گنجینه ی ادب
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان
وبلاگ دبیر ارجمند اقای محمود کاظمی(دینی وعربی )وبلاگ دوست عزیز آقای کاظمی (نرم افزار موبایل)سوال وپاسخ امتحانات امتحانات هماهگ ونهايي (حتما سري بزنيد) آموزش ریاضی وفیزیک دبیرستان وپیش دانشگاهینمونه سوال تمام دروس دبیرستان وپیش دانشگاهی یک وبلاگ بسیار زیبا(فیلم، صوت ، کتاب و ... )پایگاه احادیث موضوعیآخرین اطلاعات واخبار سازمان سنجشآموزش تمامی دروس دبیرستاناداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلیگزینه دو (حتما سری بزنید)سازمان آموزش وپرورش چهارمحالآموزش وپرورش منطقه ی بن مخصوص دانش آموزان ابتدایی و راهنمایی * حتما سری بزنید* یک وبلاگ بسیار پر محتوا حتما دیدن نماییدمعرفی رشته های دانشگاهی حتماسری بزنیدکتاب های مجازی ودانلود های آن برروی موبایل کد های جاوا گروه رباتیک دفتر مقام معظم رهبریپایگاه اطلاع رسانی دولت یک سایت علمی بسیار ارزشمند از ابتدایی تا دبیرستان( سفارش می کنم دیدن نمایید) همه چیز از همه جا * شهر دانلود ........... استخاره با قرآن- دانلود نرم افزار بزرگترین سایت علمی دانش آموزان (حتما سری بزنید )نمونه سوالات امتحانیپایگاه پنج تن علیهم السلامدوستانهرهروان ولايتوخدايي كه در اين نزديكي استشهر بن - شهر مناخبار دانش آموزي شهرستان بنمهدويتزندگي زيباست اما شهادت زيباتركلامي از قرآنخبربسيج چهارمحال امام زمان (عج).....یک سایت علمی بسیار مفید مخصوص تمام دوره های تحصیلی ******پایگاه مذهبی میقاتیاحسین(ع)
+ نویسنده در جمعه هجدهم اردیبهشت 1388 |

پاسخ خود آزمایی درس ادبیات فارسی1 پيش دانشگاهی مبحث قافیه

پاسخ خود آزمایی های قافیه                                            

خود آزمايي ص 7

1 - « و » در واژه هاي : وقت و نا ورد . « ي » در واژه ي ( ياد ) چون حرف اوّل هجاست .

2 – تعداد صامت ها 23 تاست ء (= ع) ، ب ، پ ،‌ ت (= ط) ج ، چ ، ح (= هـ) خ ، د ، ر ، ز (= ذ ، ظ ، ض) ، ژ ، س (= ث ، ص ) ، ش ، غ ( = ق ) ، ف ، ك ، گ ، ل ، م ، ن    و ( دركلمه هايي مثل : وام يا وصل ) ي ( در كلمه هايي مثل : يزد ، يار )

مصوّت ها 6 تا هستند : مصوّت هاي كوتاه  ــَـِـُـ ، مصوّت هاي بلند : ا  او  ي

3 – خواستن : / خ / ، / ا / ، / س / ، / ت / ، / ـَـ / ، / ن / = 6 واج

     ژنده : / ژ / ، / ـِـ / ، / ن / ، / د / ، / ـِـ / = 5 واج

     سلسله : / س / ، / ـِـ / ، / ل / ، / س / ، / ـِـ / ، / ل / ، / ـِـ / = 7 واج

     محو : / م / ، / ـَـ / ، / ح / ،‌ / و / = 4 واج

خودآزمايي صص 18 – 17 – 16 – 15

الف )

منم كه ديده به ديدار دوست كردم باز          چه شكر گويمت اي كارساز بنده نواز

واژه هاي قافيه : باز ، بنده نواز / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : از / قاعده ي 2

اي صبا گر بگذري بر ساحل رود ارس         بوسه زن بر خاك آن وادي و مشكين كن نفس

واژه هاي قافيه : ارس ، نفس / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ـَـ س / قاعده ي 2

يار بد ماراست هين بگريز از او                تا نريزد بر تو زهر آن زشت خو

واژه هاي قافيه : او ، زشت خو / حروف الحاقي ندارد / حرف اصلي : و / قاعده ي 1

هر يكي ديوار اگر باشد جدا                     سقف چون باشد معلق بر هوا

واژه هاي قافيه : جدا ، هوا / حروف الحاقي ندارد / حرف اصلي : 1 / قاعده ي 1

ما را همه شب نمي برد خواب                  اي خفته ي روزگار درياب

واژه هاي قافيه : خواب ، درياب / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ا ب / قاعده ي 2

نه بيگانه تيمار خوردش نه دوست               چو چنگش رگ و استخوان ماند و پوست

واژه هاي قافيه : دوست ، پوست / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : وست / قاعده ي 2

من از ابر بينم همي بادونم                      ندانم كه نرگس چرا شد دُژم

واژه هاي قافيه : نَم ، دژم / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ـَـ م / قاعده ي 2

مكن شهريارا دل ما نژند                         مياور به جان من و خود گزند

واژه هاي قافيه : نژند ، گزند / حروف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ـَـ ند / قاعده ي 2

ب )

اي نسيم سحر آرامگه يار كجاست ؟            منزل آن مه عاشق كش عيّار كجاست ؟

رديف : كجاست / واژه هاي قافيه : يار ، عيار / حروف قافيه : ار / حرف الحاقي ندارد / حروف اصلي : ار / قاعده ي 2

توجّه : « ي »  پيش از  « ار »  اضافي است و جزء حروف قافيه محسوب نمي شود مثلاً مي توان اين دو واژه را با « مار » يا « كار » قافيه كرد . ( طبق تبصره 5 )‌

سرشك زمين بر هوا شد گوا                    به نزديك خورشيد فرمانروا

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : گوا ، فرمانروا / حروف قافيه : « ا » / حرف الحاقي ندارد / حروف اصلي : « ا » / قاعده ي 1

كاشكي جز تو كسي داشتمي                   يا به تو دسترسي داشتمي

رديف : داشتمي / واژه هاي قافيه : كسي ، دسترسي / حروف قافيه / ـَـ س + ي / حرف الحاقي : « ي » حروف اصلي : ـَـ س / قاعده ي 2

مرا پرسي كه چوني ؟ چونم اي دل            جگر پر درد و دل پرخونم اي دل

رديف : اي دل / واژه هاي قافيه : چونم ، پرخونم / حروف قافيه : ون + ـَـ م/ حروف الحاقي : ـَـ م/ حروف اصلي : ون / قاعده ي 2

چندان كه گفتم غم با طبيبان                 درمان نكردند مسكين غريبان

رديف :  ندارد / واژه هاي قافيه : طبيبان ، غريبان / حروف قافيه : يب + ان / حروف الحاقي : ان / حروف اصلي : يب / قاعده ي 2

خاك دل آن روز كه مي بيختند                شبنمي از عشق بر آن ريختند

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : مي بيختند ، ريختند / حروف قافيه : يخت + ـَـ ند / حروف الحاقي : ـَـ ند / حروف اصلي : يخت / قاعده ي 2

ز دو ديده خون فشانم زغمت شب جدايي          چه كنم كه هست اين ها گل باغ آشنايي

رديف :  ندارد / واژه هاي قافيه : جدايي ، آشنايي / حروف قافيه : ا + يي / حروف الحاقي : يي / حرف اصلي : « ا »  /  قاعده ي 1

بنماي رخ كه باغ و گلستانم آرزوست                بگشاي لب كه قند فراوانم آرزوست

رديف : آرزوست/ واژه هاي قافيه :‌ گلستانم ، فراوانم/ حروف قافيه : ان + ـَـ م/ حروف الحاقي : ـَـ م/ حروف اصلي : ان/ قاعده ي 2

آتش قهر برافروخته اند            خانمان ضعفا سوخته اند

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : برافروخته اند ، سوخته اند / حروف قافيه : وخت + ـِـ اند / حروف الحاقي : ـِـ اند / حروف اصلي : وخت / قاعده ي 2

گر مستمند و با دل غمگينم            خيره مكن ملامت چند نيم

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : غمگينم ، چندينم / حروف قافيه : ين + ـَـ م / حروف الحاقي : ـَـ م حروف اصلي : ين/ قاعده ي 2

نشاط جواني ز پيران مجوي             كه آب روان باز نايد به جوي

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : مجوي ، جوي / حروف قافيـه : و + ي / حروف الحـاقي : ي / حرف اصلي : و /

