراختن

افراز

پرداختن

پرداز

افراشتن

افراز

پنداشتن

پندار

افروختن

افروز

پيمودن

پيما،پيماي

افزودن

افزا،افزاي

پيوستن

پيوند

 

 

 

 

افشردن

افشار

تاختن

تاز

انباشتن

انبار

تافتن

تاب

توختن

توز

ساختن

ساز

جَستن

جه

سپردن

سپار

چيدن

چين

ستدن(ستادن)

ستان

جُستن

جو

ستودن

ستا،ستاي

خاستن

خيز

سرودن

سرا،سراي

خفتن

خسب،خواب

سفتن

سنب

دادن

ده

سوختن

سوز

داشتن

دار

شتافتن

شتاب

دانستن

دان

شدن

شو

درودن

درو

شستن

شو،شوي،شور

دوختن

دوز

شكستن

شكن

دوختن

دوش

شمردن

شمار،شمر

ديدن

بين

شناختن

شناس

ربودن

ربا،رباي

شنفتن

شنو

رَستن

رَه

شنيدن

شنو

رُستن

رُو

غنودن

غنو

رشتن

ريس

فرمودن

فرما،فرماي

رُفتن

روب،رو

فروختن

فروش

رَفتن

رو

فريفتن

فريب

 

 

 

 

زدن

زن

فشردن

فشار

زدودن

زدا،زداي

كاستن

كاه

كاشتن

كار

گشتن

گرد

كردن

كن

گشودن

گشا،گشاي

كِشتن

کار

گفتن

گو،گوي

كوفتن

كوب

گماشتن

گمار

گداختن

گداز

مردن

مير

گذاشتن

گذار

نگاشتن

نگار

گرفتن

گير

نواختن

نواز

گريختن

گريز

نمودن

نما،نماي

گزيدن

گزين

هشتن

هل

گسستن

گسل

يافتن

ياب

گسيختن

گسل

 

 

 



زبان فارسی۲

نام:                                       باسمه تعالی                                                       تاريخ امتحان:....../10/85

نام خانوادگی:             آموزش وپرورش                                               مدّت امتحان: 75دقیقه

کلاس:                            دبیرستان طراح سؤال:   کریمی

نام دبیر:                      امتحان درس:    زبان فارسی 2                                         نيمسال اول /رشته:تجربی وریاضی    

ردیف                                                                                 صفحه یک                               بارم          

الف:

1-

 

 

 

2-

 

3-

4-

5-

6-

 

7-

8-

 

 

ب:

1-

 

 

2-

نگارش(5 نمره)

گونه زبان ونوع نوشته ي زير را  بنويسيد.

«ای فکر دور پرواز من!بال های عقاب آسایت را از پرواز باز دار وتوای کشتی تند رو خیال من !همین جا لنگر انداز.»                                                                 

فضا سازي يعني چه وچرا نويسندگان از عنصر فضا سازي استفاده مي كنند؟

 

براي تحقيق در مورد يك بناي تاريخي از كدام يك از روشهاي تحقيق استفاده مي كنيم ؟

در هر كتابخانه چند نوع برگه وجود دارد؟نام ببريد.

در زبان محاوره كلمات………….مي شود .

اگر عنوان نوشته اي «روشن تر از خاموشي »باشد،از كدام راه براي تعيين عنوان نوشته استفاده شده است؟

 

طرح در نوشته هاي كوتاه ……….ودر نوشته هاي بلند………و مکتوب مي باشد .

عبارت زير را ويرايش كنيد.

رزمندگان اسلام ساير شهرهاي ديگر را فتح کردند و بسيجيان دلاور دشمنان را نابود ومقداري را به اسارت گرفتند.و هدف آنها جلب رضاء خداوند بود.

دستور(8نمره)

در جملات زير نقش كلماتي را كه زير آنها خط كشيده شده است ،بنويسيد.

  الف:بولدزرچي جهاد خاك ريز  مي زد.         ب:مردم به او پهلوانمی گفتند.

    ج:مادر کودک راغذا داد.

براي جمله هاي زير، فعل هايي باشناسه مناسب بياوريد.

الف:مريم هميشه درس (خواندن)

ب:ديروزاستكان ها از دستم رها(شدن)وبر زمين (افتادن)

 

 

                                                                                                        

 

5/.

 

 

1

 

5/.

75/.

25/.

5/.

 

5/.

 

1

 

 

75/.

 

 

75/.

 

نام:                                              باسمه تعالی                                     تاريخ امتحان:....../10/85

نام خانوادگی:                   آموزش وپرورش                                        مدّت امتحان: 75دقیقه

کلاس:                                   دبیرستان طراح سؤال:   کریمی

نام دبیر:                              امتحان درس:    زبان فارسی 2                          نيمسال اول /رشته تجربی وریاضی   

ردیف                                                                                           صفحه دو                             بارم          

3-

 4-

 

 

5-

 

 

6-

 

 

7-

 

8-

 ج:

1-

2-

3-

 

 

در متن زير جمله ها را بيابيد ونمودار ساده ي هر جمله را رسم كنيد،سپس نهاد جداوپيوسته هر جمله را مشخّص كنيد.                     «دشمن برده ي ماشين است وتوماشين را درخدمت ايمان گرفته اي.»

 در جملات زير زمان افعال را مشخّص كنيد.

الف:دعا مي كنم كه گل هاي انديشه شما خرمن خرمن بشكفد.

ب:فقط پاهايش باد كرده بود واز زني سخن مي گفت.

جمله هاي زير را مجهول كنيد.

الف:او بسیاری از درس های کتاب زبان فارسی را خوانده است ..

ب:من نتيحه كاررا به شما خواهم گفت.

از فعل «خورده ایم»با حفظ شخص،ماضي مستمر،ماضي بعيد،مضارع اخباري ومضارع التزامي بسازيد.

فعل

ماضی مستمر

ماضی بعید

مضارع اخباری

مضارع التزامی

خورده ایم

 

 

 

 

وجه افعال مشخّص شده را بنويسيد.

گاهي جمله هایي ساخته مي شود كه تنها با آهنگ خيزان پرسشي مي شوند بدون آنكه كلمه اي پرسشي بيايد.

در عبارت زيرفعلهاي ساده،مركب وپيشوندي رامشخّص كنيد.

«او به باغجه مي نگريست ودر حال فکرکردن بودكه ناگهان برادرش او راصدا زد و اواز ترس از جايش برخاست .»

 زبان شناسي:(4نمره)

دو کلمه از زبان های دیگر مثال بزنید که بین شکل گفتاری  و نوشتاری آنها تفاوت وجود داشته باشد.

تمایز زبان وگفتار را با جدول ضرب مقایسه کنید.

آيا گوناگوني هاي سبكي ولهجه اي وحتي گويشي به يگانگي زبان آسيبي مي رساند يا نه؟چرا؟

 

2

 5/.

 5/1

 

 

1

 

5/.

 1

 5/.

1

1

نام:                                                      باسمه تعالی                                             تاريخ امتحان:....../10/85

نام خانوادگی:                           آموزش وپرورش                                               مدّت امتحان: 75دقیقه

کلاس:                                         دبیرستان

نام دبیر:                                    امتحان درس:    زبان فارسی 2                                    نيمسال اول    

   ردیف                                               صفحه سه

                                                                                                                                             بارم          

4-

5-

 

د:

1-

 

 

2-

 

3-

 

4-

زبان یکی ازتوانا یی های.ذهن انسان است. حال آن که گفتار فقط .........................این توانایی است .

تفاوت های میان گفتار ونوشتار را بنویسید .(دو مورد کافی است .)

 

املا وبیاموزیم(3 نمره)

کدام یک از جمله های زیر درست است ؟چرا؟

الف:  کتاب چشمه ی روشن به وسیله ی غلام حسین یوسفی نوشته شده است .

ب:غلام حسین یوسفی کتاب چشمه ی روشن را نوشته است.

چرا عبارت« شب لیلة القدر»حشو (زاید) دارد؟

 

کلمه ی عربی «املاء» را به شکل مضاف در جمله ای به کار ببرید.

 

از میان گروه کلمات زیر غلط ها را بیابید و درست آن ها را بنویسید .

  اعتلا و ارتقا-اسرار والتماس –عجز ولابع –متواضع و فروتن-ماه آزار- حدّنساب- مناعت طبع –اسیر وگرفتار

 

                                                                                                     پیروز وشادکام باشید.

5/.

1

 

 

1   

 

 

5/.

 

5/.

 

1

 


ادبیات2

1ـ تعداد واج‌هاي همه‌ي كلمات زير با هم برابر هستند به جز . . .

1) آدم

2) دانش

3)استاد

4) كلاه

 

 2ـ نوع ساخت كدام واژه با بقيه متفاوت است؟

1) گلدان

2) موسيقي‌دان

3) نمكدان

4) قلمدان

 

3ـ كدام واژه «مشتق ـ مركب» است؟

1) نوروز

2) پنج‌شنبه

3) قرآن‌خواني

4) شاهنامه

 

4ـ در گروه اسمي روبه‌رو هسته‌ي گروه اسمي كدام است؟ «پنجمين همايش بزرگداشت انديشمندان جامعه»

1) همايش

2) بزرگداشت

3) انديشمندان

4) جامعه

 

5ـ در همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه‌ي . . . . . . . . غلط املايي وجود دارد.

1) يكي از آن لعين‌ها لباس قضب بر تن كرده مي‌آيد.

2) پشت آسياب كشت سيفي اربابي است.

3) خودش سواره است و آن اسير قريب بي‌كس پياده مي‌آيد.

4) از براي يك دانه‌ي محقّر چندين مذلت مي‌كشي.

 

6ـ در كدام گزينه غلط املايي ديده مي‌شود؟

1) بيكار و سلندر ـ ترجيح و برتري ـ خاستگاه اجتماعي ـ خواب‌گذار دانا

2) مرهم دل مجروح ـ هزيمت و شكست ـ مضغ و جويدن ـ اسباب و اثاث

3) براعت استهلال ـ بيت معمور ادب ـ امارت و فرمانروايي ـ عمارت و ساختمان

4) الغاي بردگي ـ خوان نعمت بي‌دريغ ـ حازم و دورانديش ـ ماه آزار

 

7ـ معني واژه‌هاي «مكيدت ـ صولت ـ سعايت ـ حرز» به ترتيب كدام است؟

1) مكر ـ حمله ـ سعي و كوشش ـ تعويذ

2) خدعه ـ هيبت ـ سخن چيني ـ بازوبند

3) حيله‌گر ـ شكوه ـ غيبت كردن ـ شكيبايي

4) تلاش ـ ظاهر ـ سخن‌چيني ـ دعا

 

8ـ معني واژه‌هاي «ابدال ـ سماط ـ زلّت ـ مينو» به ترتيب كدام است؟

1) همانندها ـ صورت ـ خواري ـ شيشه

2) نيكمردان ـ سفره ـ لغزش ـ بهشت

3) مراد حق ـ صبور ـ خطا ـ باغ  

4) غافلان ـ سفره ـ پستي ـ زيبا

 

9ـ منظور از «كيمياي هستي» در بيت زير چيست؟

« هنگام تنگدستي، در عيش كوش و مستي كاين كيمياي هستي قارون كند گدارا»

1) عيش و مستي

2) تنگ دستي

3) درويشي و خرسندي

4) كوشش و تلاش

 

10ـ «چو ننمود رخ شاهد آرزو        به هم حمله كردند باز از دو سو» يعني:

1) هيچ كدام علت جنگ و نتيجه‌ي آن را نمي‌دانستند.

2) به علّت گواهي نادرست جنگ در گرفت.

3) آرزوي شهادت آنان را به ميدان جنگ كشاند.

4) چون كامياب و پيروز نشدند به جنگ ادامه دادند.

 

11ـ «چو تويي قضاي گردان به دعاي مستمندان  كه ز جان ما بگردان ره آفت قضا را» يعني:

1) از آنجايي كه تو تغيير دهنده‌ي پيشامدهاي ناگوار هستي، به حق دعاي بيچارگان پيشامدهاي بد را از ما دور كن.

2) چون تو مي‌تواني كه خواسته‌هاي بيچارگان را تغيير بدهي، پس بلاها را از وجود ما دور كن.

3) چون كه دعاي مسكينان مي‌تواند سرنوشت را تغيير بدهد پس نيز قضا و قدر را از ما دور كن.

4) وقتي دعاي مسكينان مي‌تواند سرنوشت را تغيير بدهد، پس تو هم سعي كن، مصيبت‌ها را از ما دور بكني.

 

12ـ كدام گزينه با مفهوم بيت زير قرابت دارد؟

« ثوابت باشد اي داراي خرمن        اگر رحمي كني بر خوشه چيني»

1) زن‌هاي خوشه‌چين به قطار كنار مزرعه نشسته‌اند و سرشان به طرف مزرعه است.

2) زن‌هاي خوشه‌چين دو تا جوال با خود مي‌آورند و آن را پر مي‌كنند.

3) زري و يوسف مي‌آيند به سراغ خوشه‌چين‌ها، جوال‌هاي آن‌ها پر است.

4) شلخته درو كنيد تا چيزي گير خوشه‌چين‌ها بيايد.

 

13ـ مقصود از واژه‌هاي مشخص شده در عبارت روبه‌رو به ترتيب كدام است؟ «و از سايه‌هاي آبي، خارهاي سرخ فروريخت»

1)درختان ـ ميوه

2) آسمان ـ باران

3) هواپيما ـ بمب و موشك

4) ابرها ـ رگبار

 

14ـ مقصود شاعر از «بربساطي كه بساطي نيست» چيست؟

1) آرامش و آسودگي خاطر

2) تشويش و اضطراب شاعر

3) اوضاع مساعد

4) نامساعد بودن اوضاع

 

15ـ بيت زير با كدام يك از گزينه‌ها ارتباط معنايي دارد؟

« اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب    گر ذوق نيست تو را كژ طبع جانوري»

1) كهتري را كه مهتري يابد

 

هم بدان چشم كهتري منگر

2) دانش و آزادگي و دين و مروّت

 

اين همه را بنده‌ي درم نتوان كرد

3) به صوت خوش چو حيوان است مايل

 

ز حيوان كم نشايد بودن اي دل

4) كم گوي و گزيده گوي چون دُر

 

تا ز اندك تو جهان شود پر

1ـ در كدام گزينه «تناقض» ديده نمي‌شود؟

1) بر بساطي كه بساطي نيست

2) ساقي بده بشارت رندان پارسا را

3) خارم ولي به سايه‌ي گل آرميده‌ام

4) صداي سكوت در سرسرا پيچيده بود

2ـ در بيت «صد هزاران دام و دانه است اي خدا ما چو مرغان حريصي بي‌نوا» كدام آرايه به كار نرفته است؟

1) تشبيه

2) استعاره

3) تناسب

4) تضاد

3ـ در همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه‌ي . . . . . . اسلوب معادله وجود دارد.

1) عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را

 

دزد دانا مي‌كشد اول چراغ خانه را

2) رنگين سخنان در سخن خويش نهان‌اند

 

از نكهت خود نيست به هر حال جدا گل

3) بيستون بر سر راه است مباد از شيرين

 

خبري گفته و غمگين دل فرهاد كنيد

4) حسن بيان مجوي ز ما دل شكستگان

 

از كاسه‌ي شكسته نخيزد صدا درست

4ـ در كدام گزينه آرايه‌هاي «تشبيه، تلميح، ايهام» به كار رفته است؟

1) در سخن مخفي شدم مانند بو در برگ گل

 

هر كه خواهد ديدنم گو در سخن بيند مرا

2) طومار ندامت است طبع من

 

حرفي است هر آتشي ز طومارم

3) برو طواف دلي كن كه كعبه‌ي مخفي است

 

كه اين خليل بنا كرد و او خدا خود ساخت

4) دري كه به باغ بينش ما گشوده‌اي

 

هزار بار خيبري تر است

5ـ در كدام بيت همه‌ي آرايه‌هاي «تشبيه، مراعات نظير، تضاد» وجود دارد؟

1) اي صاحب كرامت شكرانه‌ي سلامت

 

روزي تفقّدي كن درويش بي‌نوا را

2) آسايش دو گيتي تفسير اين دو حرف است

 

با دوستان مروّت با دشمنان مدارا

3) سركش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد

 

دلبر كه در كف او موم است سنگ خارا

4) دل مي‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را

 

دردا كه راز پنهان خواهد شد آشكارا

6ـ كدام گزينه تلميح به آيه‌ي قرآن ندارد؟

1) آمد موج الست كشتي قالب ببست

 

باز چو كشتي شكست نوبت وصل ولقاست

2) چنين گفت پيغمبر راست گوي

 

ز گهواره تاگور دانش بجوي

3) آسمان بار امانت نتوانست كشيد

 

قرعه‌ي فال به نام من ديوانه زدند

4) ارجمند گرداننده‌ي بندگان از خواري، در پاي افكننده‌ي گردن كشان از سروري

7ـ كدام آرايه‌ي ادبي در بيت «بشد تيز رهام با خود و گبر      همي گرد رزم اندر آمد به ابر» مشهود نيست؟

1) اغراق

2) جناس

3) تشبيه

4) مراعات نظير

8ـ در همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه‌ي . . . . . . دو آرايه‌ي تشبيه و استعاره وجود دارد.

1) شركه آن ديد دشنه باز گشاد

 

پيش آن خاك تشنه رفت چو باد

2) در چراغ دو چشم او زد تيغ

 

نامدش كشتن چراغ دريغ

3) چشم تشنه چو كرده بود تباه

 

آب نا داده كرد همت راه

4) قطره‌ي دانش كه بخشيدي ز پيش

 

متصل گردان به درياهاي خويش

 

9ـ سراينده‌ي كدام بيت شهريار نيست؟

1) همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي

 

به پيام آشنايي بنوازد آشنا را

2) ز نواي مرغ يا حق بشنو كه در دل شب

 

غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهريارا

3) چه زنم چو ناي هردم ز نواي شوق اودم

 

كه لسان غيب خوش‌تر بنوازد اين نوا را

4) به اميد آن كه شايد برسد به خاك پايت

 

چه پيام‌ها سپردم همه سوز دل صبا را

10ـ همه‌ي گزينه‌ها از آثار خواجه عبداله انصاري هستند به جز گزينه‌ي:

1) زادالمسافرين

2) زادالعارفين

3) مناجات نامه

4) رساله‌ي دل و جان

1ـ موضوع كدام كتاب، ادبيات پايداري و مقاومت در برابرستم داخلي و خارجي نيست؟

1) خوشه‌هاي خشم، جان اشتاين بك

2) آدم‌ها و خرچنگ‌ها نوشته خوزوئه دو كاسترو

3) سال پنجم الجزاير نوشته فرانتس فانون

4) راههاي سرنوشت نوشته ويليام سيدني

 

2ـ كدام شاعر ايراني، مناظره‌ي ميان «گوهر و اشك» را تحت تأثير «قطرات سه گانه» اثر شاعر ايتاليايي «تريللو» سروده است؟

1) پروين اعتصامي

2) دكتر مهدي حميدي

3) عارف قزويني

4) محمد تقي بهار

 

3ـ «راه بئر سبع» درباره‌ي فاجعه فلسطين اثر كيست؟

1) اثل مانين: نويسندة انگليسي

2) غسان كنفاني: نويسنده معاصر معرب 

3) فرانتس فانون، نويسنده‌ي معاصر الجزاير

4) محمود درويش، شاعر فلسطيني

4ـ نخستين كسي كه افكار و مضامين عرفاني را با مضامين عاشقانه در هم آميخته است، كيست؟

1) حافظ

2) مولوي

3) عطار

4) سنايي

5ـ در همه گزينه‌ها بجز گزينه‌ي . . . . . . ايهام مشهود است.

1) اميـد هـسـت كــه روي مـلال در نكـشـد     از اين سخن كه گلستان نه جاي دلتنگي است

2) دل مـي‌رود ز دستم صاحبـدلان خــدا را دردا كـه راز پــنهان خواهــد شــد آشــكـارا

3) دي مي‌شد و گفتم صنما عهد به جاي آر گفـتا غـلطي خواجه در اين عهـد وفا نيـســت

4) گفـتم غـم تـو دارم گفـتا غـمت سـرآيد    گفتم كـه مـاه مــن شـو، گفـتـا اگر بــرآيـــد

6ـ در مصراع «نه من سبوكش اين دير رند سوزم و بس» ديررند سوز كنايه از چيست؟

1) افراد زرنگ

2) دنيا

3) درويشان

4) مردم لاابالي

7ـ در بيت زير همه آرايه‌ها‌ي ادبي بجز . . . . . . وجود دارد؟

«برو طواف دلي كن كه كعبه مخفي است  كه آن خليل بنا كرد و اين خدا خود ساخت»

1) ايهام

2) مراعات نظير

3) اسلوب معادله

4) تلميح

8ـ اگر بيت زير اولين بيت از يك منظومه باشد آن منظومه در كدام قالب شعري سروده شده است؟

«چو بانگ رعد خروشان كه پيچد‌اندركوه    جهان پر است ز گلبانگ عاشقانه‌ي ما»

1) غزل

2) قطعه

3) قصيده

 4) مثنوي

9ـ به اشعاري كه در زندان سروده مي‌شود چه مي‌گويند؟

1) شكوائيه

2) حبسيّه

3) چهار پاره

4) ترسائيه

10ـ ضمير «م» در مصراع اول بيت زير چه نقشي دارد؟

«تا مگر يك نفسم بوي تو آرد دم صبح          همه شب منتظر مرغ سحر خوان بودم»

1) متمم

2) مسنداليه

3) مفعول

4) مضاف‌اليه

 

 


حذفیات و

حذفيات دروس رشته ادبيات متوسطه

حذفیّات دروس ادبیّات فارسی مقطع متوسطه

حذفیّات دروس ادبیّات فارسی مقطع متوسطه

الف) ادبیات فارسی 3 ( غیر علوم انسانی) پایه سوم
درس 11: قسمت دوم، سه پرسش از تولستوی از صفحه 92 تا 96
درس 18: قاصدك، از صفحه 140 تا 149
درس 20: از پاریز تا پاریس از صفحه 158 تا 164
ب) زبان فارسی 3 (غیر علوم انسانی)، پایه سوم
كلیه نمونه‌ها به ترتیب عبارت است از: صفحات 51 تا 55 (عدل - موزه كلمانسو) - 129 و 130 (قبض آب)‌درس 23: اسناد و نوشته‌های حقوقی از 166 تا 180
پ) زبان و ادبیات فارسی 1 و 2، پیش دانشگاهی
درس 9: نفحات صبح سعدی از صفحه 48 تا 49
درس 10: راه بی نهایت حافظ از صفحه 52 تا 54
درس 20: قسمت اول به بلبل از صفحه 101 تا 103
درس 22: قسمت دوم شعر تسلی خاطر جامی از صفحه 130 تا 131
درس 24: افشین و بودلف از صفحه 142 تا 150
درس 30: صدای پای آب، از «چشم‌ها را باید شست» صفحه 199 تا 200
ت) ادبیات فارسی 3 (تخصصی انسانی)، پایه تدریس سوم
درس 6: دیوار از صفحه 37 تا 44
درس 13: در سبب عید نوروز از صفحه 91 تا 94
درس 17: قسمت دوم «در سایه خورشید» صفحه 113 و 114
درس 19: قسمت دوم «چند شهر كویری» از صفحه 126 تا 129
درس 28: قسمت دوم «شولم شولم» صفحه 179
درس 29: قصیده بهار از صفحه 187 و 188
ث) زبان فارسی 3 (تخصصی انسانی) پایه سوم
كلیه نمونه‌ها به ترتیب عبارت است از: صفحات 118 تا 122 (هندی و هندی تر - آرش) و 130 تا 135 (اسفندیار در چشم پزشكی - قبض آب)
درس 20: از صفحات 145 تا 148 املای برخی از كلمات
درس 24: اسناد و نوشته‌های حقوقی از صفحه 175 تا 188

ج) ادبیات فارسی 2، پیش دانشگاهی
درس 4: زاغ و مار از صفحه 24 تا 26، درس 7: نسیم سحر حافظ از صفحه 40 تا 43، درس 12: دو كبوتر، ‌دو پنجره از صفحه 92 تا 102، درس 17: قسمت دوم، داستان یك ضرب المثل از صفحه 141 تا 143
چ) تاریخ ادبیات ایران و جهان (1)، پایه دوم، حذف نمونه‌ها از كتاب 

  

 بارم بندي درس زبان و ادبيات فارسي (عمومي)پیش دانشگاهی

ريز مواد آزمون

نيمسالي

جبراني

خود آزمايي (درك مطلب 5/2تا3 ، درك معني ومفهوم متن 5/2تا4 ، محتواي درآمدها 1 و نكات بلاغي 1تا2) 

8

10

معني ومفهوم نثر وشعر

4

6

تاريخ ادبيات وسبك شناسي

2

3

حفظ شعر

1

1

جمع

15

20

       توضيحات : موارد زير براي مطالعه آزاد مي باشد.

           درس 9: نفحات صبح سعدي از صفحه 48 تا 49

          درس 10: راه  بي نهايت حافظ از صفحه 53 تا 54

          درس 20: قسمت اول به بلبل از صفحه 101تا 103

          درس 22: قسمت دوم شعر تسلي خاطر جامي از صفحه 130

          درس 24: افشين و بودلف از صفحه 142تا150

       درس 30: صداي پاي آب –از «چشم‌ها را بايد شست، جور ديگر ... »صفحة199و200

بارم بندي درس ادبيات فارسي (1)پیش دانشگاهی رشته علوم انساني 

ريزمواد آزمون 

نيمسالي 

جبراني 

قافيه 

5/2 

3 

عروض 

6 

9 

نقد ادبي 

5/6 

8 

جمع 

15 

20 

بارم بندي درس ادبيات فارسي(2)پیش دانشگاهی رشته علوم انساني

ريز مواد آزمون

نيمسالي

جبراني

خود آزمايي (درك مطلب 5/2تا3 درك معني ومفهوم متن 5/2تا4 ،محتوايي درآمدها1ونكات بلاغي 1تا2) 

8

10

معني ومفهوم نثر وشعر

4

6

تاريخ ادبيات وسبك شناسي

2

3

حفظ شعر

1

1

جمع

15

20

           توضيحات :موارد زير براي مطالعه آزاد مي باشد.

          درس 4: زاغ و مار از صفحه 24 تا 26

          درس 7: نسيم سحر حافظ از صفحه 40 تا 43

         درس 12: دو كبوتر، دو پنجره از صفحه 92 تا 102

         درس 17: قسمت دوم، داستان يك ضرب‌المثل از صفحه 141 تا 143

 

بارم بندي و بودجه بندي كتاب هاي ادبيات فارسي دوره متوسطه

بارم بندي و بودجه بندي كتاب هاي ادبيات فارسي (1)،(2)و(3) عمومي و تخصصي 

جدول بودجه بندي تدريس كتاب هاي ادبيات فارسي در نوبت اول و دوم

نام كتاب

درس هاي نوبت اول

درس هاي نوبت دوم

ادبيات فارسي (1)

1 تا  11

12  تا 24

ادبيات فارسي (2)

1  تا  11

12  تا  24

ادبيات فارسي (3) عمومي

1  تا  11

12  تا  25

ادبيات فارسي (3) علوم انساني

1  تا  12

14  تا  30

  ارزشيابي پاياني كتاب هاي ادبيات فارسي (3)عمومي وتخصصي

موضوع 

نوبت اول 

نوبت دوم  و شهريور 

بيان معني شعر و نثر 

6 

6 

معني لغت 

2 

2 

درك مطلب 

4 

4 

دانش هاي ادبي 

3 

3 

خود آزمايي 

4 

4 

حفظ شعر 

1 

1 

جمع 

20 

20 

تذكر مهم: مطالب زير براي مطالعه آزاد در نظر گرفته شده است

ادبيات فارسي (3) عمومي : 

- درس 11: قسمت دوم، سه پرسش از تولستوي از صفحه 92 تا 97

ـ درس 18: قاصدك، از صفحه 140 تا 150    
  
ـ درس 20: از پاريز تا پاريس از صفحه 158 نا 165

ادبيات فارسي (3) تخصصي : 

ـ درس 6: ديوار از صفحه 37 تا 44       

ـ درس 13: در سبب عيد نوروز از صفحه 91 تا 94

ـ درس 17: قسمت دوم « سايه‌ي خورشيد»  صفحه 113 و114

ـ درس 19: قسمت دوم «چند شهر كويري» از صفحه 126 تا 129

ـ درس 28: قسمت دوم «شولم شولم»  صفحه 179

ـ درس 29: قصيده‌ي بهار  صفحه‌ي 187 و188               

تذ كرات :

 1_ براي معني شعر ونثر 6 نمره در سيزده مورد انتخاب شود(دو مورد 1 نمره ، دو مورد 75/0 ، سه مورد 5/0 وچهار مورد25/0 نمره) .توضيح آن كه در طرح سؤال به ارزش هر سؤال در مقايسه با نمره ي آن سؤال توجه شود .

2_ از طرح لغات خارج از جمله پرهيز شود .

3_ مقصود از درك مطلب، دادن يك مطلب از درس هاي كتاب و طرح چند سؤال از محتواي آن است .

 4_مقصود از دانش هاي ادبي ، تاريخ ادبيات (1 نمره) ،بياموزيم (1 نمره) و در آمد درس ها (1 نمره) است توضيح آن كه منظور از تاريخ ادبيات تمام نكات مربوط به تاريخ ادبيات است كه درجاي جاي كتاب آمده است . در بخش "بياموزيم " نيز بر نكات تشخيصي و كاربردي تكيه شود .

5-در  طرح  سؤال  سعي شود علاوه بر استفاده از خود آزمايي هاي  كتاب  از  نمونه هاي مشابه نيز استفاده شود .  

بارم بندي درس آرايه هاي ادبي

الف - ارزشيابي مستمر :      
  تمرين هاي كتاب (6 نمره) - پرسش هاي شفاهي (5 نمره) -شركت در فعاليت هاي كلاسي (3 نمره) -آزمون كتبي (5 نمره) - تهيه ي دفتر (1 نمره)

ب-  ارزشيابي پاياني

شماره دروس

نوبت اول

نوبت دوم  و  شهريور

1

5/0

5/1

2

5/0

3

5/0

4

5/0

5

5/0

6

5/0

7

5/0

8

5/2

2

9

2

10

2

5/2

11

2

12

2

13

5/1

3

14

2

15

5/2

16

-

5/0

17

-

1

18

-

5/1

19

-

2

20

-

1

21

-

1

22

-

1

23

-

1

24

-

1

25

-

5/0

26

-

5/0

جمع

20

20

 

 

 

 



آورده اند ها و معنی شعر های حفظی نیم سال دوم کلاس اول دبیرستان

آورده اند كه ....       صفحه 109

فتحعلي شاه قاجار گاه گاهي شعر مي سرود ، روزي شاعر دربار را به قضاوت درباره ي شعرش خواند. شاعر كه شعر را نپسنديده بود ، بدون واهمه نظر خود را بيان كرد . فتحعلي شاه دستور داد تا او را به طويله ببرند و در رديف چارپايان به چراخور طويله ببندند . شاعر مدتي آن جا بود تا آن كه شاه دوباره او را طلبيد و از نو شعر را برايش خواند . سپس پرسيد: حالا چطور است ؟

شاعر بدون آن كه جوابي دهد راه خروج را پيش گرفت . شاه پرسيد : كجا مي روي ؟ گفت : به طويله !

از سعدي تا آراگون از دكتر جواد حديدي معاصر

 آورده اند كه ...    صفحه 127

بافنده اي در خانه ي دانشمندي امانتي نهاد ، چند روزي گذشت . به آن نيازمند شد . نزد او رفت ديد كه بر در خانه ي خود بر كرسي تدريس نشسته و تعدادي از شاگردان جلو او به صف نشسته اند . گفت : اي استاد به آن امانت نيازمندم .

(استاد)گفت : مدتي بنشين تا از تدريس فارغ شوم . بافنده نشست . مدت تدريس طولاني شد و (بافنده ) عجله داشت . عادت دانشمند آن بود كه به هنگام تدريس ، سرخود را تكان مي داد. بافنده تصور كرد كه تدريس همان سرتكان دادن است .

گفت : اي استاد برخيز ( كارمرا انجام بده ) و تا برگشتن خود ، مرا جانشين خود كن تا به جاي تو سرتكان دهم . تو امانتي مرا بياور زيرا عجله دارم .

دانشمند وقتي اين سخن را شنيد خنديد و گفت : فقيه (دانشمند) شهر در مجلس درس عمومي خود لاف مي زند كه پيدا و نهان علوم را مي داند و جواب هرچه را كه از او بپرسي آن است كه با دست خود اشاره مي كند يا سرش را تكان مي دهد.

پيام : در مذمت مدعيان علم و ادعاي علم كردن  . / نظر سطحي عوام درباره علما .

بهارستان  عبدالرحمن جامي . قرن نهم                    (كتابي است كه جامي آن را به تقليد از گلستان نوشته است )

 

شعر حفظي                   هر جا كه تويي تفرج آن جاست .    ص 128         غزل از سعدي

قافيه :         صحرا ، جا ، را ، پيدا ، خارا ، سودا ، دانا ، دريا 

رديف : ست  (در مصراع اول و مصراع دوم بيت دوم تبصره 8 است كه قافيه و رديف در يك واژه است . طبق كتاب عروض و قافيه پيش دانشگاهي ) . (كتاب عرض و قافيه مخفف فعل بودن (ام ، اي ، ايم ، ايد، اند ) را الحاقي گرفته است و است را الحاقي به حساب نياورده است . )

1- بوي گل و صداي آواز پرندگان بلند شد و زمان شادماني و روز تفريح در دشت و صحراست .

تناسب : گل و مرغ و صحرا

2- پاييز همچون فرش كننده اي برگ افشاني مي كند (برگ ها را بر زمين مي افشاند)

باد صبا مانند تصويرگري چمن را آراسته مي كند.

(ارتباط طولي (زماني) بين بيت اول و دوم نيست . بيت اول بهار و بيت دوم (مصراع اول ) پاييز است . ارتباط معنايي را از اين جهت در نظر بگيريم كه شاعر مي گويد بهار است و طبيعت زيباست اما براي من هيچ جذبه اي ندارد تنها هرجا تو باشي ، باغ من آن جاست . )

آرايه : تشبيه بليغ : فراش خزان ، نقاش صبا

3- ما ميل تماشا و رفتن به باغ و بوستان نداريم (بلكه ) هرجا تو باشي گردش گاه ما آنجاست .

آرايه : سر مجاز از ميل و رغبت

4- مي گويند : نگاه كردن به روي زيبا رويان نهي شده است (آري چنين است ) اما نه اين نظري كه ما داريم . آرايه : خوبان استعاره از زيبارويان – تكرار : واژه ي نظر

5- در چهره ي زيباي تو راز آفرينش خداوند بي مانند مثل آب درون شيشه آشكار است .

آرايه : تشبيه مركب          بي چون صفت جانشين است

6- هر انساني كه نشانه مهر و محبت تو در وجودش تاثير نگذارد مثل سنگ خاراست .

آرايه : جناس : مهر – مهر    ، تشبيه : آدمي مثل سنگ خاراست (كه مهر تو در وجودش بي تاثير باشد)

7- آتش عشقي كه در وجود ما شعله ور است سرانجام روزي تمام وجود ما را مي سوزاند و خاكستر  مي كند .

آرايه : (تر و خشك : تضاد) (ديگ سود ا: تشبيه ) سوزد و آتش : تناسب    تر و خشك  : مجاز وجود ما

در گذشته تري و خشكي را نيز جزء مزاج ها مي دانسته اند .

8- مي گويند ناليدن بي حد واندازه سعدي مخالف انديشه داناست .

بيت تخلص

9- انسان آسوده اي كه بر ساحل دريا نشسته است از غرقه ما بي خبر است .

بيت تمثيل ، آرايه : غرقه و كنار و دريا : مراعات

آورده اند كه ...          ص 143

روزي از دوران پيري صحبت مي كردند . نورالدين جهانگير ، چهارمين پادشاه گوركاني هند(قرن 11 هجري )  ، فوراً ( في البداهه : سخني يا شعري كه از روي قريحه بدون انديشه قبلي گفته شود) گفت : چرا پيران مجرب خميده حركت مي كنند ؟

نورجهان فوراً پاسخ داد : به دنبال جواني خود در زير خاك مي گردند .

اقتباس از شعر :         خميده پشت از آن گشتند پيران جهان ديده      /     كه اندر خاك مي جويند ايام جواني را

 

 

شعر حفظي    از نيما يوشيج  ص165

شب هنگام منتظر آمدن تو هستم ، در آن زماني كه سايه ها در شاخ و برگ درخت تلاجن رنگ سياهي پيدا مي كنند و از آن تيرگي شب ، نا اميدان و خستگان اندوه زده و غمگين اند : (ولي در هر حالت ) من منتظر توام .

به هنگام شب در آن لحظه كه دره ها مانند ماران مرده ي خفته برجايند .

در آن نوبت (دفعه ) كه نيلوفر با دستان خود به پاي سروكوهي دام مي پيچد .

(نيلوفر چون به دور درخت مي پيچد آن را به انساني تشبيه كرده كه با دستان شاخه هاي خود مثل دامي اطراف سرو را احاطه مي كند و مي پيچد.

چه مرا ياد كني و چه نكني در هر حالت من تو را از ياد نمي برم و به انتظار آمدن تو هستم .

تلاجن : درختي است جنگلي با ارتفاع زياد.

شعر نمادين است . تو مورد خطاب شاعر آزادي و مظاهر آن مي تواند باشد .

چشم به راه بودن : كنايه از منتظر بودن

تشبيه : دره ها چون ماران مرده

تشخيص : دست نيلوفر    پاي سرو كوهي

كنايه : دام بستن : گرفتار كردن

قافيه : فراهم ، راهم ، نمي كاهم ، راهم

سروكوهي نماد آزادگان مي تواند باشد كه گرفتار و محبوس اند

آورده اند ها و معنی شعر های حفظی ادبیات سال سوم رشته ریاضی و تجربی

آورده اند كه ...    صفحه ي 22                    از كليله و دمنه نصرا... منشي باب 8 ( باب بوف و زاغ)

پارسايي براي قرباني كردن گوسفندي خريد. در راه طايفه ي دزدان او را ديدند . طمع كردند و با يك ديگر قرار گذاشتند كه او را فريب دهند و گوسفند را از او بگيرند . پس يك نفر (از آنان) پيش او آمد و گفت : اين سگ را كجا مي بري ؟ ديگري گفت : آيا اين مرد قصد شكار دارد كه (قلاده ي ) سگ در دست گرفته است ؟ سومي با او هم صدا شد و گفت : او در لباس صالحان است اما زاهد و پرهيزگار به نظر نمي آيد ، زيرا پارسايان با سگ بازي نمي كنند و دست و لباس خود را از تماس با سگ حفظ مي كنند .

به همين شيوه چيزهايي (سخناني) مي گفتند تا شكي به دل زاهد افتاد و خود نيز به شك و ترديد افتاد و گفت كه ممكن بوده است كه فروشنده ي اين (حيوان) جادوگر بوده است و چشم بندي و جادو كرده است . خلاصه گوسفند را گذاشت و رفت و آن جماعت گرفتند و بردند .

آرايه : سگ مجاز از قلاده ي سگ (سطر چهارم)  درجمله = خلاصه ، متهم گردانيد = كنايه (به شك و ترديد افتاد) .  با توجه به نتيجه اي كه در خود كليله از اين داستان گرفته شده است : « اين مثل بدان آوردم تا مقرر گردد به حيلت و مكر ما را قدم در كاري بايد نهاد ، و آن گاه خود نصرت هر آينه روي نمايد.»

پيام آن : رسيدن به هدف با مكر و حيله،  القاي انديشه ي  فريب كاري .

آورده اند كه ...    صفحه ي 46     از گلستان سعدي باب چهارم (درفوايد خاموشي )

         يكي از شاعران پيش امير دزدان رفت و شعري در ثنا و ستايش او خواند. (امير) دستور داد تا لباس او را بكنند و او را از ده بيرون كنند . شاعر بيچاره برهنه در سرما مي رفت . سگها به دنبال او دويدند . خواست سنگي بردارد و سگها را از خود براند . زمين در اثر سرما يخ بسته بود . عاجز و درمانده شد . گفت : اين ها چه مردمان حرام زاده اي هستند ، سنگ را بسته اند و سگ ها را رها كرده اند .

امير از دور ديد و شنيد و خنديد و گفت : اي فرزانه (اي بسيار دانا) ، از من چيزي بخواه . گفت : لباس خود را مي خواهم اگر آن ها را به من ببخشي و لطف كني .

شعر : آدمي به خير و نيكويي ديگران اميدوار مي باشد ، من به خير تو اميدي ندارم ، دست كم به من شري نرسان  .

آرايه : سنگ ، سگ : جناس افزايشي  بسته و گشاده : تضاد ، بركنند و كنند :  بنا بر نظريه برخي ادبا جناس دارد بدون احتساب پيشوند ، پيام : هرسخن جايي و هر نكته مكاني دارد . عاقبت ثناگويي برنا مردمان .    بيت ارسال المثل است .

آورده اند كه ...      حكايتي از گلستان سعدي « حكايت 28 از باب اول در سيرت پادشاهان » صفحه ي58                                                                       

          درويشي گوشه نشين (وارسته از تعلقات دنيا) گوشه ي صحرايي نشسته بود. پادشاهي از كنار او (از كنار گوشه ي عزلت او ) عبور كرد.درويش– از آن جا كه لازمه ي ملك  قناعت (= قناعتي كه مثل پادشاهي مي باشد) است سربلند نكرد و به او توجهي نكرد. پادشاه – نيز از آن جا كه لازمه ي وقار و شكوه سلطنت است – رنجيده خاطر شد و گفت : اين گروه صوفيان مثل حيوانات اند و لياقت و انسانيت ندارند . وزير به نزد درويش آمد و گفت : اي جوان مرد ، پادشاه زمين از كنار تو گذشت ، چرا تعظيم نكردي و شرط ادب را به جا نياوردي ؟ درويش گفت : به پادشاه بگو ، توقع و انتظار تعظيم و خدمت از كسي داشته باش كه از تو انتظار نعمت و مالي داشته باشد و نكته ي ديگر ، بدان كه پادشاهان براي حفظ و نگهداري رعيت و مردم پادشاه شده اند (پادشاهي خود را از قبل نگهداشت مردم دارند ) نه اينكه مردم آمده اند تا از پادشاهان اطاعت كنند .

پادشاه نگهدار و محافظ درويش است هرچند كه آسايش و آرامش در سايه ي شكوه دولت پادشاه حاصل مي شود.

(همان طور كه ) گوسفند براي چوپان و درخدمت او نيست بلكه چوپان و شغل چوپاني براي خدمت و محافظت گوسفند به وجود آمده است .  (اسلوب معادله )

گفتار و سخن درويش در نظر پادشاه استوار و سنجيده آمد ، گفت : از من خواهش و درخواستي بكن . گفت مي خواهم كه بار ديگر مايه ي زحمت من نشوي .

گفت : اندرزي به من بده . گفت  : اكنون كه قدرت و نعمت در اختيار داري مردم را درياب (يا لحظه ها را درياب) زيرا دولت و قدرت و پادشاهي يك جا نمي ماند و از دستي به دست ديگر مي رسد .

دكتر خزاعلي مجرد را به معني عاري از آلودگي و علايق دنيوي آورده است .

از آن جا : به علت آن كه / سطوت : خشم و صولت و شكوه

خرقه پوشان : كنايه از اهل تصوف خرقه تنها متاع دنيوي است كه درويش در اختيار دارد.

سلطان روي زمين : در قديم ، هر ملتي بر اثر غرور قومي چنان مي پنداشت كه پادشاه كشور وي ، سلطان روي زمين و قبله ي عالم است .

قالب شعر: قطعه    فر : جلال و شكوه و زيبايي و نور و با فره و فرخ و فرخنده هم ريشه است . غالباً فر را به تشديد تلفظ مي كنند . ولي فر مشدد لفظي عربي = فرار كردن و گريختن است و البته درشعر آن را مشدد خواندن به ضرورت و اقتضاي وزن شعر است .

بيت دوم تمثيل

 عبارت همي خواهم كه دگر باره زحمت من ندهي نظير گفتار ديو ژانوس حكيم است ، مي گويند : اسكندر به ديدار وي آمد . او در خم منزل كرده بود . اسكندر خواست با او گفتگو كند وي خودداري كرد. اسكندر گفت : از من حاجتي بخواه . گفت : مي خواهم ميان من و آفتاب حايل نشوي . (درجمله ي : آن همي خواهم   آن : مفعول   و جمله ي بعد از همي خواهم مرجع آن مي باشد.

بيت : هست و دست : جناس   پيام بيت : ناپايداري قدرت    پيام حكايت : ترك علايق و عزلت و آزادگي و شجاعت .  آرايه تكرار و واج آرايي .

شعر حفظي   ص 59      وقت سحر  

قالب شعر       غزل از حافظ  وزن فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن بحر: رمل مثمن مخبون  محذوف

در بيشتر ابيات در ركن اول اختيار وزني فاعلاتن به جاي فعلاتن آمده است .

نوع ادبي : غنايي (عرفاني )  نوع توصيف   نمادين

1- ديشب سحرگاهان از اندوه تعلقات دنيوي مرا آزاد كردند و در آن تاريكي شب ، آب زندگي جاوداني عشق و معرفت را به من دادند.

آرايه : تناسب : ظلمت شب با آب حيات زيرا چشمه ي آب حيوان درون ظلمات است .

2- با تابش نور ذات حق مرا از بند خودپرستي آزاد كردند و از جام تجلي صفات شراب معرفت به من نوشاندند.

تجلي صفات: جلوه گر شدن صفات حق بر مخلوق .

مصراع اول تلميح به آيه ي 143 سوره ي اعراف «ولما جاء موسي لميقاتنا و كلمه ربه قال رب ارني ... »

چون موسي با هفتاد نفر بزرگان قومش كه انتخاب شده بودند وقت معين به وعده گاه ما آمد و خدا با وي سخن گفت موسي عرض كرد كه خدايا خود را به من آشكار بنما كه تو را مشاهده كنم . خدا در پاسخ او فرمود كه مرا تا ابد نخواهي ديد و ليكن در كوه بنگر اگر كوه به جاي خود برقرار تواند بود تو نيز مرا خواهي ديد . پس آن گاه كه نور تجلي خدا بركوه تابش كرد كوه را متلاشي ساخت و موسي بيهوش افتاد ... »

ابتدا شعشعه انوار ذات الهي را ديدم كه هم چنان كه موسي را در كوه طور از خود بيخود كرده بود مرا هم از خود بيخود ساخت و آن گاه صفات الهي بر قلبم تجلي كرد كه هم چون باده اي سكر آور بود.

3- چه بامداد فرخنده و چه شامگاه خجسته اي بود آن شب قدر ( آن شب مراد) كه برات و فرمان آزادي از قيد خودخواهي را به من دادند.

( شب قدر از شب هاي متبرك است و مناسبت آن با برات دادن : رسم سلاطين چنين بوده كه در اين شب هركس از رعايا خراج خود را داده باشد نوشته اي به اين مضمون كه خراج را تماماً داده است به او مي داده اند و آن را برات مي گفته اند . قول ديگر آن است كه خداوند در اين شب امر به نوشتن براتي براي خلاصي مومنان از آتش دوزخ مي دهد . )

4- بعد از اين روي من به سوي آينه اي خواهد بود كه جمال معشوق در آن نمودار است ، زيرا در آن جا از جلوه ي ذات الهي به من خبر دادند.

يعني براي پي بردن به ذات معشوق بايد به جمال او توجه داشت زيرا جمال هركس آيينه اي است كه ذات او در آن تجلي مي كند .

در نظر عارف چون سراسر جهان مصنوع دست خالق است ، از چگونگي صانع خود حكايت دارد ، مثل هر مصنوعي نمودار ميزان قدرت و روش كار صانع خويش است و عارف بايد با تامل در اين آينه به اوصاف معشوق پي برد. پس جهان آيينه ي وصف جمال معشوق است . مي گويد بعد از اين روي خود را منحصراً به سوي اين آيينه مي كنم و به تامل در آن مي پردازم .

آيينه ي وصف جمال مي تواند دل عارف نيز باشد .

آرايه : آيينه استعاره از دل عارف يا سراسر هستي است كه چون آيينه اي جمال حق را وصف مي كند )     « و» در مصراع اول به معني« به ، با» و حرف اضافه است .

5- اگر به مراد دل رسيدم و شاد شدم شگفت نيست ، زيرا سزاوار اين شادي و كامروايي بودم و اين ها را محبوب به عنوان صدقه (زكات ) به من ارزاني داشت .

زكات : خلاصه چيزي ،  در فقه آن چه به حكم شرع به درويش و مستحق دهند.

يعني من استعداد و شايستگي طي مراحل عالي را داشتم و به اين توفيق رسيدم ، پس عجيب نيست .

منظور از اين ها در اين بيت : 1- نجات از غصه      2- آب حيات    3- بيخود شدن از شعشعه ي پرتوذات

4- دادن باده ي تجلي صفات 5- شادي و كامروايي .

6-فرشته خوش خبر آن روز به من مژده رسيدن به اين دولت و اقبال را داد كه در برابرجور و جفاي او به من صبر و پايداري عطا كردند .

مقصود اين كه بر اثر صبر و تحمل در برابر مشكلات راه عشق بود كه سرانجام  به مقصود رسيدم .

7- اين همه شيريني كه از كلام من تراوش مي كند مزد شكيبايي ورزيدن بر محنت هاي عشق و طلب است كه به سبب تحمل آن ها به من شاخ نبات مقصود را بخشيدند .

آرايه : شهد و شكر كنايه از سخنان شيرين   صبر : ايهام تناسب دارد ، معني مورد نظر  1- تحمل و شكيبايي   2- معني دوم حنظل يا هندوانه ي ابوجهل است كه ميوه ي بسيار تلخي است و با كلمات شهد وشكر تناسبي از نوع تضاد برقرار مي كند( ايهام تضاد)

توضيحاتي درباره ي شاخ نبات :

1- شاخ نبات: آن چه به صورت شاخ (= شاخه ) در كوزه هاي نبات بر رشته ها بسته شود. اما در اين غزل استعاره است براي معبود و محبوب شيرين حركات . (درجستجوي حافظ از ذوالنور)

2- در فرهنگ آتند راج شاخ نبات نام معشوقه ي حافظ ذكر شده است .

3- شاخ نبات : شاخه ي گياه ، شاخه نباتات . شاخ نبات را غالب شارحان نام زني دانسته اند . دكتر زرين كوب مي نويسد : نام اين زن را افسانه هاي بعد شاخ نبات خوانده اند اما آن شاخ نبات كه در شعر حافظ به آن اشارت ها هست ، يك نام نيست ، كنايه است از هر معشوق شيرين كه وصل او مي تواند كام عاشق را شيرين بدارد .

4- گرچه هنوز در عصر ما نبات خانم به عنوان نام يك زن شناخته مي شود ، ولي به گمان نگارنده (حسينعلي هروي ) شاخ نباتي كه در بيت آمده با شاخه گياه – نباتات – مناسبت معني دارد و مراد از آن همان قلم ني است كه با آن مي نويسند ، پس شاخه گياه است ، نه نام يك زن . مي گويد اينكه سخن من تا اين حد شيرين شده بدين جهت است كه دركار نوشتن شتاب زدگي نكرده ام پس اجر خود را كه كلام شيرين است از اين شاخه نبات – قلم خود – دريافت داشته ام مقايسه شود با :

كلك حافظ شكرين ميوه نباتي ست به چين        كه در اين باغ نبيني ثمري بهتر از اين

در اين بيت نيز شاعر كلك خود را نبات يعني گياه ني معرفي كرده است .(شرح حافظ از حسينعلي هروي)

5- اراده ي استوار حافظ و دعاهاي شب زنده داران سحر خيز بود كه مرا از گرفتاري غم و اندوه روزگار نجات داد.

يعني اين توفيقي كه در سير مراحل عرفاني به دست آوردم بر اثر همت و پشتكار خودم و نيز دعاي اهل دل بوده است .

بند غم : تشبيه

منابع : حافظ خطيب رهبر و شرح غزلهاي حافظ از حسين علي هروي

آورده اند كه ...    ص 79

حكايتي از كتاب روضه ي خلد از مجد خوافي (قرن هشتم ) اين كتاب ، يكي از كتاب هايي است كه به تقليد از گلستان سعدي نوشته شده است .

يكي در جنگ احد حضور داشت ، گفت بسياري از ياران پيامبر در اين جنگ شهيد شدند ، آب برداشتم و اطراف تشنگان مي گشتم (درمتن حكايت شناسه ي اين فعل به قرينه لفظي حذف شده است .) تا ببينم چه كسي هنوز جان دارد ( رمقي از حيات در او باقي است .) سه تن از ياران را زخمي يافتم ، از تشنگي        مي ناليدند . وقتي آب به نزديكي يكي از آنان بردم ، گفت : به آن مجروح ديگر بده زيرا از من تشنه تر است . به نزد دومي بردم او نيز به سومين مجروح اشاره كرد و سومي نيز به اولي اشارت نمود . به نزد اولي برگشتم از تشنگي مرده بود ، به نزد دومي و سومي رفتم ، آنان نيز فوت كرده بودند .(جان دادن كنايه از مردن )

زندگي جوان مردان به اين شيوه بوده است كه جان خود را از روي جوان مردي مي بخشيدند و به اتفاق و همراهي با هم ، براي نجات و زندگي يكديگر ، مرگ خود را بر مي گزيدند .

قالب شعر : قطعه        پيام : ايثار و از خود گذشتگي

شعر حفظي   صفحه 80         روز وداع ياران

 قالب : غزل     شعر از سعدي     وزن مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مستعفلن فعولن مستفعلن فعولن )

بحر مضارع مثمن اخرب  ( وزن دوري )

نوع ادبي : غنايي ( عاشقانه )  توصيف : تخيلي     اين شعر در شروع شدن با فعل متاثر از معلقه ي امروالقيس سروده شده است .

1- اجازه بده تا مانند ابر بهاري گريه كنم زيرا در روز خداحافظي ياران از شدت ناراحتي حتي سنگ نيز  مي نالد و مي گريد .

آرايه : واج آرايي ، تشبيه ، تشخيص (استعاره ي مكنيه ) اغراق

2- هركسي روزي شراب جدايي چشيده باشد و طعم جدايي را حس كرده باشد مي داند كه جدايي اميدواران (كساني كه به هم اميد بسته اند ) سخت و طاقت فرسا خواهد بود .

آرايه : تشبيه بليغ (شراب فرقت )  واج آرايي ش

3- به شتربان احوال چشم گريان مرا بگوييد تا در روزي چنين باراني (روزي كه من چنين مي گريم كه گويي از آسمان سيل مي بارد !) كجاوه بر شتر نبندند . = آماده و مهياي سفر نشود .

آرايه : مراعات نظير ، تشبيه  پنهان و مضمر (اشك به باران ) اغراق  واج آرايي « ا »

4- در چشم هاي ما اشك حسرت گذاشتند (ما را گريان و حسرت زده كردند ) مانند چشم گنهكاران كه در قيامت گريان است .

آرايه : تشبيه    نوع را : فك اضافه        واج آرايي « ا »     

نكته ي جالب در واج آرايي مصراع اول بيت 1 و3 و4 اين است كه هرجا بحث گريستن است شاعر با واج «ا» صنعت نغمه ي حروف مي سازد تا  تداعي گر هاي هاي گريه باشد.

5- اي صبح شب زنده داران ، جانم از انتظار به لب آمد (طاقتم به سر رسيد ) از بس كه مانند شب  روزه داران تاخير كردي و نيامدي .

آرايه : تشخيص ، تشبيه

هم مضمون با اين بيت ها ( ازسعدي )

به چه دير ماندي اي صبح كه جان من برآمد       بزه كردي و نكردند مؤذنان صوابي

يا

شب عاشقان بيدل چه شبي دراز باشد                تو بيا كز اول شب در صبح باز باشد

6- چندين رنج و حكايتي كه تاكنون از ماجراي عشق تو بر شمرده ام حتي به اندازه ي يكي از هزاران اندوه دلم نيز نبوده است . آرايه : اغراق

7- اي سعدي . اين عشق و محبت در طي روزگاران طولاني به دل من نشسته است . پس نمي توان آن را به راحتي از دل بيرون كرد مگر روزگاران درازي از آن بگذرد .

آرايه ها : تكرار  ، كنايه   = مهر بردل نشستن  : علاقه مند و عاشق شدن .      واج آرايي : ن

8- چه قدر براي تو ( از رنج خود = رنج فراق ) حكايت كنم ، شرح آن به همين اندازه كافي است ، بقيه ي آن را جز به غمگساران (كساني كه رنج و غم انسان را مي زدايند ) نمي توان به كس ديگري گفت .

آرايه : واج آرايي

آورده اند كه ...     صفحه  98         حكايتي از اخلاق الاشراف نوشته عبيد زاكاني   طناز قرن هشتم

       مرگ بزرگي از ثروتمندان – كه در ثروت ، قارون روزگار خود بود – فرا رسيد ، از ادامه ي زندگي نا اميد شد . فرزندان خود را كه بچه هاي خاندان بخشش و سخاوت بودند ! حاضر كرد و گفت : اي فرزندان ، روزگاري دراز براي جمع آوري ثروت زحمت سفر و حضر تحمل كردم (حضر متضاد سفر) و گلوي خود را با پنجه ي گرسنگي فشار دادم .( گرسنگي كشيدم ) تا توانستم اين چند سكه ي طلا را بيندوزم . برحذر باشيد (از بي مبالاتي ) يا مراقب باشيد (زنهار : صوت تحذير و تنبيه ) و از نگهباني و مراقبت آن غفلت نكنيد و به هيچ وجه آن را خرج نكنيد و مطمئن باشيد كه خداوند ، طلا (مجازاً مال و ثروت ) را عزيز و گرامي خلق كرده است پس هركس آن را خوار و بي مقدار بشمارد ، خوار و ذليل   مي شود ، اگر كسي به شما بگويد كه پدرتان را در خواب ديدم كه خوراك گوشت مي خواهد (كه برايش فاتحه دهيد) برحذر باشيد و فريب مكر ان را نخوريد زيرا من چنين نگفته ام و مرده غذا نمي خورد. (حتي) اگر من خود نيز در خواب به شما ظاهر شدم (به خواب شما آمدم) و همين را از شما به التماس بخواهم به آن توجه نكنيد ، زيرا آن خواب ، كابوس و روياي پريشان ناميده مي شود ، احتمالاً شيطان اين خواب را در نظر شما آورده است . من چيزي را كه در طول زندگي خود نخورده ام در مرگ خود آرزوي آن رانمي كنم . اين سخن را گفت و جان به نگهبان جهنم تسليم كرد . (كنايه : مردو به جهنم رفت)

نكات: (اكابر جمع مكسر اكبر ، بزرگي كه قارون ...  : تشبيه و تلميح : جگرگوشگان كنايه از فرزندان

طفلان خاندان كرم : طنز و تهكم      سفر و حضر : تضاد ، سر پنجه گرسنگي : استعاره مكنيه . (عزيز و خوار) و (زندگي و مردگي )تضاد : پيام : تحقير و مذمت خست و مال دوستي 

شعر حفظي       شراب روحاني     صفحه 109

قالب غزل از شيخ بهايي (قرن 10 و11 )

وزن : فاعلات مفعولن   فاعلات  مفعولن   (وزن دوري ) بحر  مقتضب مثمن مطوي مقطوع .

نوع ادبي : غنايي (عرفاني) نوع توصيف : نمادين

1- اي ساقي ، از آن شراب روحاني و معنوي (شراب معرفت و عشق ) جامي به من بده تا لحظه اي از اين حجاب تاريك نفس آسوده شوم .

 آرايه ها : مراعات (ساقي و شراب) ، شراب استعاره از عشق و معرفت . حجاب ظلماني استعاره از اطوار نفس . ساقي : استعاره از واسطه ي رساندن فيض الهي .

ساقي : در ادبيات عرفاني بر معاني متعدد اطلاق شده است گاه كنايه از فيض مطلق خداست . و گاه بر ساقي كوثر اطلاق شده و به استعاره از آن مرشد كامل يا پير طريقت نيز اراده كرده اند .

2- گيسوي پريشان او را ديدم و با خود گفتم اين همه پريشاني مايه ي حيرت من شده است .

نشانه ي جمال او را ديدم ، اين جمال سبب حيرت بيشتري در من شد ، هرچه به وصال نزديك تر شدم حيرت من بيشترشد. پريشاني برسرپريشاني،جمال برجمال به من رخ نمودو مرا دچار حيرت بيشتر نمود.

اين بيت بيانگر يكي از مفاهيم عميق عرفاني است . طره ي پريشان تجلي حق است . تجلي : ظاهر شدن ، روشن شدن ، جلوه كردن . تجلي سه قسم است : تجلي ذات ، تجلي صفات ، تجلي افعال . براي اطلاع بيشتر به شرح گلشن راز از لاهيجي و فرهنگ اصطلاحات عرفاني از سجادي و مرصادالعباد مي توان رجوع كرد.

3- نگار و محبوب بي وفاي من به روزگار و كارمن خنده هاي پنهاني و عشوه هاي مخفيانه مي كند .

عاشق از شدت شوق ادب را رها مي كند : بي وفا نگار من . اما اين بي ادبي عين ادب است . خنده ي معشوق براي جذب عاشق است . خنده ي زير لبي معشوق به اين معني است كه مي گويد اي عاشق تو شايسته ي راه ما نيستي ولي در عين حال رهايت نيز نمي كنيم . و با اين كار آتش شوق عاشق را تيزتر  مي كند .

4- همه ي هستي و ايمان خود را به يك نگاه باختيم و به اين باخت رضايت داريم ، اي دل در قمار عشق حقيقتاً ندامت و پشيماني وجود ندارد.

مصراع دوم : استفهام انكاري ، آرايه : تشبيه (قمارعشق)   دل مجاز از انسان ، مراعات : باختن و قمار .  دل باختن : كنايه از عاشق شدن .

5- خانه ي دل ما را با لطف و بخشش خود آبادان كن تا قبل از آن كه اين خانه (دل) نابود شود .

آرايه : تشبيه خانه ي دل / خانه در مصراع دوم استعاره از دل .

6- ما تيره روزان شايسته ي چيزي جزبلا نيستيم، پس هربلايي را كه مي تواني بردل من (شاعر) وارد كن .

بلا: مصيبت ، امتحان در نزد سالكان يعني امتحان دوستان به انواع بلاها كه هرچند بلا بربنده قوت پيدا كند ، قربت زياده شود . بلا لباس اوليا و غذاي انبياست .  متناسب با اين بيت:

هركه در اين بزم مقرب تر است        جام بلا بيشترش مي دهند

شبلي خطاب به خداوند مي گويد: همه تو را به خاطر نعمت هايت دوست دارند و من به خاطر بلاهايت و ... (فرهنگ اصطلاحات عرفاني – سجادي  ص199 )

آورده اند كه ... ص 110

حكايت اول از تذكره ي دولتشاه سمرقندي قرن نهم .

از سلطان سنجر در آن وقت كه به دست غزها (اقوام مهاجم ) گرفتار شده بود ، پرسيدند : به چه علت پادشاهي به اين پهنا و آباداني كه داشتي ، اين گونه از بين رفت ؟

گفت : مشاغل و كارهاي بزرگ را به دست مردم حقير سپردم و كارها و پست هاي حقير را به دست مردم بزرگ ، مردم حقير و ناتوان ، توانايي انجام كارهاي بزرگ را نداشتند و مردم بزرگ نيز از انجام كارهاي حقير عار داشتند و آن ها را دور از شان خود مي دانستند و به دنبال انجام دادن آن نرفتند .

در نتيجه هردو كار از بين رفت و ضعف و سستي به مملكت راه يافت و كارهاي لشكري (مربوط به ارتش) و كارهاي كشوري (مربوط به امور كشور داري ) هردو رو به نابودي و فساد گذاشت .

پيام : سپردن هر مسئوليت به اهلش و عاقبت عدم سياست و حكومت داري صحيح )

حكايت دوم  از لطايف الطوايف (كتابي در 14 باب نوشته ي فخرالدين علي كمال الدين حسين واعظ متخلص به صفي ازواعظان مشهور هرات – تاليف اين كتاب در سال 939 هجري در غرجستان اتفاق افتاد.)

فرد بي ادبي ، مطابق منش خود رفتار مي كرد (بي ادبي مي كرد / گران جان : كسي كه جان ناهموارش مثل باري بر او و روحش سنگيني مي كند ، كنايه از آدم فرومايه و پست ) شخص شريف و ظريفي اورا سرزنش كرد . فرمايه گفت : چه كار كنم ؟ سرشت مرا چنين آفريده اند . گفت : گل وجود(سرشت) تو خوب و زيبا آفريده شده است  امابه خوبي تحت تعليم و تربيت قرار نگرفته است . (گران جان مي خواهد از آفرينش ايراد بگيرد و بي معرفتي خود را گردن آن بيندازد و از گردن خود ساقط كند و فردنكته سنج نيز به ظرافت ايراد را به خود او برمي گرداند . )

آب و گل : مجازاً وجود  ، كم لگد خورده : كنايه (تعليم نيافته )  پيام : اهميت تربيت و تعليم .

آورده اند كه ... ص 124  حكايتي ديگر از روضه ي  خلد مجد خوافي  قرن 8

شخصي بسيار بدهكار شده بود . او را نزد فرد سخاوتمندي راهنمايي كردند . فرد مقروض او را در بازار پيدا كرد كه با درهمي (سكه اي) معامله مي كرد و بر سر دانه اي (ذره اي) چانه مي زد ، برگشت . (از درميان گذاشتن گرفتاري خود منصرف شد )

با خود انديشيد كه : تو كه براي سكه اي اينقدر چانه مي زني چگونه كسي مي تواند از تو انتظار كرم و بخشش داشته باشد ؟

شخص سخاوتمند متوجه شد كه آن فرد براي كاري نزدش آمده است ، به دنبالش رفت و گفت : براي چه كاري آمده اي ؟ گفت : براي هر كاري آمده بودم ، بيهوده بود. آن فرد به غلام خود اشاره اي كرد ، كيسه اي محتوي هزار سكه ي طلا به او داد. مرد متعجب شد ، گفت : آن كارت (چانه زدنت) چه بود و اين بذل و بخششت چه ؟ گفت : آن جا معامله بود و اين كار ، نشانه ي جوانمردي است . سستي كردن در معامله پاداشي ندارد و انسان با آن منتي بر كسي ندارد ولي به تاخير انداختن اين كار ، دور از جوانمردي و مردانگي است . اهمال : فروگذاشتن ، سستي كردن      امهال : مهلت دادن ، زمان دادن  صنعت جناس قلب كه البته با توجه به كتاب ادبيات 3 صنعت جناس (مثل بنات نبات ) كرمي و درمي : جناس (صره = هميان = بدره = كيسه ) صنعت سجع نيز در برخي عبارات ديده مي شود .  پيام : هركاري بايد در موقعيت مقتضي خود انجام شود.

آورده اند كه ...     حكايتي از اسرارالتوحيد نوشته ي محمد بن منور   قرن 6       ص 147

         زماني بافنده اي به وزارت رسيده بود . هر روز صبح زود بر مي خاست و كليد بر مي داشت و در خانه (دراتاقي ) را باز مي كرد و تنها (به تنهايي) داخل آن جا مي رفت و مدتي در آن جا مي ماند . پس بيرون مي آمد و نزد سلطان مي رفت . به امير (ماجرا را) خبردادند كه چه مي كند . امير به اين فكر افتاد كه در آن خانه چيست ؟

        روزي ناگهان (بدون خبر قبلي ، يك مرتبه ) به دنبال وزير وارد خانه شد . گودالي در آن خانه ديد مانند گودالي كه بافندگان دارند ، وزير خود را (نيز) ديد كه پاي خود را درون گودال برده است . امير به او گفت كه اين چيست ؟ وزير گفت : اي امير ، اين همه دولت ، ثروت و مقام كه من دارم همه از آن امير است (متعلق به امير است ) ما گذشته ي خود را فراموش نكرده ايم كه چه كاره بوده ايم ! هر روز به ياد خود مي آورم كه به اشتباه نيفتم (فكر كنم كه جد اندر جد وزير بوده ام! ) امير انگشتري  سلطنت را از انگشت بيرون آورد و گفت : بگير و در انگشت كن . تا امروز وزير بوده اي از اين به بعد امير خواهي بود.

پيام : بس واضح است : قدرت نبايد غرورآفرين باشد طوري كه انسان گذشته ي خود را فراموش كند . مشابه اين حكايت در كتاب تاريخ بيهقي جلد 2(تصحيح دكتر خطيب رهبر) در مورد يعقوب ليث آمده است (ص 397 و 398 )

آورده اند كه ...    حكايتي از سندبادنامه      ظهيري سمرقندي       ق :7   (صفحه 163)

        شتري و گرگي و روباهي به جهت هم نشيني و همراهي با هم مسافرت كردند و با آنان به عنوان آذوقه ي سفر قرص ناني بيشتر همراه نبود . وقتي مدتي رفتند و خستگي و رنج سفر به آنان اثر كرد ، كنار ساحل آبي (نهري) نشستند و بين آنان بر سر گرده ي نان دعوا و مرافعه پيش آمد . تا عاقبت قرار گذاشتند كه هركدام زودتر متولد شده است (كهنسال تر است ) در خوردن نان از ديگران سزاوارتر باشد . گرگ گفت : قبل از آن كه خداوند والامرتبه اين جهان را بيافريند ، مادرم هفت روز قبل از آن مرا زاييد ! روباه گفت : راست مي گويي ، من آن شب در آن جا حاضر بودم و چراغ براي شما گرفته بودم و به مادرت در تولد تو ياري مي رساندم ! اشتر وقتي گفتگوهاي گرگ و روباه را بدين گونه شنيد ، گردن دراز كرد و نان را گرفت و خورد و گفت : هركس مرا ببيند ، حقيقتاً متوجه مي شود كه من از شما بسيار مسن تر (بزرگ تر) هستم و بيشتر از شما دنيا ديده ام  و بيشتر بار تحمل كرده ام .

پيام : عاقبت لاف زدن و گزاف گويي

شعر حفظي    ملك سليمان   غزلي از خواجوي كرماني     قرن 8   ص 164

وزن : فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن   بحر : رمل مثمن مخبون  محذوف     نوع ادبي : غنايي – تعليمي

ب 1 : در نظر صاحب نظران (اهل بينش – عرفا) پادشاهي سليمان مثل باد است (گذرا است ) بلكه سليمان واقعي كسي است كه از قيد و بند پادشاهي آزاد باشد.

ملك سليمان برباد بودن ايهام دارد : حكمروايي سليمان بر باد- برباد رفتن سرير او

درشعر حافظ نيز اين نمونه هست – (حافظ خرمشاهي جلد اول شرح غزل 36 بيت 2 ص 322 )

بادت به دست باشد اگر دل نهي به هيچ           در معرضي كه تخت سليمان رود به بـــــاد

جايي كه تخت و مسند جم مي رود به باد         گر غم خوريم خوش نبود به كه مي   خوريم       حافظ

     بيت تلميح دارد

ب 2- آن كه مي گويند دنيا بر آب بنا شده است ، اي خواجه (اي بزرگ) بدان توجه نكن زيرا اگر به حقيقت نگاه كني مي بيني كه برباد بنا شده است . (سست و بي ارزش است)

آرايه : مراعات ، اشاره (تلميح) به اعتقاد گذشتگان راجع به استقرار دنيا (زمين) بر شاخ گاو و در نهايت كه مي گويند همه ي اينها بر فراز سنگ پشتي يا يك ماهي بر آب قرار دارد.

ب 3- به اين روزگار كه مثل پيرزن عشوه گري است دلباخته و علاقه مند نشو زيرا اين روزگار (دنيا) مثل عروسي است كه به عقد دامادهاي بسياري درآمده است (پيمانش دائمي نيست و بي وفاست )

آرايه : پيرزن دهر  : تشبيه / عروس و داماد : مراعات / اين (دنيا ) را به عروس تشبيه كرده / مصراع دوم تمثيل  .  مضمون اين بيت را حافظ چنين آورده است : (حافظ از اين غزل در وزن و قافيه پيروي كرده است .)

مجو درستي عهد از جهان سست نهاد        كاين عجوزه عروس هزار داماد است

و از جلال الدين همايي مي خوانيم :

مهمان سراست خانه ي دنيا كه اندرو      يك روز اين بيايد و يك روز او رود

ب 4 – خاك بغداد در مرگ خلفا مي گريد ( بر بي وفايي دنيا كه حتي به خلفا نيز وفا نكرده است ) و اگر چنين نبود ، پس اين رودخانه اي كه در بغداد جاري شده از كجا آمده و منشاء آن چيست ؟

آرايه : اغراق ، تشخيص    حسن تعليل (زيرا علت  روان بودن رود چيز ديگري است ) تكرار (بغداد )

ب5- اگر دامنه ي كوه را مي بيني كه مملو از لاله هاي شاداب و خوش آب و رنگ است از آن راه عبور مكن وفريب مخورزيرا آن لاله ها درحقيقت خون دل فرهاداست(ازخون دل فرهاداين لاله ها رسته است)

آرايه: تلميح به داستان فرهادو شيرين / مراعات : كوه و فرهاد   مرو از راه : كنايه    تشبيه (خون دل به لاله )

ب6- مثل نرگس چشمان خود را باز كن و ببين كه چه قدر چهره هاي مثل گل و قامت هاي مثل شمشاد خوابيده است .(مرده است )

آرايه : مراعات : نرگس ، گل ، شمشاد / چشم ، روي و قامت / تشبيه روي به گل ، قامت به شمشاد / تشخيص مثل نرگس چشم بازكن براي نرگس چشم قائل شده است .

ب7- بر در اين دنيا كه مثل كاروان سرايي كهنه است خيمه ي انس برپا مكن (بدان دل نبند كه ناپايدار است) زيرا پايه و اساس آن سست است .

آرايه : خيمه نزن كنايه از اقامت نكن . خيمه ي انس : تشبيه ، كهنه رباط : تركيب وصفي مقلوب : رباط كهنه استعاره از دنيا . اساسش بي بنياد است : پارادوكس (متناقض نما )

ب8- خواجو نصيبي جز غم و اندوه از جهان ندارد. خوشا به حال كسي كه از قيد و بند دنيا آزاد و رهاست.

آرايه: تضاد ، نوع را : مالكيت (تبديل فعل )

از جهان آزاد بودن كنايه از ترك تعلقات مادي كردن .

 


نمونه سوال

نام و نام خانوادگـﯽ :                                « باسمه تعالـﯽ »                                  نام دبير :

نيم سال اول                         امتحان عربـﯽ سال دوم رشته ﻯ رياضـﯽ- تجربـﯽ                 20 /10/ 84  

كلاس :                                            دبيرستان              زمان :80 دقيقه

 

 

 

 

 

 

 


1. للترجمة :                                                                                                                      بارم

 الف) اللهم ألــْهـِمْـنا طاعَتـَكَ وَ جَنـِّـبـْنا مَعْصيتك .                                                                             5/0

 

  ب) الذي صادَقَ الأخيارَ فـَهُوَ منهم و الذي صادقَ الأشرارَ نـَحْـسَبـُهُ واحداً منهم .                                         5/0

 

  ج) أطلبُ مِـن شـَبابـِنا التــّمَسّكَ بالاستقلال و الحُرّية و القِـيَم الإنسانية .                                                    5/0

 

   د) ذَهَبَ عليّ (ع) مَحْزوناً إلـﯽ دار الحكومة و حَمَلَ زنبيلاً فيه طعامٌ .                                                     5/0

 

  هـ) أصْـلُ العا لـَم ِ سِـرٌّ غامِـضٌ و الآية ُ تـُخـْبـِرُ العالـَمينَ عَن حَقيقة ِ هذا الأمر .                                         5/0

 

   و) اُطلـُبِ العلمَ و لا تـَكـْسَـلْ فـَما                     أبـْعَدَ الخَيـْرَ علـﯽ أهل ِ الكَسَـل                                       5/0

 

 2. املأ الفراغ للكلمات :                                                                                                          1

                اِنـْفَصَلَ   بالفارسية   ..............                               گرسنگـﯽ  بالعربية   ................

                الكوكب   الـمُرادف   ..............                               المَحْزون  المتضاد   ............... 

3. للتعريب :                                                                                                                       1

                مردان مجاهد از وطن اسلامـﯽ دفاع مـﯽ كنند .              

4. عين الصحيح في الترجمة :                                                                                                  5/1

 الف) دو حريص سير نمـﯽ شوند : طالب علم و طالب دنيا .        مَـنهومان ِ ......... : طالبُ علم ٍ و طالبُ دنيا.

          لا يَـشـْبـَعونَ                       لا يَـشـْبـَعان

 

  ب) ذ ُقْ يا علي ! هذا جَزاءُ مَن نـَسِـيَ المَساكينَ .                                                                

          اﻯ علـﯽ بچش . اين جزاﻯ كسـﯽ است كه بيچارگان و يتيمان را فراموش كرده است .

          اﻯ علـﯽ بچش . اين جزا و پاداش بيچارگان و يتيمان است .

 

  ج) هؤلاء الطالباتُ مُجتهداتٌ .         

          اين ها دانش آموزان كوشا هستند .                     اين دانش آموزان كوشا هستند .

     

                                                          « صفحه ﻯ دوم »                                                     بارم

5 . صَحّح الأخطاء في الترجمة :                                                                                               5/1

  الف) كيفَ أحْدَثـَتْ قطراتُ الماء ِ ثـُقـْباً في الصّخرة ؟  

       چگونه قطره ﻯ آب سوراخـﯽ در صخره ايجاد مـﯽ كند ؟

  ب) كَثــُرَ عَجَبـُهم حينَ أخَذَ النبي(ص) يَدَ الفَلاح ِ بـِيـَدِهِ الكَريمة .        

       تعجب او افزون شد هنگامـﯽ كه پيامبر(ص) دست صحابه را با دست بزرگوار خويش گرفت .

  ج) في يوم ٍ مِـنَ الأيام قالَ بلبلٌ للصَّـقـْر : أنا أتـَعَجَّبُ مِـن حالي و حالِـكَ .

      در روزﻯ از روزها بلبل به شاهين گفت : من از حال تو تعجب مـﯽ كنم .

6 . عين المعارف و أنواعها :                                                                                                    1

                                    وَ نـُنـَزِّلُ مِـنَ القرآن ِ ما هُـوَ شِـفاءٌ وَ رَحْمَة ٌ للمؤمنينَ .

 

 7 . عـين الكلمات التي لها علامات فرعية و اذكر أنواعها :                                                                  2

     الف) اِرْحَمْ أباكَ وَ أمَّـكَ العَجوزيْن ِ .

      ب) أينَ الطالبُ بـِدَم ِ المَقـتول ِ بـِكربلاء ؟

      ج) خَـلـَقَ اللهُ السّـمواتِ السّـبـْعَ .

 

 8 . أكمل الفراغ :                                                                                                               5/1  

    الف) حَكَمَ ......... ( القاضيُ – قاض ٍ – قاضٌ )       

     ب) اُنصُـرْ ........... المظلومَ . ( أخوك – أخاك – أخيك )

     ج) في الحياةِ ......... غامِـضٌ . ( سرّاً - سرٌّ – السرُّ )

      د) .......... تـَكْذِبُ تـُشاهِـدُ نـَتـيجة َ كِـذبـِها . ( التي – الذي – الذين )

     هـ) .......... د افـَعْـنا مِـنْ عِـزّةِ الإسلام ِ في الحَرْب . (أنا – أنتَ – نحن )

      و) رأيتُ ............ في الشارِع ِ . ( طِـفلـَين ِ – طِـفلان ِ – طِـفلٌ )

 9 . صحح الأخطاء في الإعراب :                                                                                              5/1

 

    الف) ألـّفَ المُسْـلمينَ رَسائلاً . 

 

     ب) ناوَلـَهُ الإمامٌ (ع) مِـن ذلك الدَّ راهِـم ِ .

 

     ج) الناسَ لا يُحِـبّـونَ الرّاضي عَـن نفسِهِ .

 

 

                                                        « صفحه ﻯ سوم »                                                       بارم

 10 . اقرأ النص التالي ثم أجب عن الأسئلة :        

    موسـﯽ يَقولُ في نفسِه : ماذا نفعلُ ؟ آثارُ أيـْدي الذئـبِ مَشْهودة ٌ في سَرِقـَةِ النـِّعاج ِ  .  فـَسا رَ  نـَحْوَ المزرعة  .

عندئذ شاهَـدَتــْهُ ليلـﯽ أخْتـُه و قالتْ لـَهُ : « هذا المُعْـتدي الذي سَرَقَ نـِعاجَنا قـَويّ ٌ . فاحْـذَرْ مِـنْ أذَﻯ هذا الحَيَـوان .»

فـَوَضَعَ موسـﯽ فـَخّـا ً في طريق ِ الذئبِ فـَوَقـَعَ الحَيوانُ في الفَـخّ . أخَذَهُ موسـﯽ و أشـْعَـلَ ذنـَبَهُ .

  الف ) ما ذا قالتْ ليلـﯽ لأخيها موسـﯽ ؟                                                                                       5/0

    ب) كيف أخذَ موسـﯽ الذئبَ ؟                                                                                                5/0     

    ج) ما ذا فَعَلَ موسـﯽ بَعْدَ أخْذِ الذئب ؟                                                                                       5/0

     د) عَـيّـن فعلاً مزيداً و اذكر بابَـه .                                                                                         5/0

 11 . شَكـّـلْ ما أشيرَ إليه بخطٍ :                                                                                                 1

 

   الف) حَـفِـظتُ آيات مِـن القرآن .                                              ب) الأعداء قـَتـَلوا الأطفالَ في فلسطين .  

 12 . عين الإعراب التقديري و المحلي :                                                                                       1

  الف ) أخَذَ الرّاعي عَصا هُ .

  

    ب) أ ُحِـبّ هَذِهِ الغَـزالة َ .

 

13 . الف) للإعراب ممّا تحته خط :                                                                                             1

                                                القاضي أخذ حق المظلوم ِ مِـنَ الظالم .

 

          القاضي :                                                           أخذ :

           حق :                                                               الظالم :

 

       ب) للتحليل الصرفي :                                                                                                      1

          قاضي :

          أخذ :

          حق :

          ظالم :

  نرجو لكن النجاح الدائم

       خرمي - حقيقي

 


                              



                                                              باسمه تعالـﻰ

  سؤالات امتحانات هماهنگ كشورﻯ درس عربـﻰ(1)                 ساعت شروع   8صبح       مدت امتحان  80 دقيقه

                    نظام سالـﻰ- واحدﻯ                                                       تاريخ امتحان 8/3/1380

 سال اول دوره متوسطه در نوبت دوم سال تحصيلـﻰ80- 79                اداره كل سنجش و ارزشيابـﻰ تحصيلـﻰ

_____________________________________________________________________

نام و نام خانوادگـﻰ :                                                                              كلاس:                     نمره

_____________________________________________________________________

1.     للترجمة : ( چهار عبارت از پنج عبارت زير را ترجمه كنيد.)

  الف) نبعث رسولاً مع هدايا إلـﻰ حاكم الحبشة و نطلب منهم تسليم المهاجرين.                                   75/0

  ب) يشجع القرآن الناس علـﻰ الاستفادة من الطيبات التي تضمن سلامةالأبدان.                                  75/0

  ج) وزعوا الماء عليهم و علينا بالتساوي و غداً يأتي الفرج .                                                      75/0

  د) يا عباد الله توبوا                      فهو كهف التائبينا                                                          75/0

  ه) فماذا تركت الطبيعة للفراشة الصغيرة ، ابنتها الجميلة؟                                                         75/0

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

   2. عين الصحيح :                                                                                                          2

    الف) تعلم حسن الاستماع كما تتعلم حسن الحديث.

        خوب گوش كردن را ......... همانطور كه خوب صحبت كردن را ............

       بياموز- آموختـﻰ                      مـﻰ آموزﻯ - آ موختـﻰ                   بياموز – مـﻰ آ موزﻯ

    ب) من عذب لسانه كثر إخوانه .

      هر كسـﻰ زبانش شيرين باشد برادرانش (دوستانش) زياد مـﻰ شوند.

      هر كس زبانش ديگران را عذاب دهد برادرانش(دوستانش) پراكنده مـﻰ شوند.

    ج) أو لئك الذين صدقوا و أولئك هم المتقون .

    آنان كسانـﻰ اند كه راست گفتند و آنان همان پرهيزگارانند.

     آ نان كه راست مـﻰ گويند همان پرهيزگارانند.

    د) آيه ﻯ ( لن تنالوا البر حتـﻰ تنفقوا مما تحبون ) در كدام مورد سخن مـﻰ گويد؟

    دوست داشتن                      ترحم                               نيكـﻰ كردن                   انفاق كردن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  3.  الف(ترجم كلمتين من هذه الكلمات : ( تنها دو كلمه از كلمات زير را ترجمه كنيد.)                               1

    الشفيق:                            أشجع:                      الممرضات :                    احتفال:

      ب) اكتب الكلمة المطلوبة:

   متضاد «كافر» :                                             مترادف «ثوم» :

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  4. أكمل الفراغ بالكلمة المناسبة :                                                                                          75/1

    الف) وعد الله ...........  بالنصر. ( المؤمنُ- المؤمن ِ – المؤمنَ )

    ب) ............. المؤمنون ولا يكذبون أبداً. ( يصدق – يصدقون – يصدقان )

    ج) أحسن إلـﻰ .......... كما أحسن الله إليك . ( الناسُ – الناسَ – الناس ِ )

    د) .............. دخلوا في بلادي ففي أمن و راحة . ( الذينَ – الذي – التي )

    ه) هما ............. عن خق المظلوم . ( تدافع – يدافعان – تدافعون )

    و) اسم موصول ......... براﻯ كلمه ﻯ مفرد مذكر و اسم موصول ........ براﻯ كلمه ﻯ جمع مؤ نث بكار مـﻰ رود .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  5. للتعريب: ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ زير را به عربـﻰ بر گر دانيد .)                                                   1

     اويس براﻯ ديدار پيامبر(ص) به مدينه مـﻰ رود .

    مؤمنان در كارها به خدا توكل مـﻰ كنند .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  6. الف) أكمل الفراغ بالضمير المناسب :                                                                                 2

     .............. مشغولون بمطالعة درسـ ........ و ......... تفكرون في الامتحان .

    ما مشغول مطالعه ﻯ درسمان هستيم و شما به امتحان فكر مـﻰ كنيد .

      ب) أ كمل الجمله الثانية:

   الطالبة المجتهدة هي التي تنجح في درسها . = الطالب المجتهد هو ....................... في درسـ ...... .

     ج) أكمل إحدﻯ الجملتين بالصيغة المناسبة : ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ زير را با صيغه ﻯ مناسب فعل كامل كنيد.)

   يا أيها النبي ............. الكفار و المنافقين . (فعل أمر من « جهد » من باب مفاعلة)

  ............. أ ويس عن موضع الشمس . ( فعل مضارع من « فتش» من باب تفعيل )

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  7. الف) عين المبتدأ و الخبر : ( در يكـﻰ از جملات زير مبتدا و خبر را مشخص سازيد .)                        2

     شرف المكان بالمكين .                                   خير الأمور أوسطها .

   

      ب) اجعل احدﻯ الجملتين جملة فعلية : ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ اسميه ﻯ زير را تبديل به جمله ﻯ فعليه نماييد .)

    المؤمنون يأ مرون بالمعروف .                        التلميذتان ساعدتا أمهما .

      ج) ترجم العبارة و عين نوع الخبرين فيها :

    يا كميل ، العلم خير من المال ، العلم يحرسك .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  8 . عين نوع المشتقات التي أشير إليها بخط :    قال زكريا (ع) : المنكرات شائعة وأنا شيخ كبيرالسن .           1    

 

 

 9. اجعل الكلمات التي تحتها خط في الجدول و اذكر حركتها :   هو وجد طريقة لحل هذه المشكلة .                  1

كلمه

حركت

مثال

مثال

معرب

مبنـﻰ

________

هو

مبنـﻰ بر فتح

 

 

 

 

 

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 10 . الف) صحح الأخطاء في الإعراب :              العاقلُ يَغـْتـَنـِـمُ الفرصة َ في الحياةِ .                            2

         العاقل = فاعل ومرفوع            الفرصة = مفعول و مجرور         يغتنم = فعل ماضٍ منصوب

       ب) للتحليل الصرفي : ( يكـﻰ از دو كلمه ﻯ زير را تجزيه كنيد.)

        العاقل =                                                        يغتنم =

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 11. عين إعراب الكلمات التي تحتها خط :          أرسل أهلُ الكوفة الرسائلَ لدعوة الإمام (ع) .                   75/0

 

مبتدأ

خبر

فاعل

مفعول به

مجرور بحرف جر

 

 

 

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 12. اقرأ النص و أجب عن الأسئلة :                                                                                       5/2

   حضر الولد لصلاه الجمعة و حينما شاهد أمير المؤمنين (ع) يتروح بكمه قال لوالده : أمير المؤمنين (ع) يشعر

بالحر الشديد . ولكن والده صورله في جوابه مشهداً من حياة فاطمة (س) .              

   الف) ماذا عمل أمير المؤمنين (ع) أثناء الصلاة ؟

    ب) ماذا عمل الوالد في جواب ولده ؟

    ج) شكل ما أشيرإليه بخط في النص .

    د) ترجم إحدﻯ الكلمتين : ( ترجمه ﻯ يكـﻰ از دو كلمه ﻯ زير را با توجه به متن بنويسيد .)

         كمّ :                                                    يشعر:     

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

                                                                                                                جمع نمره       20

 

 

                                                           « پاسخنامه »

1.     الف) فرستاده اﻯ را با چند هديه بسوﻯ پادشاه حبشه مـﻰ فرستيم و از آنها مـﻰ خواهيم هجرت كنندگان را(به ما) بدهند.

       ب) قرآن مردم را به استفاده از پاكيزه هايي تشويق مـﻰ كند كه ضامن سلامتـﻰ اندام است .

       ج) آب را بر آنها و برما بطور مساوﻯ تقسيم كنيد و فردا گشايشـﻰ خواهد شد (خواهد آمد ) .

       د) اﻯ بندگان خدا توبه كنيد زيرا كه او پناه توبه كنندگان است .

       ه) پس طبيعت چه چيزبراﻯ پروانه ﻯ كوچك ، دختر زيبايش ، گذاشته ؟

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

   2. الف) گزينه ﻯ سوم    ب) گزينه ﻯ اول   ج) گزينه ﻯ اول      د) گزينه ﻯ چهارم        هر مورد 5/0 نمره

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  3. الف) الشفيق = مهربان ، دلسوز        أشجع = شجاع تر، شجاع ترين

           الممرضات = پرستاران زن        احتفال = جشن ، مراسم              هر مورد 25/0 ( 5/0 نمره انتخابـﻰ )

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  3. ب) متضا د كا فر = مؤمن                مترادف ثوم = فوم                                   هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  4. الف) المؤمنَ             ب) يصدق                   ج) الناس ِ

     د) الذين                   ه) يدافعان                    و) الذي ، اللاتي                         هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  5. يذهب أويس إلـﻰ المدينة لزيارةالرسول (ص) .           يتوكل المؤمنون علـﻰ الله في الأمور .       1 نمره انتخابـﻰ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  6. الف) نحن ، نا ، أنتم                                  ب) الذي ، ينجح ، ــه                    هر مورد 25/0   

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

   6. ج) جاهِـد ، يُـفَـتـِّشُ                                                                               5/0 نمره انتخابـﻰ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ              

  7. الف) مبتدأ = شرف      خبر = بالمكين      /    مبتدأ = خير           خبر = أ وسط     هر مورد 25/0 (انتخابـﻰ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  7. ب) يأ مر المؤمنون بالمعروف .     ساعدت التلميذتان أمهما .                     انتقال فعل به ابتداﻯ جمله 25/0

                                                                                                مفرد آوردن فعل پس از انتقال 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  7. ج) اﻯ كميل ، علم بهتر از ثروت است ، علم از تو محافظت مـﻰ كند .                             ترجمه 5/0

          خير = خبر مفرد          يحرسك = خبر جمله ﻯ فعليه                                        هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  8 . المنكرات = اسم مفعول مزيد باب افعال         شائعة = صفت مشبهه بر وزن اسم فاعل  

       شيخ = صفت مشبهه                              كبير = صفت مشبهه                              هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ       

  9. وجد = مبنـﻰ ، مبنـﻰ بر فتح                   مشكلة = معرب ، مجرور                           هر مورد 25/0

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  10. الف) العاقل = مبتدا                 الفرصة = منصوب            يغتنم = مضا رع ، مرفوع      هر مورد 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  10. ب) عاقل = اسم ، مفرد ، مذكرحقيقـﻰ ، مشتق ( صفت مشبهه بر وزن فاعل ) ، معرب .

            يغتنم = فعل ، مضارع ، للغائب ، مزيد ثلاثي من باب افتعال ، متعد ٍ ، معرب .     هر كلمه ﻯ انتخابـﻰ 1نمره

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  11 . اهل = فاعل              الرسائل = مفعول به            دعوة = مجرور بحرف جر     هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  12 . الف ) هو تروح بكمه أثناء الصلاة .               ب) صور له مشهداً من حياة فاطمة (س) .

                هر مورد 5/0 ( 25/0 نمره براﻯ ماضـﻰ بودن فعل در نظر گرفته مـﻰ شود. )

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  12 . ج) الولدُ – أميرَ – أميرُ – حياة ِ                                                              هر مورد 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  12 . د) كمّ = آستين                 يشعر = احساس مـﻰ كند                                 يكـﻰ از دو كلمه 5/0

 

        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                              باسمه تعالـﻰ

سؤالات امتحانات هماهنگ كشورﻯ درس عربـﻰ (1)                      ساعت شروع  8 صبح   مدت امتحان 80 دقيقه

                     نظام سالـﻰ - واحدﻯ                                                 تاريخ امتحان 4/6/1380

سال اول دوره ﻯ متوسطه نوبت شهريور سال تحصيلـﻰ 80 – 79      اداره ﻯ كل سنجش و ارزشيابـﻰ تحصيلـﻰ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

نام و نام خانوادگـﻰ :                                                كلاس :                                                  نمره

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1.     للترجمة : ( چهار عبارت از پنج عبارت زير را ترجمه كنيد . )                

الف) اللبن غذاء كامل و علماء التغذية يعتبرونه أفضل المواد الغذائية .                                          75/0

 ب) أنا أعرف ما ذا أعمل ، هو يفرح بزيارة بنته فاطمه (س) .                                                  75/0

 ج) نحن علـــّقـْنا كل قسم من اللحم في ناحية ٍ و هو أخبرَنا بالنتيجة .                                            75/0

 د) لما سمع الحر كلام الإمام أقبل علـﻰ القوم وقال لهم : أتقاتلون هذا الرَّجُـل؟                                  75/0

 ه) لقد رأيتَ أشكالاً مختلفة من الحيا ة خلال سفرك . فما أجمل شيءٍ رأيتـَه ؟                                  75/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

   2. عين الصحيح :                                                                                                                2

     الف) لا تحقروا من الخير شيئاً .                        چيزﻯ از خير را .........

       كوچك نمـﻰ شماريد.                       كوچك نمـﻰ شماريم .                 كوچك نشماريد .

     ب) ربنا أفرِغ ْ علينا صبراً و ثبت أقدامنا .

       پروردگارا بر ما صبر فرو ريز و گامهاﻯ ما را استوار ساز .

       پروردگارا به ما صبر نازل شد و گامهاﻯ ما استوار گرديد .

    ج) الغريق يتشبث بكل حشيشة .

    كسـﻰ كه به هر گياهـﻰ خشك چنگ زند غرق مـﻰ شود .     فرد در حال غرق به هر گياه خشكـﻰ چنگ مـﻰ زند .

    د) آيه ﻯ « كل نفْسٍ بما كسبتْ رهينة » كدام مفهوم را مـﻰ رساند ؟

    نكوهش شرط بندﻯ               مسؤوليت انسان نسبت به اعمالش             بازيچه قرار ندادن جان انسان

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  3. الف) ترجم كلمتين من هذه الكلمات : ( تنها دو كلمه از كلمات زير را ترجمه كنيد . )                             1

     تـَفَـضَّـلْ =                      المثالي =                        الكُحول =                          النهج =

     ب) اكتب الكلمة المطلوبة :

         متضاد « باهظ » :                                           گردن ( بالعربية ) :

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  4. أكمل الفراغ بالكلمة المناسبة :                                                                                              75/2

   الف) لماذا لا تبحثون عن ............. لهذه المشكلة ؟ ( حلٍ- حلاً – حلٌ )

  ب) المؤمنات ............... بأموالهنَّ و أنفسهنَّ في سبيل الله . ( يجاهدن – تجاهدن – تجاهدون )

  ج) الأطباء .............. البصل في علاج بعض الأمراض . ( يستعمل – يستعملون – تستعملان )

  د) نطلب .............. البلاد للبحث حول هذا الأمر . ( علماءَ – علماءُ – علماء ِ )

  ه) نطلب من الحاكم تسليم ........... ذهب إلـﻰ هناك . ( الذين – الذي – التي )

  و) هنگام اتصال فعل به ضمير «ي » ميان آنها ..................... آورده مـﻰ شود . مثل : ....................

  ز) فاعل در جملات عربـﻰ ................ فعل مـﻰ آ يد .

 ح) اعراب جمله و شبه جمله ................. مـﻰ باشد .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  

  5 . للتعريب : ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ زير را به عربـﻰ برگردانيد . )                                                      1

      فرصت را براﻯ يادگيرﻯ غنيمت شماريد .                

     مسلمانان براﻯ كارﻯ در مسجد جمع شدند .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  6. الف) أكمل الفراغ بالضمير المناسب :                                                                                      2

         قال لـ..... قارونُ : .......... مفسدون . اتركوا قصر......... .

         قارون به آنها گفت : شما مفسد هستيد . كاخ مرا ترك كنيد .

     ب) أكمل الجملة الثانية :

         الذي  يد رس و يعمل يمكن له النجاح .  =  ..............  .............. و يعملون يمكن لـ....... النجاح .

    ج) أكمل إحدﻯ الجملتين بالصيغة المناسبة : ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ زير را با صيغه ﻯ مناسب فعل كامل كنيد . )

         الحفلة ............. لتعيين التلميذ المثالي . ( فعل ماضٍ من « عـقـد » من باب انفعال )

         أ نتِ .............. الفقراء . ( فعل مضارع من « سعـد » من باب مفاعلة )

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ   

  7. الف) عين المبتدأ و الخبر : ( در يكـﻰ از جملات زيرمبتدا و خبر را مشخص سازيد . )                           2

     السمكُ منَ الأطعمةِ اللذيذة ِ .                                 هذه عاقبة ُ المُـكَـذِّبينَ .

      ب) اجعل إحدﻯ الجملتين جملة اسمية : ( يكـﻰ از دو جمله ﻯ فعليه ﻯ زير را تبديل به جمله ﻯ اسميه نماييد..)

    ذكَرََ الأطباء للثوم ِ أربعين فائدةً .                                 تـَعْـطفُ المُـمَـرِّضا تُ علـﻰ المَـرضـﻰ .

     ج) ترجم العبارة و عين نوع الخبرين فيها :                 

    الخيرُ منه ( المتقي) مأمول و الشر منه مأمون .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  8 . عين نوع المشتقات التي أشير إليها بخط:                                                                                1

                                                      أيها  العا لـِـم  الجليل ليس لنا مدرسة مناسِـبة .       

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

 9. عين المعرب والمبني من الكلمتين اللتين تحتهما خط :                                                                     5/0

     ( دو كلمه اﻯ كه زير آنها خط كشيده شده معرب هستند يا مبنـﻰ؟)               

                                                                                 العاقلُ منْ وعظـَتـْه التجاربُ .    

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  10 . الف) أكمل الفراغ في إعراب الجملة التالية :                     يَجْعـَلُ العلمُ الإنسانَ أقربَ إلـﻰ الله ِ .          75/2

        يجعل = فعل ......... و الجملة ............                        العلم = فاعل و .............