قاعده ي 1

ما به روي دوستمان از بوستان آسوده ايم              گر بهار آيد و گر باد خزان آسوده ايم

رديف : آسـوده ايم / واژه هاي قافيـه : بوستان و خزان / حروف قافيه : ان / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ان / قاعده ي 2

آن دل كه به زلف يار خود بستيمش                   هر چند گسست باز پيوستيمش

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : بستيمش ، پيوستيمش / حروف قافيه : ـَـ ست +‌ يمش / حروف الحاقي : يِمَش / حروف اصلي : ـَـ ست / قاعده ي 2

ديده دريا كنم و صبر به صحرا فنكنم                   واندرين كار دل خويش به دريا فكنم

رديف : فكنم / واژه هاي صحرا ، دريا / حروف قافيه : « ا » / حروف الحاقي : ندارد / حرف اصلي : « ا » / قاعده ي 1

ما درس سحر در ره ميخانه نهاديم                   محصول دعا در ره جانانه نهاديم

رديف : نهاديم / واژه هاي قافيه : ميخانه ، جانانه / حروف قافيه : ان + ـِـ/ حرف الحاقي : ـِـ/ حروف اصلي : ان / قاعده ي 2

ج )

هر آنكس كه بر دزد رحمت كُند                به بازوي خود كاروان مي زَند

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : كُنَد ، مي زَنَد  / حروف قافيه : ـُـ ن + ـَـ د ، ـَـ ن + ـَـ د / حروف الحاقي : ـَـ د / حروف اصلي : ( ـُـ ن ، ـَـ ن ) / قاعده ي 2 . طبق تبصره ي 3 اگر در قاعده ي 2 يعني مصوّت + صامت ( + صامت ) مصوّت كوتاه باشد و قافيه ، حروف الحاقي داشته باشد ، اين مصوّت كوتاه مي تواند متفاوت باشد .

اگر تو فارغي از حال دوستان يارا               فراغت تو ميسّر نمي شود ما را

رديف : را / واژه هاي قافيه : يا ( + ر ) ، ما / حروف قافيه : « ا » / حرف الحاقي : ندارد / حرف اصلي : « ا » /

قاعده ي 1

تبصره ي مربوط به اين بيت از كتاب حذف شده است ، امّا تمرين باقي مانده است توضيح آن كه گاهي بخشي از رديف از حروف اصلي قافيه گرفته مي شود در مصراع اوّل « يار + ا » و در مصراع دوم « ما + را » واژه قافيه و رديف است .

كنون با خرد بايد انباز گشت                  كه فردا نماند ره بازگشت

رديف : گشت / واژه هاي قافيه : انباز ، باز / حروف قافيه : از / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : از / قاعده ي 2

طبق تبصره ي 4 در اين بيت « باز » پيشوند است و واژه ي قافيه قرار گرفته است و قافيه صحيح است .

چنان در قيد مهرت پاي بندم                 كه گويي آهويي سر در كمندم

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : پاي بندم ، كمندم / حروف قافيه : ـَـ ند + ـَـ م / حروف الحاقي : ـَـ م / حروف اصلي : ـَـ ند / قاعده ي 2

طبق تبصره ي 1اگر واژه هاي قافيه حرف يا حروف الحاقي داشته باشند جزء حروف مشترك قافيه اند و رعايت آن ها لازم است ، پس قافيه درست است .

بگفتا كه اين مرد بد مي كند                  نه با من كه با نفس خود مي كند

رديف : مي كند / واژه هاي قافيه : بَد ، خود / حروف قافيه : ـَـ د / حروف الحاقي : ندارد / حروف اصلي : ـَـ د / قاعده ي 2

در اين شعر تلفظ « خود » شكل قديمي دارد و به صورت « خد » و با تلفظ امروز غلط به نظر مي رسد وليكن به سبب واو معدوله تلفظ منطبق با « بَد » است و قافيه درست مي باشد . اين تمرين مربوط است به تبصره 9 كه از كتاب حذف شده است .

كه گر آفتاب است يك ذره نيست             وگر هفت درياست يك قطره نيست

رديف :‌ نيست / واژه هاي قافيه : ذره ، قطره / حروف قافيه : ( ـَـ ر ر ، ـَـ ط ر + حرف الحاقي ـِـ ) حروف اصلي : ـَـ ر ر ـَـ طر     ـ قافيه عيب دارد زيرا حروف اصلي در دو واژه تفاوت دارد .

در اين زمانه بُتي نيست از تو نيكو تر           نه بر تو بر ثمني از رهيت مشفق تر

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : نيكوتر ، مشفق تر / حروف قافيه : تَر /     / حروف اصلي : ـَـ ر قافيه صحيح نيست .

زيرا طبق تبصره ي 4 پسوند ها اگر در حكم قافيه قرار گيرند در صورتي كه تكراري باشند قافيه نادرست است .

دنيـا نير زد آن كه پريشـان كني دلي          زنهار بد مكن كه نكرده است عاقلي

گر من سخن درشت نگويم تو نشنوي          بي جهد از آينه نبرد رنگ ، صيقلي

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : دِلي ، عاقِلي ،‌ صيقَلي/ حروف قافيه : ـَـِـ ل + ي/ حرف الحاقي : ي/ حروف اصلي : ـَـِـ ل قاعده ي 2 طبق تبصره ي 3 در قاعده ي2 يعني مصوّت + صامت ( + صامت ) اگر مصوّت كوتاه باشد و قافيه ، حروفِ الحاقي داشته باشد ، اين مصوّت كوتاه مي تواند متفاوت باشد .

د )

اشكم دميد

               گفتم : « نه پاي رفتن نه تاب ماندگاري       /      درد خزه ي كف جوي اين است . » گفت : آري

امّا دو گانه تا كي ؟    /   يا موج وش روان شو يا در كنار من باش » گفتم : « دلم گرفته است / مثل سكون ملولم »

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : ماندگاري ، آري / حروف قافيه : ار + ي / حروف الحاقي : ي / حرف اصلي : ار / قاعده ي 2

هـ )

مصراع هاي يك و سه : ره تاريك با پاهاي من پيكار دارد    /    به سنگ آكنده و دشوار دارد

رديف : دارد / واژه هاي قافيه : پيكار ، دشوار / حروف قافيه : ار / قاعده ي 2

مصراع هاي 5 و6 : جهان تا جنبشي دارد ، رود هر كس به راه خود / عقاب پير هم غرق است و مست اندر نگاه خود

رديف :‌ خود / واژه هاي قافيه : راه ، نگاه / حروف قافيه : اه قاعده ي 2

مصراع هاي 7 و 8 : نباشد هيچ كار سخت كان را در نيابد فكر آسان ساز / شب از نيمه گذشته است . خروس دهكده برداشته است آواز

رديف : ندارد / واژه هاي قافيه : ساز و آواز /  حروف قافيه : از / قاعده ي 2

مصراع هاي 9 و 10 : چرا دارم ره خود را رها من    /    بخوان اي هم سفر با من

رديف : من / واژه هاي قافيه : رها ، با / حرف قافيه : « ا » / قاعده ي 1

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

«وادی اول»

27- وقتی که به مرحله طلب برسی/ هر لحظه با رنج و سختی های فراوانی رو برو می شوی .

28- در مرحله طلب در هر لحظه بلاهای فراوانی وجود دارد / و آسمان با آن همه عظمتش در این وادی حقیر و ناچیز است .

29- در وادی طلب باید همه ی  تعلقات و دلبستگی ها را از خود دور کنی ...

                                                           «وادی دوم»

30- پس از مرحله طلب ، وادی عشق آشکار می شود / و هر کسی که به آن جا راه یافت غرق
آتش می گردد .

31- عاشق واقعی آن کسی است که همانند آتش ، تند رو و سوزنده و سرکش باشد .

32- عاشق راه حق حتی یک لحظه نیز عاقبت اندیش و آینده نگر نباشد / و همه چیز را با خوشی در آتش بسوزاند ...

                                                           «وادی سوم»

33- پس از وادی عشق ، وادی معرفت درنظر تو بی آغاز و بی انتها جلوه می کند .

34- وقتی که از آسمان این راه عالی و والا/ آفتاب معرفت و شناخت بتابد.

35- هر کسی به اندازه استعداد و شایستگی  خود بینا و اهل بصیرت می شود / و در حقیقت از ارزش و مقام خود آگاه می گردد....

                                                           «وادی چهارم»

36- پس از وادی معرفت ، وادی استغنا و بی نیازی است/ مرحله ای که در آن هیچ ادعا و مقصودی وجود ندارد .