        الإنسان = ............ و ................                            الله = ............... بحرف جر   

        ب) للتحليل الصرفي : ( يكـﻰ از دو كلمه ﻯ زير را تجزيه كنيد . )         

       مُختـلِـف =                                                           تـَعَـجَّـبَ =

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  11 . اقرأ النص ثم أجب عن الأسئلة :                                                                                       2

     أسلم أويس و لكن ما شاهد النبي (ص) . في يوم من الأيام كلم والدته في هذا الموضوع فسمحت له أمه بأن

 يسافر إلـﻰ المدينة لزيارة الرسول (ص) ولكن اشترطت أن يرجع قبل غروب الشمس فذهب أويس إلـﻰ المدينة

 ولكن لم يقدر زيارة حبيبه لأنه (ص) كان في سفر إلـﻰ مكانٍ قريبٍ .

  الف) ما هو شرط والدة أويس ؟

  ب) لماذا لم يقدر أويس زيارة الرسول (ص) ؟

  ج) شكل ما أشير إليه بخط في النص .

  د) ترجم إحدﻯ الكلمتين : ( ترجمه ﻯ يكـﻰ از دو كلمه ﻯ زير را با توجه به متن بنويسيد . )

     أسْـلـَمَََ =                                                         كـَلـَّمَ = 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

                                                                                                                 جمع نمره       20

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                             « پاسخنامه »

1.     الف) شير غذايي كامل است و دانشمندان علم تغذيه آن را بهترين ماده ﻯ غذايي بشمار مـﻰ آورند .

ب) من مـﻰ دانم چه كنم ، او با ديدن ( ملاقات ) دخترش فاطمه (س) شاد مـﻰ شود .

ج) ما هر قسمتـﻰ از گوشت را در محلـﻰ آويختيم ( آويزان كرديم ) و او نتيجه را به ما خبر داد .

        د) وقتـﻰ حر سخن امام را شنيد بسوﻯ گروه پيش رفت و به آنها گفت : آيا با اين مرد مبارزه مـﻰ كنـيد؟

        ه) مسلماً گونه هاﻯ متفاوتـﻰ را اززندگـﻰ در بين سفرت ديده اﻯ . پس زيبا ترين چيزﻯ كه ديدﻯ چيست ؟

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  2. الف) گزينه ﻯسوم      ب) گزينه ﻯ اول       ج) گزينه ﻯ دوم          د) گزينه ﻯ دوم

                                                                                                             هر مورد 5/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  3. الف) تفضل = بفرما          المثالي = الگو ، نمونه        

           الكحول = الكل           النهج = راه روشن و آشكار                               هر مورد انتخابـﻰ 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  3 . ب) باهظ ≠ رخيص                   گردن = عنق                                             هر مورد 5/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  4. الف) حلٍ                    ب) يجاهدن                 ج) يستعملون                 د) علماءَ           

      ه) الذي                      و) نون وقايه – عَلـَّمَـني   ز) بعد از                   ح ) محلـﻰ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  5 . نغتنم الفرصة للتعلم .                            اجتمع المسلمون لأمرٍ في المسجد .         جمله ﻯ انتخابـﻰ 1 نمره

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  6. الف) هم – أنتم – ي                  ب) الذين – يدرسون – هم                   ج) انـْعَـقـَدَتْ -  تـُساعـِدينَ

                                                                          هرمورد از قسمتهاﻯ الف و ب 25/0 ، مورد ج  5/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  7. الف) السمك = مبتدا                         من الأطعمة = خبر ، شبه جمله

           هذه = مبتدا                             عاقبة = خبر مفرد                     هر مورد از جمله ﻯ انتخابـﻰ 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  7. ب) الأطباءُ ذ َكَـرُوا للثوم أربعين فائدة .                          الممرضاتُ يَعْـطِـفـْـنَ علـﻰ المرضـﻰ .

                          انتقال فعل به بعد از مبتدا 25/0 ، مطابقت خبر( فعل) با مبتدا 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  7. ج) خوبـﻰ از او ( فرد پرهيزكار ) در اميد است و بدﻯ از او در امان .

          مأ مول و مأ مون = هر دو خبر مفرد هستند .                                 ترجمه  5/0 ، ذكر هر خبر 25/0

 

 8 . العالم = صفت مشبهه بر وزن اسم فاعل            جليل = صفت مشبهه

     مدرسة = اسم مكان                                    مناسبة = اسم فاعل مزيد ازباب مفاعلة            هر مورد 25/0

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 9 . عاقل = معرب                                        من = مبنـﻰ                                           هر مورد 25/0 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 10. الف) يجعل = فعلٌ مضارعٌ و مرفوعٌ والجملة فعلية         العلم = فاعل و مرفوع

            الإنسان = مفعول و منصوب                             الله = مجروربحرف جر                  هرمورد 25/0

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

  10 . ب) مختلِف = اسم ، مفرد ، مذكر مجازﻯ ، مشتق (اسم فاعل از باب افتعال ) ، معرب .

             تـَعََجَّـبَ = فعل ماضٍ ، للغائب ، مزيد ثلاثي من باب تفعّـل ، لازم ، مبني علـﻰ الفتح .

                                                                                                              كلمه ﻯ انتخابـﻰ 1 نمره 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 11 . الف) أ ن يرجع قبل غروب الشمس .                          ب) لأنه (ص) كان في سفرٍ إلـﻰ مكان قريب .

        ج) أويسُ - النبيَّ                                                 د) أ سلم = اسلام آورد   ؛     كـَـلَّـم = صحبت كرد

                                                                                                           هر مورد 5/0 نمره     

       



 پیش دانشگاهی

 

باسمه تعالی                                                                      تعداد صفحه

                                                        اداره آموزش و پرورش                                                   تاریخ امتحان:

                                                          دبیرستان                                                                   نام دبیر:

نام و نام خانوادگی:..........................            نام پدر:  .............................    نیمسال:               

   رشته: ریاضی و فیزیک              پایه: پیش دانشگاهی

سوال درس:زبان و ادبیات فارسی(2)                                                              مدت پاسخگویی به سوالات:70 دقیقه 

نمره

متن سوالات

سوال

 

 

 

 

 

 

 

0/5

0/5

0/5

0/5

 

الف:خودآزمایی و درک مطلب

با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید

پیش از تو آب معنی دریا شدن نداشت                                       شب مانده بود و جرئت فردا شدن نداشت

بسیار بود درآن برزخ کبود                                                   اما دریغ زهره ی دریا شدن نداشت

درآن کویر سوخته،آن خاک بی بهار                                        حتٌی علف اجازه زیبا شدن نداشت

دلها اگر چه صاف ولی از هراس سنگ                                    آینه بودو میل تماشا شدن نداشت

 

 منظور شاعر از«تو» در مصراع اول چه کسی است؟                                                    

   کدام بیت دارای آرایه ی پارادوکس می باشد؟

 منظور از «برزخ کبود» چیست؟

در بیت سوم منظور از«علف» چیست؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1

1-2

1-3

1-4

 

5/0

منظور شاعر از«کلید گنج مروارید» در مصراع «کان کلید گنج مروارید او گم شد» چیست؟

 

5

25/0

نقش دستوری« خسته» در عبارت«نه کشته ای بر جای نهاد و نه خسته، به شهر خود بازگشته اند» چیست؟

 

6

5/0

از تعبیر کنایی «برای کسی خواب دیدن» چه موقع استفاده می شود؟

 

7

5/0

برای اصطلاح«از کار آوردن » معادل دیگری بنویسید

 

8

5/0

عبارت «لکٌه می دویدم» یعنی چه؟

 

9

5/0

مولانا از دانشمندی وبیش مندی کدام را برتر می داند؟

 

10

5/0

با توجه درس «اورازان» مردم ده به کولی ها چه نامی داده بودند؟

 

11

25/0

عبارت«...  آن چه در کویر می روید،گز و تاق است،این درختان بی باک و صبور وقهرمان که علی رغم کویر، بی نیاز از آب و خاک و بی چشم داشت نوازشی ..........»چه نوع توصیفی است؟

 

12

1

«اسب سیاه» و «لؤلؤتر» در بیت زیر استعاره از چیست؟

« ابر بهاری زدور اسب برانگیخته                     وزسم اسب سیاه لؤلؤتر ریخته»

 

13

1

«ورم» و «کافور» در بیت زیر استعاره از چیست؟

«تا درد و ورم فرو نشیند                                 کافور برآن ضماد کردند»

 

14

5/0

عبارت « از بیرون شهر طرابلس هیچ خانه نیست، مگر مشهدی دو سه» یعنی چه؟

 

15

5/0

ب: معنی و مفهوم شعر و نثر

شیخ بو عبدالله بشکست و با خویش رسید.

 

1

5/0

سهل است چغزی و صعوه ای نیز بر روی آب می رود.

 

2

5/0

هرگونه اهانت و ایذا را با خونسردی و کم زنی مقابله می کرد.

 

3

5/0

خر گم شده  را بخواند کای یار                          اینک خر تو، بیار افسار

 

4

5/0

پدرم از بام افتاده بود، ولی دست از کمر برنمی داشت.

 

5

5/0

همه ذرات نمازم متبلور شده است.

 

6

5/0

این عیار مهر و کین مرد و نامرد است.

 

7

5/0

درخانه هم بی دشت نبودم

 

8

25/0

پ: سبک شناسی و تاریخ ادبیات

در مکتب ادبی « ناتورالیسم» (طبیعت گرایی) اصلی ترین شرط نویسندگی چیست؟

 

1

5/0

« یکی قطره باران» یادنامه چه کسی است؟

 

2

25/0

« گوته» شاعر آلمانی، دل بسته ی شعر و اندیشه ی کدام شاعر ایرانی است؟

 

3

5/0

کدام یک از انواع ترجمه بیشتر به گیرنده پیام «خواننده» توجه می کند؟

 

4

25/0

شعر سپید یا« شعر منثور» محصول کدام دوره، از شعرهای عصر نیمایی است؟

 

5

25/0

کتاب« پله پله تا ملاقات خدا» اثر کیست؟

 

6

5/0

شعر حفظی:

اگر زخلق ملامت و گر--------------------------------------

                                                                کشیدم از تو کشیدم ،شنیدم از تو شنیدم

1

5/0

  می تراود مهتاب------------------------------------------                           مانده پای --------------------------------------

 

 

 



بسمه تعالی

شماره داوطلب :  ....................

   

      نام :................            نام خانوادگی:.........................

  سوالات امتحانی درس : زبان و ادبیات فارسی( عمومی 2)     رشته : انسانی                                                                                                                                                             

  تاریخ امتحان :   5/3/87            شروع : ...............              زمان :  75 دقیقه                                                                               

 

ردیف

سوالات

بارم

الف )

خود آزمایی و درک مطلب (8 نمره)

1- با توجه به بیت : « بر گل تر عندلیب ، گنج فریدون زده است     لشکر چین در بهار ، خیمه به هامون زده است »

الف-منظور از«گنج فریدون » چیست؟

ب-شاعر در مصراع دوم چه تصویر زیبایی را به کار برده است؟

2- منظور از «کافور» در بیت زیر چیست؟

«تا درد و ورم فرو نشیند                کافور برآن ضماد کردند»

3- با توجه به متن زیر، دو ویژگی نثر ناصرخسرو را برشمارید.

«چون از آن جا بگذشتیم ؛ به صحرایی رسیدیم که همه نرگس بود شکفته ؛ چنان که تمامت آن صحرا سپید می نمود از بسیاری نرگس ها »

4- با توجه به نوشته های زیر به سوالات پاسخ دهید .

«این نخلستان خاموش و پرمهتاب که هر گاه مشت خونین و بی تاب قلبم را در زیر باران های غیبی سکوتش می گیرم و نگاههای اسیرم را هم چون پروانه های شوق در این مزرع سبز آن دوست شاعرم رها می کنم ، ناله های گریه آلود آن روح دردمند و تنها را می شنوم .»

الف- دکتر علی شریعتی به توصیف چه چیز پرداخته است؟

ب- نوع توصیف آن را مشخص کنید؟

پ- «مزرع سبز» به کدام شعر حافظ اشاره دارد؟

5- مفهوم کنایی عبارت مشخص شده را بنویسید.

« در حدود پنجاه سال پیش با گیلیاردی ها بر سر آب دعوایی کردند و با بیل سر یکی از آنها را چاک دادند و هنوز که هنوز است ، میانشان شکراب است

6- در عبارت : « آن کس شیخ را گفت : خدایت در بهشت کناد ! شیخ گفت : نباید ، ما را بهشت نباید با مشتی لنک و لوک و درویش » یک مجاز بیابید و معنای حقیقی آن را بنویسید.

7- با توجه به عبارت زیر به پرسش ها پاسخ دهید.

« مرغ چون از زمین بالا پرد ، اگرچه به آسمان نرسد این قدر باشد که از دام دور باشد. همچنین اگر کسی درویش شود و به کمال نرسد این قدر هست که از زمره خلق و اهل بازار ممتاز باشد.»

الف- کدام واژه تمثیلی است برای رسیدن به کمال؟

ب- مقصود نویسنده از« اهل بازار» چیست؟

8- عبارت مشخص شده در جمله «خاله ام بر خلاف مادرم که کم سخن و خشک بود و از دایره ی مسائل روزمّره و مذهبیّات خارج نمی شد، وی از مباحث مختلف حرف می زد.» به چه معنی است ؟

9- نوع نوشته زیر را مشخص کنید.

« در آمد میرزا از مجلس مشق که از هر شاگردی یک تومان ماهانه می گرفت ، منتهی به ماهی پنج شش تومان می رسید و از دو سه خانه ای که برای مشق دادن می رفت ، هشت نه تومان عایدی داشت.»

 

 

 

0.5

0.5

0.5

 

0.5

 

 

 

 

 

 

0.25

0.25

0.25

0.5

 

 

0.5

 

 

 

 

0.25

0.25

 

0.5

 

0.25

 

 

« ادامه سوالات در صفحه دوم »

 

 



پاسخ خود آزمايي زبان فارسي (2)

خودآزمايي درس اول  ( زبان و گفتار )  صفحه 6

1 با توجه به متن درس مي توان گفت كه توانش زباني، ثابت و غير قابل تغيير است و هيچ گونه خطا و اشتباهي در آن اتفاق نمي افتد . بلكه خطا و اشتباه در گفتار رخ مي دهد . قواعد شطرنج نيز مثل توانش زباني ثابت و غير قابل تغيير است اما خود بازي شطرنج مانند گفتار است كه امكان خطا و اشتباه در آن بسيار است .

2 افرادي كه از قدرت گفتار محروم اند وقتي كه مي خواهند از زبان استفاده كنند ، به جاي كمك گرفتن از نمود آوايي زبان ( گفتار ) از نمود حركتي استفاده مي كنند يا رفتارهاي غير زباني از خود نشان مي دهند . يا ارتباط افراد كرولال ازطريق نمودحركتي است و با اين روش مقصود همديگر را درك مي كنند .

3 الف)  تمايز زبان و گفتار به ما كمك مي كند تا بدانيم كه خطا و اشتباه فقط در گفتار رخ مي دهدولي رفع واصلاح آن به وسيله زبان صورت مي گيرد .     ب) افراد كر و لال نيز از توانايي ذهني زبان برخوردارند و به هنگام استفاده از آن به جاي  نمود آوايي يا گفتار ازنمود حركتي كمك مي گيرند .    ج)براساس اين تمايز نشان مي دهيم كه چرا گوناگوني لهجه اي و گويشي به يگانگي زبان آسيبي وارد نمي رسانند. علت اين امر آن است كه گوناگوني ياد شده به گفتار مربوط است نه به زبان .

4 - . زيرا اين كلمات فارسي هستند و به كار بردن كلمات فارسي به همراه « يت »مصدر ساز عربي، صحيح نيست .به جاي آن مي توان آشنايي ( آشنا بودن يا شدن ) ، خوبي ( خوب بودن ) ، ايراني ( ايراني بودن ) به كار برد .

خود آزمايي درس دوم  ( جمله ) صفحه 11 و 12

1-                                                                                                                                                                              انس بن مالك مي گويد .

                                                         نهاد                                گزاره

                                                                             مفعول               فعل

                                          انس بن مالك        جمله ي بعد         مي گويــَد

                                                نهاد جدا                                          نهاد پيوسته

نهاد جدا (انس بن مالك ) ونهاد پيوسته(ـَـ د)مطابقت دارند .

تذكر : فعل« مي گفت »،4 جزئي است ولي اگر به معني « روايت كردن » باشد مثل جمله بالا 3« جزئي مفعولي» است چون مخاطب اصلي ندارد كه نياز به متمم داشته باشد .« مفعول» مي گويد جمله ي «بعد از آن »است.

                                    روزي رسول اكرم (ص) به خانه ي مادرم آمدند

                           رسول اكرم (ص )                                  آمدند

                             نهاد جدا                                            نهاد پيوسته

  در اين جمله ،‌ نهاد پيوسته و جدا مطابقت ندارند وعلت آن احترام به پيامبر(ص) است .( 2 جزئي )

                  برادر كوچكم ، ابو عمير          سخت دل تنگ و اندوهگين             بود  ф

                     نهاد جدا       بــدل                                    مسند                           نهاد پيوسته

 نهاد جدا(برادر كوچكم ) ونهادپيوسته(ф) مطابقت دارند . (سه جزئي مسندي )

           حضرت رسول (ص)                       علت دل تنگي برادرم را               از ما           پرسيدند .

                      نهاد جدا                                   مفعول                                 متمم                  نهاد پيوسته

نهاد جدا و پيوسته مطابقت ندارند ، علت آن احترام به پيامبر(ص) است.( چهار جزئي مفعولي متممي )

مادر        جمله بعد         ــــ             گفت    ф                           ابو عمير          پرنده ي زيبايي      داشت ф

 نهاد جدا       مفعول       متمم            فعل   نهاد پيوسته                نهاد جدا             مفعول               فعل      نهاد پيوسته

نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند . (چهار جزئي مفعولي متممي )               نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند .( سه جزئي مفعولي )

غالبا با آن سرگرم مي شد .                                                          اينك آن پرنده  مرده است .

ــ           سرگرم               مي شد ф                                                  نهاد جدا              ф نهاد پيوسته

نهاد جدا        مسند               فعل نهادپيوسته                      نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند .(دوجزئي )

نهاد جدا(ابو عمير محذوف)  ونهاد پيوسته مطابقت دارند . (سه جزئي مسندي )                                                       

      رسول اكرم (ص)      اندوهگين      گرديدند .  نهاد جدا و نهاد پيوسته مطابقت ندارند . علت آن احترام به پيامبر(ص) است

     نهاد جدا                  مسند              فعل نهاد پيوسته           (سه جزئي مسندي )

 

2 علي ومسعود با هم به دبيرستان رفتند . (نهاد :جمع شناسه: جمع )نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      بسياري از انسان ها از نظر رنگ ونژاد و زبان با هم اختلاف دارند اما از نظر اصل انسان بودن با هم مشترك هستند . ( نهاد: جمع شناسه : جمع )  ←نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      در قرن چهارم هجري ، ملت ايران با تكيه بر زبان وفرهنگ خود درخت تازه اما اصيلي را پروردند . ( نهاد، ملت: اسم جمع است شناسه مي تواند مفرد يا جمع بيايد .) كه در آب وهواي اسلام پرورش يافته بود . (نهاد: درخت  ،مفرداست ،شناسه هم مفرداست . ) نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      ملتي كه طالب استقلال سياسي باشد/ باشند  به زبان مادري خود سخن مي گويد/مي گويند  . ( نهاد: ملت، اسم جمع است  در اين حالت شناسه مي تواند مفرد يا جمع باشد )

-                      ما وفرد وسي با وجود هزار سال فاصله ي زماني با زبان پيوندهاي مشترك داريم . (نهاد :جمع  ←شناسه :جمع  ) شناسه: با نهاد مطابقت دارد .

-                      با ديگران چنان رفتار كن(فعل امر،دوم شخص مفرد شناسه фاست  (كه دوست داري ديگران با تو رفتار كنند . ( نهاد :جمع شناسه: جمع) نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      كتاب ها از دستم رها شد و بر زمين افتاد . ‌( مطابقت ندارد زيرا نهاد غير جاندار است وشناسه مي تواندهم مفرد وهم جمع باشد )

-                      امير با دوستش جمعه ها به كوه نوردي مي رود . ( نهاد : مفرد شناسه : مفرد  ) شناسه با نهاد مطابقت دارد .

   3-  زبان يك توانايي ذهني است در حالي كه گفتار نمود آوايي اين توانايي ذهني مي باشد .  هر گونه خطا واشتباه در گفتار رخ مي دهد وبه وسيله ي زبان اصلاح ورفع مي گردد.همه ي انسان ها حتي افراد كر ولال داراي اين توانايي ذهني (زبان ) هستند اما درگفتار با هم فرق دارند،زيرا افراد لال به جاي استفاده از نمود آوايي،از نمود حركتي كمك مي گيرند.قواعد زبان ثابت است وتغيير نمي كند ولي گفتارمتغير است.

خود آزمايي درس سوم  (ويرايش ) صفحه 17 و 18

1 تيم ملي ايران به رهبري مربي خوب خود با اجراي شش بازي پي در پي ،‌ آن را به سود خود به پايان برد .تيم مقابل كه روحيه ي خوبي نداشت ، بر خلاف تصور تماشاگران شكست خورد ، مربيان اين تيم قبلاً نشست هايي براي ارزيابي تيم هاي مقابل داشتند .

- غلام محمدخان طرزي افغاني ، دو قطعه شعر گفته بود : يكي در مدح امير عبدالرحمان خان ،ديكتاتور خشن وتندخوي افغان و ديگري در مدح رقيب او . او هر دو قطعه را درجيب خود گذاشته بود . روزي كه قرار بود شعر را درحضور او بخواند ، دست در جيب كرد وقصيده را بيرون آورد اما از بخت بدش قصيده ي مربوط به رقيب او را بيرون آورد . خواست بخواند كه به تته پته افتاد . امير متوجه اين نكته شد . او را به پيش خود خواند وكاغذ را از او گرفت . چون از ماجرا مطلع شد فرمان هاي  لازم را صادر كرد . طبق دستور او دو ديوار كوتاه به موازات هم ساختند وشاعر بينوا را ميان دو ديوار گذاشتند و گروهي مأمور شدند ، تا او را بيازارند .

-               چگونه مي توان عليه گذشته ي افرادي كه نمي شناسيم ، عمليات قانوني انجام دهيم  و موضوع را به طور دقيق ارزيابي كنيم ؟ اين كارهم  مستلزم شناخت و هم مستلزم صرف وقت فراوان است . در غير اين صورت تجسس در كارديگران جايز نيست .

-               رفتن به نمايشگاه و برگشت از آن ، مدت زيادي طول نكشيد ولي در همان زمان كم، از غرفه هاي زيادي ديدار كردم كه بسيار جالب توجه بود . يك دوره  شاهنامه خريدم زيرا اين اثر، شناسنامه ي ملت ايران و سند مليت ماست كه بايد آن را حفظ كرد وخواند واز پندهاي آن عبرت گرفت . هم چنين ديوان پروين اعتصامي شاعر معاصر ايران را نيز خريدم . سپس در غرفه هاي ديگر گشت و گذاري انجام دادم و در پايان از نمايشگاه خط وخوشنويسي كه در كنار نمايشگاه بر پا شده بود باز ديد كردم و آثار نفيس و هنرمندانه را كه چشم نواز بودند ، ملاحظه كردم وازديدن آن ها  لذت بردم . . . .    

2 رستم در شاهنامه ، پهلواني قوي توصيف شده است / رستم در شاهنامه ،پهلوان قوي و قدرتمندي توصيف شده است .

-                      او دلايلي كافي براي سخن خود ارائه داد . / او دلايل كافي و كاملي براي سخن خود ارائه داد .

-                      در كنار آن خط ، خطي موازي بكشيد. / دركنار آن خط ، خط موازي و بلندي بكشيد .

 

 

خود آزمايي درس چهارم   ( جمله و اجزاي آن ) صفحه 22

1 الف )  زندگي هدف دار   آرزوي آزاد مردان    است  (سه جزئي مسندي گزاره

              گروه اسمـي             مسند                      فعل

ب  )          رستم چهره اي محبوب و ملّي دارد . ( سه جزئي با مفعول )

پ )           سهراب خود را به او مي شناساند . ( چهار جزئي با مفعول ومتمم )

ت )           مطالب اضافي در اين درس نمي گنجد .   ( سه جزئي با متمم )

ث )           زبان شناسان زبان را يك نظام مي دانند . ( چهار جزئي با مفعول ومسند )

 

                    نهاد                                                                گزاره

                                                           مفعول                    مسند                    فعل

                    گروه اسمي                گروه اسمي               گروه اسمي             گروه فعلي

                 زبان شناسان                        زبان را                   يك نظام                مي دانند

 2 - الف ) زندگي هدف دار در سايه ي آزادي و عدالت ، آرزوي آزاد مردان است .

       ب ) رستم در ميان ايرانيان ، چهره اي محبوب و ملّي دارد .

      پ ) سهراب از روي صداقت و سادگي ، خود را به  او مي شناساند .

      ت ) مطالب اضافي براي آموزش بيش تر ، در اين درس نمي گنجد .

      ث ) زبان شناسان ، از ابتداي تاريخ زبان شناسي علمي ، زبان را يك نظام مي دانند .

خود آزمايي درس پنجم  ( انواع نوشته ) صفحه 28 و 29

1-

 

زبان

قالب

موضوع

بيان

مخاطب

نوشته اول

ادبي

زندگي نامه

اجتماعي

جدي

عام

نوشته دوم

مطبوعاتي /علمي

گزارش / مقاله

علمي فرهنگي

جدي

عام

نوشته سوم

اداري

نامه

فرهنگي

جدي

خاص

2 هر دانش آموز به تناسب ذوق و استعداد و توانايي خود از زبان كودكانه استفاده كند .

يكي بود يكي نبود. روزي روزگاري دو نفر با هم مسافرت مي كردند . يكي از آن ها به نام خير آدم خوب و مهرباني بود . او دو تكه جواهر گران قيمت همراه خود داشت اما نفر دوم آدم دزد وبدجنسي بود . نام او شر بود . او مي دانست خير دوتكه جواهر گران قيمت همراه خود دارد، به خاطر همين دنبال فرصتي مي گشت تا اين گوهرهاي ارزشمند را از چنگ او خارج كند . خير و شـر دربيـابان گرم وسـوزاني به سفر خود  ادامه مي دادند . خير كه خيلي تشنه مي شد ، در طول سفرمرتب آبي كه همراه خود داشت مي خورد تا اين كه تمام شد . بعداز مسافتي كه درصحرا به جلو رفتند ، خير تشنه شد . هرچه تحمل كرد فايده نبخشيد . به ناچـار از شر خواسـت به او آب بـدهد . شر كه دنـبال فرصت مي گشت ابتدا  از دادن آب خود داري كرد . خير به او گفت : دو گوهر گران قيمت خود رابه تو مي دهم اما او قبول نكرد ( دنباله ي داستان به عهده دانش آموزان است .)

3 مي گذرد/ مي گذرند ، دارد / دارند ، برمي خيزيم ، مي دهيم ، برمي گردد / برمي گردند . (فعل مي تواند هم مفرد و هم جمع باشد؛ زيرا نهاد غير جاندار است ) بازمي ايستد ، شود / شوند ( فعل مي تواند هم مفرد وهم جمع باشد زيرا نهاد غير جاندار است )نمي آيد يا نمي آيند    ( چون نهاد غير جاندار است فعل مي تواند هم مفرد و هم جمع باشد ) بيفشانيم ، دروكنيم .         4- فعاليت دانش آموزي است

خود آزمايي درس ششم  ( خط ونوشتار )  صفحه 32

1-              زيرا در گذشته شكل گفتاري و نوشتاري اين واژه ها مثل هم بوده است و اما به مرور زمان شكل گفتاري آن ها از شكل نوشتاري فاصله گرفته و تغيير يافته است وصورت مكتوب باقي مانده است  و امروز به همان شكل گفتاري گذشته نوشته مي شود بدون آن كه تغييري در آن داده شود. همچنين سهولت تلفظ باعث تغيير در نمود آوايي شده ولي نوشتار به حال خود باقي مانده است .

 

خواهر

خوردن

خواستار

خوابيدن

گفتار ي

خاهر(xahar)

خردن(xordan)

خاستار (xast-ar)

خابيدن (xabidan)

نوشتاري

خواهر(xowahar) 

خوردن(xowardan)

خواستار(xowastar)

خوابيدن (xowabidan)

                               

2 در زبان هايي مثل انگليسي وعربي نيز كلماتي وجود دارد كه بين صورت گفتاري و نوشتاري آن ها تفاوت وجود دارد ؛ مثال :

خورشيد= (اشمس) الشّمس                                                كارد  (نايف )kinfe                          دانش(نولج)knowledge

   صبح = ( ولفجر) والفجر                                                     اين (ديس)this                             جهان(ورد)World

 ستارگان =(كنجوم ) كالنّجوم                                               سگ  (داگ)Dog                            هشت(ايت)  Eight

بالاخره = ( بلخره ) بالاخره                                                   درس (لسن)lessen

3 الف ) زبان و گفتار را در خانه و پيش افراد خانواد  ياد مي گيريم وبـراي گفتن زحمتي نمي كشـيم  اما خـط ونوشتار را در مدرسـه و نـزد معـلم مي آموزيم . وبراي نوشتن ، ناگزيريم زحمت زيادي بكشيم .

 ب ) زبان وگفتار ريشه در ذات و طبيعت انسان دارد حال آن كه خط ونوشتار ذاتي و طبيعي انسان نيست وريشه در اجتماع وفرهنگ او دارد .

پ ) انسان همواره از نعمت زبان و گفتار بر خوردار بوده است . اما خط ونوشتار پديده اي بسيار تازه است .

ت) گفتار آني است و ناپايدار. يعني دريك زمان گفته مي شود وآثارش از بين مي رود اما نوشتار پايدار است .

ت‌)                   خط و نوشتار به طور مستقيم وبه واسطه ي گفتار با زبان پيوند مي خورد .

ث‌)                   خط و نوشتار هم مانند گفتار در معرض خطا واشتباه و تنّوع و گوناگوني است .

خودآزمايي هاي درس هشتم ( گروه فعلي و ويژگي هاي آن ) صفحه 46

1-

فعل

زمان

كاربرد

وجه فعل

به سر مي برًد

ماضي استمراري

براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته

خبري

مي آمد

ماضي استمراري

براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته

خبري

مي خواند

ماضي استمراري

براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته

خبري

گفت

ماضي ساده

براي بيان كار در گذشته به طور كامل

خبري

پيدا خواهم كرد

آينده

براي بيان كار درآينده

خبري

خواهم بست

آينده

براي بيان كار درآينده

خبري

ديد

ماضي ساده

براي بيان كار درگذشته به طور كامل

خبري

مي گفتند

ماضي استمراري

براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته

خبري

شده است

ماضي نقلي

براي بيان كاري كه درگذشته انجام گرفته واثر ونتيجه آن مورد نظر است .

خبري

2 خط و نوشتار خاستگاه فرهنگي و اجتماعي دارد و ساخته خود انسان است و انسان براي يادگيري آن بايد زحمت بكشد و در مدرسه وكلاس ونزد معلم ، آن را ياد بگيرد زيرا خط ونوشتار بنابه ضرورت هاي اجتماعي وفرهنگي اختراع شده است وبر زبان وگفتار افزوده گرديده اسـت . بـنابراين خط ونوشتار به طور مستقيم به واسطه ي گفتار با زبان پيوند مي خورد به اين معني كه ما نخست زبان را به صورت گفتاردر

مي آوريم و آن گاه گفتار را به كمك خط به شكل نوشتار مي نويسيم .  خط ونوشتار پديده اي تازه است و به همين دليل نمي تواند بخش اصلي گفتار به شمار رود . از آن جا كه نوشتار نمود ديداري زبان است در اين جا نيز مثل گفتار هر اشتباهي كه رخ دهد مربوط به نوشتار است نه زبا ن. از سوي ديگر انسان براي آن كه  گفتار را تثبيت كند دست به ابداع و اختراع خط زده است با توجه به اين كه هميشه در طول زمان بين شكل گفتاري زبان وشكل نوشتاري آن فاصله ايجاد مي شود افراد ناگزيرند كه نوشتار و خط را در مدرسه و نزد معلم ياد بگيرند.

3 از دوستم نامه اي آمد .           -   چرا غايب شده است ؟            -   با تاكسي به خانه رفتم .       -  چرا به مدرسه نيامدي ؟

خودآزمايي درس نهم  ( طرح نوشته ،  مواد لازم نوشته )  صفحه 52

1 فعاليت دانش آموزي است .        

احسان

 2- والذين اتبعوهم باحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه . « سوره ي توبه ، آيه ي 100 »

        وكساني كه از اطاعت خداونيكي پيروي كردند خداوند از آن ها خشنود است و آن ها از خدا راضي مي گردند.

-                      ان الله يامر بالعدل والاحسان وايتاء ذي القربي . « سوره ي نحل ، آيه ي 90»

        همانا خدواند فرمان به عدل واحسان مي دهد وبه بذل وعطاي خويشاوندان امر مي كند .

-                      هل جزاء الاحسان الا احسان .« سوره ي الرحمن ، آيه ي 60»   آيا پاداش نيكويي و احسان جز  نكويي واحسان  است ؟

-                      لا تعبدون الا الله وبالوالدين احسانا .« سوره بقره ، آيه ي 83»       به جز خداي را نپرستيد و به پدر ومادر نيكي كنيد .

-                      واعبدوا الله و لاتشركوا به شيئا وبالوالدين احسانا .« سوره ي نسا، آيه 36 »

      خداي يكتا را بپرستيد و هيچ چيزي را شريك وي نگيريد ونسبت به پدر ومادر نيكي كنيد .

      امثال و حكم صفحه ي 86ج 1 :         احسان همه خلق را نوازد            آزادان را چو بنده سازد      الانسان عبيد الاحسان .

بدي رابـدي سـهل بـاشــد جـــزا                                اگر مــردي احــسن الــي مـن اســــا                « سعدي »

عدو را به جاي خسك زر بـــريز                                كــه بخـشـش كنـد كنـد دنـدان تيــز                        «سعدي »

نه اين ريسمان مي برد با منـــش                                 كه احسـان كمـندي اسـت درگـردنش

3- اعتلا و ارتقاي مقام آن شخصيت علمي دور از انتظار نبود .

4- شكل كشيده ي « س » و « ش » مخصوص خط تحريري است و همه جا نمي توان آن رابه كار برد .

گروه اول : چ، ج، خ، ح      گروه دوم : ر،ز،ژ       گروه سوم : س،ش      گروه چهارم : ه،ي   مثل : راسخ ، سن ، سي ، سهام و

5 فعاليت دانش آموزي است . 

خود آزمايي درس دهم  ( ويژگي هاي فعل )  صفحه 56 و 57

1-                     نامه خوانده مي شود / نامه فرستاده مي شود / نامه برده مي شود / نامه ديده مي شود / نامه آورده مي شود .

2-                     

فعل

معلوم

مجهول

مي نويسد

علي نامه را مي نويسد

نامه نوشته مي شود

بنويسد

علي نامه را بنويسد

نامه نوشته شود

دارد مي نويسد

علي نامه را دارد مي نويسد

نامه دارد نوشته مي شود

خواهد نوشت

علي نامه را خواهد نوشت

نامه نوشته خواهد شد

نوشته است

علي نامه را نوشته  است

نامه نوشته شده است

نوشته بود

علي نامه را نوشته بود

نامه نوشته شده بود

داشت مي نوشت

علي نامه را داشت مي نوشت

نامه داشت نوشته مي شد

مي نوشت

علي نامه را مي نوشت

نامه نوشته مي شد

نوشته باشد

علي نامه را نوشته باشد

نامه نوشته شده باشد

3-                    جمله نمونه :فردا نامه نوشته خواهد شد .

قيد

جمله مجهول

يك ساعت بعد

يك ساعت بعد ، نامه نوشته خواهد شد .( نوشته مي شود )

همين حالا

همين حالا نامه نوشته مي شود.

تا چهار  پنج روزديگر

تا چهار پنج روز ديگر نامه نوشته خواهد شد.( نوشته مي شود )

پارسال

پارسال نامه نوشته شد .(نوشته شده بود )

پيش از آمدن شما

پيش از آمدن شما نامه نوشته شده بود .( نوشته شد ، نوشته شده است .)

فردا صبح

فردا صبح نامه نوشته خواهد شد .( نوشته مي شود )

هفته آينده

هفته آينده نامه  نوشته خواهد شد.( مي شود )

قبلا

قبلا نامه نوشته  شده است  .(شده بود،نوشته شد )

تا چنددقيقه ي ديگر

تا چند دقيقه ي ديگر نامه نوشته خواهد شد. (مي شود )

بعدا

بعدا نامه نوشته خواهد شد.( مي شود )

ديروز

ديروز نامه نوشته شد.( شده است ، شده بود)

4-                   شاه مردم بي گناه را گروه گروه به گلوله مي بست .

-                      امام خميني حكومت ستم شاهي را بر انداخت .

-                      آيا ايرانيان باز هم شاهكارهايي هم چون شاهنامه ي فردوسي خواهند سرود ؟

-                      جوانان ايران در سايه ي تلاش و از خود گذشتگي و عشق به هم نوع ، پرچم علم و فضايل اخلاقي را در سراسر دنياخواهند افراشت .

-                      غلامحسين يوسفي ،كتاب چشمه ي روشن را در نقد و تحليل نمونه هايي از شعر فارسي نوشت .

-                      اعتياد بسياري از استعدادها را كشته است .  

خود آزمايي درس يازدهم  ( عنوان ، شروع و پايان نوشته )  صفحه 64 و 65

1 پاسخ خودآزمايي هاي 1 تا 3 به عهده ي خود دانش آموزان است .

4- حافظ نامه ( بهاء الدين خرمشاهي ) / پله پله تا ملاقات خدا، با كاروان حلّه، سر ني و بحر دركوزه   ( عبدالحسين زرين كوب ) / سووشون

( سيمين دانشور) / مقاله ياد ياران ( در مجله ي رشد ادب فارسي به قلم دكتر ذوالفقاري ) / ديداري با اهل قلم و چشمه ي روشن  ( دكتر غلامحسين يوسفي ) / از پاريز تا پاريس ( دكترباستاني پاريزي )

5-

فعل

ماضي التزامي

ماضي مستمر

مضارع مستمر

بگويم

گفته باشم

داشتم مي گفتم

دارم مي گويم

رفته اي

رفته باشي

داشتي مي رفتي

داري مي روي

بينديش

انديشيده باشي

داشتي مي انديشيدي

داري مي انديشي

خواهم بست

بسته باشم

داشتم مي بستم

دارم مي بندم

ديد

ديده باشد

داشت مي ديد

دارد مي بيند

گرفت

گرفته باشد

داشت مي گرفت

دارد مي گيرد

6 چگونه پيروز شدن خود را به تو خواهم گفت .

-                      انبياي الهي در برابر ظالمان قيام كردند و پيام حق را به گوش آن ها رسانيدند .

 خود آزمايي درس دوازدهم  (ساختمان فعل ) صفحه  72 و 73 

1 ( مي خواست : ساده )1 ، (برآورد : پيشوندي ) 2، ( نمي توانست : ساده ) 3، (مي كوشيد : ساده )4 ،

( بود : ساده ) 5، ( كند : ساده )6 ، (كرد : فعل ساده )7 ، ( در اين جمله واژه ي آگاه مسندو جمله  چهار جزئي است ) ، ( گفت : ساده )8   ( شده اي : ساده )9 ، ( داري : ساده ) 10، ( گفت : ساده ) 11، ( گرفته بود : ساده ) 12، ( شدم : ساده )13 ، ( است : ساده ) 14 (است: ساده )15

2 معلمان ، جوانان را از زيان هاي خانمان سوز اعتياد آگاه مي كنند .  ( 4 جزئي مفعولي و مسندي ) آگاه مسند

دانشمندان چراغ دانش را هميشه فروزان مي كنند . ( 4 جزئي مفعولي و مسندي ) فروزان مسند

 مهتاب ، همه جا را روشن كرد . ( 4 جزئي مفعولي مسندي ) روشن مسند   مادر غذا را زود حاضر كرد . ( 4 جزئي مفعولي مسندي )  3 مادر در تربيت اين كودك رنج برد .(ساده ) رنجي برد ، رنج بسيار  برد      - حميد براي آماده كردن اين مقاله زحمت كشيد .( ساده ) زحمت زيادي كشيد ، زحمت ها كشيد  - او گذشته ها را فراموش كرد . (مركب )      

      - در كلاس باز شده است .( ساده ) بازتر شده است    - كودك از پشت پنجره فرياد مي زند . (ساده )   فرياد بلند مي زند ، فرياد ها مي زند ، فريادي مي زند    - احمد پيش آمد(ساده) پيش تر آمد (2جزئي)          - او به سؤالات جواب داد .( ساده ) جوابي داد ، جواب ها داد          معتاد با اين عادت زشت به خود ستم مي كند .( ساده ) ستم ها مي كند ، ستمي مي كند .           4 دليلش اين است كه يكي از دو كلمه اي كه همراه هستند ، تداعي كننده ي مفهوم كلمه ي ديگري است و نيازي به طرح هر دو كلمه با هم نيست مگر آن كه بين آن ها « و » بيايد .    سير گردش روزگار: كلمه ي «سير» خود به معني « گردش » است       5- صعود به بالا ، سقوط به پايين ، كمدي خئده آور، محاصره از هر سو ، صداع سر، دوباره بازخواني ، روغن چرب ، استمداد طلبيدن ، يخ خنك ، رود اروند رود ، شب ليله القدر ، نيم رخ صورت ، ريسك خطر ناك ، الي تاهفت شب ، لذا به اين دليل ، در سال هاي نخستين صدر اسلام ، مفيد فايده ، مثمر ثمر ، درخت نخل خرما

خود آزمايي درس سيزدهم  ( بايدها و نبايدهاي املايي 2 ) صفحه 79

1 تشديد مياني كاملاً محسوس است . گذاشتن تشديد در كلماتي كه تشديد مياني دارند ، لازم است. مانند ؛ ارّه ، نقّاش ،بنّا .

همچنين گذاشتن تشديد براي كلماتي كه « تشديد پاياني » دارند ، لازم است ؛ به شرط اين كه پس از حرف مشدد يك مصوت باشد . مانند او سد ساخت .( درست )، او سدّ ساخت . ( نادرست )، بر حقّم ( درست )، بر حقم ( نادرست ) ، حقّ من ، حقّ و باطل ، سدّ راه ،خطّ زيبا      2 چون ممكن است با حرف همزه اشتباه گرفته شود . علاوه بر آن باعث سهولت در گفتار و نوشتار مي شود .           3 در خطّ عربي در همه حال بايد نوشته شود ، اما در خطّ فارسي فقط در مواردي بايد رعايت شود كه نگذاشتن آن ابهام ايجاد مي كند .          از طرف ديگر مد (ّ~) در عربي براي ايجاد كشش وزيبايي آهنگ به كار رفته مي شود و جنبه ي زيبا شناختي دارد يعني اصولا به حوزه ي قرائت مربوط مي شود كه بعد از مصوت بلند مي آيد درفارسي (~ ) خود يك واج است كه تنها برمصوت بلند «ا» قرار مي گيرد.

خود آزمايي درس چهاردهم  ( روش تحقيق 1 ) صفحه 86

 خودآزمايي هاي 1 و 2 ، فعاليت دانش آموزي اند .

3-فعل

جمله معلوم

جمله مجهول

خواهد گرفت

بهزاد كتاب را خواهد گرفت.

كتاب گرفته خواهد شد.

خريده بود

بهزاد كتاب را خريده بود .

كتاب خريده شده بود .

گرفته بود

بهزاد كتاب را گرفته بود.

كتاب گرفته شده بود .

گرفته است

بهزاد كتاب را گرفته است .

كتاب گرفته شده است .

مي خرد

بهزاد كتاب را مي خرد .

كتاب خريده مي شود .

مي ديد

بهزاد كتاب را مي ديد .

كتاب ديده مي شد .

4 – ويرايش : تا كنون متفكران ايراني ابتكارات علمي فراواني را انجام داده اند



 

1 كودكي خردسال مي خواست 3 جزئي مفعولي       2 بوته ي ذرتي را از زمين برآورد 3جزئي متممي  مفعولي

3 اما نمي توانست 3 جزئي مفعولي    4 هرچه مي كوشيد 2 جزئي   5 آن بوته برجاي خود استوار بود 3 جزئي مسندي        

6- او بوته ذرت را از زمين كند . 4 جزئي مفعولي متممي   

7- كودك با شادماني بسيار پدرش را از حاصل كوشش خود آگاه كرد 4 جزئي مفعولي ومسندي (آگاه: مسند،حاصل كوشش خود :متمم مسند ، با شادماني بسيار : متمم قيدي است . )   8- پدرش گفت 4 جزئي مفعول ومتممي (جمله ي بعد از گفت مفعول ، به او متمم  محذوف است )  9- آري ؛ توهم مردي شده اي 3 جزئي مسندي     

10- نيرويي داري 3 جزئي مفعولي           11- آن طفل خردسال با غرور در پاسخ پدر گفت : 4 جزئي مفعولي و متممي (با غرور: قيد ، در پاسخ پدر : متمم قيدي ، به پدر : متمم محذوف ، جمله ي بعد از گفت مفعول است . ) 

13 سرانجام من غالب شدم 3 جزئي مسندي   14- اين تصوير ذهني كودك بيان شاعرانه زيبايي است . 3 جزئي مسندي

15- كه حاصل بيداري آن طفل نسبت به گوشه اي از ارتباط هاي انسان وطبيعت است . 3 جزئي مسندي (اين تصوير ذهني كودك : گروه اسمي ،نهاد )    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       



خود آزمايي درس نهم  ( نگارش علمي ، نگارش ادبي ) صفحه 47

1 الف ) نوشته ي نخست ( زبان وسيله ي . . . ) ، نوشته اي« علمي» است ، زيرا واژه ها در معناي اصلي وحقيقي خود به طور گويا و روشن و صريح و مستقيم بيان شده اند . هم چنين از هيچ يك از آرايه هاي ادبي در آن استفاده نشده است . اين نوشته ها از كلمه ها تنها براي انتقال مستقيم مفاهيم دقيق علمي بهره گرفته است .

ب ) نوشته ي دوم ( غروب ، غم رنگ و . . .) «ادبي» است . چون نويسنده در آن از آرايه هاي ادبي براي توصيف و تصوير معاني ذهني و بيان عواطف واحساسات دروني بهره گرفته است . پيام نوشته نيز ،‌ به طور غير مستقيم و غير صريح بيان شده است . در اين نوشته ، تخيل و جان بخشي به اشيا برجستگي ويژه اي داده اند .

2 نوشته ي الف زمان کليه ی افعال « است »  مضارع است : فعل مضارع ( ساده ) / ندارند : فعل مضارع ( ساده ) / اند ( بي بهره اند) : فعل مضارع (ساده) / شود : فعل مضارع التزامي / شده است  : فعل ماضي نقلي ( مفهوم مجهولي دارد )

نيست : فعل مضارع ( ساده) / مي توانند : فعل مضارع اخباري / بينديشند : فعل مضارع التزامي / مي توانند : فعل مضارع اخباري / مطرح كنند : فعل مضارع التزامي / است :‌ فعل مضارع (ساده) .

« در کتاب های فعلی زبان فارسی از فعل مضارع ساده حرفی به ميان نيامده است. طبق زير نويس صفحه ی چهل زبان فارسی 2 اگر فعل « است » را با «می باشد » بتوانيم عوض کنيم مضارع اخباری  و اگر با « باشد » تعويض شود مضارع التزامی است . »

نوشته ب «ادبي » است . مي بارد : مضارع اخباري / نمي وزد : مضارع اخباري / بالامي زند : مضارع اخباري / مي ارزد : مضارع اخباري / پوشانده است : ماضي نقلي / ايستاده است : ماضي نقلي / برداشته است : ماضي نقلي

5 او به سمت كتابدار دبيرستان منصوب شده است . ( منصوب )

- سهراب سپهري از شاعران معاصر ايران است . ( معاصر )

- حقيقت علم كمك به هم نوع خويش وكسب رضايت باري تعالي است . ( خويش تعالي )

- سنگ هاي خرد را از زمين زراعي جمع كرد . ( خرد جمع )

خود آزمايي درس دهم ( ويژگي هاي فعل 2 ) صفحه 51

1 مادر كودكش ر اخواباند / خوابانيد .

سخنان بزرگمهر را به اطلاع مردم ايران رساند / رسانيد .

خون جگر ديو سپيد را در چشم كاووس چكاند / چكانيد .

اكوان ديو قطعه اي از زمين را كه رستم بر آن خوابيده بود ،‌بريد وبر سر دست چرخاند  / چرخانيد .

رستم بار ديگر رخش را تا محل حادثه دواند / دوانيد و به سرعت خود را به آن جا رساند / رسانيد .

2 -  گذرا به مسند

جمله ي اول ،گذرا به مسند .  جمله ي دوم ، گذرا به مفعول

گذرا به مفعول

3 آورده است ، مي دود ،‌ پذيرفته بود ،آمده بودند ،‌ بيفكند ، برده اند ، مي سازند .

فعل

مضارع التزامي

ماضي التزامي

ماضي ساده

آورده است

بياورد

آورده باشد

آورد

مي دود

بدود

دويده باشد

دويد

پذيرفته بود

بپذيرد

پذيرفته باشد

پذيرفت

آمده بودند

بيايد

آمده باشد

آمد

بيفكند

بيفكند

افكنده باشد

افكند

برده اند

ببرند

برده باشند

بردند

مي سازند

بسازند

ساخته باشند

ساختند

خود آزمايي درس يازدهم : ( مقايسه ) صفحه 55

2-                  تكليف دانش آموزان است .

3-                  هل يستوي الأعمي و البصير أفلا تتفكرون . ( انعام /50 ) لا يستوي الخبيث و الطيب . . .  ( المائده / 100 )

-                      لا يستوي اصحاب النار واصحاب الجنه . ( الحشر / 20 )

4 - « آزادي » را با چيزهايي مي توان سنجيد كه ميان آن ها همساني و سنخيت و پيوند باشد . اين پيوند مي تواند همانندي يا ناسازي باشد . مانند : آزادگي و بردگي / آزاري و آزادگي / پرنده و آزادي / آزادي و اسارت و.  