37-  در این جا، هشت بهشت همانند مرده ای بی روح است / و هفت جهنم نیز همچون یخی سرد و افسرده است .

38- اگر هزاران جان در دریای استغنا بیافتد و غرق شود / باز هم بسیار نا چیز است به گونه ای که انگار شبنم نا چیزی در دریای بی کرانی افتاده است ...

                                                           «وادی پنجم»

39- پس از وادی استغنا وادی توحید است / یعنی مرحله ای که خداوند عین قوای بنده می شود و تنها خداوند در دل بنده جای دارد و بنده به حق توجه دارد .

40- اگر سالکان از این بیابان ( توحید) بگذرند / همگی به وحدت و یگانگی می رسند .

41- وادی توحید ، سر منزل یکی دیدن است ، و در این مرحله همه ی چیز ها را بیش از یکی نمی بینی و آن یکی نیز خداوند است ...

                                                           «وادی ششم»

42- پس از وادی توحید ، وادی حیرت شروع می شود / که کار سالک در این مرحله پیوسته تحمل درد و حسرت است .

43-  وقتی سالک حیران به مرحله حیرت می رسد / در سرگردانی و سرگشتگی می ماند و راه
را گم می کند .

44- هر چیزی که در مرحله توحید نصیب سالک شده بود / در این مرحله گم و ناپدید می گردد...

                                                           «وادی هفتم»

45- پس از وادی حیرت مرحله فقر و فناست یعنی نیستی سالک در خداوند و بیرون آمدن از صفات خود/ در این مرحله سخن گفتن از خود روا و شایسته نیست .

46- این مرحله ، مرحله فراموش کردن خود است / و سالک در این مرحله هیچ احساس و حرکتی از خود ندارد .

47- در این مرحله سایه های جاویدی را می بینی که به سبب خورشید وجود حق ، گم و ناپیدا هستند.

48- سرانجام از هر صد هزاران پرنده تعداد اندکی از پرندگان به مقصد رسیدند.

49- از آن همه پرنده ، تعداد اندکی به آنجا رسیدند / به گونه ای که ازهرهزاران کس تنها یکی
به مقصد رسید .

50- همه گفتند ما به اینجا آمدیم / تا سیمرغ پادشاه ما باشد.

51- ما همه سرگشتگان درگاه سیمرغ ( خداوند ) و عاشقان و بی قراران راه رسیدن به او هستیم .

52- مدت زیادی است که در راه رسیدن به سیمرغ گام نهاده ایم/ و از هزاران پرنده مشتاق تنها سی پرنده توانستیم به درگاه او برسیم .

53- وقتی آن سی پرنده به یکدیگر نگاه کردند/ دیدند که بی تردید خودشان ( سی مرغ ) همان وجود واحدی ( سیمرغی ) هستند که به دنبال آن بودند .

 

درس بیست و دوم / طوطی و بازرگان

1- بازرگانی بود که طوطی زیبایی داشت و در قفس زندانی بود .

2- وقتی که بازرگان برای سفر آماده و مهیا شد و شروع به رفتن به هندوستان کرد.

3- از سر کرم و بخشش به هر غلام و کنیزک/ گفت : زود بگو برای تو چه هدیه ای بیاورم ؟

4- هر کدام از آنها از بازرگان هدیه ای خواست / و آن مرد نیک ( بازرگان ) به همه قول  و وعده داد.

5- بازرگان به طوطی گفت : چه هدیه ای می خواهی / که من از سرزمین هندوستان برای تو بیاورم ؟

6- طوطی گفت : وقتی آنجا طوطیان را دیدی/ حال و روز مرا برای آنان بیان کن .

7- که فلان طوطی که مشتاق دیدار شماست/ سرنوشت او را در قفس ما گرفتار کرده است .

8- او به شما سلام رسانید و خواست که به فریادش برسید/ و از شما چاره و راهنمایی و
هدایت خواست.

9- گفت آیا شایسته است که من در نهایت اشتیاق / در اینجا بمیرم و در دوری و جدایی از
شما جان دهم.

10-  ای بزرگان به هنگام شادی در میان چمنزار/ از این مرغ زار و محنت کشیده یادی کنید.

11- مرد بازرگان این پیام را قبول کرد / که سلام طوطی را به هم جنسان او ( طوطیان هند )برساند.

12- وقتی که بازرگان به نقاط دور در سرزمین هندوستان رسید / در بیابان چند طوطی دید .

13- اسب را متوقف کرد ، سپس طوطیان را صدا کرد / و سلام و پیام طوطی را به آنها رساند.

14- یک طوطی از آن طوطیان لرزید/ به زمین افتاد و مرد و نفسش قطع شد .

15- خواجه از گفتن خبر پشیمان شد / و گفت : من باعث مرگ این حیوان شدم .

16- آیا این طوطی با آن طوطی خویشاوند است ؟/ آیا این دو طوطی دو جسم و یک روح بودند .

17- چرا این کار را کردم و این پیام را دادم ؟/ و طوطی بیچاره را با این سخن نپخته و نسنجیده سوزاندم و نابود کردم .

18- این زبان همانند سنگ آتش زنه و آهن است / و آنچه که از زبان بیرون می جهد همانند آتش است.

19- این سنگ و آهن را بیهوده برای مطلب یا برای لاف زدن و خود ستایی بر همدیگر نزن ( زبان را بیهوده به حرکت در نیار و سخنان بیهوده نگو ) .

20- زیرا هوا تاریک است و هر سو پنبه زار وجود دارد / جرقه و پاره آتش در میان پنبه چگونه می تواند باشد؟ (سخنی که از زبان بیرون می آید می تواند همانند آتش همه چیز را بسوزاند.)

21- یک سخن نا بجا و عجولانه می تواند دنیایی را نابود کند/ و در مقابل یک سخن درست، انسان های ترسو را به شیران شجاع تبدل می کند.

22- بازرگان تجارت را به پایان رسانید / و شادمان و کام روا به منزل خود بازگشت .

23- برای هر غلامی هدیه ای آورد / و به هر کنیزکی سهم و نصیبی بخشید .

24- طوطی گفت : هدیه و ارمغان من کجاست ؟/ آن چه را که دیدی و آن چه را که شنیدی برای من بیان کن .

25- بازرگان گفت من خودم از گفتن پیام پشیمان هستم / و همواره دست و انگشتان خود را به
نشانه ی پشیمانی و حسرت گاز می گیرم .

26- من چرا بیهوده و از روی نادانی و دیوانگی پیام خام و نسنجیده ای را بردم .

27- طوطی گفت : ای خواجه پشیمانی تو از چیست ؟ / و چه چیزی موجب این خشم و غم و
اندوه شده است .

28- بازرگان گفت : من شکایت های تو را به گروهی از طوطیان که همتا و نظیر تو بودند ، گفتم .

29- یکی از طوطیان به درد تو پی برد / زهره اش پاره شد و لرزید و جان داد .

30- من پشیمان شدم برای چه این پیام را گفتم ؟ / اما وقتی گفتم ، دیگر پشیمانی سودی ندارد .

31- هر نکته و سخنی که ناگهان از زبان بیرون می پرد و گفته می شود / همانند تیری بدان که از کمان بیرون می جهد و دیگر قابل برگشت نیست (سخن گفته شده ، مانند تیر رها شده ای است که قابل برگشت نیست).

32- ای پسر آن تیر از راه باز نمی گردد و قابل برگشت نیست / جلوی سیل را از آغاز باید گرفت .

33- وقتی جلوی سیل از آغاز گرفته نشود و از سر بگذرد ، جهان را فرا می گیرد/ و اگر کل جهان را ویران کند ، شگفت آور نیست.

34- وقتی که آن طوطی شنید که طوطی هند چه کار کرده است / لرزید و افتاد و مرد .

35- وقتی که خواجه طوطی را به این رنگ و حال دید از جا پرید و گریبان خود را (لباس) از شدت غم و اندوه پاره کرد.

36- گفت: ای طوطی زیبای خوش آواز/ چه برای تو پیش آمده؟ چرا اینگونه شدی؟

37- افسوس بر پرنده ی خوش آواز من / افسوس بر هم صحبت و هم راز من .

38-  افسوس بر طوطی تیز هوش و زیرک من / که باز گو کننده ی اندیشه ها و رازهایم بود.

39- افسوس و صد افسوس/ که چنان ماه زیبایی (طوطی) زیر ابر پنهان شد.(طوطی ام مرد)

40- من به قیافه می اندیشم و معشوق من/ به من می گوید که «به چیزی جز دیدار من نیاندیش.»

41- لفظ و صدا و سخن را کنار می گذارم/ تا بدون واسطه با تو راز و نیاز کنم (سخنان نغز عارفانه در کلام نمی گنجد).

42- حیات راستین و زندگی واقعی عاشقان در این است که قربانی معشوق شوند / تنها دلدادگان می توانند صاحب دل باشند.

43- از ماجرای عشق اندکی را با تو گفتم ، زیرا اگر روشن تر بگویم / نه فهم تو تاب تحمل شنیدن آن را دارد و نه زبان من قدرت بیانش را دارم.

44- این سخن بسیار طولانی است ، ماجرای بازرگان را حکایت کن / تا بدانیم سرانجام حال آن مرد نیکو چه شد؟

45- خواجه در ناله و زاری درد و غم از دست دادن طوطی / سخنان پراکنده ی بسیاری بر
زبان می آورد.

46- معشوق این آشفتگی و پریشانی را دوست دارد / به هر حال کوشش بیهوده از خفتن و کاهلی
بهتر است.

47- ای پسر ! به خاطر این است که خداوند مهربان فرمود:/ «او هر روز در کاری است » (مقصود بیت: با وجود این که خداوند بی نیاز است ، همواره در کار است ، پس ما که سراپا نقص و نیازیم و به کمال نیاز داریم باید همیشه در کار باشیم.)

48- پس از آن بازرگان طوطی مرده را از قفس بیرون انداخت / طوطی پرید و بر شاخه ی بلندی رفت.

49- طوطی مرده ، آن چنان پرواز کرد/ که گویا خورشید شرق تاخت و تاز کرده است.

50- خواجه در کار طوطی متحیر و حیران شد/ ناگهان پی برد که رازی میان طوطی هند و طوطی او بوده است.

51- رو به سوی بالا کرد و گفت: «ای مرغ خوش آواز / از بیان حال خود به ما نصیبی بده (حال خود را برای ما بیان کن).

52- طوطی هند چه کرد که تو آن را آموختی؟/ مکر و حیله به کار بستی و مرا در آتش
حسرت سوزاندی»

53- طوطی گفت : «که آن طوطی با کار خود ( مردن ) به من پند داد/ که آواز خوانی و دوستی و محبت را ترک کن.»

54- زیرا آواز خوش تو، تو را در قفس گرفتار کرد/ طوطی هند، خود را به مردن زد تا از او یاد بگیرم و پند او را به کار ببندم .

55- یعنی ای کسی که شاد کننده ی عام وخاص ( همه مردم ) شده ای / همانند من بمیر،
تا رهایی یابی.

56- اگر همچون دانه باشی ، مرغان تو را برمی چینند و می خورند / و اگر همانند غنچه باشی کودکان تو را از شاخه جدا می کنند .

57- دانه را پنهان کن، و کاملا همانند دام شو/ غنچه را پنهان کن، و همانند علف روییده بر پشت بام شو تا مورد توجه قرار نگیری (جلوه و هنر و فضیلت خود را پنهان کن تا مورد توجه واقع نشوی.)

58- هر کسی که زیبایی خود را در معرض فروش و نمایش گذاشت / حوادث نا خوشایند بسیاری به او روی می آورد .

59- همه متوجه او می شوند و خشم و حسادت آنها به سویش روانه می گردد/ و بر سرش می ریزد همان گونه که آب از مشک می ریزد .

60- دشمنان از سر حسادت موجب آزار او می شوند / و دوستان هم عمر او را تلف و تباه می سازند .

61- به لطف و محبت خداوند باید پناه برد / زیرا او لطف و محبت بسیاری بر روح ما می بارد.

62- آن چنان پناهی که توصیف آن ممکن نیست ، چنان پشتوانه ای که آب و آتش (همه آفریده ها) سپاه و یاور تو گردند .

63- مگر نه آن است که دریا یار و یاور حضرت نوح و موسی شد / و بر دشمنان آنان غالب شد ونابودشان کرد . ( اشاره به غرق شدن قوم حضرت نوح و همچنین غرق شدن فرعونیان در رود نیل.)

64- مگر نه آن است که آتنش ابراهیم را نسوزاند و حافظ او شد؟/ و بدین وسیله دماغ نمرود را سوزاند و او را بیچاره و ناکام کرد.

65- مگر نه آن است که کوه، حضرت یحیی را به سوی خود خواند و به او پناه داد؟/ و دشمنان را که قصد جان او را کرده بودند با ضربه ی سنگ دور کرد؟

66- گفت: «ای یحیی، بیا به من پناه بیاور / تا تو را از آسیب شمشیر تیز مصون و در امان داشته باشم.»

67- طوطی از سر صداقت به بازرگان یکی دو تا پند داد / و بعد از آن گفت: درو بر تو، بعد از این بین ما جدایی خواهد بود .

68- خواجه به طوطی گفت : در امان خدا برو / تو اکنون راهی تازه به من نشان دادی .

69- خواجه با خود گفت : که این ماجرا برای من پند است / راه طوطی را پیش خواهم گرفت زیرا راه روشنی است .

70- جان من کمتر از طوطی نیست؟/ جان باید این گونه مبارک و نیک پی باشد تا آدمی را به سوی کمال هدایت کند .

درس بیست و سوم/ بیداد ظالمان

1- مرگ به سراغ شما نیز خواهد آمد / و رونق روزگار شما نیز سپری خواهد شد و از بین خواهد رفت .

2- محنت و سختی، جغد شوم ویرانگری است که به ما بسنده نمی کند ، شما را نیز خانه خراب
خواهد کرد .

3- رنج و مصیبت روزگار به طور ناگهانی/ بر باغ و بوستان زندگی شما نیز می گذرد و طراوت و زیبایی آن را از بین می برد.

4- مرگ که به هیچ کس رحم نمی کند و دامنگیر همه می شود/ به سراغ شما نیز خواهد آمد .

5- وقتی عدالت و داد پروری عادلان، در جهان باقی نماند / پس ظلم و ستم شما ظالمان نیز پایدار نخواهد ماند.

6- وقتی فریاد و غرش شیر مردان و انسان های دلیر باقی نماند / پس این پارس کردن های شما فرومایگان و دست نشاندگانشان نیز از بین خواهد رفت .

7- باد مرگ که شمع زندگی افراد زیادی را خاموش کرده و جان آنها را گرفته است/ چراغ زندگی شما را نیز خاموش خواهد کرد و جان شما را نیز خواهد گرفت .

8- به این دنیا که همانند کاروانسرا است افراد بسیاری آمده و از آن رفته اند / پس شما نیز به ناچار خواهید مرد و دنیا را ترک خواهید کرد .

9- ای کسی که به بخت و اقبال سعادتمند خود می نازی و به آن افتخار می کنی / این خوشبختی و خوش اقبالی شما نیز سپری خواهد شد.

10- این فرصت حکم رانی و کام رانی که از انسانهای نیک به شما فرو مایگان رسیده است ، سر انجام از شما نیز خواهد گذشت و دوران توانمندی شما نیز به پایان خواهد آمد .

11- در مقابل ظلم و ستم شما صبر و بردباری پیشه می کنیم / تا دوران پر از سختی و ظلم و ستم شما نیز به پایان برسد.

12- مال و مقام این دنیا همانند آب راکد و بی حرکتی است / یقینا این آب ایستاده و راکد شما (مال و جاه شما) سر انجام به سوی نیستی و نابودی حرکت می کند. (سر انجام مال و مقام شما نیز از بین خواهد رفت)

13- ای کسی که مردم را به دست عاملان و کارگزاران درنده خو سپرده ای / این درنده خویی کارگزاران و دست نشاندگان شما نیز از بین خواهد رفت .

14- مرگ و نیستی که زندگی و بقا گرفتار حکم اوست / به سراغ کارگزاران و دست نشاندگان شما نیز خواهد آمد و به آنان نیز رحم نخواهد کرد .

 

درس بیست و پنجم/ زال و رودابه

1- شاه کابل دختری دارد که بسیار زیباست و چهره اش از خورشید روشن تر و درخشان تر است .

2- تمام بدن او همانند عاج سفید و روشن است/ چهره اش همانند بهشت زیبا و قامتش همچون درخت ساج ، استوار و راست است.

3- چشمانش همانند گل های نرگس باغ زیباست / و مژگانش بسیار تیره تر و سیاه تر از پر کلاغ است.

4- رودابه همانند بهشتی آراسته و زیبا است / که سرشار از زیبایی و زیور و آرامش و آسودگی است...

5- وقتی رودابه ی زیبا روی سخنان زال را شنید / فورا گیسوان خود را از سر باز کرد.