5 تشابه ها : هر دو محيطي آموزشي هستند . / در هر دو ،‌هدف تعليم و تربيت است  . / در هر دو تصوير ، حضور دانش آموزان محسوس است كه به آموزش مشغول اند .

تفاوت ها :  تصوير نخست ، نظام مكتب خانه اي قديم را نشان مي دهد و دومي مدارس سبك جديد را .

در تصوير دوم ، نقش ابزارهاي كمك آموزشي آشكار است ولي در تصوير اول اين ابزارها نقشي ندارند .

در تصوير اول ، تنبيه بدني دانش آموز ،‌ رايج است ،‌ ولي در دومي چنين نيست .

در تصوير نخست ، شيوه ي نشستن دايره اي است اما در تصوير دوم ، دانش آموزان بر اساس نظم ميز و صندلي ها نشان داده شده اند و . .   

6 جانا   جاني ،‌از جان ودل  /  دوما  دوم  /  سوما  سوم / تلفنا    نلفني/ زبانا    زباني/ تلگرافا     تلگرافي  

باغات   باغ ها / گرايشات    گرايش ها

   خود آزمايي درس دوازدهم : ( گروه اسمي 1 ) صفحه 63

گروه اسمي

هسته

همين دو كتاب جغرافي

كتاب

سازمان ملي توسعه و پيشرفت اقتصادي

سازمان

يك گله گوسفند

گوسفند

خانه ي پدري

خانه

هر درخت ميوه دار

درخت

هر پنج دانش آموز

دانش آموز

عامل مهم ترقي نوجوانان

عامل

آهنگ هاي آسماني

آهنگ

همه كس

كس

2 مثال : نوع  الف ) مي شود آن را جمع بست : نوع ها ، انواع    ب ) ي نكره مي گيرد : نوعي پارچه 

پ ) آن و اين مي گيرد : اين نوع پارچه     ت ) در جمله نقش مي پذيرد : اين نوع را مي پسنديد ؟ نوع پارچه را عوض كنيد .

اسم : پارچه ها ، قيدها ، معرفه ها ، ديوارها ، ساختمان ها ، شعرها ، شعرا

صفت : پيش تر ، پنجم ، تعجب آور ، اصلي و معرفه   دو واژه ي اخير در صورت صفت جانشين موصوف در حكم اسم است .

فعل : گرفتند    حرف : از     پيش : مي تواند اسم،صفت و حتی حرف اضافه واقع شود . اسم : خياط پيش ( جلو) لباس را بريد . صفت : روز پيش به ديدن من آمد . حرف اضافه : پيش ما (در نظر ما ) اين کار پسنديده نيست . در جمله ی: پيش من نشسته بود ، پيش اسم مشترک با قيد است .      همه ي صفت ها و فعل ها و حرف ها  و. در حال تعريف مي توانند در جايگاه اسم واقع شوند ؛ مثل : يک صفت است . با گرفتند جمله بسازيد . از را در جمله با کار ببريد .

3-

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

چشم

چشم ها،چشمان

عقاب

عقاب ها

دانشجو

دانشجو ها، دانشجويان

گربه

گربه ها

پلنگ

پلنگ ها، پلنگان

رياضی

رياضيات

سبزی

سبزی ها

بنده

بنده ها، بندگان

ميوه

ميوه ها

کتاب

کتاب ها ، کتب

زانو

زانو ها، زانوان

نکته

نکته ها ،نکات

خانم

خانم ها

ابرو

ابرو ها، ابروان

بانو

بانو ها ، بانوان

عضو

عضو ها ، اعضا

فرمايش

فرمايش ها

نور

نور ها ، انوار

بچه

بچه ها

آشنا

آشنا ها ، آشنايان

کافر

کافر ها ، کافران، کفار

4-                  جمع مكسر واژه ها ر ابنويسيد :

مفرد

جمع مكسر

مفرد

جمع مكسر

مفرد

جمع مكسر

زمان

ازمنه

شاهد

شواهد،شهود

كاسب

كسبه

قله

قلل

عمل

اعمال

نتيجه

نتايج

راي

آرا

دعا

ادعيه

مادّه

مواد

کافر

کفّار

 

 

 

 

5- الف ) چهار راه را از دور ديدم . ب) دستمال را به دوستم دادم .   پ) احمد خودكار را به من داد .   ت ) بزرگان ما دانش را گرامي داشته اند .

   ث ) پرويز چند ماهي كپور صيد كرده بود .    ج) كتابخانه ي شهر را دور زديم .

6- اسم هاي ساده :كاروان، شتر ،زرافه،كلاغ، چنار ،پلكان ،زيره ،هوش ،جو ،نرده

اسم هاي مشتق : ،‌ آويزه ،‌ زاغچه ،‌ لبه ،جوشش، پاسبان ،گريه     اسم هاي مركب : قافله سالار ، آبدوغ خيار ، شتر گاو پلنگ

7 خاص وعام بودن اسم هاي زير را مشخص كنيد :

اسم

عام يا خاص

                                  عـلــت

آتش

هوا

افتخار

پول

برنج

قاسم

قاسم آباد

هلاك

سلامت

بره

سنگ

چاره

زهره

شمع

سوسن

سوسن

شهاب

شهاب

بهرام

مريخ

انگيزه

 

عام

عام

عام

عام

عام

خاص

خاص

عام

عام

عام

عام

عام

خاص

عام

عام

خاص

عام

خاص

خاص

خاص

عام

 

آتش ها ،‌آ تشي بزرگ ( اسم شخص باشد خاص است )

هوايي خوب

افتخارات ،‌افتخاري بي نظير ، ( اگر اسم شخص باشد خاص است )

پول ها ،‌ پولي هنگفت

برنج ها ، برنجي خوش پخت

جمع بسته نمي شود و ي نكره نمي گيرد .

جمع بسته نمي شود و ي نكره نمي گيرد .

اسم معني است وقائم به ذات نيست .

اسم معني است و قائم به ذات نيست .

بره ها ، بره اي

سنگ ها ، ‌سنگي

چاره ها ، چاره اي

جمع بسته نمي شود و« ي» نكره نمي گيرد . (چه اسم انسان باشد چه اسم سياره )

شمع ها ، شمعي روشن

اسم گلي است ، سوسن ها ،‌ سوسني را در گلدان كاشتم .

اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و «ي» نكره نمي گيرد .

سنگ آسماني ، شهاب ها ، شهابي

اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و«ي» نكره نمي گيرد .
چه اسم سياره باشد ، چه اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و« ي» نكره نمي گيرد .

جمع بسته نمي شود و « ي» نكره نمي گيرد .

انگيزه ها ، انگيزه اي

 

اسم هاي عام : الف ) جمع بسته مي شوند  ب) «ي» نكره مي گيرند  ج) برهمه ي افراد طبقه خود دلالت مي كنند برعكس اسم هاي خاص . 

خود آزمايي درس چهاردهم ( توصيف ) صفحه 73

2 توصيف گرماي طاقت فرساي يك روز تابستاني

 در نوشته ي نخست ( بهار گذشته دو سال بود . . .) ، فضايي طبيعي وصف شده است كه با جانواران و انسان دشمني دارد . نويسنده با شرح تأثيـر گرما در خـاك ( ترك مي خورد و از هم مي پاشد ) ، در جـانـوران ( حيوان ها واقعا ديوانه مي شدند ) و در انسـان ( احساس مي كردي چشم هايت مي خواهند از حدقه بيرون بپرند ) و هم چنين با تعبيرهاي كنايي قوي ( درست در جهنم باز شده بود ) ، داغي تنور آساي هوا را چنان به وصف در آورده است كه خواننده آن را حس مي كند .                         

 توصيف صحنه اي از زندگي عشايري در دامن كوهساران و دراوايل بهار 

درنوشته ي دوم نويسنده براي برانگيختن احساسات و عواطف نسبت به سنت هاي گذشته و توجه دادن به آبشخورهاي نخستين فرهنگي وملي و تشويق خواننده به بازگشت ورويكرد به خواستگاه ، به توصيف هايي د ل انگيز از محيط روستا دست زده است ؛ ( بوي شبدر دوچين يا صداي بلدرچين يك دم قطع نمي شود ) و سرانجام ،‌عواطف انسان دوستانه ي او را تحريك مي كند ومي نويسد :‌ « بيا تا هوا ترو تازه است و مادر چشم به راه توست »    خلاصه اين كه نويسنده براي اثر بخشي بيش تر ،‌ از توصيف زيبايي ها و مناظر طبيعت بهره مي گيرد .

3 احرار    حـر  ،  قلاع    قلعه   ،  قرا   قريه ( قاري مفرد كلمه ي « قرّا » است )  ، ادلـه   دليـــــل  ،‌

نسخ     نسخه ،‌ فلاسفه  فيلسوف  ،‌  تجار  تاجر   ،‌  مكاتيب   مكتوب ،‌  مكاتب مكتــب ،‌

رعايا      رعيت  ،‌ نواحي   ناحيه ،  معاني معني  ،‌  اجانـب    اجنبـي  ،  اشيــا     شـــي ء

4 استيفا از كار  استعفا از كار ،‌ خورده فروشي   خرده فروشي  ،‌  تمريادبــود    تمبــر يادبـــــود

 روغن مايه   روغن مايع

 



خودآزمايي هاي زبان فارسي (1)

خودآزمايي درس اول( زبان ) صفحه 5 و 6

1- فرا گيري زبان بر اساس توانايي بالقوه ي انسان وبه تدريج و به طور طبيعي انجام مي گيرد؛ به همين دليل ، به نظر مي رسد كه استفاده از آن آسان است . همان طور كه كودك راه رفتن را با همه ي دشواري اش ،به طور ناخود آگاه فرا مي گيرد .

2-  شناخت زبان به دليل پيچيدگي ، گستردگي و دشوار است ؛ همان طور كه شناخت زندگي يا شناخت فكر و ذهن انسان دشوار به نظر مي رسد ؛ زبان ، نمود ذهن پيچيده ي انسان است . دليل ديگر اين است كه ما مي پنداريم چون طرز استفاده از زبان را مي دانيم ، پس خود آن را هم مي شناسيم و سعي در شناخت زبان را اغلب بيهوده مي دانيم ؛ مثلاُ  اكثر ما رانندگي مي كنيم . اما در هنگام رانندگي از تك تك عملياتي كه انجام مي دهيم تا اتومبيل را سالم به مقصد برسانيم ، آگاهي نداريم . البته پيچيدگي دانش زباني از اين هم فراتر است و حتي هنوز براي زبان شناسان چگونگي فرا گيري اين زبان پيچيده توسط كودك در كوتاه ترين زمان ممكن كه البته در مقايسه با دانش فرا گرفته كوتاه مي نمايد ـ  يكي از شگفتي هاست .

3-ديو ، سيمرغ ، هما ، پري دريايي ، ققنوس .

4- كيوي ، موبايل ( تلفن همراه ) ، كامپيوتر ( رايانه ) .

5-خير ، همان طور كه به سادگي راه مي رويم امِا فرايند راه رفتن ـ چگونگي حفظ تعادل و فرمان هاي مغز ، را نمي شناسبم ، از زبان نيز استفاده مي كنيم . حال آن كه شناخت زبان موضوعي متفاوت است .

6-زبان ، نظام، ارتباط، پيام رساني ، انسان .

7- نامه مي نويسيم ، كتاب مي خوانيم ، فيلم مي بينيم ، سخنراني مي كنيم و

خود آزمايي درس دوم (جمله ) صفحه 11 و 12

  4 -                      نهاد                                                                               گزاره

                عقاب ها                                                            بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـً ند)

                پرندگان بلند پرواز                                             بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـ ند)

                عقاب                                                                بر ستيغ كوه آشيانه مي سازد .(ـَـ د)

                آن ها                                                                بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـ ند)

                      نهاد                                                                           گزاره

                    پيرمرد                                                            كودكان را به خانه رساند .(ф )

                    پيرمرد                                                            كودك را به خانه رساند. (ф )

                    پيرمرد                                                             او را به خانه رساند . (ф ) 1

                      پيرمرد                                                             او را به خانه مي رساند . (ф )

                      پيرمرد                                                            او را به خانه رسانده بود . (ф )

1- اگر می رساند را ماضی استمراری بگيريم نهاد پيوسته(ф ) است و اگر مضارع اخباری به حساب آوريم شناسه (ـَـ د) خواهد بود .

                           نهاد                                                                          گزاره

                    انسان آگاه                                                         وظيفه اش را به خوبي انجام مي دهد .(ـَـ د)

                   اعضاي جامعه                                                      وظيفه شان را به خوبي انجام مي دهند .(ـَـ ند)

                    دانش آموز                                                           وظيفه اش را به خوبي انجام مي دهد .(ـَـ د)

                   ما                                                                         وظيفه مان را به خوبي انجام مي دهيم.(ـَـ يم)

                 همه ي اعضاي خانواده                                           وظيفه شان را به خوبي انجام مي دهند.(ـَـ ند)

                 شما                                                                      وظيفه تان را به خوبي انجام مي دهيد . (ـَـ ايد )

5 زبان پديده اي رازآلود و شگفت انگيز ، بسيار پيچيده وگسترده وموهبتي الهي است  كه انسان را به مقام اشرف مخلوقات رسانده است . اين پديده ي نظام مند كه انسان به راحتي و سادگي از آن استفاده مي كند .دربردارنده ي اسرار پيچيده اي است كه شناخت و توصيف آن را بسيار دشوار مي سازد .

خودآزمايي درس سوم  ( مروري بر نگارش دوره ي راهنمايي ) صفحه 15 و 16

1 يكي بود يكي نبود . غير از خدا هيچ كس نبود .  پيرمرد خار كني بود كه هر روز به بيابان مي رفت و خار جمع مي كرد،(يا با رفتن به بيابان خار جمع می کرد )  روزی به هنگام جمع آوری خار،يك مرتبه (ناگهان) چشمش به  كوزه اي پر از اشرفي افتاد . آن را برداشت و به خانه شان رفت . هنگام شب به زنش گفت :‌اين كوزه بايد متعلق به حاكم باشد كه آن را در بيابان  مخفي كرده است پس بهتر است آن را به حاكم تحويل دهم(بر گردانم) . حاكم حتماً‌پاداش خوبي به من مي دهد . زن كه ساده دلي  شوهرش را ديد ، نيمه شب اشرفي ها را برداشت و به جاي آن ها كلوخ ريخت . فردا صبح زود ، خاركن به جاي رفتن  به صحرا به قصر حاكم رفت. وقتي به قصر رسيد متوجه نبود اشرفي ها شد(متوجه شد اشرفی ها نيست ) ‌امّا راه برگشت هم نداشت . با تـرس ولرز پيش حاكم رفت  و گفت : من  خاركن پيـری هـستم و يك گـاو دارم و شيـرش را با اين كلوخ ها وزن مي كنـم و بـه مـردم  مي فروشم ، براي اين كه مطمئن شوم كم فروشي نمي كنم ،‌مي خواستم كلوخ هايم را با وزنه ي دربار آزمايش كنم(بسنجم) تا از درستي وزن آن ها خيالم راحت شود (آسوده خاطر شوم ).حاكم كه درست كاری پيرمرد را ديد ، او را تشويق كرد ويك مشت اشرفي به او داد . پيرمرد خوشحال و شادم به خانه برگشت .

تفاوت دو نوشته : هيشكي هيچ كس / يه   يك /  مي رف   مي رفت /  بيابون  بيابان / وختي  وقتي / 

داش   داشت / خارا رو   خارها را / يهو يك مرتبه ( ناگهان) /  چشش   چشمش /  او نو  آن را  /

خون شون خانه شان /  بايس   بايد / قايمش كرده   مخفي كرده است  / هر روز مي رفت بيابون   هر روز به بيابان مي رفت  ./

5 خانم سعيدي كارشناس (ليسانسيه ی ) زبان و ادبيات فارسي است . وي درباره ي ديوان پروين اعتصامي شاعر مشهور ايران چنين گفت :

« ما مدينه ي فاضله اي از ارزش هاي اخلاقي را در ديوان پروين مي بينيم . »

خودآزمايي درس چهارم  ( جمله واجزاي آن ) صفحه 20 و 21

1 قدر وقت را بدانيم : جمله اي سه جزئي با مفعول كه نهاد آن صفر است ( گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مفعول + فعل )

                                                                       جمله

                              نهاد                                                                      گزاره

                                                                                          مفعول                            فعل

                                                                                     قدر وقت را                      بدانيم

مدير آموزشگاه ما را نشناخت . ( جمله اي سه جزئي با مفعول ) گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مفعول +  فعل .

                                                                     جمله

                        نهاد                                                                               گزاره

                                                                                                مفعول                            فعل

            مدير آموزشگاه                                                              ما را                           نشنــاخت 

تجربه هاي بسياري از سفر برگرفتيم . ( جمله ي چهار جزئي با مفعول و متمم ) گزاره ي اين جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فعل .

                                                                       جمله

                      نهاد                                                                                گزاره

                                                                                  مفعول                      متمم              فعل

 

                                                                 تجربه هاي بسياري                  از سفر         بر گرفتيم  

متصدي موزه جواني بود سي ساله . ( سه جزئي با مسند ) گزاره ي اين جمله دو جزء‌ دارد : مسند + فعل

                                                               جمله

                    نهاد                                                                                گزاره             

                                                                                  مسند                                      فعل

            متصدي موزه                                            جواني سي ساله                                   بود

زنــدگي چيست ؟  ( چه است ؟ )  (سه جزئي با مسند ) . گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مسند + فعل .

                                                                   جمله

               نهاد                                                                                  گزاره

                                                                                      مسند                                               فعل

            زندگي                                                              چــه                                               است؟

كودكان ،‌ داوطلب فروش نشريه ي «نسيم شمال» مي شدند . ( سه جزئي با مسند) . گزاره ي اين جمله دو جزء‌ دارد:       مسنــد + فــعل .

                                                                  جمله

             نهاد                                                                                                     گزاره

                                                                                    مسند                                                     فعــل

          كودكان                                                           داوطلب فروش نشريه ي نسيم شمال           مي شدند

پيام تبريكي به معلم خود بنويسيد . ( چهار جزئي با مفعول ومتمم ) گزاره ي اين جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فــعل  .

                                                جمله

                نهاد                                                                                گزاره

                                                                            مفعول                متمم               فـــعل

 

                                                                   پيام تبريكي              به معلم خود        بنويسيد 

مرغان دريايي پريده بودند . ( دو جزئي ) . گزاره ي اين جمله يك جزء دارد : فـــعل

                                         جمله

             نهاد                                                                               گـزاره

                                                                                                    فــــعل

       مرغان دريايي                                                                                  پريده بودند

2 مي نشيند                 او مي نشيند . ( فعل ناگذر ، جمله ي دو جزئي )

                                                  جمله

            نهاد                                                  گزاره

                                                                     فعــل

             او                                                 مي نشينــد

  شكست              شيشه شكست ( دو جزئي )                              علي شيشه را شكست . ( سه جزئي مفعولي )

                    جمله                                                                                                 جمله

    نهاد                       گزاره                                                                      نهاد                         گزاره

                                   فعل                                                                                           مفعول                 فعل

    شيشه                  شكست                                                                             علي               شيشه را             شكست

مي بيــند                بچه ها هم ديگر را مي بينند . ( سه جزئي مفعولي )

                                                                             جمله

                                          نهاد                                                                    گزاره

                                                                                              مفعول                             فعــل

                                        بچه ها                                    همديگر را                          مي بينند 

 مي دوخت             مادر لباس ها را مي دوخت  . ( سه جزئي مفعولي )

                                                                                                جمله

                                                                   نهاد                                                      گزاره

                                                                                            مفعول                                فعل

                                                                مادر                               لباس ها را                          مي دوخت

3 تكليف دانش آموز است 4 سؤال ،‌ مسائل ، مبدأ ، لؤلؤ ، نئون ، پروتئين .

خود آزمايي درس پنجم  ( ويرايش ) صفحه 24 و 25

1-                   بند اول : از«ما درزندگي روزانه با نزديكان ، دوستان و تا خارج مي سازد . »

بند دوم : از«شما خود درزندگي بارها نياز به نوشتن را . تا پاسخ مي دهد .»

بندسوم : از« ممكن است گفته شود كه بي سوادان تا عينك سودآور آنان مي شوند.»

الف ) كاربرد «ويرگول» ميان چند كلمه كه بيانگر اسناد واحدي مي باشند و در حقيقت ،‌ مي توان آن را با واو عطف برابر دانست ؛ مانند : 1- ما در زندگي روزانه با نزديكان ، دوستان ، هم شاگردان ، معلمان و كسان ديگر به زبان پيام هايي را رد و بدل مي كنيم .(در کتاب به غلط بين هم شاگردان و معلمان « و » گذاشته شده است .)  2- حذف نوشته ها از زندگی يعنی حذف همه ی مکاتبات ، همه ی مطبوعات ، همه ی کتاب ها ، همه ی آگهی ها ، همه ی اسناد حقوقی و بازرگانی و خلاصه همه ی آن چيز هايی که در حيات مادی  و معنوی ما و حتی در معاش عادی روزانه ی تنيده شده اند . 

ب) وجود « نقطه » در پايان جمله هاي خبري ؛ مثل در لحظاتی نيز با خود و در دل سخن می گوييم که همان گفتار درونی است.  

پ) كاربرد خط فاصله (-)كه در اينجا به منظور جدا كردن عبارت معترضه از جمله اصلي بوده است :1- در جهان معاصر نيز جامعه هايي بودند ـو شايد هنوز هم باشند ـ كه همان حال را داشتند و براي پيام رساني كلامي ، تنها از گفتار استفاده مي كردند . 2- اين پيام ها ـ خواه حضوري  خواه تلفني ـ شفاهي است . در اين عبارت دو طرف «خواه حضوري  خواه تلفني» چون جمله ی معترضه ی توضيحی است بايد خط فاصله گذاشت و در کتاب به غلط کاما گذاشته است .

ت) کاربرد ويرگول ميان عبارت ها يا جمله های غير مستقل که در مجموع جمله ی کاملی تشکيل می دهند : اما در عصر ما تصور اين که بدون بهره گيری از پيام های زبانی نوشتاری بتوان چرخ زندگی اجتماعی و بين المللی را گرداند ، محال است و ...

ث)  کاربرد ويرگول بين دو کلمه که ممکن است خواننده آن را با کسره ی اضافه بخواند : سطر سوم : روزگاری بود که آدميان ، تنها از راه ... و در سطر پنجم: برای پيام رسانی کلامی ، تنها از گفتار ...

ج) کاربرد ويرگول به جای مکث کوتاه :سطر اول : معلمان و کسان ديگر به زبان ، پيام هايي را ... سطر پنج : اما در عصر ما ، تصور اين که ... سطر ده : و حذف نوشته ، آنها را ... .

 2- هنگامي كه بخواهند از مزاياي صرفه جويي و پس اندازسخن گويند ، معمولا ضرب المثل « اندك اندك خيلي شود و قطره قطره سيلي » را به كار مي برند .

-                      « گاندي » در حالي به وطن بازگشت ( 1917 ) كه شهرت خاص و عام يافته بود .

-                       براي درست نوشتن ،بايد واژگان مناسب ( اسم ، فعل ، قيد و صفت ) را خوب بشناسيم .

-                       عوامل مهم تربيت عبارتند از: خانواده ، مدرسه ، معلم ، اجتماع ، كتاب و .

-                       دكتر « محـمد معـين » با سـه زبـان زنده ي دنيا آشنـايي داشـت: عربي ، فرانسـه و انگليسي ؛ به چـهار زبان باستـاني نيز مسلط بود: پهلوي ، فارسي باستان ، اوستا و سنسكريت ؛  در دستور زبان و نيز لغت فارسي نظير نداشت . از اين جا در مي يابيم كه او چه پايگاه بلند علمي و ادبي اي داشته است !

-                       چند دكّان كوچك  نانوايي ، قصابي ، عطاري ، دو قهوه خانه ، يك سلماني و مجموعه ي  شهر را تشكيل مي داد .

3 الف ) يكي از موارد قلاب : در نمايش نامه ها دستورهاي اجرايي را كه از جمله مطالب غير اصلي اند ، در داخل قلاب مي آورند ؛ مثلا در بخش ادبيات نمايشي از ادبيات فارسي سال اول در درس سلمان فارسي مي خوانيم :

-                      معجزه اي شد كه راهزنان غارت نكرده اند ]خنده ي جمعيت [

-                       آمده اي مداين چه كني ؟

-                      سلمان ؛استانداري ] قهقهه ي شديد ، موزيك شاد [

ب ) از (* )درآغاز يك سطر به نشانه ي شروع سخن تازه يابراي نشان دادن كلمه يا عبارتي كه در پاورقي توضيح داده مي شود ، استفاده مي كنيم . بااين كاربرد دراغلب درس هاي ادبيات فارسي با آن سروكار داريم ؛ مانند :

           تو پور* گو پيلتن رستمي                         زدستان* سامي *و ازنيرمي *

پ ) ازعلامت پيكان براي نشان دادن نتيجه ي تركيب چندجزء يا تجزيه ي يك كلمه بهره مي گيريم ؛ مانندتعداد هجاي كلمه ي

« شادابي »   شا + دا + بي  .

ت )مميز: از نشانه ي مميز ياخط مورب براي جدا كردن روز ، ماه ،سال و همچنين دو مصراع يا بيت استفاده مي شود ؛ مانند  : دانش آموزان سال اول دبيرستان ، با درخواست تاريخ 2 / 7 / 1379 موافقت مي گردد .شما مي توانيد شعر «سعدي » با مطلع :«بوي گل وبانگ مرغ برخاست / هنگام نشاط وروز صحراست » را به صورت سرود اجرا كنيد .

خود آزمايي درس ششم  ( شكل هاي زبان ) صفحه 33

1 - گونه ، لهجه ، گويش .

2 - «خوراك زبان » : در اين تركيب زبان نام عضوي از بدن است .

«زبان رنگ ها » : در اين تركيب زبان به صورت استعاري به كار رفته است و تعريف زبان شامل آن نمي شودو بيانگرحالت روحي ورواني است .

«زبان فارسي » : يكي از زبان هاي واقعي و انساني است و تعريف زبان شامل آن مي شود. زبان  وسيله اي براي ايجاد ارتباط و انتقال پيام است .

«زبان پـرنـدگان » «صـداي پرندگان » ، مفـهوم اســتعاري دارد ؛ چون آواهايي كه پرنـدگان – به صورت غريزي يا تقليدي – توليد مي كنند

 ويژگي هاي زبان انساني را ندارند .

3 - موجب مي شود انسان به امكانات پيچيده و گسترده اي دست پيدا كند ، به طوري كه با تعداد محدودي از آواها (واج ها ) نشانه هاي بسيار زيادي بسازد ( واژه ها ) و با اين نشانه ها بي نهايت پيام و جمله توليد كند .

4 ويژگي هاي زايايي : همان ويژگي اي است كه انسان را قادر مي سازد ، جمله هايي بسازد كه پيش از آن نه بكار برده و نه شنيده است ؛ بنابراين به سبب ويژگي زايايي ، ما مي توانيم به كمك نظام زبان ، كه خود محدود است ، جملات نامحدود بسازيم ؛ حتي جملاتي كه از پيش وجود نداشته اند وبيش از اين از كسي نشنيده ايم . مثال :

الف )تخته سياه در حالي كه خود را به ديوار چسبانده بود، با حيرت به بچه ها نگاه مي كرد .

ب ) سر وصداي بچه ها ،‌ سر كلاس را به دوران انداخته بود .

پ ) رديف نامنظم نيمكت هاي كلاس به صف بچه هاي كلاس اول ابتدايي مي مانست .

ويژگي نا به جايي : آن ويژگي زبان است كه اهل زبان را قادر مي سازد درباره ي چيزهايي سخن بگويند كه اکنون حاضر نيستند(چه زمان گذشته و چه آينده ) يآ حتی اصلأ وجود ندارند ؛ مثال :

الف ) در آينده آب كره ي ماه با لوله كشي از طريق زمين تأمين مي شود . (مربوط به آينده )

ب  ) غارنشينان حيوانات را براي گوشت وپوستشان شكار مي كردند . (مربوط به گذشته )

4                     تكليف دانش آموزان است .

6 زبان شكل هاي بسيار متنوعي به خود مي گيرد.  در زبان هاي انساني صداهاي بي معني با هم تركيب مي شوند

                                                                       جمله  

                              نهاد                                                                                    گزاره                                                                          

                         زبـان                                                                                   شكل هاي بسيار متنوعي به به خود مي گيرند.               

                        صداهاي بي معني                                                                  در زبان هاي انساني با هم تركيب مي شوند.

                       دومين ويژگي زبان انساني                                                      زايايي فوق العاده ي آن است .     

                       هر زبان در عين يگانه بودن                                                     شكل هاي گوناگوني به خود مي گيرد .

                      مهم ترين ويژگي زبان انسان                                                  دوساختي بودن آن است .

                      سومين ويژگي زبان انسان                                                       نابه جايي است .

درس هفتم  ( چرا املا مي نويسيم ؟ ) خودآزمايي ندارد .

 خودآزمايي درس هشتم ( ويژگي هاي فعل  1 )    صفحه  43

1 ديدن و پذيرفتن :

 

اول شخص مفرد

مصدر

ماضي ساده

ماضي استمراري

ماضي بعيد

ماضي التزامي

ماضي نقلي

مضارع اخباري

مضارع التزامي

آينده

ديدن

ديدم

مي ديدم

ديده بودم

ديده باشم

ديده ام

مي بينم

ببينم

خواهم ديد

پذيرفتن

پذيرفتم

مي پذيرفتم

پذيرفته بودم

پذيرفته باشم

پذيرفته ام

مي پذيرم

بپذيرم

خواهم پذيرفت

2-دوم شخص مفرد : ( دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

 

دوم

شخص

مفرد

مصدر

ماضي ساده

ماضي استمراري

ماضي بعيد

ماضي التزامي

ماضي نقلي

مضارع اخباري

مضارع التزامي

آينده

ديدن

ديدي

مي ديدي

ديده بودي

ديده باشي

ديده اي

مي بيني

ببيني

خواهي ديد

پذيرفتن

پذيرفتي

مي پذيرفتي

پذيرفته بودي

پذيرفته باشي

پذيرفته اي

مي پذيري

بپذيري

خواهي پذيرفت

3-سوم شخص جمع : (دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

 

سوم شخص جمع

مصدر

ماضي ساده

ماضي استمراري

ماضي بعيد

ماضي التزامي

ماضي نقلي

مضارع اخباري

مضارع التزامي

آينده

ديدن

ديدند

مي ديدند

ديده بودند

ديده باشند

ديده اند

مي بينند

ببينند

خواهند ديد

پذيرفتن

پذيرفتند

مي پذيرفتند

پذيرفته بودند

پذيرفته باشند

پذيرفته اند

مي پذيرند

بپذيرند

خواهند پذيرفت

4 نشسته است ، مي نگريست ، نمي پذيرد . مي رود ؛ مصدر ، بن ماضي  ، بن مضارع و صفت مفعولي بسازيد .

فعـــل

مصدر

بن ماضي =  ( مصدر مرخم )

بن مضارع

صفت مفعولي

آورده است

آوردن

آورد

آور

آورده

نشسته است

نشستن

نشست

نشين

نشسته

مي نگريست

نگريستن

نگريست

نگر

نگريسته

نمي پذيرد

پذيرفتن

پذيرفت

پذير

پذيرفته

مي دود

دويدن

دويد

دو

دويده

5 مي نويسد ، مي رود ، بروند ، خواهيم آمد ، مي آيند ، خواهند شنيد .

فعـــل

گذشته ي ساده

گذشته نقلي

گذشته بعيد

مي نويسد

نوشت *

نوشته است *

نوشته بود *

مي رود

رفت *

رفته است *

رفته بود *

بروند

رفتند

رفته اند                

رفته بودند

خواهيم آمد

 آمديم

آمده ايم

آمده بوديم

مي آيند

آمدند

آمده اند

آمده بودند

خواهند شنيد

شنيدند

شنيده اند

شنيده بودند

         در فعل هايي كه با ستاره مشخص شده اند ، شناسه ي «ـًـ د » به ф)) تبديل شده است .

6-  تكليف دانش آموز است .

7-  الف ) با واج هاي / ك ، ــِـ ،ت،ا، ب ، ر ،‌ ا ، د ، و ، س ،‌ ت ، د ، ا ، ر ، ــَـ ، م / 1- نشانه هاي ( واژه هاي ) «كتاب» ، « را » ، « دوست » ،

« دارم » را مي سازيم ؛ 2 با اين واژه ها جمله ي « كتاب را دوست دارم » مي سازيم .

 ب ) 1 با تركيب واج هاي / ش ، ــِ ، ع ، ر / واژه ي « شعر » را مي سازيم . 2 با تركيب واژه هاي « شعر » ، « آفرينش » ، « زيبايي » و

« است » جمله ي « شعر ، آفرينش زيبايي است » مي سازيم .

پ )  1- با تركيت واج هاي / ء ، ــِ ، ن ، س ،‌ا ،‌ن / واژه ي « انسان » را مي سازيم .2- با تركيب واژه هاي « انسان » «  تلاشگر» و « است » جمله ي « انسان ، تلاشگر است » مي سازيم .

8 تهيه ي لباس ، تعيين قيمت ،‌ تحقيق وبررسي ، اعماق دريا ،‌نامه ي مزبور ، راجع به درس ، تشكر و سپاسگزاري ،وهله ي اول ، ملوك گذشته .

خود آزمايي درس نهم  ( نگارش علمي ، نگارش ادبي ) صفحه 47



شرحی مختصر بر نی نامه - ادبیات پیش دانشگاهی - درس اول

تحميّديه سنتي پسنديده از گذشتگان ماست كه سر آغاز آثارشان را با حمد و ستايش الهي بنا نهاده اندو هر كدام به زباني صفت حمد دوست را گفته اند : يكي مي فرمايد : اي نام تو بهترين سر آغاز    و ديگري مي سرايد : به نام خداوندجان و خرد و آن ديگري مي نويسد : منّت خداي عزو جل و ....
ولي آنچه از زبان حضرت مولانا در سر فصل عرفاني اثر گران سنگ وي خود نمايي مي كند زباني است لطيف از دردي عميق .
عمق اين درد و زخم به اندازه اي است كه ناله ي عاشقانه ي آن پس از قرن ها در ارواح درد آشنا هم نوايي و مؤانست ايجاد كرده و مي كندبيان مولوي در هيجده بيت آغازين مثنوي معنوي كه  به  « ني نامه » شهرت يافته به گونه اي است كه حقيقت گم شده وجود انسان را نمايش مي دهد و در اين پرده تلاش شبانه روزي انسان را نشان مي دهد تا اينكه خود را به آن حقيقت نزديك و متصل كند .
بنابراين « ني » را مي توان كنايه از « نفس انساني » يا « روح و جان » انسان بدانيم و « نيستان » اشاره به « حقيقت كلي » يا همان « جوار حق تعالي » تواند بود . ممكن است فرض كرد كه « ني » كنايه از خود مولوي باشد . زيرا از سخنان و اشعار او بر مي آيد كه او خود را در سخن بي اختيار مي بيند و تمامي اين نواهاي شور انگيز را زاده ي عشق بي زبان و تأثير معشوق نهاني مي داند و در مثنوي و حتي غزليّات خود بار ها به آن اشاره كرده است .
«
ما چو ناييم و نوا در ما ز توست  / ما چو كوهيم و صدا در ما ز توست «
«
ما چو چنگيم و تو زخمه مي زني  / زاري از ما ني ، تو زاري مي كني «
«
ما چو شطرنجيم اندر برد و مات  /  برد و مات ما زتوست اي خوش صفات «

و در غزلي مي فرمايد :
« دهان عشق مي خندد كه نامش ترك گفتم من  /  خود اين او مي دمد در من كه ما ناييم و او نايي «
كاملاً در بيان حضرت مولانا آشكار است كه عشق بر آمده توسط پروردگار است . در حقيقت « ني عشق « را پروردگار مي نوازد . و هدف پروردگار از ايجاد عشق در وجود انسان ها رساندن آن ها به حقيقت هستي است .

ني نامه

1-  بشنو از ني چون حكايت مي كند       /    از جدايي ها شكايت مي كند .
شكايت و حكايت  :  جناس ناقص اختلافي             چون : قيد بي نشانه       / بيت سه جمله دارد
شارحان مثنوي ني را انسان عاشقي مي دانند كه ميان تهي است كه « ني زن « همان معشوق است كه آن را به آواز در مي آورد . « ني « را كنايه از مرد كامل ، روح قدسي نفس ناطقه و حتي كنايه از حقيقت محمديه دانسته اند . مولانا واژه ي « ني « را  28 بار در عنوان تمثيلي از « خود » استفاده كرده است .
جدايي ها : جدايي عاشق از معشوق – جدايي از عالم بالا – جدايي از خدايي كه مبدأ و سرانجام اوست و هم اوست كه مي فرمايد :
 « نفخت فيه من روحي » « من از روح خود در او ( آدم ) دميدم و در آيه « انا الله و انا اليه راجعون » همه از خداييم و همه به سوي او باز مي گرديم .مبدأ و سرآغاز ما را نشان مي دهد .

ارسطو مي گويد : انسان در بهشت بود  شكستن بالش باعث شد به جهان خاكي بيايد . و حافظ شيرازي به زيبايي آن را بيان مي كند كه : «  من ملك بودم و فردوس برين جايم بود            آدم آورد در اين  دير خراب آبادم »
و ابو علي سينا مي گويد : انسان مثل كبوتري است كه از مكان خود جدا شده و به اين دنياي خاكي آمده است .
معني روان : به نغمه ي ني گوش ده و توجه كن كه چگونه از جدايي خود از عالم بالا شكايت مي كند .

2- كز نيستان تا مرا ببريده اند     /      در نفير مرد و زن نا ليده اند .    
نيستان : محل رويش ني است كه منظور مولانا همان عالم بالا و ملكوت است
بريدن : در اينجا منظور خلقت آدم و نهادن آن در جسم آدم است .
نفير : ناله بلند و آواز بلند كه از روي درد و اندوه بر آمده باشد / مرد و زن : مجازاً  در معني كل موجودات و مخلوقات است .
( آرايه ي مجاز )
معني روان : از زماني كه مرا از نيستان ( عالم بالا و ملكوت ) جدا كرده اند همه موجودات همراه با فرياد هاي من ناله ي عشق سر داده اند . مصراع دوم : بيان درد فراق من بيان درد همه ي موجودات است .

3-سينه خواهم شرحه شرحه از فراق            تا بگويم شرح درد اشتياق
سينه : مجاز است از دل عاشق  / شرحه : به فتح اول پاره يي گوشت را گويند و شرحه شرحه يعني پاره پاره و مراد آن است كه در فهم مقصود، جنسيت و مناسبت شرط است و كسي تا اهل درد نباشد سخن درد مندان را فهم نتوان كرد :
« حال شب هاي مرا همچو مني داند و بس  /    تو چه داني كه شب سوختگان چون گذرد ؟ » 
« حديث عشق چه داند كسي كه در همه عمر  /   به سر نكوفته باشد در سرايي را »
شرح : باز كردن ، توضيح دادن    /  شرحه و شرح : جناس ناقص افزايشي در آخر
اشتياق : علاقه و شوق داشتن به چيزي است ، ميل قلب است به ديدار محبوب
در كلام مولانا اشتياق عبارت است از : كشش روح كمال طلب و خداجو در راه شناخت و ادراك حقيقت هستي
معني روان : براي بيان درد اشتياق شنونده اي مي خواهم كه اين دوري از حق را ادراك كرده باشد ( محرم راز     مي خواهم ) و دلش از داغ فراق معشوق و ميل رسيدن به او سوخته باشد .

4-- هر كسي او دور ماند از اصل خويش     /      باز جويد روز گار وصل خويش
اصل خويش : همان طور كه در بيت اول اشاره شد مبدأ و سر آغاز و جايگاه اصلي انسان در جوار حق تعالي و عالم بالاست كه مولانا آن را « نيستان » تعبير كرده است . و تلميح دارد به آيه ي : انّا الله و انّا اليه راجعون   . قرابت معنايي دارد با بيت :
ما ز درياييم و دريا مي رويم         ما زبالاييم و بالا مي رويم.
اصل و وصل : جناس ناقص اختلافي در حرف اول / روزگار وصل : با عنايت به آنچه گذشت و با توجه به فرموده ي حضرت حق كه:
 « من از روح خود در جسم آدم دميدم  » بيان كننده ي اين مطلب است كه روح آدمي جزئي از عالم بالاست . اما دچار فراق گرديده و در پيكر آدمي قرار گرفته و وصل صورت نمي گيرد مگر آن كه از جسم خود آزاد گردد و مرگ را در آغوش كشد .   
البته  كسي دور ماندن از اصل خويش را در صورتي مي فهمد كه اصل خويش را بشناسد و دقيقاً اين كلام ارزشمند است كه :
« من عرف نفسي فقد عرف ربه »  پس همه ي ني ها نمي نالند و در همه درد اشتياق وجود ندارد .
آنان گرفتار دنيايند و به  زنگوله هاي سرگرم كننده ي خويش دل بسته اند اين : « درد عشق » را نمي چشند .
معني روان : هركس از اصل و جايگاه اصلي خويش دور مانده باشد ، در جستجوي رسيدن به اصل خود و بازگشت به سوي خداست

5- من به هر جمعيتي نالان شدم   /     جفت بد حالان و خوش  حالان شدم
بد حالان : كساني هستندكه حركت آنها به سوي خدا كند است /
خوش حالان : رهرواني كه به ياري عشق با شتاب به سوي خدا مي روند و ار سير به سوي خدا شادمان اند .
بد حالان و خوش حالان : آرايه ي تضاد / نالان : صفت عالي از ناليدن  / جفت : همراه ، همدم
اشاره بدان است كه رهرو و طالب حقيقت گرفتار تعصب نباشد و به خيال خام دور از راه نيفتاد و مقصود خويش را در ميان هر قوم و طايفه اي جستجو كند و وسعت نظر داشته باشد و به يك راه و يك روش پابند نگردد . زيرا حقيقت همه جا هست و محدود به حدود خاصي نيست . و مولانا بر اين باور است كه از هر دلي مي توان راهي به حق يافت .   
معني روان : من با افراد مختلفي – چه آنان كه در سير به سوي حق كند هستند و چه آنان كه در سير به سوي كمال تند رو مي باشند – همدم و همنشين شدم .

 6- هر كسي از ظنّ خود شد يار من    /     از درون من نجست اسرار من
ظنّ : گمان / اسرار  : راز هاي پنهان در بازگشت به حق تعالي و معشوق ازلي و در جمله نقش مفعولي دارد . / يار من : مسند
مولانا در اين بيت عدم توجه به حقيقت روح را بيان مي كند و برداشت هاي سطحي و سليقه اي افراد را باز گو مي كند . ناله ي ني بد حالان را به خيالات و دلبستگي هاي مادي خود سرگرم و خردسند مي كند و خوش حالان را در طريق معرفت پيش مي برد . و هر يك از آن دو از ظن خود و بر اساس زمينه هاي ذهني و روحاني خود بانگ ني را دست دارند .
معني روان : همه ي كساني كه داستان عشق مرا شنيده اند و با من يار و همراه شدند از روي حدس و گمان در حد فهم خود مرا همراهي كردند ولي هيچكدام راز درون حقيقت ناله و آواز مرا در نيافتند .

7- سرّ من از ناله ي من دور نيست    /     ليك چشم و گوش را آن نور نيست .
دور – نور : جناس ناقص اختلافي در حرف اول  / نور : استعاره از معرفت و بصيرت
آن نور نيست : آن بصيرت و توان معرفت را ندارد . /  چشم ، گوش : مراعات النظير
چشم و گوش را مي توان مجازاً به معني انسان ها به شمار آورد .
معني روان : اسرار من در ناله هاي من نهفته است اما چشم و گوش و خواص ظاهري نمي تواند راز و حقيقت آن ناله را دريابد ، بايد چشم بصيرت داشت . ( فقط انسان هاي آگاه دل و درد آشنا )

8- تن زجان و جان ز تن مستور نيست         /         ليك كس را ديد جان دستور نيست .
ديد : مصدر مرخم ( ديدن )       دستور : اجازه  / جان و تن : مراعات النظير و تضاد       را : حرف اضافه ( براي )
جان و تن هر دو يكديگر را درك مي كنند اما آنچه ديده مي شود تن است . جان « جوهر مجرد » است  و با چشم ديده نمي شود . مطابق بيت قبل چنين رابطه ي ميان ني و راز ني نيز وجود دارد . 
معني روان : براي درك رازي كه در ناله هاي ني وجود دارد به حسي غير از حس ظاهري نيازمنديم . زير راز هاي ني مثل جان  نا ديدني است و براي درك راز ني بايد با چشم و گوش دل ادراك كنيم .

9-آتش است اين بانك ناي و نيست باد          /              هر كه اين آتش ندارد نيست باد
« نيست » در مصراع اول فعل منفي است و در مصراع دوم صفت است و به معني معدوم ، ناچيز و نابود مي آيد / باد –باد : قافيه و جناس تام هستند .  نيست – نيست : جناس تام و قافيه ي دوم بيت است / پس بيت رديف ندارد  / هر گاه يك بيت دو قافيه داشته باشد ذو قافتين مي گويند .
آتش در مصراع دوم استعاره از سوز و گداز عشق و ناله ي روح است / آتش و باد : تضاد با بيت مذكور با ابيات زير قرابت معنايي ارد : « عشق آن جمله است كاو چون برفروخت  / غير معشوق او همه عالم بسوخت »
« عشق آتش بود و خانه خرابي دارد  / پيش آتش دل شمع و پر پروانه  يكي است »
معني روان : آن چه از ني مي شنويم باد و هوايي بي ارزش نيست بلكه يك نغمه ي پر سوز و گداز است . هر كسي آتش عشق الهي را ندارد خدا كند نيست و نابود شود .

10-آتش عشق است كاندر ني فتاد            /           جوشش عشق است كاندر مي فتاد
بيت آرايه ي ترصيع  و موازنه  دارد  /.  آرايه تكرار در واژه هاي عشق است ، كاندر فتاد / آتش عشق : اضافه تشبيهي /
 ني ، مي : جناس ناقص اختلافي در حرف اول                 العشق صارم في الوجود : عشق در همه ي هستي جريان دارد
 اين عشق است كه باعث سوز و گداز ني مي شود و مي را به جوشش در مي آورد . آتش همه چيز را  مي سوزاند. عشق هم همه ي پليدي ها را در جسم انسان مي سوزاند . آتش سوزنده و گدازنده است . عشق هم مثل كوره اي است براي گداختن عاشق ،  آتش از مطهرات است عشق نيز عاشق را پاك و مطهر مي كند . 
معني روان : آن چه ني را به صدا در مي آورد . سوز و گداز عشق آتشين است . همان طور كه جوشش سراب به واسطه ي عشق است .

11- ني حريف هر كه از ياري بريد            /          پرده هايش پرده هاي ما دريد
پرده هاي اول به معني زآهنگ و مقام موسيقي است . از آهنگ هاي معروف موسيقي سنتي ايران نام هايي مثل      « پرده صفاهان » « عشاق » « بلبل » و به عربي حجاب و ستر گويند  اراده شده و پرده دريدن كنايه از افشاي سرّ و آشكار كردن راز مي باشد . زيرا موسيقي پرده از احوال نهايي صاحبدلان بر مي افكند و در آنان حالات مختلف ايجاد مي كند و از اين رو مي فرمايد : كه پرده ها و آهنگهاي ني ، پرده ي راز ما را پاره كرد و احوال نهايي ما را بر همه كس آشكار ساخت .
معني روان : ني همدم و همنشين كساني است كه معشوق حقيقي خود جدا مانده اند و نغمه ها و آهنگهاي ني سرّ و راز آنها را افشا مي كند و آشكار ا مي سازد .       آرايه هاي ادبي : پرده – پرده : جناس تام / پرده دريدن : كنايه

12- همچو ني زهري و ترياقي كه ديد             /         همچو ني دمساز و مشتاقي كه ديد
ترياق به كسر اول معرّب ترياك است كه اصل آن ثرياكا
Thriaka   يوناني است و در زبان فارسي مترادف كلمه پاد زهر و مقابل زهر به كار مي رود . چنانكه شيخ سعدي فرمايد : « هر غمي را فرجي هست و ليكن ترسم  / پيش از آنم بكشد زهر كه ترياق آيد »  و مثل « تا ترياق از عراق  آيد مار گزيده مرده باشد » و در اصطلاح اطبّا معجوني است كه در معالجه ي زهر هاي حيواني و امراض سخت استفاده مي شود و آن را ترياق فاروق يا ترياق كبير نيز گويند و ترياك نيز در كاربرد هاي شعرا و نويسندگان به همين معني مي آمده و حافظ نيز مي فرمايد : « اگر تو زخم زني به كه ديگري مرهم         و گر تو زهر دهي به كه ديگري ترياك »
موسيقي و سماع به عقيده ي عرفا بر كساني كه از سر هوي و هوس گوش دهند به منزله ي زهر است و براي اصحاب قلوب حكم ترياق و پاد زهر دارد و دل هاي مشتاق و بي تاب را آرامش مي دهد و اين بيت به اين عقيده اشارت مي كند .
دمساز : همدم ، همراز ، هم صحبت ، هم نشين / مشتاق : عاشق ، آرزو مند و راغب به چيزي
آرايه هاي ادبي : مصراع اول و دوم موازنه دارند  /  زهر و ترياق : تضاد و مراعات النظير
معني روان : هيچ كس زهر و پاد زهري مثل ني نديده است و هيچ كس همراز و همدم عاشق و آرزو مندي نديده است .
  13- ني حديث راه پر خون مي كند             /           قصه هاي عشق مجنون مي كند
راه پر خون : مجازاً معناي هراسناك و خطر ناك    /  راه پرخون كنايه از راه عشق نيز مي باشد
مصرع دوم تلميح آشكاري است به داستان ليلي و مجنون   /  مجنون : نماد عاشق حقيقي       ياد آور اين بيت خواجه حافظ مي باشد كه : « ناز پرورد تنعّم نبرد  راه به عشق   /  عاشقي شيوه ي رندان بلاكش باشد »
و با معناي ابيات زير قرابت دارد : « بحريست بحر عشق كه هيچش كناره نيست  /  آن جا جز آنم كه جان بسپارند چاره نيست »
يا « عشق شيريست قوي پنجه و مي گويد فاش / هر كه بگذشت زجان بگذرد از بيشه ي ما
معني روان : ني سخن از راه خطرناك عشق مي گويد كه پايان آن فنا شدن در راه معشوق است و داستان هاي عشق بازي عاشقاني مثل مجنون را مي گويد .