6- رودابه گیسوان کمند آسای خود را که به بلندی سرو بود گشود / گیسوان خوشبویی که هیچ کس گیسوانی به خوشبویی او ندارد ...

7- رودابه گیسوانش را از بالای کنگره قصر آویزان کرد / که به پایین و انتهای دیوار قصر رسید .

8- آن گاه رودابه از بالای قصر فریاد بر آورد / که ای پهلوان زاده ی دلیر

9- این سر گیسوی مرا از یک سو بگیر / گیسوان من باید از آن تو باشد ...

 

درس بیست و ششم/ بهار

1- بهار زیبا با رنگ و بوی خوش فرا رسید/ با زیبایی های فراوانی که به طبیعت بخشید.

2-آسمان لشگری آماده ساخت/ با لشگری از ابر سیاه که رئیس و بزرگ آنها باد صبا است.

3-آن ابر سیاه مانند مرد سوگواری گریه می کند(بارش شدید باران)/ آن رعد مانند انسان عاشق غمگین ناله و زاری می کند.

4- گاه گاهی خورشید از میان ابرهای تیره ی بهاری مانند مرد زندانی ظاهر می شود/ که گاه گاهی بر زندانیانش گذر می کند و خود را به او نشان می دهد.

5- جهان چند روزی ناراحت و غمگین بود/ با دوای گل سفید خوش بود بهتر شد (زمستان رفت و بهار فرا رسید).

6-  باران خوش بوی به شدت و پشت سر هم بارید/  و حریر نازک توری از برف بر روی زمین
پهن کرد.

7-  گل لاله مانند پنجه ی عروسی که با حنا رنگ شده باشد زیبای خود را نشان می دهد.

8-  بلبل بر روی شاخه ی بید شروع به خواندن کرد.

برف

1- هرگز کسی به این صورت از برف نشان نداده و در عمر خود به این اندازه برف ندیده است / انگار که زمین همانند لقمه ای در دهان برف است .

2- همان گونه که دانه ی پنبه در میان پنبه قرار گرفته است / کوه ها نیز در میان برف پنهان هستند .

3- ناگهان از ترس هجوم و تاخت و تاز ناگهانی برف لرزه بر اطراف و اکناف روزگار افتاد .

4- وقتی که برف کوه ها را کاملا پوشانید همه ی موجودات از جان خود نا امید شدند.

5- چاه همه خانه ها همانند چاه المقنع است / که با گوهر جیوه  مانند برف پر شده است .

6- از بس که برف در خانه ها فرو آمده و باریده است / به غیر از لقمه برف لقمه دیگری در حلق اهل خانه فرو نرفته است .

7-  اگر جسم ناتوان برف از آرد یا پنبه بود/ مردم از نظر نان و لباس بی نیاز می شدند.

8- برف همانند میهمانی است که از بس به خانه مردم سر فرو می برد/ سرد و بی مزه شده و مردم از آن سیر شده اند. (ریزش برف آن چنان زیاد است که مردم از آن اشباع شده اند.)

9- اگر چه برف همه خانه و زندگی  ما را سفید کرد/ خدایا تمام زندگی و هستی برف سیاه و نابود باد.

10- چنین هنگامی شادی و نشاط برای کسی مسلم است / که در روز های برفی از اسباب و وسایل خوشی و شادی بهره مند است.

11- آن کسی که از لباس و شراب و خیمه و آتش ( اسباب عیش و رفاه ) بهره مند است / به هنگام صبح بر ریزش برف مژده می دهد و اظهار شادی می کند .

12- نه افراد محتاج و تهی دستی  مثل من که هر لحظه از باد و سوز بسیار سرد و زمستان / با آهی سرد برف را نفرین می کنند و از بارش آن شاد نمی  شوند .

13- انسان تهی دستی مثل من دست خالی خویش  را به زیر چانه اش می گذارد / و تار و پود برف را در هوا می شمارد.

14- ما همانند مر غابی هایی که برکنار آب می نشینند/ با حالتی غمگین  و تهی دست دور تا دور
برف نشسته ایم.

15- اگر قوت و توانایی داشتیم از نردبان برف (بارش یکریز برف) بر اوج آسمان می رفتیم که قرص خورشید را بیابیم تا دوباره شروع به تابیدن کند.

نیایش

1- خدایا ! تاریکی و ظلمت مرا به روشنایی تبدیل  کن /  و مرا همانند روشنایی روز بر جهان
پیروز گردان.

2- ظلمت  و تاریکی مرا در بر گرفته و امیدی به آینده نیست / مرا در این ظلمت و تاریکی همانند خورشید رو سپید و مؤفق گردان .

3- خدایا تو یاری رس فریاد همه مظلومان هستی / پس به فریاد من مظلوم و دادخواه برس.

4- خدایا سوگند به اشک چشم کودکان محروم / سوگند به آه سوزناک پیران ستم کشیده.

5- سوگند به خدا خدا کردن های دادخواهان و گناهکاران.

6- سوگند به نیازمندانی که از خلق احساسی بی نیازی می کنند و تنها به تو نیازمند هستند / سوگند به عاشقان مجروحی که در راه عشق غرقه به خون شده است.

7- سوگند به آنانی که از خانه و سرزمین خود دور افتاده اند / سوگند به آنانی که از کاروان عاشقان تو پس مانده اند و در مانده شده اند .

8- سوگند به دعایی که از زبان سالک نو پای راه عشق بیرون می آید / سوگند به آهی که از سر سوز و عشق بلند می شود.

9- سوگند به اشک های معطر عاشقان گریان / سوگند به قرآن و چراغ سحر خیزان.

10- سوگند به مقبولان درگاه تو که گوشه گیری اختیار کرده اند / سوگند به انسان های پاکی که از ناپاکی و آلودگی دور هستند.

11- سوگند به هر عبادتی که در نزد تو شایسته و درست است / سوگند به هر دعایی که مورد
پذیرش توست.

12- که بر دل غمگین  و پر خون من رحم کن / و مرا از غم و اندوه رهایی ده.                                                   
+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

درس دوازدهم/ پیدا و پنهان

1- چه خوش و شیرین است آن دردی که درمانش تو باشی/ و چه نیکوست آن راهی که به تو منتهی شود.

2- خوشا به حال آن چشمی که چهره ی تو را مشاهده کند/ و خوشا به حال آن سرزمینی که پادشاهش تو باشی و تو بر آن حکومت کنی .

3- خوش به حال آن دل و جانی که معشوق و محبوبش تو باشی.

4- آن کسی  خوش و شادمان و خوشبخت است / که تو خواهان او باشی و او را بپذیری.

5- دل انسان امیدواری که امید دل و جان او تو باشی ، بسیار خوش و خرم است.

6- ای دوست! آن خانه ای که تو مهمان آن باشی و به آن قدم بگذاری/ سرشار از شادی و خوشبختی و نشاط است.

7- کسی از گل و گلزار خوشش خواهد آمد / که تو گلستان او باشی ( کسی که تو به او عنایت کنی از زیبایی های آفرینش لذت می برد).

8- آن کسی که تو نگهبان و حافظ و حامی او باشی از هیچ کس ترس و بیمی نخواهد داشت .

9- عراقی همیشه خواهان درد است / به امید آن که درمان آن درد، تو باشی.

الفت موج

1- نه تنها آن نوگل خندان ( معشوق ) مرا رها کرده است / بلکه خار نیز از من دوری می گزیند.

2- آمیزش و معاشرت من با او، همانند انس و الفت موج و ساحل است / زیرا هر لحظه با من است و در عین حال پیوسته از من می گریزد و دوری می کند.

3- اگر چه همانند مورچه ضعیف و ناتوان هستم ولی آن توانایی و قابلیت را دارم / که اگر ملک سلیمان از آن من باشد ، آن را ببخشم و نثارکنم.

4- با هر شیوه ای چه با سخن گفتن، چه با خاموشی، چه با نگاه/ می توان به هر شیوه ای مرا شیفته و دلداده ی خود کرد.

5- من همانند قمری پرو بال ریخته وناتوانی هستم، به چه کسی پناه بیاورم؟/ ای معشوق، تا کی
می خواهی از من سرکشی و دوری کنی؟

6- ای کلیم! این همه اشک بیهوده از چشم خود جاری نکن/ زیرا با طوفان اشک نیز نمی توان گرد غم را از من شست و محو کرد.

 

درس سیزدهم / از درد سخن گفتن

1- ای دوست! برگرد و بیا زیرا چهره من به سبب دور ی از تو ، همانند برگ پاییزی زرد است / و با یاد تو افسوس و آه نا امیدی همدم دل من است .

2-اگر به تو روی آورده و توجه کرده ام به سبب نیازی است که به تو دارم / و اگر مزاحم تو میشوم به خاطر دردو گرفتاری من است .

3- اشک گلگون و سرخی که بر دشت گونه هایم جاری شده است خاطر این است که راه نورد راه عشق اشک ریز  است.

4- با چه کسی می توان بگویم که در میدان اندیشه و فکر من / چه فغان و فریادی وجود دارد و چه نبرد خونینی برپاست .

5- تنها یار غمخوار و وفادار من ، درد و غم است/ و فقط درد بود که فهمید من چه مرد یر از
غم و درد هستم .

6- نمی دانی که دردو دل با مردم بی دردی که هیچ دردی را احساس نکرده اند و درد را نمی فهمند، چه گرفتاری و درد بزرگی است.

7- دل من همانند پهنه آسمان به هنگام غروب خورشید خونین و سرخ است / با این همه به سبب دوری از تو چهره ی زرد و رنجوری دارم.

8- هر لاله شکفته شده در دامن دشت و صحرا / نشان قدم مسافری است که این مسیر (مسیر عشق) را طی کرده است .

9- یا هر غنچه گل سرخی که به وسیله باد صبا شکوفا می شود، خون شهیدی است که از دل خاک
می جوشد و بیرون می آید.

(توضیح: معنی شعر «راز رشید» که معنی بیشتر ابیات در کتاب آمده است، در این وجیزو نیامده است).

 

درس چهاردهم / گل های چیده

1- عطر و بوی شهیدان به مشام می رسد / و از داغ جگر سوز آنان اشک خونین از چشمانم
سرازیر می شود .

2- گل سرخ برای تماشای شهیدان رنگش پردیده/ زیرا در برابر سرخی خون شهیدان شرمنده می شود و سرخی خود را از دست می دهد.

3- گل لاله از داغ غم شهیدان ، با بدنی خونین و سرخ از خاک سر بر می آورد ( گل لاله نماد
شهید است.)

4- از مبارزان و ظلم ستیزان ناله های آتشین و جان سوز به گوش می رسد.

5- اگر چه این دریای بزرگ (جامعه ایران) به ظاهر آرام و ساکن است، ولی موج آن طوفان زاست.

 (اگر چه مردم به ظاهر خاموش هستند ولی دردل آنان طوفانی از خشم وجود دارد.)

6- پس از هر شکست پیروزی نصیب انسان می شود (شکست می تواند مقدمه پیروزی باشد)/ همان گونه که صبح دم از درون تاریکی شب طلوع می کند.

7- ای قدسی! بیت خوش و نیکویی از استادی برگزیده ( صائب تبریزی ) به یادم می آید :

8- «در جهان عدم و نیستی نیز بویی از عشق وجود دارد / به همین سبب گل وفتی از جهان عدم پا به جهان هستی می گذارد ، از شدت عشق با گریبان چاک چاک ( شکفته شده ) می آید.»


درس پانزدهم / کرامت آبی

1- دل من از شیشه های شهر شما که بر اثر موشک باران شکسته شده ، شکسته تر است / کسی که ما را این چنین مصیبت زده و دل شکسته می خواهد نابود شود .

2- شما چه قدر صبور و بردبار و چه قدر خشمگین هستید/ حضور شما در برابر دشمن مثل برخورد دریا با صخره، کوبنده و مداوم است .

3- شما به استوار و پایداری، معیار و مفهوم تازه ای بخشیدید/ شما مثل ماوند نیستید بلکه دماوند مثل شماست و استواری را از شما آموخته  است.

4- بیا تا از همه دشت ها بپرسیم/ که گدام قله مثل شما این چنین سر افراز و پا برجا و استوار است؟

5- شما ملت مسلمان ایران ، به لطف و رحمت الهی چشم دوخته ای/ هیچ پنجره ای مثل پنجره وجود شما اینگونه به سوی خداوند باز نیست ( هیچ چیزی مثل وجود شما دائما با خداوند در ارتباط نیست )

6- شما در میدان جنگ به عشق لبخند می زنید (عاشقانه برای خدا می جنگید) و عاشق پیشه هستید/ حماسه وقتی به عشق ختم می شود بسیار زیباست.

7- شما چه کسانی هستید؟ در عین نیازمندی مغرور و سربلند و با عزت هستید/ استقامت و پایداری و خشم از نگاهتان آشکار است .

8- اگر چه دشمن بخشی از سرزمین ایران را تصرف و باغچه های وطن را لگد کوب کرده است/ ولی پیروزی فقط از آن رزمندگان و مبارزان اسلام است.

9- تخلص غزل من فقط نام شماست/ و به سبب مبارکی خیر و برکت نام شماست که زبان من به سرودن شعر گویا شده است.

سجاده ی سبز

1- گل، با شکفتن خود فتر رازهای خداوند را برای ما گشوده / و صحرا نیز با گل ها و سبزه هایش ورق جدیدی از پند و نصیحت را باز کرده است (شکوفایی گل ها و سرسبزی صحرا همه آیات و نشانه های وجود خداوند هستند.)

2-این صحرای سرسبزی که خداوند آفریده است آیینه تمام نمایی است که زیبایی و عظمت خداوند را نشان می دهد .

3- اگر به شور و غوغای صبح رستاخیز باور و اعتقاد ندارید/ به گل نگاه کنید که با شکفتن خود سوگند می خورد و به ما یاد آوری می کند که شکوفایی و سرسبزی طبیعت نمادی از روز رستاخیز است .

4- فصل بهار که پس از ماه اسفند می آید/ شرح و بیان ادیبانه ای است که بر وجود معاد
دلالت می کند.

5- این چشمه ای که از کوه دماوند می جوشد/ تفسیر لطیفی از پاکی دل کوه می باشد .

6- سبزه  و چمنی که بر دامنه کوه الوند گسترده شده است نشانه آن است که/ بنفشه خود را برای سجده و عبادت آماده کرده است.

7- این غنچه ای که لب خود را به تبسم شیرین گشوده و لبخند زده است/ وجودش سرشار از شهد و شیرینی است.

8- شادابی و شکوفایی و عطر گل نشانه ی آن است/ که سیر و سلوک گل پاک و بی آلایش بوده است.

 

درس بیستم/ جمال جان فزای روی جانان

1- اگر در اصل این معنی که هستی مطلق خداوند است ، تأمل و تدبر کنی ، خواهی فهمید که همه یکی است و حق است که به تمام صورت ها ظاهر می گردد و دیده و بیننده و دیدار همه اوست .

2- حدیث قدسی بیان کننده این معنی است/ که هرگاه خداوند بنده اش را دوست بدارد هر کاری که بنده انجام دهد عین اراده و فعل خداوند است .

3- سراسر جهان هستی را همانند آیینه ای بدان که جلوه گاه حق است/ و هر ذره از پدیده های جهان هستی در بدارنده و نشان دهنده ی مظاهر گوناگون خداوند است.

4- اگر دل یک قطره را بشکافی و ان را تجزیه و تحلیل کنی/ می بینی که صد دریای پاکیزه از آن بیرون می آید (در هر ذره ای از پدیده های جهان اسرار و مظاهر گوناگون حق نهفته است).

5- هر جزئی از اجزای خاک استعداد آن را دارد که آدم شود و کمالات حق را در خود جلوه گر سازد .

6- همه ی موجودات ، در اندازه ها و تعینات متفاوتند اما در اصل وجود یکی هستند/ همان گونه که قطره در اصل دریاست و دریا جز قطره ( قطره ها ) چیزی نیست.

7- در درون یک دانه صد خرمن وجود دارد/ و در میان یک ارزن نیز جهانی جای گرفته است .

8- در بال پشه ای جانی قررار گرفته است/ و آسمان با آن همه عظمت در نقطه چشم جای می گیرد (حقایق در جزئی ترین پدیده ها ظهور می یابند).

9- دل انسان با آنکه بسیار کوچک است/ جایگاه خداوند است .

10- در دل و قلب انسان هر دو جهان ( دنیا و آخرت ) جای گرفته است / و این دل حالات مختلف پیدا می کند گاهی شیطان می شود و گاهی آدم .

11-  نگاه کن که همه ی جهان و آفریده های آن، (نظایر شیطان و فرشته) با هم آفریده شده و در هم آمیخته اند . ( حقیقت عالم یک چیز است با جلوه ها و مظاهر مختلف )

12- جهان با نظمی افریده شده است که اگر یک ذره از آن را جابه جا کنی/ به همه ی جهان خلل
وارد می شود .