14- محرم اين هوش جز بي هوش نيست            /          مرزبان را مشتري جز گوش نيست
بيهوش : در اين بيت به معني نادان و بيشعور به كار نرفته و مقصود كسي است كه از عشق و حقيقت بيهوش و سرمست باشد .
« همان عاشق واقعي » و ممكن است كه مقصود كسي باشد كه حيله ورزي و چاره سازي نداند و نوعاً اهل دنيا اين گونه اشخاص را ابله و بيهوش مي دانند و مصراع دوم اين معني را تأييد مي كند / هوش : عشق
اگر زبان و گوش در معناي حقيقي به كار رفته باشند اندكي سبك به نظر مي رسند ولي مجازاً زبان معناي عاشق گويا و نالان و
 درد مند است و گوش نيز شخص درد آشنايي است كه از درد و ناله آن گوينده با خبر است . / مصراع دوم آرايه ي « تمثيل » دارد / زبان و گوش : مراعات النظير     مر : هميشه وابسته به « را » يي است كه بعد از آن مي آيد     « مرزبان را »  : براي زبان هوش و بيهوش از مصراع اول « پارادوكس » بوجود آمده است .  
معني روان : محرم حقيقي عشق كسي است كه عاشق و مدهوش و شيدا باشد . همان طور كه براي ادراك گفته هاي زبان وسيله اي به غير از گوش وجود ندارد .

15-  در غم ما روز ها بيگاه شد      /     روز ها با سوز ها همراه شد
روز و سوز : جناس ناقص اختلافي     /  بي گاه شدن : سپري شدن زمان
عمر عاشق همراه با سختي ها و رنج  فراوان است و غم و اندوه عاشق تا لحظه وصال به معشوق پايان ندارد و بايد اين بيت را در نظر داشت كه : « بگفتم : روز بيگاه است و ره دور است ، گفتا : رو           به من بنگر به ره منگر كه من ره را نورديدم
معني روان : روز هاي عمر ما در غم عشق به پايان رسيد و روز هاي زيادي از عمر ما با سوز و گداز عشق سپري شد .

16- روز ها گر رفت گورو باك نيست         /        تو بمان اي آن كه جز تو پاك نيست
بيت 7 جمله دارد / باك – پاك : جناس ناقص اختلافي            تو : مرجع ضميرش خداوند و عشق است
تنها آرزوي عاشق جاودانگي معشوق است و رسيدن به معشوق : مجنون مي گويد :
« از عمر من آنچه هست بر جاي  /    بستان بر عمر ليلي افزايي »  « كز عشق به غايتي رسانم   /    كو ماند اگر چه من نمانم «
بيت بي توجهي به گذر عمر و توجه مطلق به معشوق را تأكيد مي كند .
معني روان : اگر روز هاي عمر گذشت اهميتي ندارد . اي عشق  تو باقي بمان و جاودانه كه پاك تر از تو وجود ندارد .
 17-  هر كه جز ماهي ز آبش سير شد            /          هر كه بي روزي است ، روزش دير شد
معلوم است كه زندگاني ماهي بسته به وجود آب است و بي آن نمي تواند زندگاني كند . به عقيده ي مولانا همچنين عاشقي كه در عشق ثابت قدم باشد دور از معشوق نتواند زيست و سيري و ملالت در مورد او تصور نمي شود . براي اينكه سيري و ملامت صفت كساني است كه از روي هوي و هوس دوستي مي ورزند . و دقيقاً اين بيت سعدي به ياد مي آيد كه :
« روان تشنه بر آسايد از كنار فرات                مرا فرات ز سر بگذشت و تشنه ترم «
بي روزي : يعني محروم و بي نصيب ، يعني كساني كه از صرف وقت در طلب مقصود تنگدل مي گردد كه بي نصيبي و محرومي دامنگير او شده باشد وگرنه مرد طالب سرگرم طلب است و از گذشتن وقت باك ندارد زيرا وجود و خواهش و داعي نفساني بر طلب هر چيز به عقيده ي مولانا دليل كاميابي و توفيق و عدم آن نشانه ي عدم توفيق و علامت محرومي است .
ماهي : استعاره از عاشق و نماد عاشق واقعي  /  آب : نماد عشق ، درياي عشق الهي
بي روزي : بي نوا ، درويش ، بي بهره از عشق  /  روز ، روزي  : جناس ناقص افزايشي       تأكيد بيت بر سيري ناپذيري عاشق از عشق است .
« « سير شدن « در مصراع اول به معني بي ميل شدن است و كسي كه درد آشنا نباشد به درياي جذبه ي الهي و شناور شدن در آن ميلي ندارد .    « ملالي نيست ماهي را ز دريا                            كه بي دريا خود او خرّم نگردد «
معني روان : همه كس از عشق سير مي شود به غير از كساني كه مانند ماهي در درياي عشق الهي غوطه ورند . تنها عاشق است كه از غوطه خوردن در درياي معرفت و عشق سير نمي شود . و آن كسي كه در راه طلب ملول و خسته شود . بي نصيب و محروم ماند .

18-در نيابد حال پخته هيچ خام     /        پس سخن كوتاه بايد والسلام           پخته ، خام  :   تضاد / والسلام : يك جمله به شمار مي آيد .
پخته : كنايه از عارف با تجربه و واصل /  خام : كنايه از سالك بي تجربه و كسي كه راه عشق را طي نكرده باشد . اينان همان  « جز ماهياني « هستند كه از درياي معرفت الهي بهره اي نبرده اند .

قرابت دارد با : « دلا نزد كسي بنشين كه او از دل خبر دارد                به زير آن درختي رو كه او گلهاي تر دارد «
« حاصل عمرم سه سخن بيش نيست                         خام بدم ، پخته شدم ، سوختم «

معني روان : افراد بي بهره از عشق و بي نصيب از درياي معرفت الهي حالت عرفاني عاشقان واصل و عارفان با تجربه را درك نمي كنند ، پس سخن را بايد به پايان برد و تمام كرد .

منابع : 1- شرح  محمد استعلامي               2-  شرح كريم زماني

 


شرح

معنی و آرایه های شعرهای حفظی نیم سال اول پیش دانشگاهی

به نام او

  پيش دانشگاهي   نيم سال اول

شعر حفظي   مناجات     ص 8         

غزلي از سنايي قرن ششم     وزن : فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن  بحر : رمل مثمن مخبون

نوع ادبي : غنايي     توصيف : تخيلي

1- اي پادشاه (اي خدا) تو را ياد مي كنم زيرا تو پاك و خدا هستي و جز به همان راهي كه تو مرا به آن راهنمايي كني (يا تو آن راه را به من بنماياني ) به راه ديگري نمي روم .                    ملك استعاره از خدا

2- فقط درگاه تو را جست و جو مي كنم و تنها درپي فضل و بخشش تو هستم فقط ذكر توحيد و يگانگي تو را مي گويم زيرا تو سزاوار يگانگي هستي . بيت قافيه مياني دارد بين كلمات جويم ، پويم و گويم جناس و سجع ديده مي شود.

3- تو بسيار دانا ، بزرگ ، بخشنده و مهرباني . تو(به بندگان ) فضل و بخشش مي كني تو شايسته ي ستايشي .

آرايه : تنسيق الصفات ، بيت قافيه دروني دارد.

4- نمي توان تو را توصيف كرد زيرا تو در محدوده ي درك و فهم انسان جا نمي گيري ، نمي توان كسي را مانند تو تصور كرد زيرا تو در دايره ي فهم و تصور انسان قرار نمي گيري.

آرايه : بيت موازنه دارد  و مصراع اول تلميح به فرازي از خطبه اول نهج البلاغه مولا علي « الله لايدركه  بعد الهمم ولايناله غوص الفطن )

خداوند كسي است كه دور انديشي همت هاي والا او را درك نمي كند و ژرف نگري انسان هاي زيرك به او نمي رسد .

مصراع دوم تلميح به آيه ي قرآن : « ليس كمثله شي  هيچ چيز شبيه او نيست . »              جناس : فهم و وهم

5- تماماً بزرگواري ، شكوه ، علم و يقين (اطمينان قلبي ) هستي . تماماً نور وشادماني ، بخشندگي و پاداش هستي .

قافيه دروني ، آرايه : ترصيع   تلميح به آيات قرآن : الله نورالسموات و الارض . و ...

6- تو همه اسرار را مي داني و همه ي عيب ها را مي پوشاني و همه ي كم و زياد شدن ها به دست توست . جناس ، ترصيع ، تضاد ، تلميح مصراع اول به « الله عالم الغيب و الشهاده » يا ستار العيوب   مصراع دوم تلميح به آيه ي تعز من تشاء و تذل من تشاء ، واج آرايي .

7- تمام وجود سنايي تنها ذكر يگانگي تو را بر زبان مي آورد به اين اميد كه از آتش جهنم رهايي داشته باشد. يا (اميد است / شايد براي او (سنايي) از آتش دوزخ رهايي باشد .)                       مجاز : لب ودندان (وجود) ، آتش (كل عذاب ها)

تناسب : لب و دندان و روي    ، روي ايهام تناسب : 1- معني مورد نظر روي رهايي وجهي (دليلي) براي رهايي      2- روي : چهره كه با كلمات لب و دندان تناسب دارد.

غزل اكسير عشق  ص 49و 50         وزن : مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن

بحر: مضارع مثمن اخرب مكفوف محذوف     سعدي – سبك عراقي

1- (اي محبوب) ، تو از در داخل شدي و من از خود بيخود شدم . مثل اين كه از اين دنيا به دنياي ديگر رفتم . (مردم )   كنايه – تشبيه

2- منتظر بودم ببينم چه كسي از محبوب برايم خبر مي آورد. محبوب خود آمد و من بي هوش شدم . (كنايه ، استعاره ، تضاد ، تكرار)

3- گفتم او را ببينم به اين اميد (شايد) درد شور و اشتياقم آرام شود (تسكين يابد) ، او را ديدم ولي اشتياقم بيشتر شد. (شبه اشتقاق )

4- مثل شبنمي ناچيز مقابل آفتاب روي محبوب افتاده بودم . عشق به فريادم رسيد و من به والاترين مرتبه رسيدم . (تشبيه ، ايهام ، استعاره ، ايهام تناسب ، كنايه ، مجاز )

5- توانايي رفتن به حضور محبوب برايم ممكن نشد. با اينكه با پا و سر (با تمام وجود يا افتان و خيزان) به سويش شتافتم . يا با اينكه مدتي با پا و مدتي با سر (با اشتياق) به سويش رفتم . (جناس ، استعاره ، كنايه ، تضاد)

6- براي اينكه رفتن او را ببينم و سخن گفتن او را بشنوم ، با تمام وجود گوش و چشم شدم (محو تماشاي او شدم ) (لف و نشر ، كنايه ، تضاد)

7- من چگونه مي توانم او را تماشا نكنم (چگونه مي توانم نگاهم را از تماشاي او حفظ كنم ) مني كه با اولين نگاه صاحب بصيرت آگاه و بيدار شدم .  (مراعات نظير ، كنايه ، ايهام )

8- به تو وفادار نبوده ام  اگر يك روز يا يك لحظه خاطرجمع (آسوده خاطر) و شاد زندگي كرده باشم(يا درجمع نشسته باشم )ايهام .

9- او (معشوق) توجهي به صيد كردن و شكار من نداشت ، من خود با نگاه به او اسير شدم (من به او نگاه كردم و اين نگاه مثل كمندي شد و مرا در دام خود گرفتار كرد) (مراعات ، تشبيه )

10- (ديگران) مي گويند: اي سعدي ، روي سرخ و شاداب تو را چه كسي زرد و پژمرده كرد؟ (درجواب مي گويم ) : كيمياي عشق بر وجود بي ارزش من اثر گذاشت و مرا چون طلا ارزشمند كرد.

( تشبيه ،لف و نشر ، كنايه ، ايهام تناسب ، جناس ، مراعات ، تضاد ، استعاره )

غزلي از حافظ   سبك عراقي   ص 51 و52

وزن : فاعلاتن   فعلاتن    فعلاتن   فعلن بحر رمل مثمن  مخبون محذوف

نوع ادبي : غنايي (عرفاني)  نوع توصيف : نمادين

1- روز جدايي و شب فراق دوست به پايان رسيد . فالي گرفتم  ستاره ي نيك بختي درحال حركت بود در نتيجه كارم به سامان شد (دوري و جدايي به پايان رسيد. )

آرايه : تضاد ، تلميح به باور گذشتگان در تاثير ستارگان ، جناس ، مراعات : فال و اختر .

2- آن همه ناز و فخر فروشي كه پاييز انجام مي داد عاقبت با وارد شدن بهار به پايان رسيد.(با آمدن ابواسحاق دولت پيرحسين پايان پذيرفت . )

آرايه : تضاد، تهكم و طنز ، تشخيص

3- خداي را سپاس مي گويم كه با اقبال و روي آوردن گوشه ي تاج گل (دوران اقتدار گل) تكبر و خودپرستي باد دي و قدرت خار سپري گرديد.

آرايه : ايهام تضاد (شوكت ) ، كنايه ، تهكم ، تضاد ، ايهام : اقبال ( 1 - بخت ،2-  روي آوردن ) تشخيص

4-به صبح اميد كه درپرده ي غيب گوشه نشين شده بود بگو بيرون بيا (طلوع كن ) زيرا كار شب تيره ي نوميدي به پايان رسيد.

تشبيه ، تضاد ، تشخيص

5- آن پريشاني و آشفتگي شب هاي دراز دوري و اندوه دل در پناه حمايت محبوب به انتها رسيد .

آرايه : مراعات ، سايه ي گيسو : ايهام   ( سايه (در معني واقعي ) ، پناه (حمايت)       تضاد بين دو مصراع  پريشاني شب ها   با سايه گيسوي نگار

6- با اين كه دولت تو روي نموده ولي من به دليل بدعهدي و پيمان شكني روزگار ، هنوز باور ندارم كه قصه ي طولاني غم و غصه ي ما به پايان رسيده باشد.     آرايه : تشخيص

7- اي ساقي ، به ما لطف و مرحمت نمودي – ساغر و پياله ات هيچگاه از شراب خالي نباشد . زيرا با تدبير و چاره جويي تو بود كه آشفته حالي ما كه از ننوشيدن باده پديد آمده بود – برطرف گردد. آرايه : مراعات     ساقي : استعاره

8- هرچند كسي از دوستان ، حافظ را به حساب نياورد ولي خدا را سپاس مي گويم كه غم و اندوه بي حد و اندازه ي ما به پايان رسيد.

قطعه مست و هشيار از پروين اعتصامي  ص 80 ، 81 و82

قالب قطعه   وزن : فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن بحر: رمل مثمن محذوف  نوع ادبي : تعليمي (انتقاد اجتماعي ) نوع توصيف : نمادين

1 – محتسب (مامور شرعي ، ماموري كه كار وي نظارت بر اجراي احكام دين بود) در راه ، مستي را ديد و يقه ي پيراهنش را گرفت . مست گفت اي دوست اين پيرهن است ، افسار چارپا نيست (كه تو آن را اين جور مي كشي )  (مراعات نظير)

2- گفت : مست هستي ، به همين دليل هنگام  راه رفتن افتان و خيزان مي روي و تلو تلو مي خوري . پاسخ داد: تقصير راه رفتن من نيست ، گناه از ناهمواري راه (اوضاع نابسامان و فساد اجتماعي ) است . (كنايه )

3- گفت : بايد تو را تا خانه قاضي ببرم. گفت برو ، صبح بيا ، قاضي نيمه شب خواب است . (صبح و نيمه شب تضاد – رو ، آي  : تضاد )

4- گفت : خانه والي به اينجا نزديك است به آنجا برويم (تاحكم صادر كند) گفت : از كجا معلوم است والي خود در ميخانه نباشد . (تكرار واژه ي والي)

5- گفت : تاوقتي به داروغه (واژه تركي مغولي : كلانتر ، سردسته نگهبانان ) بگويم تو در مسجد بخواب . گفت من گناهكارم و مسجد خوابگاه افراد بدكار نيست . (تكرار)

6- گفت : پنهاني ديناري به من بده و خود را نجات بده . گفت : كار دين با درهم و دينار و رشوه درست نمي شود ، رشوه خواري در دين حرام است . (اگر كارمن طبق قوانين شرع خلاف است با پول و رشوه درست نمي شود . اشاره به رشوه خواري در زمان شاعر. ) تصدير ، مراعات

7- گفت : براي تاوان گناهت ، لباست را از تن بيرون مي آورم . گفت لباسم پوسيده است و فقط نقشي از تاروپود آن باقي مانده است . (پيام : فقر اجتماعي )

8- گفت : خبرنداري كه به علت تعادل نداشتن كلاه از سرت افتاده است . (يا خبرنداري كه به علت مستي بي ادبي كردي ) گفت : بايد در سرعقل باشد ، كلاه نداشتن كه مايه ي ننگ و عار نيست .

(كلاه از سرافتادن : كنايه – سرو كلاه : مراعات ، تكرار)

9- گفت : بسيار شراب خوردي ، به همين دليل چنين از خود بيخود شدي . گفت : اي ياوه گو صحبت كم و زياد خوردن نيست ، اگر نفس عمل بد است ، انسان چه كم خورده باشد و چه زياد ، در هر حال بد كرده است . (كم و زياد : تضاد)

10- گفت : افراد عاقل و هشيار بايد مردم مست را حد شرعي بزنند. گفت : برو هشياري (در اين ديار) پيدا كن تا مرا حد بزند ، مساله اين است كه اينجا هشياري پيدا نمي شود . (هشيار : آرايه تكرار – تضاد)

يادآور گفتار معصوم : اولين سنگ را كسي بزند كه گناهي نكرده باشد.

 

شعر حفظي از خيام نيشابوري :    قالب  : رباعي   قرن 5 و6    صفحه ي 78

وزن هر سه رباعي : مستفعل   ، فاعلات  ، مستفعل   فع يا (مفعول  مفاعلن مفاعيل فعل )

بحر = هزج  مثمن   اخرب  مقبوض  محذوف        نوع ادبي :       - تعليمي

رباعي اول : بيت 1- آن قصري كه جمشيد در آن جام شراب را به دست مي گرفت و مي نوشيد ، اكنون محل زاييدن آهو و استراحت گاه روباه شده است (منظور: آن كاخ پر رونق و آباد امروز ويرانه و محل زندگي وحوش شده است )

 آرايه : كنايه  1- جام گرفتن = به عيش و نوش پرداختن   2- آهو بچه كردن  و روبه آرام گرفتن      مراعات: آهو ، روباه

بيت 2 : بهرام (پادشاه ساساني) كه همواره گورخر شكار مي كرد ديدي كه چگونه عاقبت مرد . پيام : ناپايداري قدرتها و زوال مقام ها

آرايه = جناس تام   گور – گور     واج آرايي گ               گور بهرام گرفت = كنايه و تشخيص

رباعي دوم :

بيت 1 : برخيز (از سستي و اندوه بيرون بيا) و غم و غصه جهان گذران و فاني را مخور / بنشين ولحظه اي را به شادماني و نشاط سپري كن .   آرايه = تضاد    برخيز و بنشين    جناس تام = گذران اول = گذرنده   و گذران دوم = بگذران . سپري كن   تضاد = غم و شادماني

بيت 2 : اگر در سرشت و طبيعت جهان وفاداري وجود داشت به مردم قبل از تو وفا مي كرد و نوبت از آنان به تو نمي رسيد.    آرايه : تشخيص مصراع اول

رباعي سوم :

بيت 1 : آنان كه در بردارنده  دانش و فضيلت و آداب شدند (يا آنان كه فضيلت و آداب همچون اقيانوسي وجودشان را در بر گرفت ) و در جمع افراد صاحب كمال همچون شمعي نورافشان ياران خود گرديدند.

بيت 2 : از اين دنياي تاريك و ناشناخته رهي بيرون نبردند (آنان نيز به حقيقتي دست نيافتند ) بلكه همه سخنانشان افسانه و خيال بافي بود و عاقبت نيز مردند.

دو بيت موقوف المعاني است   آرايه = مراعات = شب ، افسانه و خواب

شب = استعاره از دنيا   در خواب شدن كنايه از مردن

     ايهام = محيط  : 1- دربردارنده     2- اقيانوس

آورده اند كه ...    صفحه ي 22                    از كليله و دمنه نصرا... منشي باب 8 ( باب بوف و زاغ)

پارسايي براي قرباني كردن گوسفندي خريد. در راه طايفه ي دزدان او را ديدند . طمع كردند و با يك ديگر قرار گذاشتند كه او را فريب دهند و گوسفند را از او بگيرند . پس يك نفر (از آنان) پيش او آمد و گفت : اين سگ را كجا مي بري ؟ ديگري گفت : آيا اين مرد قصد شكار دارد كه (قلاده ي ) سگ در دست گرفته است ؟ سومي با او هم صدا شد و گفت : او در لباس صالحان است اما زاهد و پرهيزگار به نظر نمي آيد ، زيرا پارسايان با سگ بازي نمي كنند و دست و لباس خود را از تماس با سگ حفظ مي كنند .

به همين شيوه چيزهايي (سخناني) مي گفتند تا شكي به دل زاهد افتاد و خود نيز به شك و ترديد افتاد و گفت كه ممكن بوده است كه فروشنده ي اين (حيوان) جادوگر بوده است و چشم بندي و جادو كرده است . خلاصه گوسفند را گذاشت و رفت و آن جماعت گرفتند و بردند .

آرايه : سگ مجاز از قلاده ي سگ (سطر چهارم)  درجمله = خلاصه ، متهم گردانيد = كنايه (به شك و ترديد افتاد) .  با توجه به نتيجه اي كه در خود كليله از اين داستان گرفته شده است : « اين مثل بدان آوردم تا مقرر گردد به حيلت و مكر ما را قدم در كاري بايد نهاد ، و آن گاه خود نصرت هر آينه روي نمايد.»

پيام آن : رسيدن به هدف با مكر و حيله،  القاي انديشه ي  فريب كاري .

آورده اند كه ...    صفحه ي 46     از گلستان سعدي باب چهارم (درفوايد خاموشي )

         يكي از شاعران پيش امير دزدان رفت و شعري در ثنا و ستايش او خواند. (امير) دستور داد تا لباس او را بكنند و او را از ده بيرون كنند . شاعر بيچاره برهنه در سرما مي رفت . سگها به دنبال او دويدند . خواست سنگي بردارد و سگها را از خود براند . زمين در اثر سرما يخ بسته بود . عاجز و درمانده شد . گفت : اين ها چه مردمان حرام زاده اي هستند ، سنگ را بسته اند و سگ ها را رها كرده اند .

امير از دور ديد و شنيد و خنديد و گفت : اي فرزانه (اي بسيار دانا) ، از من چيزي بخواه . گفت : لباس خود را مي خواهم اگر آن ها را به من ببخشي و لطف كني .

شعر : آدمي به خير و نيكويي ديگران اميدوار مي باشد ، من به خير تو اميدي ندارم ، دست كم به من شري نرسان  .

آرايه : سنگ ، سگ : جناس افزايشي  بسته و گشاده : تضاد ، بركنند و كنند :  بنا بر نظريه برخي ادبا جناس دارد بدون احتساب پيشوند ، پيام : هرسخن جايي و هر نكته مكاني دارد . عاقبت ثناگويي برنا مردمان .    بيت ارسال المثل است .

آورده اند كه ...      حكايتي از گلستان سعدي « حكايت 28 از باب اول در سيرت پادشاهان » صفحه ي58                                                                       

          درويشي گوشه نشين (وارسته از تعلقات دنيا) گوشه ي صحرايي نشسته بود. پادشاهي از كنار او (از كنار گوشه ي عزلت او ) عبور كرد.درويش– از آن جا كه لازمه ي ملك  قناعت (= قناعتي كه مثل پادشاهي مي باشد) است سربلند نكرد و به او توجهي نكرد. پادشاه – نيز از آن جا كه لازمه ي وقار و شكوه سلطنت است – رنجيده خاطر شد و گفت : اين گروه صوفيان مثل حيوانات اند و لياقت و انسانيت ندارند . وزير به نزد درويش آمد و گفت : اي جوان مرد ، پادشاه زمين از كنار تو گذشت ، چرا تعظيم نكردي و شرط ادب را به جا نياوردي ؟ درويش گفت : به پادشاه بگو ، توقع و انتظار تعظيم و خدمت از كسي داشته باش كه از تو انتظار نعمت و مالي داشته باشد و نكته ي ديگر ، بدان كه پادشاهان براي حفظ و نگهداري رعيت و مردم پادشاه شده اند (پادشاهي خود را از قبل نگهداشت مردم دارند ) نه اينكه مردم آمده اند تا از پادشاهان اطاعت كنند .

پادشاه نگهدار و محافظ درويش است هرچند كه آسايش و آرامش در سايه ي شكوه دولت پادشاه حاصل مي شود.

(همان طور كه ) گوسفند براي چوپان و درخدمت او نيست بلكه چوپان و شغل چوپاني براي خدمت و محافظت گوسفند به وجود آمده است .  (اسلوب معادله )

گفتار و سخن درويش در نظر پادشاه استوار و سنجيده آمد ، گفت : از من خواهش و درخواستي بكن . گفت مي خواهم كه بار ديگر مايه ي زحمت من نشوي .

گفت : اندرزي به من بده . گفت  : اكنون كه قدرت و نعمت در اختيار داري مردم را درياب (يا لحظه ها را درياب) زيرا دولت و قدرت و پادشاهي يك جا نمي ماند و از دستي به دست ديگر مي رسد .

دكتر خزاعلي مجرد را به معني عاري از آلودگي و علايق دنيوي آورده است .

از آن جا : به علت آن كه / سطوت : خشم و صولت و شكوه

خرقه پوشان : كنايه از اهل تصوف خرقه تنها متاع دنيوي است كه درويش در اختيار دارد.

سلطان روي زمين : در قديم ، هر ملتي بر اثر غرور قومي چنان مي پنداشت كه پادشاه كشور وي ، سلطان روي زمين و قبله ي عالم است .

قالب شعر: قطعه    فر : جلال و شكوه و زيبايي و نور و با فره و فرخ و فرخنده هم ريشه است . غالباً فر را به تشديد تلفظ مي كنند . ولي فر مشدد لفظي عربي = فرار كردن و گريختن است و البته درشعر آن را مشدد خواندن به ضرورت و اقتضاي وزن شعر است .

بيت دوم تمثيل

 عبارت همي خواهم كه دگر باره زحمت من ندهي نظير گفتار ديو ژانوس حكيم است ، مي گويند : اسكندر به ديدار وي آمد . او در خم منزل كرده بود . اسكندر خواست با او گفتگو كند وي خودداري كرد. اسكندر گفت : از من حاجتي بخواه . گفت : مي خواهم ميان من و آفتاب حايل نشوي . (درجمله ي : آن همي خواهم   آن : مفعول   و جمله ي بعد از همي خواهم مرجع آن مي باشد.

بيت : هست و دست : جناس   پيام بيت : ناپايداري قدرت    پيام حكايت : ترك علايق و عزلت و آزادگي و شجاعت .  آرايه تكرار و واج آرايي .

شعر حفظي   ص 59      وقت سحر  

قالب شعر       غزل از حافظ  وزن فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن بحر: رمل مثمن مخبون  محذوف

در بيشتر ابيات در ركن اول اختيار وزني فاعلاتن به جاي فعلاتن آمده است .

نوع ادبي : غنايي (عرفاني )  نوع توصيف   نمادين

1- ديشب سحرگاهان از اندوه تعلقات دنيوي مرا آزاد كردند و در آن تاريكي شب ، آب زندگي جاوداني عشق و معرفت را به من دادند.

آرايه : تناسب : ظلمت شب با آب حيات زيرا چشمه ي آب حيوان درون ظلمات است .

2- با تابش نور ذات حق مرا از بند خودپرستي آزاد كردند و از جام تجلي صفات شراب معرفت به من نوشاندند.

تجلي صفات: جلوه گر شدن صفات حق بر مخلوق .

مصراع اول تلميح به آيه ي 143 سوره ي اعراف «ولما جاء موسي لميقاتنا و كلمه ربه قال رب ارني ... »

چون موسي با هفتاد نفر بزرگان قومش كه انتخاب شده بودند وقت معين به وعده گاه ما آمد و خدا با وي سخن گفت موسي عرض كرد كه خدايا خود را به من آشكار بنما كه تو را مشاهده كنم . خدا در پاسخ او فرمود كه مرا تا ابد نخواهي ديد و ليكن در كوه بنگر اگر كوه به جاي خود برقرار تواند بود تو نيز مرا خواهي ديد . پس آن گاه كه نور تجلي خدا بركوه تابش كرد كوه را متلاشي ساخت و موسي بيهوش افتاد ... »

ابتدا شعشعه انوار ذات الهي را ديدم كه هم چنان كه موسي را در كوه طور از خود بيخود كرده بود مرا هم از خود بيخود ساخت و آن گاه صفات الهي بر قلبم تجلي كرد كه هم چون باده اي سكر آور بود.

3- چه بامداد فرخنده و چه شامگاه خجسته اي بود آن شب قدر ( آن شب مراد) كه برات و فرمان آزادي از قيد خودخواهي را به من دادند.

( شب قدر از شب هاي متبرك است و مناسبت آن با برات دادن : رسم سلاطين چنين بوده كه در اين شب هركس از رعايا خراج خود را داده باشد نوشته اي به اين مضمون كه خراج را تماماً داده است به او مي داده اند و آن را برات مي گفته اند . قول ديگر آن است كه خداوند در اين شب امر به نوشتن براتي براي خلاصي مومنان از آتش دوزخ مي دهد . )

4- بعد از اين روي من به سوي آينه اي خواهد بود كه جمال معشوق در آن نمودار است ، زيرا در آن جا از جلوه ي ذات الهي به من خبر دادند.

يعني براي پي بردن به ذات معشوق بايد به جمال او توجه داشت زيرا جمال هركس آيينه اي است كه ذات او در آن تجلي مي كند .

در نظر عارف چون سراسر جهان مصنوع دست خالق است ، از چگونگي صانع خود حكايت دارد ، مثل هر مصنوعي نمودار ميزان قدرت و روش كار صانع خويش است و عارف بايد با تامل در اين آينه به اوصاف معشوق پي برد. پس جهان آيينه ي وصف جمال معشوق است . مي گويد بعد از اين روي خود را منحصراً به سوي اين آيينه مي كنم و به تامل در آن مي پردازم .

آيينه ي وصف جمال مي تواند دل عارف نيز باشد .

آرايه : آيينه استعاره از دل عارف يا سراسر هستي است كه چون آيينه اي جمال حق را وصف مي كند )     « و» در مصراع اول به معني« به ، با» و حرف اضافه است .

5- اگر به مراد دل رسيدم و شاد شدم شگفت نيست ، زيرا سزاوار اين شادي و كامروايي بودم و اين ها را محبوب به عنوان صدقه (زكات ) به من ارزاني داشت .

زكات : خلاصه چيزي ،  در فقه آن چه به حكم شرع به درويش و مستحق دهند.

يعني من استعداد و شايستگي طي مراحل عالي را داشتم و به اين توفيق رسيدم ، پس عجيب نيست .

منظور از اين ها در اين بيت : 1- نجات از غصه      2- آب حيات    3- بيخود شدن از شعشعه ي پرتوذات

4- دادن باده ي تجلي صفات 5- شادي و كامروايي .

6-فرشته خوش خبر آن روز به من مژده رسيدن به اين دولت و اقبال را داد كه در برابرجور و جفاي او به من صبر و پايداري عطا كردند .

مقصود اين كه بر اثر صبر و تحمل در برابر مشكلات راه عشق بود كه سرانجام  به مقصود رسيدم .

7- اين همه شيريني كه از كلام من تراوش مي كند مزد شكيبايي ورزيدن بر محنت هاي عشق و طلب است كه به سبب تحمل آن ها به من شاخ نبات مقصود را بخشيدند .

آرايه : شهد و شكر كنايه از سخنان شيرين   صبر : ايهام تناسب دارد ، معني مورد نظر  1- تحمل و شكيبايي   2- معني دوم حنظل يا هندوانه ي ابوجهل است كه ميوه ي بسيار تلخي است و با كلمات شهد وشكر تناسبي از نوع تضاد برقرار مي كند( ايهام تضاد)

توضيحاتي درباره ي شاخ نبات :

1- شاخ نبات: آن چه به صورت شاخ (= شاخه ) در كوزه هاي نبات بر رشته ها بسته شود. اما در اين غزل استعاره است براي معبود و محبوب شيرين حركات . (درجستجوي حافظ از ذوالنور)

2- در فرهنگ آتند راج شاخ نبات نام معشوقه ي حافظ ذكر شده است .

3- شاخ نبات : شاخه ي گياه ، شاخه نباتات . شاخ نبات را غالب شارحان نام زني دانسته اند . دكتر زرين كوب مي نويسد : نام اين زن را افسانه هاي بعد شاخ نبات خوانده اند اما آن شاخ نبات كه در شعر حافظ به آن اشارت ها هست ، يك نام نيست ، كنايه است از هر معشوق شيرين كه وصل او مي تواند كام عاشق را شيرين بدارد .

4- گرچه هنوز در عصر ما نبات خانم به عنوان نام يك زن شناخته مي شود ، ولي به گمان نگارنده (حسينعلي هروي ) شاخ نباتي كه در بيت آمده با شاخه گياه – نباتات – مناسبت معني دارد و مراد از آن همان قلم ني است كه با آن مي نويسند ، پس شاخه گياه است ، نه نام يك زن . مي گويد اينكه سخن من تا اين حد شيرين شده بدين جهت است كه دركار نوشتن شتاب زدگي نكرده ام پس اجر خود را كه كلام شيرين است از اين شاخه نبات – قلم خود – دريافت داشته ام مقايسه شود با :

كلك حافظ شكرين ميوه نباتي ست به چين        كه در اين باغ نبيني ثمري بهتر از اين

در اين بيت نيز شاعر كلك خود را نبات يعني گياه ني معرفي كرده است .(شرح حافظ از حسينعلي هروي)

5- اراده ي استوار حافظ و دعاهاي شب زنده داران سحر خيز بود كه مرا از گرفتاري غم و اندوه روزگار نجات داد.

يعني اين توفيقي كه در سير مراحل عرفاني به دست آوردم بر اثر همت و پشتكار خودم و نيز دعاي اهل دل بوده است .

بند غم : تشبيه

منابع : حافظ خطيب رهبر و شرح غزلهاي حافظ از حسين علي هروي

آورده اند كه ...    ص 79

حكايتي از كتاب روضه ي خلد از مجد خوافي (قرن هشتم ) اين كتاب ، يكي از كتاب هايي است كه به تقليد از گلستان سعدي نوشته شده است .

يكي در جنگ احد حضور داشت ، گفت بسياري از ياران پيامبر در اين جنگ شهيد شدند ، آب برداشتم و اطراف تشنگان مي گشتم (درمتن حكايت شناسه ي اين فعل به قرينه لفظي حذف شده است .) تا ببينم چه كسي هنوز جان دارد ( رمقي از حيات در او باقي است .) سه تن از ياران را زخمي يافتم ، از تشنگي        مي ناليدند . وقتي آب به نزديكي يكي از آنان بردم ، گفت : به آن مجروح ديگر بده زيرا از من تشنه تر است . به نزد دومي بردم او نيز به سومين مجروح اشاره كرد و سومي نيز به اولي اشارت نمود . به نزد اولي برگشتم از تشنگي مرده بود ، به نزد دومي و سومي رفتم ، آنان نيز فوت كرده بودند .(جان دادن كنايه از مردن )

زندگي جوان مردان به اين شيوه بوده است كه جان خود را از روي جوان مردي مي بخشيدند و به اتفاق و همراهي با هم ، براي نجات و زندگي يكديگر ، مرگ خود را بر مي گزيدند .

قالب شعر : قطعه        پيام : ايثار و از خود گذشتگي

شعر حفظي   صفحه 80         روز وداع ياران

 قالب : غزل     شعر از سعدي     وزن مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مستعفلن فعولن مستفعلن فعولن )

بحر مضارع مثمن اخرب  ( وزن دوري )

نوع ادبي : غنايي ( عاشقانه )  توصيف : تخيلي     اين شعر در شروع شدن با فعل متاثر از معلقه ي امروالقيس سروده شده است .

1- اجازه بده تا مانند ابر بهاري گريه كنم زيرا در روز خداحافظي ياران از شدت ناراحتي حتي سنگ نيز  مي نالد و مي گريد .

آرايه : واج آرايي ، تشبيه ، تشخيص (استعاره ي مكنيه ) اغراق

2- هركسي روزي شراب جدايي چشيده باشد و طعم جدايي را حس كرده باشد مي داند كه جدايي اميدواران (كساني كه به هم اميد بسته اند ) سخت و طاقت فرسا خواهد بود .

آرايه : تشبيه بليغ (شراب فرقت )  واج آرايي ش

3- به شتربان احوال چشم گريان مرا بگوييد تا در روزي چنين باراني (روزي كه من چنين مي گريم كه گويي از آسمان سيل مي بارد !) كجاوه بر شتر نبندند . = آماده و مهياي سفر نشود .

آرايه : مراعات نظير ، تشبيه  پنهان و مضمر (اشك به باران ) اغراق  واج آرايي « ا »

4- در چشم هاي ما اشك حسرت گذاشتند (ما را گريان و حسرت زده كردند ) مانند چشم گنهكاران كه در قيامت گريان است .

آرايه : تشبيه    نوع را : فك اضافه        واج آرايي « ا »     

نكته ي جالب در واج آرايي مصراع اول بيت 1 و3 و4 اين است كه هرجا بحث گريستن است شاعر با واج «ا» صنعت نغمه ي حروف مي سازد تا  تداعي گر هاي هاي گريه باشد.

5- اي صبح شب زنده داران ، جانم از انتظار به لب آمد (طاقتم به سر رسيد ) از بس كه مانند شب  روزه داران تاخير كردي و نيامدي .

آرايه : تشخيص ، تشبيه

هم مضمون با اين بيت ها ( ازسعدي )

به چه دير ماندي اي صبح كه جان من برآمد       بزه كردي و نكردند مؤذنان صوابي

يا

شب عاشقان بيدل چه شبي دراز باشد                تو بيا كز اول شب در صبح باز باشد

6- چندين رنج و حكايتي كه تاكنون از ماجراي عشق تو بر شمرده ام حتي به اندازه ي يكي از هزاران اندوه دلم نيز نبوده است . آرايه : اغراق

7- اي سعدي . اين عشق و محبت در طي روزگاران طولاني به دل من نشسته است . پس نمي توان آن را به راحتي از دل بيرون كرد مگر روزگاران درازي از آن بگذرد .

آرايه ها : تكرار  ، كنايه   = مهر بردل نشستن  : علاقه مند و عاشق شدن .      واج آرايي : ن

8- چه قدر براي تو ( از رنج خود = رنج فراق ) حكايت كنم ، شرح آن به همين اندازه كافي است ، بقيه ي آن را جز به غمگساران (كساني كه رنج و غم انسان را مي زدايند ) نمي توان به كس ديگري گفت .

آرايه : واج آرايي

آورده اند كه ...     صفحه  98         حكايتي از اخلاق الاشراف نوشته عبيد زاكاني   طناز قرن هشتم

       مرگ بزرگي از ثروتمندان – كه در ثروت ، قارون روزگار خود بود – فرا رسيد ، از ادامه ي زندگي نا اميد شد . فرزندان خود را كه بچه هاي خاندان بخشش و سخاوت بودند ! حاضر كرد و گفت : اي فرزندان ، روزگاري دراز براي جمع آوري ثروت زحمت سفر و حضر تحمل كردم (حضر متضاد سفر) و گلوي خود را با پنجه ي گرسنگي فشار دادم .( گرسنگي كشيدم ) تا توانستم اين چند سكه ي طلا را بيندوزم . برحذر باشيد (از بي مبالاتي ) يا مراقب باشيد (زنهار : صوت تحذير و تنبيه ) و از نگهباني و مراقبت آن غفلت نكنيد و به هيچ وجه آن را خرج نكنيد و مطمئن باشيد كه خداوند ، طلا (مجازاً مال و ثروت ) را عزيز و گرامي خلق كرده است پس هركس آن را خوار و بي مقدار بشمارد ، خوار و ذليل   مي شود ، اگر كسي به شما بگويد كه پدرتان را در خواب ديدم كه خوراك گوشت مي خواهد (كه برايش فاتحه دهيد) برحذر باشيد و فريب مكر ان را نخوريد زيرا من چنين نگفته ام و مرده غذا نمي خورد. (حتي) اگر من خود نيز در خواب به شما ظاهر شدم (به خواب شما آمدم) و همين را از شما به التماس بخواهم به آن توجه نكنيد ، زيرا آن خواب ، كابوس و روياي پريشان ناميده مي شود ، احتمالاً شيطان اين خواب را در نظر شما آورده است . من چيزي را كه در طول زندگي خود نخورده ام در مرگ خود آرزوي آن رانمي كنم . اين سخن را گفت و جان به نگهبان جهنم تسليم كرد . (كنايه : مردو به جهنم رفت)

نكات: (اكابر جمع مكسر اكبر ، بزرگي كه قارون ...  : تشبيه و تلميح : جگرگوشگان كنايه از فرزندان

طفلان خاندان كرم : طنز و تهكم      سفر و حضر : تضاد ، سر پنجه گرسنگي : استعاره مكنيه . (عزيز و خوار) و (زندگي و مردگي )تضاد : پيام : تحقير و مذمت خست و مال دوستي 

شعر حفظي       شراب روحاني     صفحه 109

قالب غزل از شيخ بهايي (قرن 10 و11 )

وزن : فاعلات مفعولن   فاعلات  مفعولن   (وزن دوري ) بحر  مقتضب مثمن مطوي مقطوع .

نوع ادبي : غنايي (عرفاني) نوع توصيف : نمادين

1- اي ساقي ، از آن شراب روحاني و معنوي (شراب معرفت و عشق ) جامي به من بده تا لحظه اي از اين حجاب تاريك نفس آسوده شوم .

 آرايه ها : مراعات (ساقي و شراب) ، شراب استعاره از عشق و معرفت . حجاب ظلماني استعاره از اطوار نفس . ساقي : استعاره از واسطه ي رساندن فيض الهي .

ساقي : در ادبيات عرفاني بر معاني متعدد اطلاق شده است گاه كنايه از فيض مطلق خداست . و گاه بر ساقي كوثر اطلاق شده و به استعاره از آن مرشد كامل يا پير طريقت نيز اراده كرده اند .

2- گيسوي پريشان او را ديدم و با خود گفتم اين همه پريشاني مايه ي حيرت من شده است .

نشانه ي جمال او را ديدم ، اين جمال سبب حيرت بيشتري در من شد ، هرچه به وصال نزديك تر شدم حيرت من بيشترشد. پريشاني برسرپريشاني،جمال برجمال به من رخ نمودو مرا دچار حيرت بيشتر نمود.

اين بيت بيانگر يكي از مفاهيم عميق عرفاني است . طره ي پريشان تجلي حق است . تجلي : ظاهر شدن ، روشن شدن ، جلوه كردن . تجلي سه قسم است : تجلي ذات ، تجلي صفات ، تجلي افعال . براي اطلاع بيشتر به شرح گلشن راز از لاهيجي و فرهنگ اصطلاحات عرفاني از سجادي و مرصادالعباد مي توان رجوع كرد.

3- نگار و محبوب بي وفاي من به روزگار و كارمن خنده هاي پنهاني و عشوه هاي مخفيانه مي كند .

عاشق از شدت شوق ادب را رها مي كند : بي وفا نگار من . اما اين بي ادبي عين ادب است . خنده ي معشوق براي جذب عاشق است . خنده ي زير لبي معشوق به اين معني است كه مي گويد اي عاشق تو شايسته ي راه ما نيستي ولي در عين حال رهايت نيز نمي كنيم . و با اين كار آتش شوق عاشق را تيزتر  مي كند .

4- همه ي هستي و ايمان خود را به يك نگاه باختيم و به اين باخت رضايت داريم ، اي دل در قمار عشق حقيقتاً ندامت و پشيماني وجود ندارد.

مصراع دوم : استفهام انكاري ، آرايه : تشبيه (قمارعشق)   دل مجاز از انسان ، مراعات : باختن و قمار .  دل باختن : كنايه از عاشق شدن .

5- خانه ي دل ما را با لطف و بخشش خود آبادان كن تا قبل از آن كه اين خانه (دل) نابود شود .

آرايه : تشبيه خانه ي دل / خانه در مصراع دوم استعاره از دل .

6- ما تيره روزان شايسته ي چيزي جزبلا نيستيم، پس هربلايي را كه مي تواني بردل من (شاعر) وارد كن .

بلا: مصيبت ، امتحان در نزد سالكان يعني امتحان دوستان به انواع بلاها كه هرچند بلا بربنده قوت پيدا كند ، قربت زياده شود . بلا لباس اوليا و غذاي انبياست .  متناسب با اين بيت:

هركه در اين بزم مقرب تر است        جام بلا بيشترش مي دهند

شبلي خطاب به خداوند مي گويد: همه تو را به خاطر نعمت هايت دوست دارند و من به خاطر بلاهايت و ... (فرهنگ اصطلاحات عرفاني – سجادي  ص199 )

آورده اند كه ... ص 110

حكايت اول از تذكره ي دولتشاه سمرقندي قرن نهم .

از سلطان سنجر در آن وقت كه به دست غزها (اقوام مهاجم ) گرفتار شده بود ، پرسيدند : به چه علت پادشاهي به اين پهنا و آباداني كه داشتي ، اين گونه از بين رفت ؟

گفت : مشاغل و كارهاي بزرگ را به دست مردم حقير سپردم و كارها و پست هاي حقير را به دست مردم بزرگ ، مردم حقير و ناتوان ، توانايي انجام كارهاي بزرگ را نداشتند و مردم بزرگ نيز از انجام كارهاي حقير عار داشتند و آن ها را دور از شان خود مي دانستند و به دنبال انجام دادن آن نرفتند .

در نتيجه هردو كار از بين رفت و ضعف و سستي به مملكت راه يافت و كارهاي لشكري (مربوط به ارتش) و كارهاي كشوري (مربوط به امور كشور داري ) هردو رو به نابودي و فساد گذاشت .

پيام : سپردن هر مسئوليت به اهلش و عاقبت عدم سياست و حكومت داري صحيح )

حكايت دوم  از لطايف الطوايف (كتابي در 14 باب نوشته ي فخرالدين علي كمال الدين حسين واعظ متخلص به صفي ازواعظان مشهور هرات – تاليف اين كتاب در سال 939 هجري در غرجستان اتفاق افتاد.)

فرد بي ادبي ، مطابق منش خود رفتار مي كرد (بي ادبي مي كرد / گران جان : كسي كه جان ناهموارش مثل باري بر او و روحش سنگيني مي كند ، كنايه از آدم فرومايه و پست ) شخص شريف و ظريفي اورا سرزنش كرد . فرمايه گفت : چه كار كنم ؟ سرشت مرا چنين آفريده اند . گفت : گل وجود(سرشت) تو خوب و زيبا آفريده شده است  امابه خوبي تحت تعليم و تربيت قرار نگرفته است . (گران جان مي خواهد از آفرينش ايراد بگيرد و بي معرفتي خود را گردن آن بيندازد و از گردن خود ساقط كند و فردنكته سنج نيز به ظرافت ايراد را به خود او برمي گرداند . )

آب و گل : مجازاً وجود  ، كم لگد خورده : كنايه (تعليم نيافته )  پيام : اهميت تربيت و تعليم .

آورده اند كه ... ص 124  حكايتي ديگر از روضه ي  خلد مجد خوافي  قرن 8

شخصي بسيار بدهكار شده بود . او را نزد فرد سخاوتمندي راهنمايي كردند . فرد مقروض او را در بازار پيدا كرد كه با درهمي (سكه اي) معامله مي كرد و بر سر دانه اي (ذره اي) چانه مي زد ، برگشت . (از درميان گذاشتن گرفتاري خود منصرف شد )

با خود انديشيد كه : تو كه براي سكه اي اينقدر چانه مي زني چگونه كسي مي تواند از تو انتظار كرم و بخشش داشته باشد ؟

شخص سخاوتمند متوجه شد كه آن فرد براي كاري نزدش آمده است ، به دنبالش رفت و گفت : براي چه كاري آمده اي ؟ گفت : براي هر كاري آمده بودم ، بيهوده بود. آن فرد به غلام خود اشاره اي كرد ، كيسه اي محتوي هزار سكه ي طلا به او داد. مرد متعجب شد ، گفت : آن كارت (چانه زدنت) چه بود و اين بذل و بخششت چه ؟ گفت : آن جا معامله بود و اين كار ، نشانه ي جوانمردي است . سستي كردن در معامله پاداشي ندارد و انسان با آن منتي بر كسي ندارد ولي به تاخير انداختن اين كار ، دور از جوانمردي و مردانگي است . اهمال : فروگذاشتن ، سستي كردن      امهال : مهلت دادن ، زمان دادن  صنعت جناس قلب كه البته با توجه به كتاب ادبيات 3 صنعت جناس (مثل بنات نبات ) كرمي و درمي : جناس (صره = هميان = بدره = كيسه ) صنعت سجع نيز در برخي عبارات ديده مي شود .  پيام : هركاري بايد در موقعيت مقتضي خود انجام شود.