13- همه ی پدیده های جهان سرگشته و متحیر هستند و در عین حال حتی یک جز از آنها نیز / از نظام حاکم بر آفرینش سرپیچی نمی کند و همگی تابع امر خداوند هستند .

14- همه ی دیده های آفرینش در عین جنبش ، آرام هستند ( از نظام حاکم بر آفرینش سرپیچی
نمی کنند) و همگی تابع امر خداوند هستند .

15- همه پدیده ها نسبت به ذات خود آگاه ( تسبیح حق می گویند ) و به سوی حق در حرکت اند.

16- جمال و زیبایی جان بخش خداوند/ در هر ذره از ذرات آفرینش پنهان است.

 

درس بیست و یکم/ سی مرغ و سیمرغ

1- همه ی مرغان جهان انجمنی تشکیل دادند و در مجمعی گرد آمدند .

2- همه ی مرغان گفتند که این در زمان و در این روزگار/ هیچ سرزمینی بدون پادشاه نیست .

3- چگونه است که سرزمین ما شاه ندارد؟/ درست و  طبق رسم قاعده نیست که بیشتر از این بدون پادشاه بمانیم .

4- شایسته است به یکدیگر کمک و یاری کنیم / و در جست جوی پادشاهی باشیم.

5- پس همگی در جایگاهی گرد آمدند / و همه با هم برای یافتن پادشاه به تفکر و مشورت پرداختند .

6- نباید تصور کنی که راه رفتن به کوه قاف ، راه کوتاه و آسانی است بلکه در این راه سختی ها و مشکلات بسیاری وجود دارد.

7- برای پیمودن این راه ، فردی شجاع  و با اراده و شگفت آور لازم است / زیرا این راه ، راهی طولانی و پر از خطر است.

8- نه توان رسیدن به او وجود دارد و نه قدرت صبر و شکیبایی دوری از او / خلق بسیاری عاشق و دیوانه او هستند.

9- خیالاتی که از عشق گل در سرم وجود دارد ، کافی ست / زیرا گل زیبا به عنوان تنها معشوق من برایم کافی می باشد.

10- بلبل نمی تواند سختی راه رسیدن به سیمرغ را تحمل کند / عشق گل برای بلبل کافی ست.

11- اگر چه گل بسیار زیبا و صاحب جمال است / اما حسن و زیبایی او چند روزی ببیش نیست و زود از بین می رود ( اشاره به کوتاهی  عمر گل ) .

12- وقتی می توانی به درگاه با عظمت پروردگار راه یابی / چرا باید دلبسته ی چیزی شوی که در برابر درگاه با عظمت حق ، نا چیز و حقیر است ؟

13- هر کسی که می تواند به درگاه با عظمت حق برسد و با او همراز شود/ چگونه می تواند به سبب دلبستگی به چیز های نا چیز و بی ارزش از وصول به حق باز ماند؟

14-  با رنج و سختی در ویرانه منزل می گزینیم / زیرا گنج در خرابه ها وجود دارد .

15- عشق ورزیدن به سیمرغ افسانه و داستانی بیش نیست / زیرا عشق به او کار هر کسی نیست و از عهده ی هر کسی بر نمی آید .

16- من مرد راه عشق نیستم و طاقت سختی های راه  عشق او را ندارم / بنابراین عشق به گنج و ویرانه بایم کافی است.

17- پس از آن پرندگان دیگر همگی / از روی نادانی و بی خبری عذر هایی ذکر کردند .

18- اگر عذر هر یک از پرندگان را برای تو بگویم / سخن طولانی خواهد شد پس عذر مرا بپذیر.

19- همگی گفتند که در حال حاظر به پیشوایی نیاز داریم/ که به اداره ی امور این سفر پر خطر بپردازد.

20- تا در این راه ما را رهبری و هدایت کند / زیرا نمی توان با خود رایی و بدون وجود رهبر این راه را طی کرد.

 21- در چنین راه پر خطری به حاکمی  با اراده و کاردان نیاز داریم / امید است که با راهنمایی او بتوانیم از سختی ها و مشکلات عبور کنیم .

22- با کمال میل از حاکم خود فرمانبرداری می کنیم / و هر چه او بگوید – چه نیک و چه بد – آن را انجام می دهیم.

23- راه را بی سرانجام  و بی پایان و سختی ها و مشکلات را بدون چاره می دیدند .

24-  وقتی آن پرندگان از آن راه بی پایان ترسیدند / همگی در یک مکان جمع شدند.

25- هد هد گفت : در راه ما هفت بیابان ( هفت مرحله ) وجود دارد / وقتی از این هفت مرحله گذشتیم، به درگاه سیمرغ خواهیم رسید .

26- در جهان هیچ کس از این راه باز نگشت / و کسی از مسافت این راه آگاه نیست ...

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

درس هشتم/ داستان شیر و گاو

ب 1)  بازرگان ثروتمندی بود و فرزندان او بزرگ شدند و از یادگیری کار و حرفه ای خود داری می کردند و اموال پدر را بدون برنامه مصرف می کردند و در خرج آن زیاده روی می کردند .پدر پند و نصیحت کردن آنها را بر خود واجب و میان نصیحت به آنها گفت که ای فرزندان من، مردم دنیا، در طلب سه چیز هستند و نمی توانند به آن دست پیدا کند مگر آنکه چهار خصلت داشته باشند؛ اما آن سه چیزی که همه دنبال آن هستند عبارت از زندگی راحت، مقام بلند، و کسب رضایت خداوند و پاداش آخرت و آن چهار چیز که می توان بوسیله ی آنها اهداف اول رسید، ذخیره کردن مال از راه درست و حفظ آن و بخشش مال در مورد آنچه که به مصلحت زندگی اهل خانواده و ذخیره ی آخرت منتهی میشود و نگهداری نفس از دفع بلاها به آن حد که از توان آدمی بر آید و هر کس یکی از این چهار خصلت را نادیده بگیرد (بی اعتنایی کند)،  گردش ایام، سختی هامانع از رسیدن به آرزوهای قرار می دهد.

ب2) پسران بازرگان به پند های پدر گوش دادند و منانع آن را به درستی دریافتند. و برادر بزرگ آنها روی به تجارت آورد و به سفر های دور دست رفت و دو گاو به نام های شنزبه و نندبه به همراه او بودند. و در مسیر عبور به باطلاقی رسیدند؛ شنزبه در داخل آن گیر کرد، با چاره اندیشی او را نجات دادند. در آن لحظه شنزبه قدرت حرکت نداشت. بازرگان مردی را برای مراقبت از آن گاو گذاشت که از حال او مرافبت نماید؛ و زمانی که توانایی اولیه را بدست آورد پشت سر بازرگان حرکت کند . مرد مراقب یک روز ماند، خسته شد و شنزبه را همان جا رها کرد و خود رفت و زمانی که به بازرگان رسید گفت: گاو مرُد.

ب3) و شنزبه به مرور زمان، بهبود یافت و در جستجو چرا گاهی می گشت تا این که به چمن زاری رسید که پر از سبزه ها و گیاه خوشبو بود . وقتی مدتی در آن چرا گاه پر  علف گذرانید و نیرو گرفت، و ناسپاسی نعمت خود خواهی و مستی به او راه یافت و با خوشحالی آمیخته با غرور نعره بلند و وحشتناکی بر آورد. و در اطراف  آن چمن زار شیری بود و در اطراف آن حیوانات و درندگان گوناگون زندگی می کرد، همه از فرمان شیر پیروی می کردند و شیر هرگز گاوی ندیده بود و صدایش را تا آن زمان نشنیده بود. وقتی که صدای گاو را شنید، ترسی سراسروجودش را فرا گرفت اما بخواست دیگر حیوانات بدانند که او می ترسید؛ از ترس یک جا ساکن بود (خشکش زده بود) و اصلا حرکتی نکرد.

ب4) و در میان پیروان شیر دو شغال به نام های کلیله ودمنه زندگی می کرد ند که هر دو از هوشیاری و زیرکی بسیاری بر خودار بودند. دمنه  طمع کار تر و والا تر بود و به برتری می اندیشید، از کلیله پرسید: نظر تو در مورد شاه که بر جای خود  ایستاده و شادی از خود نشان نمی دهد چیست؟ کلیله گفت: تو در این مورد چه کار داری؟ ما در درگاه این پادشاه زندگی راحتی داریم و غذایی می خوریم از این فکر و سخن بگذر.

ب 5 ) دمنه گفت: هر کسی که به پادشاه نزدیک شود برای سیر کردن شکم نیست زیرا شکم را می توان به هر وسیله سیر نمود. فایده نزدیکی به پادشاهان رسیدن به مقام بلند و نگهداری دوستان و سرکوب دشمنان است .