آورده اند كه ...     حكايتي از اسرارالتوحيد نوشته ي محمد بن منور   قرن 6       ص 147

         زماني بافنده اي به وزارت رسيده بود . هر روز صبح زود بر مي خاست و كليد بر مي داشت و در خانه (دراتاقي ) را باز مي كرد و تنها (به تنهايي) داخل آن جا مي رفت و مدتي در آن جا مي ماند . پس بيرون مي آمد و نزد سلطان مي رفت . به امير (ماجرا را) خبردادند كه چه مي كند . امير به اين فكر افتاد كه در آن خانه چيست ؟

        روزي ناگهان (بدون خبر قبلي ، يك مرتبه ) به دنبال وزير وارد خانه شد . گودالي در آن خانه ديد مانند گودالي كه بافندگان دارند ، وزير خود را (نيز) ديد كه پاي خود را درون گودال برده است . امير به او گفت كه اين چيست ؟ وزير گفت : اي امير ، اين همه دولت ، ثروت و مقام كه من دارم همه از آن امير است (متعلق به امير است ) ما گذشته ي خود را فراموش نكرده ايم كه چه كاره بوده ايم ! هر روز به ياد خود مي آورم كه به اشتباه نيفتم (فكر كنم كه جد اندر جد وزير بوده ام! ) امير انگشتري  سلطنت را از انگشت بيرون آورد و گفت : بگير و در انگشت كن . تا امروز وزير بوده اي از اين به بعد امير خواهي بود.

پيام : بس واضح است : قدرت نبايد غرورآفرين باشد طوري كه انسان گذشته ي خود را فراموش كند . مشابه اين حكايت در كتاب تاريخ بيهقي جلد 2(تصحيح دكتر خطيب رهبر) در مورد يعقوب ليث آمده است (ص 397 و 398 )

آورده اند كه ...    حكايتي از سندبادنامه      ظهيري سمرقندي       ق :7   (صفحه 163)

        شتري و گرگي و روباهي به جهت هم نشيني و همراهي با هم مسافرت كردند و با آنان به عنوان آذوقه ي سفر قرص ناني بيشتر همراه نبود . وقتي مدتي رفتند و خستگي و رنج سفر به آنان اثر كرد ، كنار ساحل آبي (نهري) نشستند و بين آنان بر سر گرده ي نان دعوا و مرافعه پيش آمد . تا عاقبت قرار گذاشتند كه هركدام زودتر متولد شده است (كهنسال تر است ) در خوردن نان از ديگران سزاوارتر باشد . گرگ گفت : قبل از آن كه خداوند والامرتبه اين جهان را بيافريند ، مادرم هفت روز قبل از آن مرا زاييد ! روباه گفت : راست مي گويي ، من آن شب در آن جا حاضر بودم و چراغ براي شما گرفته بودم و به مادرت در تولد تو ياري مي رساندم ! اشتر وقتي گفتگوهاي گرگ و روباه را بدين گونه شنيد ، گردن دراز كرد و نان را گرفت و خورد و گفت : هركس مرا ببيند ، حقيقتاً متوجه مي شود كه من از شما بسيار مسن تر (بزرگ تر) هستم و بيشتر از شما دنيا ديده ام  و بيشتر بار تحمل كرده ام .

پيام : عاقبت لاف زدن و گزاف گويي

شعر حفظي    ملك سليمان   غزلي از خواجوي كرماني     قرن 8   ص 164

وزن : فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن   بحر : رمل مثمن مخبون  محذوف     نوع ادبي : غنايي – تعليمي

ب 1 : در نظر صاحب نظران (اهل بينش – عرفا) پادشاهي سليمان مثل باد است (گذرا است ) بلكه سليمان واقعي كسي است كه از قيد و بند پادشاهي آزاد باشد.

ملك سليمان برباد بودن ايهام دارد : حكمروايي سليمان بر باد- برباد رفتن سرير او

درشعر حافظ نيز اين نمونه هست – (حافظ خرمشاهي جلد اول شرح غزل 36 بيت 2 ص 322 )

بادت به دست باشد اگر دل نهي به هيچ           در معرضي كه تخت سليمان رود به بـــــاد

جايي كه تخت و مسند جم مي رود به باد         گر غم خوريم خوش نبود به كه مي   خوريم       حافظ

     بيت تلميح دارد

ب 2- آن كه مي گويند دنيا بر آب بنا شده است ، اي خواجه (اي بزرگ) بدان توجه نكن زيرا اگر به حقيقت نگاه كني مي بيني كه برباد بنا شده است . (سست و بي ارزش است)

آرايه : مراعات ، اشاره (تلميح) به اعتقاد گذشتگان راجع به استقرار دنيا (زمين) بر شاخ گاو و در نهايت كه مي گويند همه ي اينها بر فراز سنگ پشتي يا يك ماهي بر آب قرار دارد.

ب 3- به اين روزگار كه مثل پيرزن عشوه گري است دلباخته و علاقه مند نشو زيرا اين روزگار (دنيا) مثل عروسي است كه به عقد دامادهاي بسياري درآمده است (پيمانش دائمي نيست و بي وفاست )

آرايه : پيرزن دهر  : تشبيه / عروس و داماد : مراعات / اين (دنيا ) را به عروس تشبيه كرده / مصراع دوم تمثيل  .  مضمون اين بيت را حافظ چنين آورده است : (حافظ از اين غزل در وزن و قافيه پيروي كرده است .)

مجو درستي عهد از جهان سست نهاد        كاين عجوزه عروس هزار داماد است

و از جلال الدين همايي مي خوانيم :

مهمان سراست خانه ي دنيا كه اندرو      يك روز اين بيايد و يك روز او رود

ب 4 – خاك بغداد در مرگ خلفا مي گريد ( بر بي وفايي دنيا كه حتي به خلفا نيز وفا نكرده است ) و اگر چنين نبود ، پس اين رودخانه اي كه در بغداد جاري شده از كجا آمده و منشاء آن چيست ؟

آرايه : اغراق ، تشخيص    حسن تعليل (زيرا علت  روان بودن رود چيز ديگري است ) تكرار (بغداد )

ب5- اگر دامنه ي كوه را مي بيني كه مملو از لاله هاي شاداب و خوش آب و رنگ است از آن راه عبور مكن وفريب مخورزيرا آن لاله ها درحقيقت خون دل فرهاداست(ازخون دل فرهاداين لاله ها رسته است)

آرايه: تلميح به داستان فرهادو شيرين / مراعات : كوه و فرهاد   مرو از راه : كنايه    تشبيه (خون دل به لاله )

ب6- مثل نرگس چشمان خود را باز كن و ببين كه چه قدر چهره هاي مثل گل و قامت هاي مثل شمشاد خوابيده است .(مرده است )

آرايه : مراعات : نرگس ، گل ، شمشاد / چشم ، روي و قامت / تشبيه روي به گل ، قامت به شمشاد / تشخيص مثل نرگس چشم بازكن براي نرگس چشم قائل شده است .

ب7- بر در اين دنيا كه مثل كاروان سرايي كهنه است خيمه ي انس برپا مكن (بدان دل نبند كه ناپايدار است) زيرا پايه و اساس آن سست است .

آرايه : خيمه نزن كنايه از اقامت نكن . خيمه ي انس : تشبيه ، كهنه رباط : تركيب وصفي مقلوب : رباط كهنه استعاره از دنيا . اساسش بي بنياد است : پارادوكس (متناقض نما )

ب8- خواجو نصيبي جز غم و اندوه از جهان ندارد. خوشا به حال كسي كه از قيد و بند دنيا آزاد و رهاست.

آرايه: تضاد ، نوع را : مالكيت (تبديل فعل )

از جهان آزاد بودن كنايه از ترك تعلقات مادي كردن .

آورده اند كه ....       صفحه 109

فتحعلي شاه قاجار گاه گاهي شعر مي سرود ، روزي شاعر دربار را به قضاوت درباره ي شعرش خواند. شاعر كه شعر را نپسنديده بود ، بدون واهمه نظر خود را بيان كرد . فتحعلي شاه دستور داد تا او را به طويله ببرند و در رديف چارپايان به چراخور طويله ببندند . شاعر مدتي آن جا بود تا آن كه شاه دوباره او را طلبيد و از نو شعر را برايش خواند . سپس پرسيد: حالا چطور است ؟

شاعر بدون آن كه جوابي دهد راه خروج را پيش گرفت . شاه پرسيد : كجا مي روي ؟ گفت : به طويله !

از سعدي تا آراگون از دكتر جواد حديدي معاصر

 

آورده اند كه ...    صفحه 127

بافنده اي در خانه ي دانشمندي امانتي نهاد ، چند روزي گذشت . به آن نيازمند شد . نزد او رفت ديد كه بر در خانه ي خود بر كرسي تدريس نشسته و تعدادي از شاگردان جلو او به صف نشسته اند . گفت : اي استاد به آن امانت نيازمندم .

(استاد)گفت : مدتي بنشين تا از تدريس فارغ شوم . بافنده نشست . مدت تدريس طولاني شد و (بافنده ) عجله داشت . عادت دانشمند آن بود كه به هنگام تدريس ، سرخود را تكان مي داد. بافنده تصور كرد كه تدريس همان سرتكان دادن است .

گفت : اي استاد برخيز ( كارمرا انجام بده ) و تا برگشتن خود ، مرا جانشين خود كن تا به جاي تو سرتكان دهم . تو امانتي مرا بياور زيرا عجله دارم .

دانشمند وقتي اين سخن را شنيد خنديد و گفت : فقيه (دانشمند) شهر در مجلس درس عمومي خود لاف مي زند كه پيدا و نهان علوم را مي داند و جواب هرچه را كه از او بپرسي آن است كه با دست خود اشاره مي كند يا سرش را تكان مي دهد.

پيام : در مذمت مدعيان علم و ادعاي علم كردن  . / نظر سطحي عوام درباره علما .

بهارستان  عبدالرحمن جامي . قرن نهم                    (كتابي است كه جامي آن را به تقليد از گلستان نوشته است )

 

شعر حفظي                   هر جا كه تويي تفرج آن جاست .    ص 128         غزل از سعدي

قافيه :         صحرا ، جا ، را ، پيدا ، خارا ، سودا ، دانا ، دريا 

رديف : ست  (در مصراع اول و مصراع دوم بيت دوم تبصره 8 است كه قافيه و رديف در يك واژه است . طبق كتاب عروض و قافيه پيش دانشگاهي ) . (كتاب عرض و قافيه مخفف فعل بودن (ام ، اي ، ايم ، ايد، اند ) را الحاقي گرفته است و است را الحاقي به حساب نياورده است . )

1- بوي گل و صداي آواز پرندگان بلند شد و زمان شادماني و روز تفريح در دشت و صحراست .

تناسب : گل و مرغ و صحرا

2- پاييز همچون فرش كننده اي برگ افشاني مي كند (برگ ها را بر زمين مي افشاند)

باد صبا مانند تصويرگري چمن را آراسته مي كند.

(ارتباط طولي (زماني) بين بيت اول و دوم نيست . بيت اول بهار و بيت دوم (مصراع اول ) پاييز است . ارتباط معنايي را از اين جهت در نظر بگيريم كه شاعر مي گويد بهار است و طبيعت زيباست اما براي من هيچ جذبه اي ندارد تنها هرجا تو باشي ، باغ من آن جاست . )

آرايه : تشبيه بليغ : فراش خزان ، نقاش صبا

3- ما ميل تماشا و رفتن به باغ و بوستان نداريم (بلكه ) هرجا تو باشي گردش گاه ما آنجاست .

آرايه : سر مجاز از ميل و رغبت

4- مي گويند : نگاه كردن به روي زيبا رويان نهي شده است (آري چنين است ) اما نه اين نظري كه ما داريم . آرايه : خوبان استعاره از زيبارويان – تكرار : واژه ي نظر

5- در چهره ي زيباي تو راز آفرينش خداوند بي مانند مثل آب درون شيشه آشكار است .

آرايه : تشبيه مركب          بي چون صفت جانشين است

6- هر انساني كه نشانه مهر و محبت تو در وجودش تاثير نگذارد مثل سنگ خاراست .

آرايه : جناس : مهر – مهر    ، تشبيه : آدمي مثل سنگ خاراست (كه مهر تو در وجودش بي تاثير باشد)

7- آتش عشقي كه در وجود ما شعله ور است سرانجام روزي تمام وجود ما را مي سوزاند و خاكستر  مي كند .

آرايه : (تر و خشك : تضاد) (ديگ سود ا: تشبيه ) سوزد و آتش : تناسب    تر و خشك  : مجاز وجود ما

در گذشته تري و خشكي را نيز جزء مزاج ها مي دانسته اند .

8- مي گويند ناليدن بي حد واندازه سعدي مخالف انديشه داناست .

بيت تخلص

9- انسان آسوده اي كه بر ساحل دريا نشسته است از غرقه ما بي خبر است .

بيت تمثيل ، آرايه : غرقه و كنار و دريا : مراعات

آورده اند كه ...          ص 143

روزي از دوران پيري صحبت مي كردند . نورالدين جهانگير ، چهارمين پادشاه گوركاني هند(قرن 11 هجري )  ، فوراً ( في البداهه : سخني يا شعري كه از روي قريحه بدون انديشه قبلي گفته شود) گفت : چرا پيران مجرب خميده حركت مي كنند ؟

نورجهان فوراً پاسخ داد : به دنبال جواني خود در زير خاك مي گردند .

اقتباس از شعر :         خميده پشت از آن گشتند پيران جهان ديده      /     كه اندر خاك مي جويند ايام جواني را

 

 

شعر حفظي    از نيما يوشيج  ص165

شب هنگام منتظر آمدن تو هستم ، در آن زماني كه سايه ها در شاخ و برگ درخت تلاجن رنگ سياهي پيدا مي كنند و از آن تيرگي شب ، نا اميدان و خستگان اندوه زده و غمگين اند : (ولي در هر حالت ) من منتظر توام .

به هنگام شب در آن لحظه كه دره ها مانند ماران مرده ي خفته برجايند .

در آن نوبت (دفعه ) كه نيلوفر با دستان خود به پاي سروكوهي دام مي پيچد .

(نيلوفر چون به دور درخت مي پيچد آن را به انساني تشبيه كرده كه با دستان شاخه هاي خود مثل دامي اطراف سرو را احاطه مي كند و مي پيچد.

چه مرا ياد كني و چه نكني در هر حالت من تو را از ياد نمي برم و به انتظار آمدن تو هستم .

تلاجن : درختي است جنگلي با ارتفاع زياد.

شعر نمادين است . تو مورد خطاب شاعر آزادي و مظاهر آن مي تواند باشد .

چشم به راه بودن : كنايه از منتظر بودن

تشبيه : دره ها چون ماران مرده

تشخيص : دست نيلوفر    پاي سرو كوهي

كنايه : دام بستن : گرفتار كردن

قافيه : فراهم ، راهم ، نمي كاهم ، راهم

سروكوهي نماد آزادگان مي تواند باشد كه گرفتار و محبوس اند

 

توضيح و معني آورده اند هاي كتاب ادبيات سال اول - نيم سال دوم

م

آورده اند كه ....       صفحه 109

فتحعلي شاه قاجار گاه گاهي شعر مي سرود ، روزي شاعر دربار را به قضاوت درباره ي شعرش خواند. شاعر كه شعر را نپسنديده بود ، بدون واهمه نظر خود را بيان كرد . فتحعلي شاه دستور داد تا او را به طويله ببرند و در رديف چارپايان به چراخور طويله ببندند . شاعر مدتي آن جا بود تا آن كه شاه دوباره او را طلبيد و از نو شعر را برايش خواند . سپس پرسيد: حالا چطور است ؟

شاعر بدون آن كه جوابي دهد راه خروج را پيش گرفت . شاه پرسيد : كجا مي روي ؟ گفت : به طويله !

از سعدي تا آراگون از دكتر جواد حديدي معاصر

 

 

آورده اند كه ...    صفحه 127

بافنده اي در خانه ي دانشمندي امانتي نهاد ، چند روزي گذشت . به آن نيازمند شد . نزد او رفت ديد كه بر در خانه ي خود بر كرسي تدريس نشسته و تعدادي از شاگردان جلو او به صف نشسته اند . گفت : اي استاد به آن امانت نيازمندم .

(استاد)گفت : مدتي بنشين تا از تدريس فارغ شوم . بافنده نشست . مدت تدريس طولاني شد و (بافنده ) عجله داشت . عادت دانشمند آن بود كه به هنگام تدريس ، سرخود را تكان مي داد. بافنده تصور كرد كه تدريس همان سرتكان دادن است .

گفت : اي استاد برخيز ( كارمرا انجام بده ) و تا برگشتن خود ، مرا جانشين خود كن تا به جاي تو سرتكان دهم . تو امانتي مرا بياور زيرا عجله دارم .

دانشمند وقتي اين سخن را شنيد خنديد و گفت : فقيه (دانشمند) شهر در مجلس درس عمومي خود لاف مي زند كه پيدا و نهان علوم را مي داند و جواب هرچه را كه از او بپرسي آن است كه با دست خود اشاره مي كند يا سرش را تكان مي دهد.

پيام : در مذمت مدعيان علم و ادعاي علم كردن  . / نظر سطحي عوام درباره علما .

بهارستان  عبدالرحمن جامي . قرن نهم (كتابي است كه جامي آن را به تقليد از گلستان نوشته است )

آورده اند كه ...          ص 143

روزي از دوران پيري صحبت مي كردند . نورالدين جهانگير ، چهارمين پادشاه گوركاني هند(قرن 11 هجري )  ، فوراً ( في البداهه : سخني يا شعري كه از روي قريحه بدون انديشه قبلي گفته شود) گفت : چرا پيران مجرب خميده حركت مي كنند ؟  نورجهان فوراً پاسخ داد : به دنبال جواني خود در زير خاك مي گردند .

اقتباس از شعر :     خميده پشت از آن گشتند پيران جهان ديده                   كه اندر خاك مي جويند ايام جواني را

آورده اند كه  ...      ص 164

قاطر طلخك (دلقك ناصرالدين شاه ) را دزديدند ، يكي مي گفت سهل انگاري توست كه در مواظبت و پاسداري از آن سستي و سهل انگاري كردي ، ديگري مي گفت : سهل انگاري نگهبان اسطبل است كه در طويله را باز گذاشته است . طلخك با عصبانيت گفت : در اين صورت دزد از همه بي گناه تر است .

 

شعر حفظي       شراب روحاني     صفحه 117

قالب غزل از شيخ بهايي (قرن 10 و11 )

وزن : فاعلات مفعولن   فاعلات  مفعولن   (وزن دوري ) بحر  مقتضب مثمن مطوي مقطوع .

نوع ادبي : غنايي (عرفاني) نوع توصيف : نمادين

1- اي ساقي ، از آن شراب روحاني و معنوي (شراب معرفت و عشق ) جامي به من بده تا لحظه اي از اين حجاب تاريك نفس آسوده شوم .

 آرايه ها : مراعات (ساقي و شراب) ، شراب استعاره از عشق و معرفت . حجاب ظلماني استعاره از اطوار نفس . ساقي : استعاره از واسطه ي رساندن فيض الهي .

ساقي : در ادبيات عرفاني بر معاني متعدد اطلاق شده است گاه كنايه از فيض مطلق خداست . و گاه بر ساقي كوثر اطلاق شده و به استعاره از آن مرشد كامل يا پير طريقت نيز اراده كرده اند .

2- گيسوي پريشان او را ديدم و با خود گفتم اين همه پريشاني مايه ي حيرت من شده است .

نشانه ي جمال او را ديدم ، اين جمال سبب حيرت بيشتري در من شد ، هرچه به وصال نزديك تر شدم حيرت من بيشترشد. پريشاني برسرپريشاني،جمال برجمال به من رخ نمودو مرا دچار حيرت بيشتر نمود.

اين بيت بيانگر يكي از مفاهيم عميق عرفاني است . طره ي پريشان تجلي حق است . تجلي : ظاهر شدن ، روشن شدن ، جلوه كردن . تجلي سه قسم است : تجلي ذات ، تجلي صفات ، تجلي افعال . براي اطلاع بيشتر به شرح گلشن راز از لاهيجي و فرهنگ اصطلاحات عرفاني از سجادي و مرصادالعباد مي توان رجوع كرد.

3- نگار و محبوب بي وفاي من به روزگار و كارمن خنده هاي پنهاني و عشوه هاي مخفيانه مي كند .

عاشق از شدت شوق ادب را رها مي كند : بي وفا نگار من . اما اين بي ادبي عين ادب است . خنده ي معشوق براي جذب عاشق است . خنده ي زير لبي معشوق به اين معني است كه مي گويد اي عاشق تو شايسته ي راه ما نيستي ولي در عين حال رهايت نيز نمي كنيم . و با اين كار آتش شوق عاشق را تيزتر  مي كند .

4- همه ي هستي و ايمان خود را به يك نگاه باختيم و به اين باخت رضايت داريم ، اي دل در قمار عشق حقيقتاً ندامت و پشيماني وجود ندارد.

مصراع دوم : استفهام انكاري ، آرايه : تشبيه (قمارعشق)   دل مجاز از انسان ، مراعات : باختن و قمار .  دل باختن : كنايه از عاشق شدن .

5- خانه ي دل ما را با لطف و بخشش خود آبادان كن تا قبل از آن كه اين خانه (دل) نابود شود .

آرايه : تشبيه خانه ي دل / خانه در مصراع دوم استعاره از دل .

6- ما تيره روزان شايسته ي چيزي جزبلا نيستيم، پس هربلايي را كه مي تواني بردل من (شاعر) وارد كن .

بلا: مصيبت ، امتحان در نزد سالكان يعني امتحان دوستان به انواع بلاها كه هرچند بلا بربنده قوت پيدا كند ، قربت زياده شود . بلا لباس اوليا و غذاي انبياست .  متناسب با اين بيت:

هركه در اين بزم مقرب تر است        جام بلا بيشترش مي دهند

شبلي خطاب به خداوند مي گويد: همه تو را به خاطر نعمت هايت دوست دارند و من به خاطر بلاهايت و ... (فرهنگ اصطلاحات عرفاني – سجادي  ص199 )

 

شعر حفظي    ملك سليمان   غزلي از خواجوي كرماني     قرن 8   ص 179

وزن : فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن   بحر : رمل مثمن مخبون  محذوف     نوع ادبي : غنايي – تعليمي

ب 1 : در نظر صاحب نظران (اهل بينش – عرفا) پادشاهي سليمان مثل باد است (گذرا است ) بلكه سليمان واقعي كسي است كه از قيد و بند پادشاهي آزاد باشد.

ملك سليمان برباد بودن ايهام دارد : حكمروايي سليمان بر باد- برباد رفتن سرير او

درشعر حافظ نيز اين نمونه هست – (حافظ خرمشاهي جلد اول شرح غزل 36 بيت 2 ص 322 )

بادت به دست باشد اگر دل نهي به هيچ           در معرضي كه تخت سليمان رود به بـــــاد

جايي كه تخت و مسند جم مي رود به باد         گر غم خوريم خوش نبود به كه مي   خوريم       حافظ

     بيت تلميح دارد

ب 2- آن كه مي گويند دنيا بر آب بنا شده است ، اي خواجه (اي بزرگ) بدان توجه نكن زيرا اگر به حقيقت نگاه كني مي بيني كه برباد بنا شده است . (سست و بي ارزش است)

آرايه : مراعات ، اشاره (تلميح) به اعتقاد گذشتگان راجع به استقرار دنيا (زمين) بر شاخ گاو و در نهايت كه مي گويند همه ي اينها بر فراز سنگ پشتي يا يك ماهي بر آب قرار دارد.

ب 3- به اين روزگار كه مثل پيرزن عشوه گري است دلباخته و علاقه مند نشو زيرا اين روزگار (دنيا) مثل عروسي است كه به عقد دامادهاي بسياري درآمده است (پيمانش دائمي نيست و بي وفاست )

آرايه : پيرزن دهر  : تشبيه / عروس و داماد : مراعات / اين (دنيا ) را به عروس تشبيه كرده / مصراع دوم تمثيل  .  مضمون اين بيت را حافظ چنين آورده است : (حافظ از اين غزل در وزن و قافيه پيروي كرده است .)

مجو درستي عهد از جهان سست نهاد        كاين عجوزه عروس هزار داماد است

و از جلال الدين همايي مي خوانيم :

مهمان سراست خانه ي دنيا كه اندرو      يك روز اين بيايد و يك روز او رود

ب 4 – خاك بغداد در مرگ خلفا مي گريد ( بر بي وفايي دنيا كه حتي به خلفا نيز وفا نكرده است ) و اگر چنين نبود ، پس اين رودخانه اي كه در بغداد جاري شده از كجا آمده و منشاء آن چيست ؟

آرايه : اغراق ، تشخيص    حسن تعليل (زيرا علت  روان بودن رود چيز ديگري است ) تكرار (بغداد )

ب5- اگر دامنه ي كوه را مي بيني كه مملو از لاله هاي شاداب و خوش آب و رنگ است از آن راه عبور مكن وفريب مخورزيرا آن لاله ها درحقيقت خون دل فرهاداست(ازخون دل فرهاداين لاله ها رسته است)

آرايه: تلميح به داستان فرهادو شيرين / مراعات : كوه و فرهاد   مرو از راه : كنايه 

 تشبيه (خون دل به لاله )

ب6- مثل نرگس چشمان خود را باز كن و ببين كه چه قدر چهره هاي مثل گل و قامت هاي مثل شمشاد خوابيده است .(مرده است )

آرايه : مراعات : نرگس ، گل ، شمشاد / چشم ، روي و قامت / تشبيه روي به گل ، قامت به شمشاد / تشخيص مثل نرگس چشم بازكن براي نرگس چشم قائل شده است .

ب7- بر در اين دنيا كه مثل كاروان سرايي كهنه است خيمه ي انس برپا مكن (بدان دل نبند كه ناپايدار است) زيرا پايه و اساس آن سست است .

آرايه : خيمه نزن كنايه از اقامت نكن . خيمه ي انس : تشبيه ، كهنه رباط : تركيب وصفي مقلوب : رباط كهنه استعاره از دنيا . اساسش بي بنياد است : پارادوكس (متناقض نما )

ب8- خواجو نصيبي جز غم و اندوه از جهان ندارد. خوشا به حال كسي كه از قيد و بند دنيا آزاد و رهاست.

آرايه: تضاد ، نوع را : مالكيت (تبديل فعل )

از جهان آزاد بودن كنايه از ترك تعلقات مادي كردن .

 

 

 

شعر حفظي       « آب زنيد  راه  را »       صفحه 56  

قالب : غزل     شاعر : مولوي

نوع ادبي : غنايي (عرفاني)   نوع توصيف : نمادين تخيلي .

اين غزل به مناسبت بازگشت شمس تبريزي سروده شده است .

رديف : مي رسد     قافيه : نگار ، بهار ، نثار ، يار ، كنار ، شكار ، سوار ، خمار ، غبار

1- بر راه آب بپاشيد هان (آگاه باشيد) زيرا معشوق از راه مي رسد به باغ مژده دهيد زيرا بوي بهار از راه مي رسد.

آرايه : نگار : استعاره از معشوق . مصراع دوم : تشخيص ، بهار استعاره از معشوق  .

بهار و باغ : مراعات نظير      باغ : استعاره از عارفان

2- براي محبوب كه مثل ماه شب چهارده است راه را بگشاييد زيرا چهره ي نوراني او (برهمگان ) نور نثار مي كند (= نور مي پاشاند. )

آرايه : تشبيه يار به ماه شب چهارده        مصراع دوم : استعاره مكنيه  : رخ به خورشيد تشبيه شده است نور استعاره از شاباش ( = نقل و سكه اي كه بر عروس مي پاشند ) ماه ، نور : مراعات

3- سينه ي آسمان شكافته است ، در جهان غلغله و غوغا به پا شده است . بوي خوش به مشام مي رسد . بيرق و پرچم يار از راه مي رسد .

آرايه : جهان : مجاز از مردم . مصراع اول : اغراق . آسمان استعاره مكنيه  . عنبر و مشك : استعاره مكنيه (دميدن : وزيدن ، فوت كردن در چيزي ، روييدن ، طلوع كردن ، در اينجا شاعر عنبر و مشك را به نسيمي تشبيه كرده كه مي وزد و بوي خوشش را پراكنده مي سازد . )

4- يار كه مايه ي رونق باغ است و چون چشم عزيز و چون چراغ مايه ي روشنايي ماست از راه مي رسد . غم به كنار مي رود (غم تمام مي شود) ماه به كنار ما مي رسد .

آرايه : چشم و چراغ و ماه : استعاره از يار. كناره و كنار : جناس . غم به كناره مي رود : استعاره مكنيه

5- تير روان شده است و به هدف مي خورد ، پس براي چه ما نشسته ايم ؟ شاه از شكار مي رسد .

(معشوق از شكار دل ها بر مي گردد / معشوق پيروز وكامياب مي رسد)

آرايه : تير ، نشانه و شكار : مراعات نظير .    شاه : استعاره       واج آرايي : ش

6- با آمدن او باغ سلام مي كند (شكوفا مي شود) و سرو به احترام او مي ايستد   سبزه در مقابل او پياده ايستاده است و غنچه به احترام او ايستاده است .

آرايه : تشخيص        باغ ، سرو ، سبزه و غنچه تناسب (مراعات نظير ).      بيت كنايه (شادماني طبيعت از آمدن محبوب )     پياده وسوار : تضاد .   سبزه كوتاه است لذا مي گويد پياده مي رود و غنچه چون سلطان چمن است مي گويد سوار مي رسد.

7- حتي ملكوتيان از آمدن محبوب به طرب نشسته اند و شراب مي نوشند . روح با آمدن او سرمست شد و عقل كه نماد عقلانيت و مصلحت انديشي است در مقابل عشق مست و خمار شده است .

آرايه : مصراع دوم تشخيص .   خراب ، مست و خمار : مراعات

8- وقتي كه به كوي ما (به جمع ما ) رسيدي مي بيني كه خاموشي و تسليم خصلت ماست زيرا كه گفت و گو (عدم تسليم ) حجاب راه ماست .  آرايه : خاموشي و گفت و گو تضاد.  گرد و غبار استعاره از حجاب

 

شعر آواز عشق از مولوی

ادبيات سال دوم      شعر حفظي :  آواز عشق   قالب غزل   شعر از مولوي (ديوان غزليات)    صفحه ي 62 كتاب ادبيات

نوع ادبي : غنايي ، نوع توصيف : نمادين                    وزن : مفتعلن   فاعلن  مفتعلن   فاعلن

1- پيوسته آواز عشق ، از هر طرف به گوش ما مي رسد (عشق ما را مي خواند ) ما به آسمان (بارگاه دوست) مي رويم ، چه كسي قصد ديدار محبوب را دارد؟      آرايه : آواز عشق : استعاره مكنيه (تشخيص) ، چپ و راست : تضاد راست و راست : جناس (جناس مركب = امروزه با جناس افزايشي مطابقت دارد. )

2- جايگاه اصلي ما در آسمان (جوار قرب الهي ) بوده است و با فرشتگان همراه و يار بوده ايم ، بنابراين  دوباره همگي به وطن اصلي خود بر مي گرديم زيرا وطن اصلي ما آنجاست .

بيت دوم مناسبت دارد با :       ما ز درياييم و دريا مي رويم        ما ز بالاييم و بالا مي رويم      (مولوي)

هر چه از دريا به دريا مي رود                     از همانجا كامد آن جا مي رود    (مولوي)

به اصل خويش راجع گشت اشيا            همه يك چيز شد پنهان و پيدا      (شبستري )

هركسي كاو دور ماند از اصل خويش     بازجويد روزگار وصل خويش     (مولوي)

آرايه :   تلميح به حديث : كل شيء يرجع الي اصله       جناس : فلك و ملك

بيت 3 : ارزش و منزلت ما از آسمان و فرشتگان برتر و بالاتر است ، پس چرا از آسمان و فرشتگان نگذريم (بالاتر نرويم ) زيرا منزلگاه واقعي ما در جوار عظمت و بزرگي حق تعالي است .

     قافيه ي مياني : برتريم ، افزون تريم ، نگذريم                          آرايه : جناس : فلك و ملك 

بيت 4 : بخت و اقبال با ما سازگار و موافق است و ايثار و جانبازي در راه محبوب كار ماست ، در اين راه پيشواي ما حضرت محمد (ص) است كه مايه ي افتخار همه ي مردم جهان است.آرايه : جناس : (يار،كار) (جوان ، جان ) ،

 ( جان و جهان) افزايشي    جهان : مجاز (علاقه محليه يا كليه) كنايه : جان دادن = جانبازي و بذل جان (مردن)

بيت 5 : از ديدن چهره ي زيباي چون ماه او (حضرت محمد (ص) ) ، ماه آسمان به دو نيمه شد ، زيرا تاب ديدار آن همه زيبايي را نداشت . ماه كه كمترين گداي درگاه حق تعالي است آن چنان بخت و اقبالي يافته است كه معجزه حضرت رسول شده است .

آرايه : مه اول  استعاره از چهره حضرت رسول (ص)      ماه دوم ماه آسمان              

برنتافتن = كنايه از تحمل نكردن تلميح به معجزه ي پيامبر ، شق القمر

تشبيه ماه به گدا وجه شبه = حالت هلالي ماه  به كاسه گدايي و ديگر اين كه ماه نور خود را از خورشيد گدايي مي كند .  بيت قافيه مياني دارد . ( شكافت ، نتافت ، يافت )

بيت 6 نسيم ، بوي خوش و معطر  خود را از چين و شكن گيسوي حضرت رسول گرفته است (منظور اين است كه تمام زيبايي ها و طراوت هاي اين جهان به سبب وجود پيامبر است ) و درخشش و نور خيال ما از چهره ي نوراني مثل آفتاب حضرت محمد (ص) گرفته شده است.

آرايه : استعاره مكنيه : شعشعه ي خيال تلميح : «والضحا»          اشاره به آيه ي و الشمس و الضحي 

تشبيه : رخ به والضحي (ضحي به معني : 1- آفتاب    2- هنگام طلوع آفتاب  )

بيت 7 مردم مثل مرغابياني هستند كه از درياي جان و روح مطلق (حق) پديد آمده اند. پس مرغ جان ما كي مي تواند در اين دنيا اقامت كند ؟ جاني كه از درياي بي منتهاي جان و روح مطلق به وجود آمده است .       

آرايه : تشبيه : خلق به مرغابيان  / درياي جان      مراعات : مرغ مرغابي

 مرغ استعاره از روح انسان / بحر استعاره از جان و جهان معنويت 

مصراع دوم استفهام انكاري هم مضمون با بيت منتسب به مولانا 

مرغ باغ ملكوتم نيم از عالم خاك              چند روزي قفسي ساخته اند بهر تنم

بيت 8 پيمان الست (عهد و پيمان الهي كه در آغاز با انسان بسته شد) مثل موجي بر روح انسان وارد شد و جسم و قالب انسان مثل يك كشتي به وجود آمد پس دوباره وقتي جسم انسان نابود شود نوبت وصال و ديدار روح و جان با روح كل فرا مي رسد.                 آرايه : تشبيه : موج الست ، كشتي قالب

تلميح : به آيه : الست بربكم قالوا بلي  ( اعراف- 172 )

مصراع دوم : كشتي : استعاره از جسم مراعات : كشتي و موج              كشتي شكست   كنايه : مرگ فرا رسيد.

 

 

 

 

                                                                                                                                                                                          


ادبیات اول

سوالات امتحان هماهنگ درس : ادبيات فارسي 1

رشته : عمومي

ساعت شروع : 8 صبح

مدت امتحان : 80 دقيقه

سال اول آموزش متوسطه

تاريخ امتحان : 07/0۳/۱۳۸۴

كليه دانش‌آموزان روزانه در نوبت دوم (خرداد ماه) سال 1384

اداره كل سنجش و ارزشيابي تحصيلي

رديف

سؤالات

بارم

1

الف) بيان معني شعر و نثر (6 نمره)

بيت‌ها و عبارت هاي زيررا به فارسي روان بنويسيد .

1ـ خانه ها از سينه ي خاك در آمده بودند .

2ـ سه ماه بود كه موي سر باز نكرده بوديم .

3ـ معلم رنگ را نگارين مي ريخت .

4ـ سمك و آتشك نگاه مي داشتند .

5ـ هر آن سر گراني كه من كردم اول       جهان كرد از آن بيشتر سرگراني

6ـ خدا آن ملتي را سروري داد                كه تقديرش به دست خويش بنوشت

7ـ سخن نه بر جايگاه ، اگر چه خوب باشد ، زشت نمايد .

8ـ مرد پارسي دست تنگ بود و وسعتي نداشت كه حال مرا مرمتي كند .

9ـ مرا مشاطه‌ي صبح و زينت بخش و رياحين و ازهار مي نامند .

10ـ چون رايت عشق آن جهان گير          شد چون مه ليلي آسمان گير

11ـ خرامان بشد سوي آب روان             چنان شده باز جويد روان


25/0

25/0

25/0

25/0

5/0

5/0

5/0

75/0

75/0

1

1

2

ب) معني لغت (2 نمره)

معني واژه هاي مشخص شده را بنويسيد .

1ـ بنشاند چو ماه در يكي مهد

2ـ خدايي او راست در خورنده

غدر نكند و خيانت نينديشد

4ـ مساجد نزديك بود به دار الاماره

5ـ معلم مشوش بود .

6ـ به زبان تازي گفتم .

7ـ پرندگان از مواهب طبيعت برخوردار مي شوند .

زيب از بنفشه دارد و از ناز بوي ، بوي

 

3

پ) دانش هاي ادبي (3 نمره)

1ـ در جمله ي « نه هر كه به قامت مهتر به قيمت بهتر » چه آرايه‌اي به كار رفته است ؟

2ـ در ادبيات غرب به نمايشي كه تصوير ناكامي اشخاص برجسته است . . . . . مي‌گويند .

3ـ دو موضوع قالب چهار پاره را نام ببريد ؟

4ـ غزل اجتماعي در چه دوره‌اي در ايران رواج يافت ؟ يك شاعر از اين دوره نام ببريد .

5ـ دو ويژگي مهم شعر سهراب سپهري را بنويسيد ؟

6ـ پديدآورندگان اين آثار را بنويسيد .  الف) بحر در كوزه            ب) نواي كوهسار

7ـ در بيت زير « مشبه » و « مشبه به » را مشخص كنيد .

ز سم اسب مي چرخيد بر خاك         به سان گوي خون آلود ، سرها

 

25/0

‏25‏‏/‏0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

رديف

سؤالات

بارم

4

ت) درك مطلب (4 نمره)

ـ با توجه به شعر و متن زير به پرسش‌ها پاسخ دهيد :

الف) من تفنگم در مشت / كوله بارم بر پشت / بند پوتينم را محكم مي بندم / پسرم مي پرسد : / تو چرا مي جنگي ؟ / با تمام دل خود مي‌گويم : / تا چراغ از تو نگيرد دشمن .

1ـ « بند پوتينم را محكم بستن » كنايه از چيست ؟

2ـ منظور شاعر از « چراغ » چيست ؟

 ب) : بار اول كه پيرمرد را ديدم در كنگره ي نويسندگي بود كه خانه ي فرهنگ شوروي در تهران علم كرده بود ؛ ديگر شعرا كاري به كار او نداشتند . من هر كه شاعر نبودم و توي جماعت برخورده بودم . به همين طريق بود كه دست آخر با حقارت زندگي هامان اخت شد . هم چون مرواريد در دل صدف كج و كوله اي سال ها بسته ماند .

3ـ منظور نويسنده از « پيرمرد » كيست ؟

4ـ « علم كرده بود » يعني چه ؟

5ـ « توي جماعت بر خورده بودم » به چه معناست ؟

6ـ نويسنده ي اين متن كيست ؟

7ـ منظور نويسنده از جمله ي « هم چون مرواريد در دل صدف كج و كوله اي سال ها بسته ماند . » چيست ؟

8ـ در مصراع « چو رخت خويش بر بستم از اين خاك » ، « رخت بر بستن » كنايه از چيست ؟

 

 

 

 

 

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5

ث) خود آزمايي (4 نمره)

1ـ مصراع « زمانه بيامد نبودش توان » يعني چه ؟

2ـ منظور از « گل هايي كه در نسيم آزادي مي شكفند » چيست ؟

3ـ مفهوم مصراع « بناي زندگي بر آب مي ديد » را بنويسيد .

4ـ چرا عليرضا قزوه نام سفرنامه ي خود را « پرستو در قاف » گذاشته است ؟

5ـ در بيت زير منظور از « مرغ اسير » چيست ؟

ناله ي مرغ اسير اين همه بهر وطن است           مسلك مرغ گرفتار قفس ، هم چو من است

6ـ در بيت زير از نظر شاعر « ديده ور » چه كسي است ؟

ولي با من بگو آن ديده ور كيست / كه خاري ديد و احوال چمن گفت

7ـ منظور از « لباس مي پوشد تا خود بپوشد » چيست ؟

8ـ مصراع « رانده ست جنون عشق از شهر به افسونم » ياد آور كدام داستان است ؟

 

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

5/0

6

ج) حفظ شعر (1 نمره)

جاهاي خالي را كامل كنيد .

1ـ فراش خزان ورق بيفشاند             . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2ـ در آن نوبت كه بندد دست . . . . . . . به پاي سرو كوهي دام / كرم يادآوري يا نه ، من از . . . . . . نمي كاهم

 

 

 

5/0

5/0

 

جمع نمرات :

20

باسمه‌تعالي

 

سوالات امتحان درس : ادبيات فارسي 1

مدت امتحان : 75دقيقه

 

رديف

سؤالات

الف

ابيات و عبارات زير را به نثر ساده برگردانيد :

 

1ـ جواني نكودار كه اين مرغ زيبا             نماند در اين خانه ي استخواني

2ـ قطره ي دانش كه بخشيدي ز پيش               متصل گردان به درياهاي خويش

3ـ نهان مي گشت روي روشن روز                 به زير دامن شب در سياهي

4ـ معلم مرغان را گويا مي كشيد ، خرگوش را چابك مي بست .

5ـ مردم بي هنر مادام بي سود باشند .

6ـ سبك تيغ تيز از ميان بر كشيد          بر شير بيدار دل بردريد .

7ـ گويد عدوي من / كاين شيوه ي دري تو چون دود مي رود .

8ـ درحال سي دينار فرستاد كه اين را به بهاي تن جامه بدهيد .

9ـ ياد از اين مرغ گرفتار كنيد اي مرغان          چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد

10ـ سمك و آتشك نگاه مي داشتند تا قطران بخفت .

11ـ بعد از يك سال عرض و عرض كشي مرا به اين آتش انداخت .

12ـ من لاله آزادم خود رويم و خود بويم .

ب

درك مطلب :

 

1ـ با توجه به اين ابيات ، پاسخ دهيد .

خدا آن ملتي را سروري داد             كه تقديرش به دست خويش بنوشت

به آن ملت سر و كاري ندارد            كه دهقانش براي ديگران كشت

الف) خداوند به كدام ملت سروي مي بخشد ؟

ب) مفهوم آيه شريفه ي « ان الله لايغير ما بقوم حتي يغير و اما بانفسهم » در كدام بيت ديده مي شود ؟

ج) چه مسئله اي باعث مي شود كه ملت ها مورد توجه خداوند قرار نگيرند ؟

د) پيام كلي شاعر در ابيات فوق چيست ؟

2ـ مفهوم كنايي « الهي هميشه نان سواره باشد و او پياده » چيست ؟

3ـ با توجه به اين بيت « آمد و آورد پيش خير فراز        گفت گوهر به گوهر آمد باز » بنويسيد كه :

الف) منظور از گوهر اول و گوهر دوم چيست ؟

ب) بيت ياد آور كدام قسمت از داستان خيروشر است ؟

4ـ اين بيت در توصيف چيست ؟

سوزنده چراغشم در گوشه ي اين مأمن          پروانه بسي دارم سرگشته به پيراهن

ج

واژگان مشخص شده را معني كنيد :

 

مشاطه  نمي خواهد زيبايي رخسارم

2ـ زا اشك ويران كنش آن خانه كه بيت الحزن است .

مقبل آن كز خداي گيرد پشت .

رديف

سؤالات

ج

4ـ دست معلم از وقب حيوان روان شد .

5ـ رستم براي شكار به نخجيرگاهي نزديك مرز توران رفت .

6ـ هنر اسلامي ملجئي پاك تر از مسجد نداشت .

7ـ پيرمرد شند غازي از وزارت فرهنگ مي گرفت .

8ـ به شدتي كه از روزگار پيش آيد نبايد ناليد .

د

دانش هاي ادبي :

 

1ـ صاحبان اين آثار را بنويسيد :

با كاروان حله                                پرستو در قاف                             اتاق آبي

2ـ محمد ابراهيم صفا ، اهل كدام كشور است ؟

3ـ بخش عمده ي ادبيات ما را كدام نوع ادبي تشكيل مي دهد ؟

4ـ در اين مصراع « از جاي چو مار حلقه بر جست » كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟

5ـ قالب شعري مثنوي را تعريف كنيد .

6ـ با استفاده از واژه ي « ابر » عبارتي بنويسيد كه آرايه ي تشخيص بوجود آيد ؟

هـ

خود آزمايي :

 

1ـ مصراع دوم بيت زير ياد آور كدام داستان است ؟

آزاده و سرمستم ، خود كرده به هامونم          رانده است جنون عشق از شهر به افسونم

2ـ محبوب ترين نوع ادبي در ميان ملت ها كدام است ؟ نمونه اي مثال بزنيد .

3ـ معادل امروزي اين تركيبات چيست ؟

شوخ از خود باز كردن                رقعه نوشتن

4ـ دو شاعر يا نويسنده تاجيك نام ببريد .

5ـ عبارت « مي خواهم بحر را در كوزه بريزم » يادآور كدام بيت مولانا است ؟

6ـ در صدر اسلام از مسجد چه استفاده هايي مي شد ؟

7ـ معروف ترين سراينده ي داستان هاي بزمي فارسي چه كسي است ؟ اثري از او نام ببريد ؟

8ـ محوري ترين پيام درس « در امواج سند » چيست ؟

 

جمع نمرات : 20

باسمه‌تعالي

 

سوالات امتحان درس : ادبيات فارسي 1

مدت امتحان : 80 دقيقه

 

 رديف

سؤالات

الف

ابيات و عبارات زير را به نثر روان برگردانيد :

 

1ـ از جاي چو مار حلقه بر جست              در حلقه ي زلف كعبه زد دست

2ـ ميان موج مي رقصيد در آب             ز امواج گران كوه از پي كوه

3ـ به پاس هر وجب خاكي از اين ملك          چه بسيار است آن سرها كه رفته

4ـ مبر طاعت نفس شهوت پرست           كه هر ساعتش قبله اي ديگر است

5ـ معلم مرغان را گويا مي كشيد ، خرگوش را چابك مي بست .

6ـ او خلف صدق نياكان هنرور خود بود .

7ـ مسلك مرغ گرفتار قفس همچو من است .

8ـ بيستون بر سر راه است مبادا ز شيرين             خبري گفته و غمگين دل فرهاد كنيد

9ـ همانا او را تصور شود كه مرا در فضل مرتبه اي است زيادت ، تا چون بر رقعه ي من اطلاع يابد قياس كند كه مرا اهليت چيست ؟

ب

واژه هاي مشخص شده را معني كنيد :

 

خورجينكي بود كه كتاب در آن مي نهادم .

2ـ مشروطه يعني آسايش رعيت

3ـ چو كشتي با پاد در رود افكند

4ـ هنر معماري مفهوم انتزاعي را با هدف انتفاعي در هم آميخت

5ـ دست معلم از وقب حيوان روان شد . فك زيرين را پيموده در آخر ماند .

6ـ مردم بي هنر مادام بي سود باشد .

ج

درك مطلب :

 

1ـ با توجه به ابيات داده شده به پرسش ها پاسخ دهيد .

1ـ نهان مي گشت روي روشن روز                  به زيردامن شب در سياهي

2ـ در آن تاريك شب مي گشت پنهان              فروغ خرگه خوارزمشاهي

3ـ اگر امشب زنان و كودكان را                     ز بيم نام بد در آب ريزم

4ـ چو فردا جنگ بر كامم نگرديد                  توانم كز ره دريا گريزم

الف) بيت اول چه زماني از شبانه روز را نشان مي دهد ؟

ب) چگونه فروغ خرگه خوارزمشاهي در تاريكي شب ناپديد مي شد ؟

ج) چرا خوارزمشاه زنان و كودكان را به رودخانه مي سپرد ؟

د) چون جنگ بر كام خوارزمشاه نگرديد او چه كرد ؟

2ـ با توجه به بيت « از آن اين داستان گفتم كه امروز            بداني و قدر و برهيچش نبازي » بنويسيد كه :

الف) منظور شاعر از « ش » در هيچش چيست ؟

ب) مخاطب شاعر چه كساني هستند ؟

رديف

سؤالات

د

دانش هاي ادبي :

 

1ـ كتاب قاموس نامه از كيست ؟ چند باب دارد ؟ قرن تأليف آن را بنويسيد .

2ـ آرايه هاي بيت زير را بنويسيد .

باد از اين مرغ گرفتار كنيد اي مرغان                چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد

3ـ واژه ي گل را در يك عبارت به گونه اي به كار بريد كه آرايه ي تشخيص بوجود آيد .

4ـ درون مايه ي شعر بهار چيست ؟

5ـ علي اكبر دهخدا مقالات سياسي خود را با چه عنوان و امضايي انتشار مي داد ؟

د

خود آزمايي :

 

1ـ از نظر محتوا و مضمون در شعر دوره ي مشروطه چه تحولي رخ داد ؟

مباحث اجتماعي رواني گاه بسيار به هم پيوند مي خورند .

2ـ كتاب اتاق آبي از چه كسي است ؟

3ـ با توجه به بيت « به گفت اندر اين نامه » حرفي است مبهم          كه معطيش جز وقت پيري نداني » بنويسيد كه منظور از « اين نامه » چيست ؟

4ـ در غزل اجتماعي به چه مسائلي مي پردازند ؟

5ـ بخش عمده ي ادبيات ما را كدام نوع ادبي تشكيل مي دهد ؟

6ـ معروف ترين سراينده ي داستان هاي بزمي در ادب فارسي كيست ؟ اثري از او نام ببريد ؟

7ـ منظور از لباس انسان پرچم كشور وجود اوست » چيست ؟

8ـ حسب حال نويسي و زندگي نامه نويسي چه فرقي با يكديگر دارند ؟

9ـ معادل امروزي اين تركيبات را بنويسيد .

الف) برنشين

ب) در رويم

 

جمع نمرات : 20

 

سوالات امتحانی سالی واحدی                           بسمه تعالی                                تاریخ امتحان :20/10/84

نام و نام خانوادگی:                                       دبیرستان                          مدت : 75 دقیقه

شماره کارت :                                             رشته :                                      درس : ادبیات فارسی(1)

نام دبیر :                                                    پایه:اول                                    تعداد صفحات :2 صفحه

 

 

 

 

 

0.25

0.25

0.25

0.25

0.5

0.5

0.5

0.75

0.75

1

1

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.25

 

0.25

 

 

0.5

 

 

0.5

 

 

0.5

 

 

1

                                                                                                                                                                       

الف)بیان معنی شعرونثر(6 نمره) 

بیت ها و عبارت های زیررا به فارسی روان بنویسید.

1-خدایی او راست در خورنده .

2- قطران بر خود گرفت .

3- از خوان تو بسی خوردم .

4- ازدحام است و مهربانی.

5- می خواهیم درمیان ما حکم شوی.

6- هول عیاری ای کرده است.

7-" تو پور گو پیلتن رستمی"

8- "وای بر جان تو که بد گهری        جان بری کرده ای و جان نبری"

9- مرا مشاطّه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند.

10-" خرامان بشد سوی آب روان        چنان چون شده بازجوید روان "

11- "ریش بر می کند و می گفت ای دریغ      کآفتاب نعمتم شد زیر میخ"

 


 

ب)معنی لغت (2 نمره)

معنی واﮋه های مشخص شده را بنویسید.

1- لوای ستم بر تو شد استوار.                           5- هرم نفس مردم گرمشان می کرد.

 


 

2- قطران از آن نهیب چشم باز کرد.                   6- خاک مظهر فقر مخلوق در برابر غنای خالق.

 


 

3- گفت زنهار اگر چه بد کردم                          7- من با تبختر گفتم.

 


 

4- صد هزاران این چنین اشباه بین                      8- دیگردر آن ذی حیاتی نفس نمی کشد.

 


 

پ) دانش های ادبی(3 نمره)

 

1- در جمله ی "نه هر که به قامت مهتر به قیمت بهتر. " چه آرایه ای به کار رفته است؟

 

2- .............کوششی است برای نشان دادن شکل عادی زندگی با همه ی تضاد هاو تعارض ها.

 

3- وﯿﮋگی اصلی حماسه چیست ؟( دو مورد)

 

4- در بیت زیر استعاره را بیابید و معنی کنید:

"در چراغ دو چشم او زد تیغ           نامدش کشتن چراغ دریغ"

 

5- پدید آورندگان آثار زیر را بنویسید:

"مثل چشمه،مثل رود"        "برخورد اندیشه ها"

 

6- قطعه ی ادبی چیست؟

 

 

    سوالات امتحانی سالی واحدی                           بسمه تعالی                                تاریخ امتحان :20/10/84

    نام و نام خانوادگی:                                     دبیرستان نرجس                           مدت :75 ذقیقه   

    شماره کارت :                                             رشته :                                      درس :  ادبیات فارسی(1)           نام دبیر :                                                   پایه:  اول                                   تعداد صفحات : 2 صفحه

 

 

 

 

 

0.5

0.5

0.5

 

 

 

0.5

0.5

 

 

 

0.5

0.5

 

 

0.5

 

 

 

 

0.5

 

0.5

 

0.5

 

0.5

 

0.5

 

 

1

 

 

0.5

 

 

 

0.5

 

 


 

ت)درک وطلب (4 نمره )

 

با توجه به اشعار وعبارت های زیر پاسخ دهید.

الف) گرچه گاهی شهابی/ مشق های شب آسمان را/زود خط می زد و محومی شد/

1- منظور از شهاب چیست؟

2- مقصود از مصراع آخر چیست؟

3- یک مورد آرایه مراعات نظیر را نشان دهید.

 

ب) سپردم بار دگر می پرسد :/ تو چرا می جنگی؟/با تمام دل خود می گویم:/ تا چراغ از تو نگیرد دشمن/

1- منظور از" با تمام دل خود می گویم" چیست؟

2- چراغ استعاره از چیست؟

 

ج) تو ای کشتی تندرو خیال من ، همین جا لنگر انداز.

1- لنگر انداز کنایه از چیست؟

2- مشبّه و مشبّه به در"توای کشتی تندرو خیال من" کدامند؟

 

د)جمله عالم زین سبب گمراه شد       کم کسی زابدال حق آگاه شد

شاعر علت گمراهی جمله عالم را ناشی از چه چیز می داند؟

 


 

ث)خود آزمایی(4 نمره)

 

1- مصراع" زمانه بیامد نبودش توان"یعنی چه؟

 

2- منظور از" گل هایی که در نسیم آزادی می شکفد "چیست؟

 

3-چرا بی ادب از لطف پروردگار محروم است؟

 

4- باتوجه به مصراع "به گردان لشگر سپهدار گفت"مقصود از سپهدار کیست؟

 

5- معادل امروزی "فروبریم"در"بگذار تا فردا در میدان داری فرو بریم" و قفازدن چیست؟

 

6- شعر سنتی با شعر نو چه تفاوتی دارد ؟

 

7- در قطعه فردوسی "زایر" نامدار کیست؟

 


 

ج) فقط شعر(1 نمره)

جاهای خالی را پرکنید

1- راه دهید یار را آن مه ده چهار را         .........................................

2- گفتم که نوش ......مارا........کشت        گفتا تو بندگی کن کاوبنده پرور آید

                                                                                                       سرافرازباشید و پایدار

                                                                                                             

 

 

 

 

 

 



سوالات امتحان نهايي درس :

ادبيات فارسي تخصصي

رشته :

ادبيات و علوم انساني ، معارف اسلامي

ساعت شروع : 8 صبح

مدت امتحان : 80 دقيقه

سال سوم آموزش متوسطه

تاريخ امتحان : 05/03/1384

دانش‌آموزان و داوطلبان آزاد سراسر كشور در نوبت دوم (خرداد ماه) سال 1384

اداره كل سنجش و ارزشيابي تحصيلي

 

 

سؤالات

بارم

1

الف : معني و مفهوم شعر و نثر ( 6 نمره )

ابيات و عبارات زير را به نثر روان برگردانيد .

 

1ـ امكان ندارد احدي بتواند قلمش را بزند .

 

 

 

 

25/0

2ـ انسان كامل عالم را راست كند .

25/0

3ـ بازرگان حمال را قراضه اي بداد .

25/0

4ـ كتابي بود در ماترك پدرم .

25/0

5ـ چون داد عادلان به جهان در ،               بقا نکرد  بيداد ظالمان شما نيز بگذرد

5/0

6ـ سخن ها ناخوش ز من دور دار                به بدها دل ديو رنجور دار

5/0

7ـ تو نيز اگر تواني ، سر خويش گير و راه مجانبت پيش .

5/0

8ـ چون دمنه بديد كه شير در تقريب گاو چه ترحيب مي نمايد ، خواب و قرار وي بشد .

75/0

9ـ به اعضا پشه اي همچند پيل است            در اسما قطره اي مانند نيل است

75/0

10ـ از روي خاك سر به ميان سما كشيد         آن خنگِ باد پايِ گسسته عنان برف

1

11ـ اين مرد از كرانه بجستي و فرصتي جستي و تضريب كردي و المي بزرگ بدين چاكر رسانيدي .

1

2

ب : لغت ( 2 نمره )

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد .

1ـ از او دور شد دانش و فرهي .            

 

2ـ شخص ، آزاد مردان را اصطناع كند .

 

3ـ نتوانستند نزديك آتش شدن از تبش

 

4ـ خدايت ثنا گفت و تبجيل كرد .

 

5ـ يكي نيز بگرفت خنياگري را .

 

6ـ چرا در ترقيم اين صفحات از عقلا دلالت نخواستي ؟

 

7ـ كه ما وي را اندر ورد نماز چنان همي بينيم .

 

8ـ جرگه ي شكارگاه مرال است .

 

3

پ: خود آزمايي ( 4 نمره )

 

1ـ در مصراع « نهد زرين قدح در صحن بستان » منظور از « قدح زرين » را بنويسيد .

 

 

5/0

2ـ منظور از عبارت « خام دست خامه به دست » چيست ؟

5/0

3ـ مقصود مولانا از بيت « قافيه انديشم و دلدار من / گويم منديش جز ديدار من » چيست ؟

5/0

4ـ در بيت زير مقصود شاعر را از « دريا » و « شبنم » بنويسيد .

چون به دريا مي تواني راه يافت              سوي يك شبنم چرا بايد شتافت ؟

5/0

 

5ـ با توجه به بيت زير ، چرا شاعر گل ها را رنگ پريده توصيف مي كند ؟

به تماشاي غنچه هاي شهيد                 گل به رنگ پريده مي آيد

5/0

6ـ در بيت « به يك كرامت آبي نگاه دوخته ايد / كدام پنجره اين گونه باز سوي خداست » ، « كرامت آبي » در چه مفهومي به كار رفته است ؟

5/0

7ـ مفهوم عبارت « سنگ سراچه ي دل به الماس آب ديده مي سفتم » چه مي باشد ؟

5/0

8ـ معناي كنايي « بر باد نشاندن » را با توجه به عبارت زير بنويسيد .

چون دمنه از اغراي شير بپرداخت ، خواست كه گاو را ببيند و او را هم بر باد نشاند .

5/0

4

ت : دانش هاي ادبي ( 3 نمره )

1ـ كتاب « لطايف الطوايف » از كيست ؟

 

 

25/0

2ـ « مجموعه سروده هاي عاشورايي » سيد حسن حسيني چه نام دارد ؟

25/0

3ـ نام ديگر كتاب « تاريخ بيهقي » چيست ؟

25/0

4ـ يكي از آثار منثور « شيخ محمود شبستري » را بنويسيد .

25/0

5ـ معاني مختلف ايهام لطيف به كار رفته در بيت زير را بنويسيد .

نه همين مي رمد آن نو گل خندان از من        

                                          مي كشد خار در اين باديه دامان از من

5/0

6ـ هر يك از آثار زير جزء كدام دسته از انواع نثر فارسي هستند ؟

الف) قصص الانبيا             ب) حبيب السير

5/0

7ـ در عالم هنر و ادب سخن نمادين به چگونه بياني گفته مي شود ؟

5/0

8ـ در بيت زير « مشبه » و « مشبه به » را مشخص نماييد .

بر گل سرخ از نم اوفتاد لالي           

                                        هم چو عرق بر عذار شاهد غضبان

5/0

5

ث : درك مطلب ( 4 نمره )

 

1ـ با توجه به متن زير به پرسش ها پاسخ دهيد .

چون حسنك بيامد ، خواجه بر پاي خاست ؛ چون او اين مكرمت بكرد ، همه بر پاي خاستند . بوسهل زوزني بر خشم خود طاقت نداشت ؛ برخاست نه تمام و بر خويشتن مي ژكيد . خواجه احمد او را گفت :

« در همه كارها ناتمامي » وي نيك از جاي بشد .

الف) علت عصبانيت « بوسهل » چه بود ؟

ب) با توجه به عبارت بالا « بر خويشتن مي ژكيد » يعني چه ؟

 

 

 

 

 

 

 

5/0

5/0

 

 

|

باسمه‌تعالي

 

سوالات امتحان نهايي درس : ادبيات فارسي (3)

رشته : علوم تجربي ، رياضي فيزيك

ساعت شروع : 8 صبح

مدت امتحان : 80 دقيقه

سال سوم آموزش متوسطه

تاريخ امتحان : 05/03/1384

دانش‌آموزان و داوطلبان آزاد سراسر كشور در نوبت دوم (خرداد ماه) سال 1384

اداره كل سنجش و ارزشيابي تحصيلي

 

 

سؤالات

بارم

 

الف : معني و مفهوم شعر و نثر ( 6 نمره )

بيت ها و عبارت هاي زير را به نثر روان برگردانيد .

1ـ از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

25/0

2ـ اهمال جانب من جايز نشمردي .

25/0

3ـ به باد افره اين گناهم مگير .

25/0

4ـ سر رشته ي امور از دستمون رفت .

25/0

5ـ خسوف هاي كژخيم شكوهش را به ستيز بر مي خيزند .

5/0

6ـ جان گدازي اگر به آتش عشق     

                                         عشق را كيمياي جان بيني

5/0

7ـ به قهر يك قبضه ي خاك از روي جمله ي زمين برگرفت .

5/0

8ـ زرين قبا ، زره زن از ابر سحرگهي             كان جا چو پيكِ بسته قبا مي فرستمت

75/0

9ـ بونصر را بگوي امروز درستم و در اين دو سه روز ، بار داده آيد كه علت و تب تمامي زايل شد .

75/0

10ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد .

1

11ـ هر كه شدت حلقه ي در زود برد حلقه ي زر       

                                                   خاصه كه در باز كني محرم دروازه شود

1

 

ب : معني لغت ( 2 نمره )

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد .

1ـ طي دو سه لمحه همه چيز به خاكستر تبديل شد .             

 

2ـ رستم به الحاح  از شاهزاده مي خواهد .

 

3ـ از هر كران بانگ رحيل آيد به گوشم

 

4ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك

 

5ـ زاغي بر درختي گشن  خانه داشت .

 

6ـ پيرمرد با مباهات  به تصديقم مي نگريست .

 

7ـ چون كه موسي اين عتاب از حق شنيد .

 

8ـ رخت خود از باغ به راغي كشيد .

 

 

پ: خود آزمايي ( 4 نمره )

1ـ در بيت زير به كدام اعتقاد عاميانه اشاره شده است ؟

دوباره پلك دلم مي پرد ، نشانه ي چيست ؟

          شنيده ام كه مي آيد كسي به مهماني

5/0

2ـ منظور از عبارت « مرا نيز از عهده ي لوازم رياست بيرون بايد آمد و مواجب سعادت را به ادا رسانيد . » چيست ؟

5/0

3ـ با توجه به بيت زير چرا شاعر « دل هاي شكسته » را خوش آهنگ تر مي داند ؟

بشكن دل بي نواي ما را اي عشق         

                           اين ساز شكسته اش خوش آهنگ تر است

5/0

4ـ مفهوم « غماز بودن خاك » در بيت زير چيست ؟ 

آب چه دانست كه او گوهر گوينده شود ؟        

                              خاك چه دانست كه او غمزه ي غمازه شود ؟

5/0

 

5ـ در شعر زير « تاگور » به چگونه انسان هايي اشاره دارد ؟

آنان كه فانوسشان را / بر پشت مي برند ، / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد !

5/0

6ـ با توجه به شعر « آفتاب / خار و خس مزرعه ي چشم تو » چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند ؟

5/0

7ـ از عبارت « مشتي رند را سيم دادند كه سنگ زنند . » چه پيامي را دريافت مي كنيد ؟

5/0

8ـ نويسنده ي « گل دسته ها و فلك » چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

5/0

 

ت : دانش هاي ادبي ( 3 نمره )

1ـ « جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني » شاعر چه قرني است ؟

25/0

2ـ « پنج داستان » اثر كدام نويسنده ي معاصر است ؟

25/0

3ـ نام ديگر كتاب « منطق الطير » چيست ؟

25/0

4ـ اثر معروف « نجم الدين دايه » چه نام دارد ؟

25/0

5ـ لحن و زاويه ي ديد داستان « گل دسته ها و فلك » چگونه است ؟

5/0

6ـ موضوع اصلي عرفان چيست ؟ و با ظهور كدام شاعر ، عرفان موضوع عمده ي شعر شاعران شد ؟

5/0

7ـ در بيت زير دو آرايه ي ادبي مشخص كنيد .

كنار نام تو لنگر گرفت كشتيِ عشق         

            بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

5/0

8ـ دربيت زير شاعر از چه آرايه اي براي خلق صحنه ي حماسي استفاده كرده است ؟

خروش آمد از باره ي هر دو مرد

                                               تو گفتي بدريد دشت نبرد

5/0

5

ث : درك مطلب ( 4 نمره )

1ـ در بيت زير مراد از « مرغ سحر » و « پروانه » چيست ؟

اي مرغ سحر ! عشق ز پروانه بياموز     

                                       كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

5/0

2ـ مصراع دوم بيت « بيامد چنان تا لب هيرمند / همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالت هايي است ؟

5/0

3ـ جمله ي « امير از آن جهان آمده » در عبارت زير كنايه از چيست ؟

امير از آن جهان آمده ، به خيمه فرود آمد و جامه بگردانيد .

5/0

4ـ مفهوم كلي جمله ي « از گزند داس دروگر وقت ، هيچ روينده را زنهار نيست . » چه مي باشد ؟

5/0

5ـ در بيت « بازگشت و دفتر خود باز كرد / وصف او بر قدم فهم آغاز كرد » منظور از « دفتر خود باز كرد » چيست ؟

5/0

6ـ در بيت « تا به جايي رساندت كه يكي / از جهان و جهانيان بيني » به كدام اصل مهم عرفاني اشاره شده است ؟

5/0

7ـ مقصود از « گران جاني » و « چالاكي » در بيت « ما بري از پاك و ناپاكي همه / از گران جاني و چالاكي همه » چيست ؟

5/0

8ـ با توجه به عبارت زير به پرسش ها پاسخ دهيد .

چون كارِ دل به اين كمال رسيد ، گوهري بود در خزانه ي غيب كه آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود .

الف) مقصود از « گوهر » چيست ؟

ب) « خازنان » چه كساني هستند ؟

5/0

6

ج : شعر حفظي (1 نمره)

بيت هاي زير را كامل كنيد .

1ـ بي وفا نگار من ، مي كند به كار من

           . . . . .  . . . . . .

2ـ همچو . . . بگشا چشم و ببين كاندر خاك

           چند روي چو گل و قامت چون  . . . . است

 

 

 

5/0

5/0

 

جمع نمرات

20

 

 



 

به نام خداوند لوح و قلم              حقیقت نگار وجود و عدم

 

آزمون زبان فارسی 2  پیش دانشگاهی کلّیه ی رشته ها  3 / 3  85 /   مدت :  70 دقیقه

 

             نام و نام خانوادگی:                                                        طراح سوال : کریمی

 

الف )- خود آزمایی و درک مطلب :    ( 8نمره )

1- با توجه به متن زیر پاسخ دهید :

در کویر بیرون از دیوار خانه ،پشت حصار ده ،دیگر هیچ نیست ، صحرای بی کرانه ی عدم است ، راه تنها به سوی آسمان باز است.این نخلستان خاموشی که هر گاه مشت خونین وبی تاب قلبم را در زیر باران های غیبی سکوتش می گیرم و نگاه های اسیر م را در این مزرع سبز آن دوست شاعرم رها می کنم ،ناله های گریه آلود آن روح دردمند و تنها را می شنوم  .

 

1-1- نویسنده کدام یک از عناصر طبیعی کویر را وصف می کند ؟

 

 

1-2- نمونه ای از تلمیح و تشبیه در متن بیابید .

 

 

1-3- مرجع ضمیر  « ش » در سکوتش کدام کلمه است ؟

 

 

1-4- منظور از آن روح دردمند و تنها کیست ؟

 

                                               

1- 5- دراین عبارت چند مضاف الیه  وجود دارد ؟ دو مورد آن را  مشخص کنید . «  در کویر بیرون از دیوار خانه ،پشت حصار ده ،دیگر هیچ نیست، صحرای بی کرانه عدم است  »

 

 

2- وجه تسمیه ی   مشهد را بنویسید 

 

 

3- به چه نوع قصه هایی افسانه های تمثیلی ( فابل ) گفته می شود ؟

 

 

4- ارزش ادبی کتاب  « پله پله تا ملاقات خدا » در چیست ؟

 

 

5- منظور مولانا را از این تمثیل بنویسید :

 

 « مرغ چون از زمین بالا پرد اگرچه به آسمان نرسد ، این قدر هست که از دام دور باشد » .

 

6- با توجه به این مصرع ها « این گلیم تیره بختی هاست / خیس خون داغ سهراب و سیاوش ها

                                                                                               / روکش تابوت تختی هاست »

 

بنویسید که : الف )- شاعر بین سهراب و سیاوش و تختی چه شباهتی جسته است ؟

 

                 ب )-  چرا شاعر شعرش را گلیم تیره بختی ها می داند ؟

 

7- مناسب ترین شکل ترجمه چگونه است ؟

 

8- نقش واژه های مشخص شده را بنویسید :      قصه بی شک راست می گوید/ می توانست او اگر می خواست ...

 

9-عبارت «  کارها را به هم در می آمیزید»  یعنی چه ؟                                                                             

10- این عبارت کدام ویژگی کلام سعدی را نشان می دهد ؟ «  سخنش به همه شبیه است وبه هیچ کس شبیه

 

   نیست . »

11-  نوع توصیف را در عبارت زیر مشخص کنید :

 

« چون از آن جا گذشتیم به صحرایی رسیدیم که همه نرگس بود، شکفته ،چنان که تمامت آن صحرا سپید می نمود از بسیاری نرگس ها  »  

 

12- مفهوم عبارت مشخص شده را بنویسید :       بی خویشتن نشسته بود خواجه وار وپای بگرد کرده

 

 

ب ) – معنی و مفهوم شعر و نثر :( 4نمره )

 

1- تو مشت درشت روزگاری                        از گردش قرن ها پس افکند

2- ابر بهاری زدور اسب برانگیخته                 وز سم اسب سیاه لوء لوء تر ریخته

3- من نمازم را وقتی می خوانم / که اذانش را باد گفته باشد،  سر گل دسته ی سرو

4- بعد از این دانشمندی را بمان ،بینش مندی را پیش گیر

5- نازک آرای تن ساق گلی / که به جانش کشتم وبه جان دادمش آب / ای دریغا به برم می شکند

6- شیر مرد عرصه ی ناورد های هول / تهمتن گرد سجستانی / طعمه دام و دهان خان هشتم بود

7- مرا نصیب غم آمد به شادی همه عالم           چرا که از همه عالم محبت تو گزیدم

8- خاله ام با همه تمکنی که داشت به زندگی درویشانه ای قناعت کرده بود

ج ) – دانش های ادبی و تاریخ ادبیات  2نمره                                                    

1- نام نویسندگان این آثار را بنویسید :              1 - شرح زندگانی من ...                 2- جامع التمثیل ..

2- منتقدان ادبی مهرداد اوستا را از پیشاهنگان کدام سبک می دانند ؟

 

3- دوره ی نخست عصر نیما چه ویژگی دارد ؟

 

4- در عبارت شعری : « مرد نقال آن صدایش گرم / نایش گرم ...» کدام آرایه ادبی شاخص است ؟

 

 

د )- حفظ شعر  ( 1نمره  )

 از سه مورد زیر، دو مورد را به دلخواه  کامل کنید :

                             1- دست ها می سایم /   ...           /    بر عبث می پایم/  ...

                2- وفا نکردی و کردم ،جفا ندیدی و دیدم      / ...   ...

               3- بلبلکان با نشاط ،   ...            با خروش     /          در دهن لاله    ...     در دهن نحل نوش

 

درس زبان فارسی 2     رشته : رياضي کلاس « ب »

 تاريخ : 3/2/86 مدت : 45دقیقه

دوره پيش دانشگاهي/ نيمسال دوم سال 86-85

 مرکز پیش دانشگاهی

 

 

سؤالات

 

الف

خودآزمايي (8 نمره) :

1ـ با توجه به متن زير به پرسش ها پاسخ دهيد .

اگر چه صحبت را بر خلوت ترجيح مي داد باز عزلت را از صحبت كساني كه در قيد تعلقات باقي مانده بودند بهتر مي‌ديد . در خارج از جمع مريدان خويش و آن عده از اكابر و اعيان كه ارتباط با آنها را براي ارشاد ايشان يا رفع حاجت محتاجان و مظلومان شهر لازم مي ديد به ملاقات اغيار ، خاصه كساني كه براي كنجكاوي به ديدار وي مي‌آمدند ، علاقه‌اي نشان نمي داد . يك بار به فقيهي كه به امتحانش آمده بود به تعريض گفت : « بعد از اين دانشمندي را بمان ، بينش مندي را پيش گير . » در حقيقت اكثر ياران مولانا در اين سال ها فتيان شهر و همگي اهل كسب و كار بودند . سايرين را هم مولانا الزام و دلالت به كسب و كار مي كرد و از اينكه تكيه بر فتوح و نذور اهل خير نمايند تحذيرشان مي‌نمود و به آنها خاطر نشان مي ساخت كه هر كس اين طريقت نورزد به پولي نيرزد . »

1ـ1 : با توجه به متن ، مولوي از معاشرت با چه كساني روي گردان بود ؟

1ـ2 : منظور مولوي از « بعد از اين دانشمندي را بمان » چيست ؟

1ـ3 : مقصود مولانا از « اين طريقت » چيست ؟

1ـ4 : الزام و دلالت يعني چه ؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5/

 

5/

5/

 

5/

2ـ  عبارت مشخص شده  را معنی كنيد :

 با نافرماني و فرو گذاري جانبم كار را به هم در مي آميزيد .

5/

3ـ شعر « دماوند » جزء كدام دسته از توصيف ها است و شاعر از كدام رفتار استبدادي انتقاد كرده است ؟

5/

4ـ در درس شب كوير ، درخت هاي « گز و تاق » را نماد چه كساني مي توان دانست ؟

5/

5ـ منظور مولانا از اين عبارت چيست ؟

« مرغ چون از زمين بالا پرد اگر چه به آسمان نرسد اين قدر باشد كه از دام دور باشد . »

5/

6ـ گوته، در عبارات زیر، از چه جهت خود را شبيه حافظ مي پندارد؟

«هنوزم جرئت آن است که خويش را مريدي از مریدان تو شمارم، زیرا که من نيز چون تو در سرزمین غرق تو زیستم و  عشق ورزیدم.

5/

7ـ ترجمه شعر شاعران اروپايي چه تحولي در سبك شعر فارسي ايجاد كرد ؟

5/

8ـ يادنامه ها به چه منظوري نوشته مي شوند ؟

5/

9ـ در عبارت « به رخت خوابی که پشت سرمان جمع شده بود وحکم پشتی داشت ،تکیه می دادیم وسعدی می خواندیم » چه آرايه هایی  وجود دارد ؟    ( 2مورد  )

5/0

10ـ دو آرايه ي زيباي بيت زير را بنويسيد .

     « خرگم شده را بخواند که ای یار                اینــک خـــر تو بیار افسار »

5/0

11ـ مفعول جمله دوم را بنويسيد .

« پشت مقطع قلم را بر نمي داشت و مي گفت : قوت قلم در پوست آن است . »

5/0

12ـ قيدهاي اين عبارت را بنويسيد ؟

« هروهر ، تمام شاگردان به قهقه افتادند ، اين كار بيش تر معلم را عصباني كرد »

13- 2ـ در عبارت « اين تنها خصوصيت سعدي است كه سخنش به سخن همه شبيه باشد و به هيچ كس شبيه نباشد . » كدام ويژگي سبك سعدي وجود دارد ؟

 

5/0

 

5/0

 

ب

بيان معني و مفهوم شعر و نثر (4 نمره) :

ابيات و عبارت هاي زير را به فارسي روان برگردانيد .

1  - شومنفجر ای دل زمانه               وآن آتش دل نهفته مپسند

 

5/

2ـ  برخاست زجای ساده مردی          هرگز زدلش نزاده دردی

5/

3ـ درمیان شهر مسجدی آدینه عظیم پاکیزه ونیکو آراسته وحصین ساخته اند

5/0

4ـ من بند دهانت بر گشايم               ور بگشايند بندم از بند 

5/0

5ـ . شيخ نعره‌اي بزد و گفت : « راست باز و پاك باز و امير باش.

5/0

6ـ چون آب دريا موج زند ، مبلغي بر باروي شهر بر رود .

5/0

7- این صافی سحار اوست که سخن را می پالاید .

5/0

8ـ. مولانا تواضع و خاك نهادي را خلق رسول خدا مي‌خواند .

5/0

ج

تاريخ ادبيات و سبك شناسي (2 نمره) :

1ـ اين آثار از چه كساني است ؟   الف) « فرار از مدرسه »     ب) « آزادي مجسمه »

 

5/0

2- كدام اثر از دكتر عبدالحسين زرين كوب ، در شرح زندگاني مولاناست؟

5/0

3ـ دو نوع ترجمه را فقط نام ببريد ؟

5/0

4ـ به چه نوع زندگي نامه هايي « سيره » و « مغازي » گفته مي‌شود ؟

5/0

د

 

حفظ شعر (1 نمره) :  جاهاي خالي را پر كنيد :

1-   گویی بط سفید جامه به صابون.......               کبک دری ساق پای در ...........

2ـ ابر بهاري ز دور ، اسب بر انگيخته                 .............................................................

 

 

 

               یک نقطه بیش فرق «رجيم» و «رحيم» نيست
                                        از نقطه ای بترس که شیطانی ات کند.

                                                                   همیشه سبز باشید         

 

 


تاریخ 2

تاریخ:26/3/84                                                                باسمه تعالی                                     سوالات آزمون درس: تاریخ ادبیات(2)

نام:                                                      مدیریت آموزش و پرورش شهرستان                                      زمان: 70 دقیقه

                                                                                                            دبیرستان                                               نام خانوادگی:

کلاس:سوٌم ادبیات                        نام دبیر :                                                                                                                            

بارم

صفحه1

ردیف

5/0

((لمعات)) اثر کیست؟موضوعش چیست؟

1

25/0

کدامیک از آثار منثور خواجوی کرمانی در مناظره ی  شمشیر و قلم می باشد؟

2

75/0

جامی در مثنوهایش از ......... تقلید می کرد،هفت اورنگ را دقیقاً در برابر.......

سرود و او کتاب بهارستان را به تقلید از ............... نوشت.

3

25/0

مهم ترین اثر تاریخی و ادبی عطاملک جوینی چه نام دارد؟

4

25/0

در بیت زیر کدامیک از ویژگی های شعری عصر صائب دیده می شود؟

((اظهار عجز در برابر ظالم روامدار                        اشک کباب موجب طغیان آتش است))

5

5/0

یک اثر منثور معروف از بیدل عظیم آبادی را بنویسید.

6

25/0

شرح زیر درباره ی چه اثری است؟ نام این اثر را بنویسید.

این اثر یک سفر نامه خیالی است که با داستان پردازی در هم می آمیزد و بازبانی پخته و نثری ساده نوشته شده است. موضوع این کتاب سفر رویایی گروهی است که با تخصٌص های گوناگون مأمورمی شوند به قلٌه ی دماوند صعود کنند این کتاب تصویری از ایران عصر قاجار را با نگاهی انتقادی و حسرت آمیز در برابر خواننده مجسٌم می کند

7

25/0

در عصر هاتف چه شاعری تواناتر و کامیاب تر بوده است؟

8

25/0

((تذکره ی آتشکده)) اثر کیست؟

9

25/0

صبای کاشانی((گلشن صبا)) را به تقلید از چه کتابی پدید آورد؟

10

5/0

کتاب ((پریشان )) از کیست و به شیوه ی چه کتابی نوشته شده است؟

11

5/1

شاخص ترین درون مایه های شعر فارسی در عصر بیداری را بنویسید.

12

1

مهم ترین آثار تحقیقی دهخدا را بنویسید

13

5/0

دو مروارید گران بهایی که از دریای معانی شعر محمٌد تقی بهار به دست می آیند، کدامند؟

14

1

محتوای غزل های فرٌخی یزدی را بنویسید.

15

5/0

سیٌد اشرف الدین گیلانی در اشعار نسیم  شمال از مضامین چه روزنامه ای الهام می گرفت؟

16

5/0

روزنامه ی((قرن بیستم )) توسٌط چه کسی ودر چه سالی دایر گردید؟

17

1

عنوان((سعدی نو)) به کدام شاعر اختصاص یافت؟ چرا؟

18

75/0

انجمن ادبی((دانشکده)) در کجا به وجود آمد و هدف این انجمن چه بود؟

19

2

در سال 1301 شمسی در چه زمینه ی ادبیات معاصر( شعر، داستان کوتاه، رمان و نمایش نامه)آثار مهمٌی به وجودآمد.آن ها را ذکر کنید و بنویسیدهر اثراز کیست؟

20

1

دو جریان اصلی شعر سنٌت گرای معاصررا از نظر محتوا ،بیان کنید.

21

75/0

هریک ازآثارزیر متعلٌق به چه کسانی است؟                      الف)منظومه ی ای خواب                                

      ب)طلسم شکسته                                                ج)پالیزبان

22

5/0

واژه ی کلیدی ادبیات قرن بیستم چیست؟

23

5/0

نخستین کتاب سوررئالیستی چه نام دارد؟

24

5/0

دو اصل پست مدرنیسم را بنویسید.

25

1

به چه شاعرانی ((مخضرم)) می گویند؟سرآمد آن ها کیست؟

26

5/0

در شعر عرب چه کسی را می توان با نیما یوشیج مقایسه کرد؟

27

25/0

نخستین شعری که در آن چهره ی ستم دیده ی آوارگان فلسطین به تصویر کشیده شده است،از کیست؟

28

75/0

شعر فلسطین از 1917 تا 1948 چه ویژگی های داشت؟

29

5/0

دو جریان اصلی دوران جدید ادبیات داستانی عرب را بنویسید.

30

1

هریک از آثارزیر از چه کسانی است؟

الف)زیبای کربلا                                                      ب)محله ای در قاهر

ج)پایان دنیا                                                           د) کابوس های بیروت

31

 



زبان فارسی 3

 

الف- زبان شناسی(4نمره)

1- کاربرد گروه اسمی((بلندِ دماوند کوه )) براساس کدام قاعده ی ترکیب زبانی، نادرست است؟

 

2- چرا ساختن واژه ی ((رَتد)) امکان پذیر نیست؟

 

3- با توجه به عبارت (( تواین همه شمع را ازکجا می آوری که شب ها تا طلوع می سوزانی؟

الف) آهنگ جمله ی مشخّص شده چیست؟

  ب) کدام هجای واژه های(( طلوع )) و((می آوری)) تکیه دار هستند؟

 

4- توضیح دهید به چه علّت جمله ی((دشت، گوسفندان را می چراند.)) نادرست است. صورت صحیح آن را بنویسید.

 

5- کدام یک از الگوهای هجایی زیر درفارسی معیار کاربرد ندارند؟ چرا؟

الف) صامت+مصوت+صامت

  ب) صامت+صامت+مصوت+صامت

 

6- الگوی هجایی واژه ی ((بار)) را بنویسید.

 

7- درجمله ی زیر برچه اساسی به معنی واژه ی ((ماه )) پی می بریم؟

((ماه رمضان بود. مردان وزنان برای افطار انتظار می کشیدند.))

 

8- هریک ازواژه های مقابل مشمول کدام وضعیت زبانی هستند؟ پیکان- یخچال-

 

9- درمورد معنی واژه ی((دستور)) وتحول معنایی آن درگذرزمان توضیح دهید.

 

ب- املا وبیاموزیم(3نمره)

1- کدام واژه ی((متشابه)) برای تکمیل عبارت زیر درست است؟

((همه ی افراد درکشور)) مطبوع / مثبوع ((خودازحمایت کامل برخوردارند.))

 

2- درعبارت زیر، کدام واژه ((صامت میانجی)) دارد؟ صامت میانجی این واژه را مشخّص کنید.

((شهرمیان دشت گسترده بود، پرازدارودرخت،حالتی رویایی؛))

 

3- پسوند ((ان)) درهریک ازواژه های((برگ ریزان)) و((کوهساران)) چه مفهومی دارد؟

 

4- ازمیان گروه کلمات زیر،املای دو واژه نادرست است،صحیح آن ها را بنویسید.

اعتلاف احزاب- سخن مطایبه آمیز- الفغدن مال- حکم انتساب-شایبه ی انثحال

 

5- چرا به واژه ((عَلَم)) و ((الم)) ، اصطالحاً «متشابه » می گویند؟

 

6- کدام یک ازعبارت های زیر، به قید تأکید نیازدارد؟

الف) پاییز،برگ درختان زرد می شود.

  ب) روح درفصل بهارزاده می شود.

 

نگارش(5نمره)

1- چرا باید زندگی نامه دوراز تعصّب وغرض ورزی نوشته شود؟

 

2- بیت زیر را باجابه جایی  محصربه نثر بازگردانی کنید.

((مبرطاعت نفس شهوت پرست                 که هر ساعتش قبله ی دیگر است.))

 

3- درهریک ازعبارت های زیر، ازکدام شیوه ی نگارش استفاده شده است؟

الف) خودگنبد چنگی به دل نمی زد، لخت وآجری با گله گله سوراخ های برای کفترها، ازته برسقف مسجد نشسته بود.

نخراشیده وزمخت.

ب) توانایی وناموری رستم درآن است که نماینده ی مردم است، پرورده ی تخیل هزاران هزارآدمی زاد است که درطی زمان های دراز او رابه عنوان تجّسمی ازرؤیا ها وآرزوهایشان آفریده اند.

 

4- عبارت زیررا ویرایش کنید.

((درسیستم نوین  آموزش وپرورش ، استفاده از پیشنهادات خانواده ها می تواند تأثیر گذار باشد.))

 

5- کدام نوع نوشته براساس پژوهش های ماودیگران بوجود می آیند ؟

 

6- چرا عبارت زیر را جهت نگارش نادرست است؟

((به اوگفتم: عجله نکن.به قول معروف، با عجله کاردرست نمی شود.))

 

7- اگرزندگی نامه شکلی رمان گونه داشته باشد نویسنده باید برچه اساسی ماجرای زندگی نامه را بنویسد؟

 

8- مقصود از امروزی کردن نوشته چیست ؟

 

9- زندگی نامه ها گونه ای از نوشته های........... است.

 

10- اگر بخواهیم زندگی نامه را ازحالت معمولی وعادی درآوریم چگونه عمل می کنیم؟

 

11- تفاوت بازگردانی وبازنویسی درچیست؟

 

12- معنای غیر مستقیم هر عنصر زبانی از............عنصر با عنصر دیگر استنباط می شود؟

 

د- دستور(8نمره)

1- هسته گروه اسمی زیر را بیابید وتکواژهای هسته را مشخص کنید.

((خواننده ی متون ارزشمند پیشنییان))

 

2- گروه اسمی((همان اختران تابناک )) چند واژه دارد.

 

3- چرا در جمله ی زیرنهاد بافعل مطابقت ندارد؟

((برگ های درختان باوزش باد پاییزی به زمین ریخت.))

 

4- فعل های زیررا باحفظ شخص وزمان گذرا به مفعول کنید.

رسیده است=                         می چرخند=

 

5- فعل ((شنیده باشد)) را با حفظ شخص وزمان مجهول کنید.

 

6- نمودار جمله ی ((کاریعنی خلاقیت وسازندگی)) را رسم کنید.

 

7- شیوه نگارش جمله ی زیر چگونه است؟

((بیاوردم از حدیث این پادشاه بزرگ ))

 

8- نقش قسمت مشخص شده را بنویسید.((حافظ ، شاعر بزرگ ایران ، شهرت جهانی دارد.))

 

9- با توجه  به عبارت زیر به سؤالات پاسخ دهید.

((شش روزازماندن ما دربیشه می گذشت، هنگام ظهر، آرام وبی صدا به درختی تکیه داده، دراندیشه ای فرورفته بودیم.))

الف) ساختمان افعال رامشخص کنید.

ب) دردوجمله ی پایانی عبارت، حذف فعل به چه قرینه ای است؟

 

10- نام اجزای تشکیل دهنده ی واژه ی ((نشست و برخاست)) را بنویسید.

 

11- فعل(( می بینید)) را به صورت ماضی بعید درآورید.

 

12- با فعل ((درخت )) دو جمله ی کوتاه بسازید که معنای متفاوتی داشته باشد.

 

13- عبارت زیر را با گذرا کردن فعل بازنویسی کنید.

((مریم هرروز برای دیدن غروب خورشید به کنار دریا می رفت وساعتی درآن جا می ماند.))

 

 

14- آیا در جمله ی زیر نهاد جدا قابل حذف است؟چرا؟

((ما،ملت ایران،همگی به یاری زلزله زدگان خواهیم شتافت.

 

15- مشخص کنید جملات زیر چند جزئی است.

الف) قدم نورسیده مبارک.                      ب) طریقه ی مولانا درترکیه پیروان زیادی دارد.

 

                                                               

 

                                                     

                                سرفراز وسربلند باشید.

 

 

زبان فارسی 3

 

الف – نگارش (5 نمره)

1- در متن زیر ازکدام شیوه ی نگارش استفاده شده است ؟

(( مدرسه دو طبقه بود ونوساز بود ودردامنه ی کوه تنها افتاده بود و آفتاب روبود. یک فرهنگ دوست ،عمارتش را وسط زمین های خودش ساخته بود، تابلوی مدرسه هم حسابی بزرگ و خوانا ، ازصد متری داد می زد که ، توانا بود هر که ..........))

 

2- کدام نوع نوشته براساس پژوهش های ما ودیگران به وجود می آیند؟

 

3- اگر مصراع ((خانم ملک سلیمان است علم )) را به صورت ((علم خانم ملک سلیمان است.)) تغییر دهیم به این کار چه می گویند؟

 

4- دو مورد ازروش های گرد آوری اطّلاعات را برای نوشتن (( زندگی نامه )) بنویسید.

 

5- تفاوت بازنویسی وبازآفرینی درچیست؟

 

6- با استفاده ازچه شیوه ی نگارشی ، بیت زیر به نثر امروز درآمده است؟

          ((حافظ چه طرفه شاخ نباتی است کلک تو/ کش میوه  دلپذیرتر ازشهد و شکر است))

          (( حافظ قلم توچه شاخ نبات مطبوعی است که میوه اش ازشهد وشکر دلپذیرتراست)) 

 

7- نگارش تشریحی را در نیم سطر شرح دهید.

 

8- مقاله ها ازجهت شیوه ی نوشتن به چند دسته تقسیم می شود؟نام ببرید.

 

9- عام ترین و رایج ترین راه  تشریح ..............................................است.

 

10- چرا در نوشتن یک زندگی نامه ، اغراق و بزرگ نمایی تأثیر منفی دارد؟

 

11- بیت زیر را به نثر بازگردانی کنید.

                ((شنیدم که درتنگنایی شتر                   بیفتاد و بشکست  صندوق دُر))

 

12- جمله زیررا ویرایش کنید .

                 ((مورخان جرئت به افشای کشف خود کردند))

 

ب- زبان شناسی(4 نمره)

1- به چه دلیل تولید واحد زبانی ((بلند آسمانِ این)) درزبان معیار غیر ممکن است؟

 

2- یک مثال بنویسید که قواعد معنایی درآن رعایت نشده باشد .

 

3- کدام یک ازابیات زیر سخن منظوم است ؟ چرا ؟

الف) به نام خداوند جان وخرد                                  کزین برتر اندیشه برنگذرد

  ب) دیشب به سیل اشک ره خواب می زدم                نقشی به یاد روی تو برآب می زدم

 

4- آهنگ جمله های زیر چگونه است؟

الف) باد سردی ازجلگه می وزید.                             ب) آیااین دلیل شادمانی توست؟

 

5- درهریک از واژه های مشخص شده درجمله ی زیر((هجای تکیه دار)) کدام است؟

      ((خورشید نورطلایی خود را بردشت و صحرا ریخت.))

    

6- برچه اساسی به کارگیری گروه اسمی ((عمیق زمین)) درست است؟

 

7- مصدر((پختن)) را با تغییر معنای اصلی دوبار درجمله به کاربرید.

 

8- منظور ازواحد زبرزنجیری گفتار چیست؟

 

9- صورت های ممکن غیر رایج گروه های اسمی چه نام دارد؟

 

10- عبارت زیر از چند تکواژ وچند واژه تشکیل شده است؟

    ((کشاورزان فارغ از کارروزانه دربستری گرم خفته اند.))

 

ج- دستور(8نمره )

1- با توجه به عبارت زیر به سؤالات مطرح شده پاسخ دهید.

((شعله ی نفرین ها و دود آه مردم ستم دیده ، کارساز می شود. آتشی مهیب دربازار افتاد. نیمی ازبغداد سوخت وخانه ی حاکم ستمگر نیز درآتش می سوزد.))

الف) کدام واژه درعبارت بالا((مشتق مرکب)) است؟

 ب) شکل گذرای فعل ((افتاده )) چیست؟

 ج) زمان ونوع فعل((می سوزد )) را بنویسید.

 د) نام اجزای تشکیل دهنده ی واژه ی ((کارساز)) را بنویسید.

 

2- اگرکلمات داخل کمانک از جمله های زیر حذف شوند، چه نوع حذفی صورت گرفته است؟

الف) (هوا) سرد است.                              ب) چه بهتر(شد) که شما را آن جا ندیدم

 

3- درجمله های زیر ساختمان فعل ها رامشخّص کنید.

الف) خانه ی علی آتش گرفت .                    ب) کجا داشتی می رفتی؟

 

4- نام وابسته های((پیشین وپسین)) را درجمله ی مقابل بنویسید.((عجب گلِ زیبایی درباغ روییده است!))

 

5- واژه ی((خوش بخت))را به صورت یک جمله ی سه جزیی با مفعول بنویسید.

 

6- درجمله ی زیر((شاخص)) و((ممیز)) کدامند؟

((سه جلد کتاب دایرﺓ المعارف فارسی به سرپرستی دکترغلامحسین مصاحب به چاپ رسید.))

 

7- آیا جمله ی زیراز نظرمطابقت نهاد با فعل درست است؟ چرا؟

 ((برگ های درختان با وزش باد پاییزی برزمین ریخت.))

 

8- درجمله ی((کارهرچه دقیق تر،بهتر)) کدام جز حذف شده است؟ نوع حذف را بنویسید.

 

9- اجزای سازنده جمله ((زندگی یعنی عقیده)) رابا نمودار مشخّص کنید.

 

10- به کمک مصدرهای((گرفتن)) و ((گرداندن)) فعل پیشوندی بسازید.

 

11- برای نقش تبعی ((بدل )) یک مثال ذکر کنید .

 

12- جمله ی((کودک خوابید)) را گذرا به مفعول کنید.

 

13- جمله ی ((کودک ترسید))  را گذرا به مفعول ومتمم کنید.

 

14- دو جمله ی زیر چه تفاوت اساسی باهم دارند؟

   عید شما مبارک                زندگی زیباست.

 

15- برای احترام به جای فعل های امر((بخوانید- بنویسید- بنشینید و....)) چه فعلی را می توان به کاربرد؟

 

16- با توجه به دو جمله ی زیر نهاد کدام را می توان حذف کرد؟چرا؟

الف) ما کتاب می خوانیم.

 ب) نامه ی دوستم رسید.

 

17- مجهول فعل((دارم می خورم)) چیست؟

 

د- املاء وبیاموزیم(3نمره)

1- چرا جمله ی مقابل به (( قید تأکید)) نیاز ندارد؟  ((بی تردید با رسیدن بهار شکوفه ها باز می شوند))

 

2- ازمیان گروه کلمات زیر، کلمات متشابه را مشخّص کنید.

( ثواب- صواب)    (فطّرت- فترت)   (قرض- غرض)     (تحدید- تهدید)

3- پسوند ((ان)) درواژه ی((کوهان)) و((بهاران)) چه مفهومی دارد؟

 

4- شکل درست همزه را درکلمات زیر بنویسید.

مُ/ء/اخذه=                          مَ/ء/اخذ=

 

5- املای صحیح جمله ی زیر را بنویسید.

آنها اَلَم را روی دیوار نسب کردند.

 

6- باکلمه ی((گزیر)) جمله بسازید.

 

7- از واژه های داخل کمانک (حِکْمی- حِکَمی) شکل درست را برگزینید وجمله را کامل کنید.

((سروده های ناصرخسرو جزء آثار...............است.))

 

8- جمله های زیر را ویرایش کنید.

روز گذشته ازسِمَت خود استیفا داد.

 

عده ای با خرید نان بیش ازحد تفریط می کنند.

 

9- ازمیان گروه کلمات زیر املای کدام واژه نادرست است . صحیح آن را بنویسید.

امل وآرزو- القا وآموختن - جذرومد- امارت وفرمانروایی

 

 

 

 

 

 


ادبیات 2

باسمه تعالی

نام و نام خانوادگی :                         مدت امتحان :   75 دقيقه

پايه : دوم                                              امتحان ادبيآت (نوبت دوم)                      نام دبير :

رشته :  کلاس : ........                              تاريخ امتحان:13/3/85

 

رديف

پيامبر اکرم(ص): نورانی ترين شما در روز قيامت کسی است که آل محمد را بيشتر دوست بدارد.

بارم

الف

معنی و مفهوم ابيات زير را به نثر ساده و روان بنويسيد.(6 نمره)

1-چو تويي قضای گردان ، به دعای مستمندان

                                                     که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را

2-يکی از حضار که کباده ی شعر و ادب می کشيد ، چنان محظوظ گرديده بود که جلو رفته جبهه ی شاعر را بوسيده و گفت حقيقتا استادی

3-الان مزدت را می زارم کف دستت رجز بخوان

4-تو قلب سپه را به آيين بدار

5-ور امروز اندر اين منزل تو را جانی زيان آيد

                                         زهی سرمايه و سودا که فردا زان زيان بينی

6-ليکن خروس غالب بر حريف مغلوب که تسليم اختيار کرده و مخذول و نالان استرحام می کرد، رحم نياورد.

7- داستان از ميوه های سر به گردون سای اينک خفته در تابوت پست خاک می گويد.

8-امروز به غم فزون ترم از دی             و امسال به نقد کمتر از پارم

9-ای آبشار، نوحه گر از بهر چيستی؟      چين بر جبين فکنده، ز اندوه و کيستی؟

10-دعايي به جهت ذات ملکوتی صفات همايون بنويسيد که شاه حرز فرمايند

11-مگر از کدام باده ی مهر، مست بودی  / که با تازيانه هشتاد زخم بر خود حد زدی؟

 

75/0

 

75/0

 

25/0

25/0

1

 

75/0

 

5/0

5/0

5/0

25/0

5/0

ب

معنی واژه های مشخص شده را در عبارات زير بنويسيد.(2 نمره)

1-سلام او در وقت صباح مومنان را صبوح است.

2-پس از مدتی انديشه و استشاره چاره ای يافتم.

3-تاس ها بر گير که به حمام رويم.

4- حس شرافتمندی و مناعت در سراسر شاهنامه ديده می شود.

5- غرفه ها  و گوشواره ها ا و زاويه ها يادآور تصوير از بهشت هستند .

6- ولی چه سود که حسودان و عنودان بد گهر ولی را به لهو و لعب کشيدند.

7- يکی صلای آشنا به رهگذر نمی زند .

8- در باب حساب دار الطباعه حرف می زديم.

 

25/0

25/0

25/0

25/0

25/0

25/0

25/0

25/0

ج

درک مطلب (4 نمره)

با توجه به ابيات زير پاسخ دهيد :

عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را           دزد دانا می کشد اول چراغ خانه را

آن چه ما کرديم با خود هيچ نابينا نکرد          در ميان خانه گم کرديم صاحب خانه را

برو طواف دلی کن کعبه ی مخفی است        که آن خليل بنا کرد و اين خدا خود ساخت

1-در بيت اول، منظور شاعر چيست؟ و بر چه چيزی تاکيد دارد ؟

2-در بيت دوم ، منظور از "خانه" چيست و منظور از " صاحب خانه" کيست؟

3-در بيت سوم ، منظور شاعر از " آن" و " اين" چيست؟

4-در بيت زير خواب راحت و آرامش شاعر چه زمانی است؟

به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم      به خواب عافيت آن گه به بوی موی تو باشم

1-در بيت زير ، چه چيز را شاعر از آوا و صدای مرغ شب ياد بگيرد؟

ز نوای مرغ يا حق بشنو که در دل شب  غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهريار

2-با توجه به ابيات زير پاسخ دهيد؟

نشسته ام در انتظار اين غبار بی سوار        دريغ کز شبی چنين سپيده سر نمی زند

دل خراب من دگر خراب تر نمی شود          که خنجر غمت از اين خراب تر نمی شود

نه سايه  دارم نه بر بيفکنندم و سزاست      اگر نه بر درخت تر کسی تبر نمی زند

الف) در بيت دوم شاعر به چه چيزی اشاره دارد؟

ب) " در انتظار غبار بی سوار نشستن "   و  "سپيده سر نزدن " کنايه از چيست؟

ج) کدام بيت با بيت زير از ناصر خسرو ارتباط معنايي دارد؟

"بسوزد چوب درختان بی بر              سزا خود همين است مر بی بر بی را"

4

 

 

 

 

5/0

5/0

5/0

5/0

 

5/0

 

 

 

 

 

5/0

5/0

5/0

 

د

دانش های ادبی(3 نمره)

1-در کدام شعر معاصر پس از نيما، شعر آهنگ دارد اما وزن عروضی ندارد و جای قافيه ها مشخص نيست؟

2-محمد حسين رهی معيری از کدام شاعر پيروی کرده است ؟

3- آثار زير از چه کسانی است ؟

الف) مجموعه شعر در کوچه باغ نيشابور

ب) حديقه الحقيقه

4- اين شخص کيست؟

عالم و جغرافی دان مشهور مراکشی که شرح سفر خود را با واقع بينی و دقت نظر ثبت کرده و اثر معروفش "تحفه النظار و غرايب الامصار" می باشد .

5- حبسيه چه نوع شعری است ؟

6- " حمله حيدری" از باذل مشهدی چه نوع حماسه ای است؟

7- يک اثر از سيمين دانشور را نام ببريد ؟

8- آرايه های ادبی ادبيات زير را مشخص کرده و نوع آن را بنويسيد(در هر بيت يک مورد)

الف) عيب پاکان زود بر مردم هويدا می شود   موی اندر شير خالص زود پيدا می شود

ب) با يآد و رنگ و بوی تو ای نوبهار عشق   همچون بنفشه سر به گريبان کشيده ام

 

25/0

 

25/0

 

25/0

25/0

25/0

 

 

25/0

25/0

25/0

 

5/0

5/0

 

خودآزمايي (4 نمره)

1- در شعر "ريشه پيوند" منظور شاعر از "در سينه ام هزاذ خراسان نهفته است"، چيست؟

2- علت تغيير رفتار طه حسين چه بود؟

3- در جمله ی مردم اين جزيره از اشراف فارس هستند، واژه ی فارس به چه معنی است؟

4- " شعر سپيد من رو سياه ماند / که در فضای تو به وزنی افتاد" اشاره به کدام ويژگی شعر شاعر دارد؟

5- مقصود از بيت " خورده قسم اختران به پاداشم / بسته کمر آسمان به پيکارم " چيست؟

6- عبارت " شلخته درو کنيد تا چيزی گير خوشه چين ها بيايد" يعنی چه؟

7- در عبارت " مبحث حروف اضافه " چه ايهامی وجود دارد؟

8- چه عاملی مانع از آن شد که گيله مرد محمد ولی را از پای درآورد؟

 

5/0

5/0

5/0

5/0

 

5/0

5/0

5/0

5/0

 

 

و

شعر حفظی (1 نمره)

شعر را کامل کنيد .

الف) از خمستان جرعه ای بر خاک ريخت  /   ........................................

ب) خاک.........................می شنود/ و صدای پر....................می آيد در باد

 

 

5/0

5/0

موفق باشيد

 



باسمه تعالی

نام و نام خانوادگی :                       مدت امتحان :   80 دقيقه

پايه : دوم                                 امتحان زبان فارسی (نوبت دوم)           نام دبير :

رشته :  کلاس : ........                      تاريخ امتحان:20/3/85

رديف

پيامبر اکرم (ص): روز قيامت محبوبترين آدميان نزد خداوند فرمانبردارترين آنها از اوست.

بارم

الف

زبان شناسی (4 نمره)

 

1-چرا شکل نوشتاری واژه  "خواهش" با شکل گفتاری آن متفاوت است ؟

2-..........يکی از توانايي های ذهن انسان است.  حال آن که ..............نمود آوايي اين توانايي است .

3- واژه ی "آسمان" چند هجا و چند واج دارد؟

4- در ساخت آوايي " رزمندگان" تکيه روی کدام هجاست؟

5- زبانشناسان نظام زبان را در چند سطح مورد بررسی قرار می دهند ؟ نام ببريد.

6- در کداميک از ساخت واژه ها زير، و نداشتقاقی و در کداميک تصريفی (صرفی) به کار رفته است؟ مشخص کنيد. عالی ترين – نويسندگان –خريدار

7- نقش اصلی ساخت واژه ی تصريفی چيست؟

 

 

5/0

5/0

 

5/0

25/0

75/0

1

 

5/0

ب

املا و بياموزيم (3 نمره)

 

1-به جای کلمه مشخص شده ، کلمه کوتاه تری قرار دهيد .

به چه علتی غايب شده است؟

2- در جمله زير کلمه حشو را مشخص کنيد.

بيايد سوابق گذشته را فراموش کنيم.

3- جملات زير را ويرايش کنيد.

الف) شما در اين صفحه ی کتاب ، عکس رنگی ای نمی بينيد.

ب) معلمم را ديدم و به آن سلام کردم.

ج) اين اتاق از چشم انداز نامناسبی برخوردار است.

4- نقطه چين را با کلمات مناسب پر کنيد.

الف) از ............(غدر- قدر) دشمن غافل مباش.

ب) نحوه ی........... (قيمت گذاری –قيمت گزاری ) بايد عادلانه باشد.

5- املای درست ترکيب های نادرست را بنويسيد.

الف) استرهام و ياری خواستن

ب) ثواب و مصلحت

ج) اثاث و شالوده

6- جمله ی " دروغگو" هيچ وقت رستگار نمی شود" را به صورت کوتاه و بی فعل  بازنويسی کنيد.

 

 

 

25/0

25/0

 

 

25/0

25/0

25/0

 

25/0

25/0

75/0

 

 

 

5/0

 

ج

نگارش (5 نمره)

1-ويژگی های زبان محاوره  را نام ببريد؟(2 مورد)

2- لازمه نگارش هر نوشته چيست؟

3- نويسنده ی کتاب " آزادی مجسمه " برای انتخاب اين عنوان از چه شيوه ای استفاده

کرده است؟

4- انواع فهرست يک تحقيق را نام ببريد؟

5- کدام يک از فرهنگ های زير تخصصی است؟

برهان قاطع- لغت نامه ی دهخدا- فرهنگ اصطلاحات علمی

6- دو مورد از ويژگی های يک مقاله خوب را بنويسيد.

7- انواع مقاله را از نظر هدف و محتوا نام ببريد.

8- گزارش تحصيلی از نظر حجم چه نوع گزارشی است؟

9- اطلاعات مربوط به گزارش به چه شيوه هايي گردآوری می شوند؟

10- در چه صورت از گيومه " " استفاده می شود؟

11- نقل مطلب از کتاب های مرجع به چند شيوه انجام می پذيرد؟ نام ببريد .

 

5/0

25/0

5/0

 

 

5/0

 

25/0

5/0

5/0

25/0

75/0

25/0

75/0

د

دستور (8 نمره)

 

1-نقش اجزای تشکيل دهنده ی جمله زير را مشخص کنيد.

رستم چهره ای محبوب و ملی دارد.

2- زمان و وجه فعل مشخص شده را در عبارت زير بنويسيد.

انسان متمدن امروز مضرات زياده جويي و خود خواهی را دريافته باشد. 

3- جمله ی " او داستان زيبايي گفته است" را مجهول کنيد .

4- در عبارت زير فعل از نظر ساخت (ساده –پيشوندی- مرکب) چگونه است؟

علی کتاب های زيادی درباره ی ادبيات خوانده است.

5- در عبارت های زير اسم شناس (معرفه) ، ناشناس (نکره) و اسم جنس را مشخص کنيد.

الف) ميوه برای سلامتی انسان لازم و ضروری است.

ب) او اين کتاب را معرفی کرد.

ج) هرگز سخنی را بی تامل نزن

6- واژه های زير ا زنظر ساخت چگونه اند؟ (مرکب- ساده – مشتق- مشتق مرکب)

ناجوان مرد- سياه سرفه

7- در گروه اسمی " خوش بوترين گل زيبا " هسته و نوع وابسته های پيشين و پسين آن را مشخص کنيد.

8- ترکيب اضافی " عنوان نامه" تعلقی است يا غير تعلقی؟

9- در عبارات زير ضمير و نوع آن را مشخص کنيد.

عکس های خود را مخفی کردم تا با ديدن آن ها ياد گذشته نيفتم .

10- شبه جمله را مشخص کنيد.

" اگر مرد ميدانيد ، بسم الله و گرنه از واوای گفتن کاری ساخته نيست."

11- در عبارت زير قيدها را بيابيد و نوع آن را بنويسيد.

شما عمدا به منطقه ی ممنوع رفته ايد.

12- جمله مستقل ساده و جمله ی مستقل مرکب را مشخص کنيد.

الف) ما رفتيم که او را ببينيم.

ب) از مدرسه تا خانه پياده رفتم.

13- در جمله مرکب زير، پيوند وابسته ساز و جمله ی هسته و وابسته را مشخص کنيد .

" آمده ام تا شما را به عروسی دعوت کنم."

 

 

75/0

 

5/0

 

5/0

25/0

 

75/0

 

 

 

 

5/0

 

75/0

 

5/0

1

 

25/0

 

1

 

5/0

 

 

75/0

موفق باشيد

 


ادبیات 3

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

بيت ها و عبارتهاي زير را به نثر روان برگردانيد ؟

1 ـ هوا گرگ و ميش بود .

2 ـ بايد در بوته ي آزمايش گذاشته شود .

3 ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك .

4 ـ تا بار امانت در سفت جان كشد .

5 ـ كبوتران اشارت او را امام ساختند و راه بتافتند .

6 ـ يار بي پرده از در و ديوار                      در تجلي است يا اولي الابصار

7 ـ بوسهل زوزني بر خشم خود طاقت نداشت و بر خويشتن مي ژكيد .

8 ـ دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده ست                        نزد گره گشاي هوا مي فرستمت

9 ـ نبشته آمد و به توقيع مؤكد گشت و مبشران برفتند .

10 ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد .

11 ـ راز ، نهان دار و خمش ور خمشي تلخ بود                         آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

2 ـ معني  لغت

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ خبط و خطايم با خودم بود .

2 ـ شاهد آن روضه ي فيروزه فام .

3 ـ فرض است فرمان بردن از حكم جلودار .

4 ـ خلق كرد انسان را از علق .

5 ـ طعمه ي شراره هاي سيال خود كرد .

6 ـ از وظايف داديار پي گيري جنحه و جنايت است .

7 ـ زين نمط بيهوده مي گفت آن شبان .

8 ـ عقل خود را از فرط استيصال از دست مي دهد .

3 ـ پ ) دانش هاي ادبي

1 ـ « جامي » كدام كتابش را به تقليد از گلستان نوشت ؟

2 ـ مجموعه ي شعر « ماه نو و مرغان آواره » سروده ي كيست ؟

3 ـ وجود سيمرغ ، ديو سفيد و اسفنديار رويين تن در شاهنامه ، به كدام زمينه ي حماسه اشاره دارد ؟

4 ـ « عطار نيشابوري »‌ شاعر و عارف چه قرني است ؟

5 ـ نوع نثر هر يك از آثار زير را بنويسيد ؟

الف ) مرزبان نامه

ب ) قابوس نامه

6 ـ معمول ترين شيوه هاي روايت داستان چگونه است ؟

7 ـ نويسنده ي هر يك از آثار زير را نام ببريد ؟

الف ) بخاراي من ، ايل من

ب ) نجواي جنون

8 ـ در بيت زير ، دو آرايه ي ادبي مشخص كنيد ؟

چه غم ديوار امت را كه دارد چون تو پشتيبان ؟                         چه باك از امواج بحر آن را كه باشد نوح كشتيبان ؟

4 ـ           ت ) درك مطلب

1 ـ در عبارت زير مفهوم تركيب كنايي مشخص شده را بنويسيد ؟

خود گنبد چنگي به دل نمي زد . لخت و آجري با گله به گله سوراخ هايي براي كفترها .

2 ـ با توجه به عبارت زير ، مقصود از « اين كوه » و «اين آشنا »‌چيست ؟

مكه يك كوه تاريخي دارد و اين كوه يك آشناي صميمي . اين كوه را از مكه و اين آشنا را از آن بگيريد ، ديگر چيزي باقي نمي ماند جز يك مشت افسانه ي درهم و برهم .

3 ـ با توجه به مصراع «  كفي راد دارد ، دلي پر زداد » از نظر رستم ، انسان خوب چه صفاتي دارد ؟

4 ـ بيت زير ، به كدام يك از مراحل عرفان اشاره دارد ؟

آن كه شد هم بي خبر هم بي اثر                                  از ميان جمله او دارد خبر

5 ـ با توجه به بيت « اميد ها در دام حرمان درد مي شد / بازار گرم عاشقي ها سرد مي شد » منظور از مصرع دوم چيست ؟

6 ـ مفهوم قسمت مشخص شده را در عبارت« كباب يخ كرد ، از دهن ميفته » بنويسيد ؟

7 ـ با توجه به بيت هاي : مرا در دل درخت مهرباني                  به چه ماند ؟ به سرو بوستاني

                                  نه شاخش خشك گردد روز سرما         نه برگش زرد گردد روز گرما

                                       نسوزد جان من يكباره در تاب        كه اميدت زند گه گه بر او آب

الف ) چرا شاعر مهرباني را به درخت سرو مانند كرده است ؟

ب ) در بيت سوم ، چه عاملي سبب مي شود تا شاعر بتواند سختي هاي راه عشق را تحمل كند ؟

5 ـ           ث ) خودآزمايي

1 ـ با توجه به بيت زير ، شاعر چه چيزي را شرط دستيابي به كيمياي عشق مي داند ؟

جان گدازي اگر به آتش عشق                        عشق را كيمياي جان بيني

2 ـ در بيت « وادي پر از فرعونيان و قبطيان است / موسي جلودار است و نيل اندر ميان است » مراد از « فرعونيان » و « نيل »‌ چيست ؟

3 ـ در شعر زير ، مقصود شاعر از « لب ديوار دل » چيست ؟ چرا اين تعبير به كار برده شده است ؟

شب ، دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت / پر كشيد

4 ـ دو پيام محوري داستان « گاو » را بنويسيد ؟

5 ـ مفهوم كلي بيت « بر دل موسي سخن ها ريختند / ديدن و گفتند به هم آميختند » را بيان كنيد ؟

6 ـ در عبارت « من اين نپذيرم و در عهده ي اين نشوم » جمله ي « در عهده ي اين نشوم »‌چه مفهومي دارد ؟

7 ـ در بيت زير مقصود شاعر از « دل ابري » و « چشم باراني » چيست ؟

به پاس يك دل ابري ، دو چشم باراني              پر است خلوتم از يك حضور نوراني

8ـ با توجه به عبارت زير مفهوم « تاج » و « خسوف هاي كژيم » را بنويسيد ؟‌

ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد و آنگاه كه تاج بر سرش نهادند / خسوف هاي كژيم شكوهش را به ستيز بر مي خيزند .

ج ) شعر حفظي

بيت هاي زير را كامل كنيد:

1 ـ خانه ي دل ما را از كرم عمارت كن                       …………………………………………  

2 ـ گر پر از لاله ي ……………… بود دامن كوه                 مرو از راه كه آن خون دل ……………است .

معني و مفهوم شعر و نثر  :

بيت ها وعبارت هاي زير را به نثر روان برگردانيد .

 1 ـ از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

2 ـ  اهمال جانب من جايز نشمري .

3 ـ به باد افره اين گناهم مگير .

4 ـ سررشته ي امور از دستمون رفت .

5 ـ خسوف هاي كژخيم شكوهش  را به ستيز بر مي خيزند .

6‌ ـ جان گدازي اگر به آتش عشق                 عشق را كيمياي جان بيني

7 ـ به قهر يك قبضه ي خاك از روي جمله ي زمين بر گرفت .

8 ـ زرين قبا ، زره زن از ابر سحر گهي         كان جا چو پيك بسته قبا ، مي فرستمت

9 ـ بو نصر را بگوي امروز درستم و در اين دو سه روز ، بار داده ايد كه علت و تب تمامي زايل شد .

10 ـ پرده ي ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد.

11 ـ هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقه ي زر                      خاصه كه در باز كني محرم دروازه شود

 ب ) معني لغت

معني واژگان مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ طي دو سه لمحه همه چيز به خاكستر تبديل شد .

2 ـ رستم به الحاح از شاهزاده مي خواهد .

3 ـ از هر كران بانگ رحيل آيد به گوشم .

4 ـ خرد را مكن با دل اندر مغاك .

5 ـ زاغي بر درختي گشن خانه داشت .

6 ـ پيرمرد با مباهات به تصديقم مي نگريست .

7 ـ چون كه موسي اين عتاب را از حق شنيد .

8 ـ رخت خوداز باغ به راغي كشيد .

پ ) خود آزمايي

1 ـ در بيت زير به كدام اعتقاد عاميانه اشاره شده است ؟

دوباره پلك دلم مي پرد نشانه ي چيست ؟                      شنيده ام كه كسي مي آيد به مهماني

2 ـ مقصود از عبارت « مرا نيز از عهده ي لوازم رياست بيرون بايد آمد و مواجب سيادت را به ادا رسانيد . » چيست ؟

3 ـ با توجه به بيت زير ، چرا شاعر « دل هاي شكسته » را خوش آهنگ تر مي داند ؟

بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                   اين ساز شكسته اش خوش آهنگ تر است

4 ـ مفهوم « غماز بودن خاك » در بيت زير چيست ؟

آب چه دانست كه او گوهر گوينده شود ؟                      خاك چه دانست كه او غمزه ي غمازه شود ؟

5 ـ در شعر زير « تاگور » به چگونه انسان هايي اشاره دارد ؟

آنان كه فانوسشان را / بر پشت مي برند ،  / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد !

6 ـ با توجه به شعر « آفتاب / خار و خس مزرعه ي چشم تو » چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند ؟

7 ـ از عبارت « مشتي رند را سيم دادند كه سنگ زنند» چه پيامي  را دريافت مي كنيد ؟

8 ـ نويسنده ي « گل دسته ها و فلك » چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ « جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني » شاعر چه قرني است ؟

2 ـ « پنج داستان » اثر كدام نويسنده است ؟

3 ـ نام ديگر كتاب « منطق الطير » چيست ؟

4 ـ اثر معروف « نجم الدين دايه » چه نام دارد ؟

5 ـ لحن و زاويه ي ديد داستان « گل دسته ها و فلك » چگونه است ؟

6 ـ موضوع اصلي عرفان چيست ؟  و با ظهور كدام شاعر ، عرفان موضوع عمده ي شعر شاعران شد ؟

7 ـ در بيت زير دو آرايه ي ادبي مشخص كنيد ؟

كنار نام تو لنگر گرفت كشتي عشق                بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

8 ـ در بيت زير شاعر از چه آرايه اي براي خلق صحنه ي حماسي استفاده كرده است ؟

خروش آمد از باره ي هر دو مرد                   تو گفتي بدريد دشت نبرد

ت) درك مطلب

1 ـ در بيت زير مراد از مرغ« سحر» و « پروانه »‌ چيست ؟       

اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز              كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

2 ـ مصراع دوم بيت « بيامد چنان تا لب هيرمند / همه دل پر از باد و لب پر زند » بيانگر چه حالتي است ؟

3 ـ جمله ي « امير از آن جهان آمده »‌ در عبارت زير كنايه از چيست ؟

امير از آن جهان آمده ، به خيمه فرود آمد و جامه بگردانيد .

4 ـ مفهوم كلي جمله ي « از گزند داس درو گر وقت / هيچ روينده را زنهار نيست . » چه مي باشد ؟

5 ـ در بيت « باز گشت و دفتر خود را بازكرد / وصف او بر قدر فهم آغاز كرد » منظور از « دفتر خود را باز كرد » چيست ؟

6 ـ در بيت « تا به جايي رساندت  كه يكي /  از جهان و جهانيان بيني » به كدام اصل مهم عرفاني اشاره شده است ؟

7 ـ مقصود از « گران جاني » و « چالاكي » در بيت « ما بري از پاك و ناپاكي همه / از گران جاني و چالاكي همه » چيست ؟

8 ـ با توجه به عبارت زير به پرسش ها پاسخ دهيد ؟

چون كار دل به اين كمال رسيد ، گوهري بود در خزانه ي غيب كه آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود .

الف ) مقصود از « گوهر » چيست ؟                                ب ) « خازنان »‌ چه كساني هستند ؟

ج ) شعر حفظي

بيت هاي زير را كامل كنيد ؟

1 ـ بي وفا نگار من ، مي كند به كار من                       ………………………………………  

2 ـ همچو ……… بگشا چشم و ببين كاندر خاك                       چند روي چو گل و قامت چون ……………  است ؟

------------------------------------             

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را با نثر ساده و روان معني كنيد ؟

1 ـ تخم خرمايي به تربيتش نخل باسق گشته .

2 ـ مرا نام بايد كه تن مرگ راست .

3 ـ خويشتن را ضيعتكي حلال خرند و فراخ تر بتوانند زيست .

4 ـ فلان را من فرو گرفتم .

5 ـ بازگشت و دفتر خود باز كرد                   وصف او بر قدر فهم آغاز كرد .

6 ـ مردي صفاي صحبت آيينه ديده     از روزن شب شوكت ديرينه ديده

7 ـ هم در ن آآآاآآآآآاآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآآ”اااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااآآآن پابرهنه جمعي را                      پاي بر فرق فرقدان بيني

8 ـ آيين طريق از نفس پير مغان يافت             آن خضر كه فرخنده پي اش نام نهادند

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده رابا توجه به جمله ي آنها بنويسيد ؟

1 ـ جبه اي داشت حبري رنگ با سياه مي زد.

2 ـ در سر تاسر قلمرو خود چاووش در داد .

3 ـ متعنين يوناني ، چزيره هاي كوچك اختصاصي در اين دريا دارند .

 

4 ـ الطاف الوهيت و حكمت ربوبيت به سرملايكه فرو مي گفت .

5 ـ عصاره ي تاكي به قدرت او شهد فايق شده .

6 ـ در وي شكاري بسيار و اختلاف صيادان آنجا متواتر .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از تركيب مشخص شده چيست ؟

از خون و گل و شكوفه ، تابوت شهيد              بر موج بلند دست ها  رنگين بود

2 ـ منظور از جمله ي آخر عبارت زير چيست ؟

دور طويله مي دويد و شلنگ مي انداخت .

3 ـ شعر زير توصيف چيست ؟

شب دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت / پر كشيد .

4 ـ منظور كلي از مصراع « پنبه اي اندر دهان خود فشار » چيست ؟

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ يك اثر بزرگ و جاودان نثر عرفاني را بنويسيد؟

2 ـ چه نوع نوشته اي مطمئن ترين راه براي آگاهي يافتن از زندگي و انديشه شاعران و نويسندگان است ؟

3 ـ درون مايه ي ادبيات  پايداري چيست ؟

4 ـ درباره ي شيوه ي روايت « داناي كل » توضيح دهيد ؟

5 ـ در هر بيت دو آرايه ي ادبي نشان دهيد ؟

الف ) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران                     كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران

ب ) ديدم شبان خفته را تبدار ديدم                               بر خفته ي شب شبروي بيدار ديدم

ث ) خود آزمايي ها

1 ـ با توجه به رباعي زير ، دل محصول چه چيزي است ؟

از شبنم عشق خاك آدم گل شد                        صد فتنه شور در جهان حاصل شد

سر نشتر عشق بررگ روح زدند                  يك قطره فرو چكيد و نامش دل شد

2 ـ با توجه به بيت زير ، خداوند سبب امر به عبارت را چه مي داند ؟

من نكردم امر نا سودي كنم               بلكه تا بر بندگان جودي كنم

3 ـ جمله ي « نامه ي برادر با من همان كرد كه شعر و چنگ رودكي با امير ساماني » به چه ماجرايي اشاره دارد ؟

4 ـ دو نمونه از كتاب « سيره » قديمي و جديد را معرفي كنيد .

5 ـ منظور از بيت زير چيست ؟

هنوز مي شنود آن صداي محزون را               دلم به روشني آيه هاي قرآني

6 ـ مقصود كلي شاعر از بيت زير چيست ؟

قابيليان بر قامت شب مي تنيدند                      هابيليان بوي قيامت مي شنيدند .

7 ـ مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالتي است ؟

8 ـ در بيت زير مقصود از « نامه ي سر به مهر » چيست ؟

اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان            كس را خبر مكن كه كجا مي فرستمت .

الف ) معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را معني كنيد ؟

1 ـ از بس ميل گرفت ، نصف تنش لمس شد .

2 ـ ناوي ده بياوردند يكي بزرگتر از جهت نشست امير و جامه ها افكندند .

3 ـ صياد شادمان شد و گرازان به تگ ايستاد.

4 ـ يك روز دنيايي به روم چشم داشت و از آن چشم مي زد .

5 ـ چنين پاسخ آوردش اسفنديار                     كه چندين چه گويي چنين نابه كار

6 ـ دريا دلان راه سفر در پيش دارند   پا در ركاب راهوار خويش دارند .

7 ـ يار بي پرده از در و ديوار                      در تجلي است يا اولي الابصار

8 ـ ما بري از پاك و ناپاكي همه                    از گراني جاني و چالاكي همه

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده را با توجه به جمله هاي آن ها بنويسيد ؟

1 ـ استاد صورتگر ، تمثالي نيم رخ از شمايل ما بسازه .

2 ـ چيز هاي مقدسي را كه محمد ( ص ) براي ترويج  واشاعه ي آن ها تلاش مي كرد .

3 ـ زاغي در آن حوالي بر درخت بزرگ گشن خانه داشت .

4 ـ عزرائيل بيامد و به قهر يك قبضه خاك از روي جمله ي زمين برداشت .

5 ـ اطفال شاخ را به قدوم موسم ربيع كلاه شكوفه بر سر نهاده .

6 ـ هم حركاتش متناسب به هم                       هم خطواتش متقارب به هم .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از « معاملت » در عبارت زير چيست ؟

يكي از صاحب دلان در بحر مكاشفت مستغرق شده ، آن گه كه از اين معاملت باز آمد .

2 ـ منظور نويسنده از جمله ي « لطف عشق در جنونه » چيست ؟

3 ـ منور كلي از مصراع « جامد را بدريد و آهي كرد تفت » چيست ؟

4 ـ منظور گوينده از عبارت زير چيست ؟

از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ منظومه ي « ويس ورامين » در كدام حوزه ي ادب فارسي قرار مي گيرد ؟

2 ـ ققنوس در منطق الطير عطار نماد چيست ؟

3 ـ  دو ويژگي از ويژگي هاي حماسه را بنويسيد ؟

4 ـ وزن رباعي معادل چيست ؟

5 ـ در نقد لغوي ملاك نقد چيست ؟

6 ـ نويسنده ي آثار زير چيست ؟

پنج داستان ـ اتللو

7 ـ دو آرايه در بيت زير نشان دهيد ؟

تيز رو و تيز دو  و تيز گام              خوش روش و خوش پرش و خوش خرام

ث ) خودآزمايي ها

1 ـ در بيت زير منظور از « تقصير » چيست ؟

بنده همان به كه ز تقصير خويش                   عذر به درگاه خداي آورد .

2 ـ در داستان « گل دسته ها و فلك » نويسنده چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

3 ـ درباره ي اصطلاح « انهدام نيرو » توضيح دهيد ؟

4 ـ در مصراع « تو را در دل درخت مهرباني » مقصود از « تو » كيست ؟

5 ـ مقصود از بيت زير چيست ؟

روي كسي سرخ نشد بي مدد لعل لبت              بي تو اگر سرخ بود ، از اثر غازه شود

6 ـ نثر ديباچه ي گلستان ، جزء كدام نوع نثراست ؟ چرا ؟

7ـ در بيت زير چرا شاعر دل هاي شكسته را خوش آهنگ تر مي داند ؟

بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                               اين سازشكسته اش خوش آهنگ تر است

8 ـ شاعر در بيت زير چه چيزي را شرط دست يابي به كيمياي عشق مي داند ؟

جان گدازي اگر به آتش عشق                        عشق را كيميا ي جان بيني

------------------------------- 

معني و مفهوم شعر و نثر

اشعار و عبارات زير را با نثر ساده و روان معني كنيد :

1 ـ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد .

2 - به باد افره اين گناهم مگير

3 ـ گذاشتن اين كلاه دمده ي سر به باد ده ، چه معنا دارد ؟

4 ـ اين مرد بزرگ و دبير كافي به نشاط قلم در نهاد .

5 ـ چه خوش روزي بود روز جدايي               اگر با وي نباشد بي وفايي

6 - دست دركش كرد با آتش به هم                 خويشتن گم كرد با او خوش به هم

7 ـ ديد يكي عرصه به دامان كوه                                عرضه ده مخزن پنهان كوه

8 ـ تو از حوالي اقليم هر كجا آباد                               بيا كه مي رود اين شهر رو به ويراني

ب ) معني واژگان

معني واژه هاي مشخص شده را با توجه به جمله ي آنها بنويسيد ؟

1 ـ بازش بخواند ، باز اغراض كند .              5 ـ با تنهايي اين كوه مراوده مي كند .

2 - عقدي همه كافور                                              6 ـ اين نمط بيهوده مي گفت آن شبان

3 ـ دستاري نيشابوري ماليده                                    7 ـ طنين و رعشه ي صداي كسي در آن است .

4 ـ رخت خود از باغ به راغي كشيد .                         8 ـ تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سفت جان كشد .

پ ) درك مطلب

1 ـ منظور از« رسيده نو » در مصراع «‌تواندر زمانه رسيده نويي » چيست ؟

2 ـ منظور از تركيب مشخص شده چيست ؟

امير از آن جهان آمده به خيمه فرود .

3 ـ در مصراع « از هر كران بانگ رحيل آيد به گوشم » منظور از بانگ رحيل چيست ؟

4 ـ در بيت زيرمنظور از مصراع دوم چيست ؟

اين سر به مهر نامه را بدان مهربان رسان                    كس را خبر مكن كه كجا مي فرستمت

ت ) دانش هاي ادبي

1 ـ ادبيات عرفاني در كدام حوزه ي ادب فارسي قرار مي گيرد ؟

2 ـ عمده شهرت هاتف در شعر در چيست ؟

3 ـ موضوع داستان « بخاراي من ، ايل من » چيست ؟

4 ـ نويسنده آثار زير را بنويسيد ؟

آنا كارنينا ـ نون والقلم

5 ـ در نقد اخلاقي ، ملاك بررسي چيست ؟

6 ـ در هربيت دو آرايه ادبي نشان دهيد ؟

الف ) نه اي دل تو كمي از باغباني                 نه مهر تو كم است از گلستاني

ب ) بر قدم او قدمي مي كشيد                        وز قلم او قلمي مي كشيد

ث ) خود آزمايي ها

1 ـ منظور از عبارت « شمار آن به قيامت مرا بايد داد » چيست ؟

2 ـ در بيت زير منظور از « فرعونيان و موسي » چيست ؟

وادي پر از فرعونيان و قبطيان است                           موسي جلو دار است و نيل اندر ميان است

3 ـ درباره اصطلاح « پاتك » توضيح دهيد ؟

4 ـ در شعر زير مقصود از « تاج » چيست ؟

ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد و آن گاه كه تاج بر سرش نهادند

5 ـ تاگور در اين بخش از شعر خود « آنانكه فانوسشان را بر پشت مي برند ، سايه هايشان پيش پايشان مي افتد » چه كساني را در نظر دارد ؟

6 ـ منظور شاعر از مصراع دوم بيت زير چيست ؟

نسوزد جان من يك باره در تاب                     كه اميدت زند گه گه بر او آب

7 ـ مرجع ضمير هاي « وي » و « ش » را در بيت زير مشخص كنيد ؟

در فشان لاله در وي چون چراغي                  وليك از دود او بر جانش داغي

8 ـ با توجه به درس « نوروز » ، منظور از «‌مادر » در عبارت « مادر خويش از ياد مي برد » چيست ؟

----------------------------------- 

الف ) معني ابيات و عبارات زير را به فارسي روان معني كنيد :

1 ـ « امير را يافتم بر زبر تخت نشسته ، پيراهن توزي ، مخنقه در گردن ، عقدي همه كافور . »

2 ـ فردا كه گل زخم ها را عشاق شاهد بگيرند               واحسرتا نيست اي دل ، زخمي گواه من و تو

3 ـ تو پرتو صفايي ، از آن بارگاه انس                                     هم سوي بارگاه صفا مي فرستمت

4 ـ عقيدت ارباب مودت بدين  خصلت پسنديده در موالات تو صافي تر گردد .

5 ـ تو داني كه بيداد كوشد همي                                            همي  جنگ و مردي فروشد همي                                            

6 ـ مي شود از باغ نگاهت ،  هنوز  /يك سبد از  ميوه ي خورشيد/ چيد.

7 ـ پا به راه طلب نه از ره  عشق

8 ـ تا بار امانت در سفت  جان كشد .

9 ـ گفت اين پروانه در كاراست بس .

10 ـ تويي بهانه ي آن ابرها كه مي گريند .

11 ـ اين چه ژاژ است و چه كفر است و فشار .

ب ) با توجه به ابيات و عبارات زير معني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

12 ـ معني لغت معين شده در عبارت « و وظيفه ي روزي به خطاي منكر نبرد . » چيست ؟

13 ـ « شما اسم مدرسه را گذاشته ايد ، وزارت صنايع مستظرفه كه البته وزيري هم در كابينه نداره .......»

14 ـ  سراسر كتاب بيهقي مشحون است از گفت و گوهاي اشخاص با يكديگر .

15 ـ آري ، زمان فره جواني را مي پژمرد .

16 ـ هم حركاتش متناسب به هم                     هم خطواتش متقارب به هم

17 ـ هر ماه چندين بارو هر سال يك ماه پيوسته با تنهايي اين كوه مرواده مي كرد .

18 ـ باز زين و برگ را بر گرده ي كهرها و كرندها   نهادند .

19 ـ طي دو سه لمحه همه چيز را به خاكستر تبديل كرد .

ج ) درك مطلب

20 ـ اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز                               كان سوخته را جان شد و آواز نيامد

ـ مراد از « مرغ سحر » و « پروانه » چيست ؟

21 ـ دربيت : چو نزديك گشتند پير و جوان                   دو شير سرافراز و دو پهلوان

ـ كدام زمينه ي حماسه به وضوح ديده مي شود ؟

22 ـ منظور از« روزه به دهن» در عبارت مقابل چيست ؟ علف نايافت و ستوران لاغر و مردم روزه به دهن ، در راه .

23 ـ در عبارت مقابل منظور از « پاپي مي شد » مدير مدام پاپي مي شد و هي داد مي زد .

24 ـ مفهوم كلي عبارت « بيهقي نويسنده اي است چيره دست كه عنان قلم را در اختيار داشته و به اقتضاي حال آن را به گردش در مي آورده است »‌ چيست ؟

25 ـ مفهوم كلي شعر زير را بنويسيد ؟

ماه / روشني اش را / در سراسر آسمان / مي پراكند / و لكه هاي سياهش را براي خود نگه مي دارد .

26 ـ در دو بيت زير چه مضمون مشتركي ديده مي شود ؟

كسي كه نقطه ي آغاز هر چه پرواز است                     تويي كه در سفر عشق خط پاياني

كنار نام تو لنگر انداخت كشتي عشق               بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني

27 ـ كنايه ي معين شده را معني كنيد ؟

از شنيدن اسم شهر قند در دلم آب مي شد .

28 - با توجه به بيت به سوال پاسخ دهيد ؟ « من نكردم خلق تا سودي كنم / بلكه تا بر بندگان جودي كنم »

ـ خداوند سبب خلقت به عبادت را چه مي داند ؟

29 ـ عبارت معين شده كنايه از چيست ؟

جبرئيل گفت : خداوندا ! تو دانا تري خاك تن در نمي دهد .

د ) دانش هاي ادبي

30 ـ در عبارت ..... « وبه شكر اندرش مزيد نعمت  » كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟

31 ـ در بيت : « جانان من برخيز و بر جولان برانيم                  زان جابه جولان تا خط لبنان برانيم » دو آرايه ي ادبي بيابيد ؟

32 ـ در بيت « صبح دو مرغ رها / بي صدا / صحن دو چشمان تو را ترك كرد . » در قسمت مشخص شده كدام آرايه ي ادبي ديده مي شود ؟

33 ـ زبان غزل واره هاي « شكسپير » چگونه است ؟

34 ـ نثر كتاب « بخاراي من ، ايل من » چگونه است ؟ اين داستان نوشته ي كيست ؟

35 ـ منظور از زاويه ي ديد چيست ؟

36 ـ سفرنامه ها از چه لحاظ ارزش و اهميت دارند ؟ دو مورد ذكر كنيد ؟

هـ ) خودآزمايي

37 ـ آيا داستان « گل دسته ها و فلك » داستاني نمادين است ؟ چرا ؟

38 ـ آيا مي توان شعر « بانگ جرس » سروده ي حميد سبزواري را نوعي حماسه دانست ؟ چرا ؟

39 ـ در مصراع « ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود » چرا شاعر ولادت را از گوهر نور مي داند ؟

40 ـ مقصود از « سر به مهر نامه » در مصراع « اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان » چيست ؟

41 ـ در عبارت : « نوروز تجديد خاطره ي خويشاوندي انسان با طبيعت است هر سال اين فرزند فراموشكار ، مادر خويش را از ياد مي برد. » منظور از مادر چيست ؟

42 ـ در بيت « شود آسان ز عشق كاري چند / كه بود نزد عقل بس دشوار » تقابل ميان چه چيزهايي ديده مي شود ؟

43 ـ  منظور از نوش و نيش در عبارت زير چيست ؟

« شخصيت رستم در اين داستان تركيبي است از نوش و نيش . »

44 ـ پيام محوري داستان « گاو » را بنويسيد ؟

و ) حفظ شعر

45 ـ با كلمات مناسب جاهاي خالي بيت زير را كامل كنيد ؟

هر كاو شراب …………………  روزي چشيده باشد                        داند كه سخت باشد …………………   اميدواران

46 ـ بيت زير را كامل كنيد ؟

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی ام خرداد 1387ساعت 12:6  توسط جعفر رودسرابی  |  نظر بدهید


ادبیات فارسی3

الف ) با توجه به عبارات زيرمعني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

1 ـ « اين قدر  مهمل گفت كه سر رشته ي امور از دستمون رفت »

2 ـ ..... پس رقعتي نوشت ........

3 ـ انس مردانه با شمشير آخته به سوي ميدان نبرد مي رفت .

4 ـ آري ، زمان فره جواني را مي پژمرد .

5 ـ در تند باد ريشه برانداز زمان ها خلود بخشيم .

6 ـ هر ماه چندين بار ، و هر سال يك ماه ، پيوسته با تنهايي اين كوه مراوده مي كند .

7 ـ يار بي پرده از در و ديوار                      در تجلي است يا اولي الابصار

8 ـ تا شما در اين آينه نقش هاي بوقلمون بينيد .

ب ) معني ابيات و عبارات زير را به نثر ساده و روان بنويسيد ؟

9 ـ « باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي            آن جا به رغم باد صبا مي فرستمت »

10 ـ ... جال باز كشيد و حبه بينداخت و در كمين بشست . ساعتي بود ... »

11 ـ ... و از بسياري نكت چيزي را كه در او كراهيتي نبود مي فرستاد فرود سراي ... »

12 ـ حسنك پيدا آمد ، بي بند ، جبه اي داشت. حبري رنگ با سياه مي زد خلق گونه »

13 ـ خورده است خدا ز روي تعظيم               سوگند به روي همچو ماهت

14 ـ « كفي راد دارد ، دلي پر ز داد »

15 ـ اميد ها در دام حرمان درد مي شد                        بازار گرم عاشقي ها سرد مي شد

16 ـ بسيار مني كرد .

17 ـ چارق و پاتابه ، لايق مر تو راست .

18 ـ « جملگي ملايكه را انگشت تعجب در دندان تحير بماند »

19 ـ سر به جيب مراقبت فرو برده است .

ج ) دانش هاي ادبي

20 ـ دو نمونه ي خرق عادت را در شاهنامه فردوسي نام ببريد ؟

21 ـ لحن داستان « كباب غاز » چگونه است ؟

22 ـ ادبيات عرفاني در حوزه ي كدام نوع ادبي جا مي گيرد ؟

23 ـ فيلنامه ي كمال الملك اثر كيست ؟

24 ـ دو ويژگي نثر « جلال آل احمد » را بنويسيد ؟

25 ـ شهرت عمر خيام در سرودن چه نوع قالب شعري است ؟

26 ـ در بيت زير بين چه واژه هايي جناس وجود دارد ؟ نوع جناس را مشخص كنيد ؟

27 ـ با توجه به بيت زير كدام كلمه ايهام دارد ؟ آن را توضيح دهيد ؟

راز ، نهان داروخمش ور خمشي تلخ بود                      آن چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

د ) درك مطلب

28 ـ در بيت « اي مرغ سحر ! عشق ز پروانه بياموز                كان سوخته را جان شد و آواز نيامد »

ـ مراد از « جان شدن و بر نيامدن آواز »‌چيست ؟

29 ـ منظور از « لب ديوار دل » در بيت « شب دو صف از ياكريم / بال به بال نسيم / از لب ديوار دلت پر كشيد . » چيست ؟

30 ـ در عبارت « ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود ، به سوي بلوغ مي خزد » منظور از « به سوي بلوغ مي خزد » چيست ؟

31 ـ منظور از كلمات مشخص شده در بيت زير چيست ؟

آنان كه فانوسشان را /  بر پشت مي برند / سايه هاشان پيش پايشان مي افتد .

32 ـ با توجه به ابيات « گفت اين پروانه در كار است و بس                     كس چه داند ؟ اين خبر دار است و بس

                              آن كه شد هم بي خبر هم بي اثر                از ميان جمله او دارد خبر »                        

ـ عاشق واقعي كيست ؟

33 ـ مفهوم مصراع مقابل را بنويسيد ؟      مردي تذرو كشته را پروازداده

34 ـ با توجه به بيت : دل هر ذره را كه بشكافي             آفتابيش در ميان بيني » منظور از آفتاب چيست ؟

هـ ) خود آزمايي

35 ـ پيام محوري داستان گاو چيست ؟

36 ـ چرا داستان « گل دسته ها و فلك » داستاني نمادين است ؟

37 ـ چرا داستان رستم و اسفنديار  را تراژدي مي خوانيم ؟

38 ـ منظور شاعر از مصراع دوم بيت زير چيست ؟

با دلي از درد گرفتار او                   رفت به شاگردي رفتار او

39 ـ در داستان ققنوس اين پرنده نماد چيست ؟

40 ـ در بيت « بشكن دل بي نواي ما را اي عشق                       اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است »

ـ شاعر چرا دل هاي شكسته را خوش آهنگ تر مي داند ؟

41 ـ مقصود نويسنده از عبارت « پس از عزيمت رضاشاه ، كه قبلا رضا خان بود ، و بعدا هم رضا خان شد .... » چيست ؟

42 ـ با توجه به بيت زير شاعر به كدام ويژگي پيامبر اشاره دارد ؟

تو براي وصل كردن آمدي               ني براي فصل كردن آمدي »

و ) حفظ شعر

43 ـ ……………………………                               بر دل بهايي نه ، هر بلا كه بتواني

44 ـ پيش صاحب نظران ………… باد است                         بلكه آن است …………… كه ز ملك آزاد است .

------------------------------------------- 

الف ) با توجه به عبارت هاي زير معني لغات مشخص شده را بنويسيد ؟

ـ و تخم خرمايي به به تربيتش نخل باسق گشته .                         ـ خود ايدر زماني درنگ آوريم

ـ بانگ و هزاهز و غريو برخاست                                         ـ انس با شمشير آخته بهسوي ميدان نبرد مي رفت

ـ پر و بالش به سان اخگر پاره هاي زرين برق مي زد                ـ همه گبر و برگستوان چاك چاك

- كه چندين بپيچم كه اسفند يار                                               ـ طي دو سه لمحه همه چيز به خاكستر تبديل شد

ب ) درك مطلب

1 ـ در بيت زير « مرغ سحر » و « پروانه » نماد چه كساني هستند ؟

اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز                                    كان سوخته را جان شد و اواز نيامد

2 ـ در جمله ي زير منظور از « فرش زمردين » چيست ؟

فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد.

3 ـ در بيت « وادي پراز فرعونيان و قبطيان است           موسي  جلو دار است و نيل اندر ميان است » منظور از كلمات مشخص شده كيستند ؟

4 - مفهوم اين عبارت چيست ؟

امير از آن جهان آمده به خيمه فرود آمد

5 ـ در سروده كوتاه زير شاعر چه كساني را ملامت مي كند؟

« آنان كه فانوسشان را به پشت مي برند سايه هايشان پيش پايشان مي افتد.»  

6 ـ مفهوم عبارت هاي مشخص شده را بنويسيد

ولادتت كه روزگاري از گوهر نور بود / به سوي بلوغ مي خزد / خسوف هاي كژ خيم  شكوهش را به ستيز بر مي خيزند

7 ـ مفهوم كنايي « پا در ركاب داشتن » و «سر گرا ن ديدن »را بنويسيد .

8 ـ مفهوم« موكد گشتن نبشته به توقيع » چيست ؟

دانش هاي ادبي

1ـ  بارزترين آرايه را در ابيات زير بنويسيد ؟

ـ ايزد كه رقيب جان خرد كرد                        نام تو رديف نام خود كرد

ـ خروش آمد از باره هر دو مرد                    تو گفتي بدريد دشت نبرد

2 ـ شيوه ي نثر هر يك از آثار مقابل را بنويسيد ؟

قابوس نامه                               گلستان سعدي

3 ـ نام نويسندگان آثار زير را بنويسيد ؟

شبلي در آتش                                دن كيشوت                       هاملت                

4 ـ چه كسي فيلنامه ي «گاو» را ساخت ؟

5 ـ دو ويژگي نثر « جلال آل احمد » را بنويسيد ؟

6 ـ « تاريخ مسعودي » نام ديگر كدام اثر برجسته ي فارسي است ؟

7 ـ در عبارت مقابليك تشبيه بليغ اضافي ---------

--------------------------------------------               

خودآزمايي

1 ـ در بيت‌:«  كه ايرانيان به كشتن دهيم          خودم در جهان تاج  بر سر نهيم »

ـ تاج نماد چيست ؟

2 ـ در بيت « جانان من اندوه لبنان كشت ما را              بشكسته داغ دير ياسين پشت ما را »

ـ مراد از « داغ دير ياسين » چيست ؟

3 ـ در عبارت مقابل منظور از « لمس شد » يعني چه ؟   نصف تنش لمس شد .

4 ـ نويسنده ي « گل دسته ها و فلك » چه ايهام لطيفي را در انتخاب عنوان داستان به كار گرفته است ؟

5 ـ « ققنوس » در داستان « سيلويا تانزدوارنر » نماد چيست ؟

6 ـ با توجه به بيت زير به سؤال پاسخ دهيد ؟ « آفتاب خار و خس مزرعه ي چشم تو »

ـ چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز مي داند .

7 ـ مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بيانگر چه حالتي است ؟

8 ـ ضمير « م » در مصراع « به باد افره اين گناهم مگير » چه نقشي دارد ؟

9 ـ در عبارت زير منظور از شلنگ مي انداخت چيست ؟

ـ مشدي حسن ديوانه وار دور طويله مي دويد و شلنگ مي انداخت .

معني عبارت ها و ابيات زير را به نثر ساده و روان بنويسيد ؟

« ... .. و از بسياري نكت چيزي را كه در او كراهيتي نبود مي فرستاد فرود سراي »

« حسنك پيدا آمد بي بند ، جبه اي داشت حبري رنگ با سياه مي زد خلق گونه »

« سر بر جيب مراقبت فرو برده . »

« پرده ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد . »

ـ فراموش كردي تو سگزي مگر                    كمان و برو مرد پرخاشخر

ـ ز نيرنگ زال بدين سان درست                   و گرنه كه پايت همي گور جست

مه طاسك گردن سمندت                   شب طره پرچم سياهت

ـ يعني كل