ب6 ) کلیله گفت :آنچه گفتی شنیدم؛ اما خرد مندانه توجه کن و بدان که هر دسته و قوی مقام و منزلتی دارند و ما آن جماعتی نیستیم که برای این مقام ها ساخته و آماده شویم و بتوانیم به آن دسته برسیم.

ب 7) دمنه گفت :درجات بین صاحبان جوانمردی و افراد اهل همت مشترک و مورد اختلاف است. آن کس که از وجودی ارزشمند برخودار است خود را از درجات پست به مقامی بلند میرساند و هر کس که از اندیشه سست و عقل اندک و ناقص سود می برد از مقام و درجه ی به مقام بلند بی ارزش سقوط می کند.

ب 8) کلیله گفت: این خردمندی که تو فکر می کنی چیست؟  

ب 9 ) دمنه جواب داد من می خواهم در این زمان خود را به شیر نشان  دهم زیرا دچار تردید و سرگشتگی شده است و با نصیحت و راهنمایی به او آرامش می رسد به این وسیله خود را به او نزدیک کرده و منزلت و مقامی پیدا می کنم

ب 10) کلیله گفت : تو از کجا می دانی که شیر سر گشته و آشفته است ؟

ب11 ) دمنه گفت : با عقل و زیرکی خود نشانه های ترس و وحشت را در شیر می بینم و انسان خردمند با دیدن ظاهر، به باطن افراد پی می برد.

ب12) کلیله گفت: چگونه نزد شیر مقام و منزلتی بدست می آوری؟ زیرا تو در خدمت  هیچ پادشاه نبودی و آداب و رسوم آن را نمی دانی .

ب13)  دمنه گفت: وقتی مردی از دانایی و توانایی برخوردار باشد . از انجام دادن کار بزرگ و بدوش کشیدن مسولیت سنگین اظهار عجزو ناتوانی نمی کند.

ب14) کلیله گفت : خداوند بلند مرتبه خوبی و درستی این کار بزرگ را اگر مخالف آنم امیدوارم به خیر و نیکی و تندرستی.

ب15) دمنه رفت و به شیر سلام کرد . شیر او را صدا کرد و از او پرسید :کجا هستی؟ دمنه گفت : بر درگاه سلطان جنگل ساکن شدم و درگاه سلطان را قبله نیازها و نهایت امید و آرزوی خویش قرار داده ام و منتظر هستم که کاری پیش اید و من آن را  با عقل و دانش انجام دهم .

ب16) وقتی شیر سخنان دمنه را شنید، به طرف نزدیکان خویش رفت و گفت : انسان هنرمند و جوانمرد اگر چه از مقامی کوچک و دشمنی فراوانی برخوردار باشد، عقل و جوانمردی (انصاف) او باعث می شود تا در میان دیگران مشخص گردد (به شهرت برسد)، مثل شعله آتش که اگر صاحب آتش خواهان آن باشد که کم بسوزد ولی آتش به طبع خود بیشتر می شود می سوزد و شعله ور می شود. و دمنه با شنیدن سخنان شیر خوشحال شد و گفت: لازم است که همه ی خدمتکاران و نزدیکان شاه هر نظر و راهنمایی که در اندیشه دارند ارائه دهند آنچه که باعث نگرانی او می شود، او را نصیحت کنند و اندازه ی خردمندی خود را به شاه نشان دهند، زیرا تا شاه پیروان خود را به درستی نشناسد و از توان و کارایی و پاک سرشتی آنان با خبر نباشد، نمی تواند از وجود آنها سود ببرد و نمی تواند در انتخاب آنان به درستی فرمان صادر کند.

ب17) وقتی که دمنه این سخنان را بیان کرد، شگفتی شیر نسبت به او بیشتر شد از آن رو به
پرسش های شیر به نرمی و درستی پاسخ می گفت و فراوان شیر را می ستود و خود را به او نزدیک کرده و کاملا صمیمی شدو دمنه از روی فرصت طلبی از شیر پرسید: مدتی است که شاه را بر یک جای ساکن و به دور از هرگونه شادی و نشاط می بینم، دلیل این همه افسردگی چیست؟ شیر می خواست که ترس و وحشت خود را از دمنه پنهان کند. در همین موقع، شنزیه صدای وحشتناکی برآورد و آن صدا شیر را از حالت طبیعی خارج کرد و به حدی او را ترساند که از خود بیخود شده و اختیار خویش را از دست داد و به ناچار اسرار خود را با دمنه در میان گذاشت و گفت: علت ترس و من همین صدایی است که می شنوی. نمی دانم این صدا از کجاست؛ اما فکر می کنم که صاحب این صدا هم مثل صدایش پرزور و قدرتمند است. اگر این گونه باشد اقامت ما در این مکان شایسته نیست.

ب 18) دمنه گفت: شایسته نیست سلطان به خاطر صدایی جایگاه خویش را ترک کند و از سرزمین انس گرفته ی خویش دور شود.اگر اجازه بفرمایید من بروم و صاحب این صدا را به این جا بیاورم تا جزء خدمتکاران و غلامان حلقه به گوش سلطان شود. شیر از گفتار دمنه شادمان شد و دستور داد تا شنزبه را به حضور شیر بیاورد. دمنه به نزد گاو آمد و بدون هیچ ترس و تردید با او به سخن گفتن پرداخت و گفت: مرا شیر فرستاده و دستور داده است که ترا نزد او ببرم. گاو گفت: این شیر کیست؟ دمنه پاسخ داد: پادشاه حیوانات. وقتی که گاو نام سلطان جنگل را شنید، ترسید. به دمنه گفت: اگر به من جرات بدهی با تو می آیم. دمنه با او عهد و پیمانی بست هر دو به سمت شیر حرکت کردند.

ب 19) وقتی که دمنه وگاو به نزد شیر آمدند، شیر از گاو به گرمی احوال پرسی کرد و از او پرسید: چه زمانی به این سرزمین آمده ای و دلیل آمدنت چه بوده است؟گاو سرگذشت خود را برای شیر تعریف کرد. شیر به او گفت که تو در این سرزمین اقامت کن و از لطف و مهربانی و نیکی و بزرگواری ما نصیبی ببر.گاو شیر را مورد ستایش و احترام قرار داد و با کمال میل آماده ی خدمت شد.شیر گاو را به خود نزدیک و صمیمی کرد.و در بزرگداشت و دوستی با او هیچ کوتاهی نکرد. تا این که بیش از همه ی نزدیکان شیر محترم و عزیز شد.

ب 20) وقتی که دمنه دید که شیر چگونه گاو را مورد محبت و خوش آمدگویی قرار داده است مضطرب و پریشان. پیش کلیله رفت و گفت:ای برادر اندیشه ضعیف و ناتوانی مرا می بینی؟ من در پی آسایش شیر بودم، و از بدست آوردن مقام برای خودم غافل شدم. و این گاو را به حضور شیر آوردم اکنون او به ارج و مقام و بزرگی رسیده است و من ارزش و درجه ی خود را از دست داده ام. حالا تو راه نجات مرا در چه می بینی؟ کلیله گفت: تو بیرو اندیشه ی تو چیست؟

ب 21) دمنه گفت:در این اندیشه هستم تا با نیرنگ های مختلف شیر را منصرف کنم.

ب22) کلیله گفت:اگر می توانی گاو را بکشی به گونه ای که مشکلی متوجه شیر نشود (شیر متوجه و ناراحت شود)، راهی دارد (این کار موجه است) و اما اگر آسیبی متوجه شیر شود، مواظب باش که به آن کار اقدام نکنی. و اینگونه سخن، را به پایان بردند (به این نتیجه رسیدند) و دمنه از دیدار شیر خودداری کرد. تا این که روزی موقعیتی پیدا کرد و مثل آدم مصیبت دیده ای پیش شیر رفت. شیر گفت: مدتی است که تو را ندیده ام؛ امیدوارم که خیر باشد.

ب23) دمنه جواب داد:آری.شیر گفت:بگوی.دمنه گفت:باید این موضوع را در خلوت و محرمانه بگویم. شیرگفت: اکنون زمان گفتن است.زود بگو زیرا نباید در کارهای مهم تاخیر کرد و آدم عاقل و دانا کار امروز را به فردا نمی اندازد.

ب24) دمنه گفت:انسان عاقل چاره ای جز بیان حق ندارد، زیرا هرکس که پندی را از پادشاه مخفی نگه دارد و از تقاضای کمک و بیان حاجت از دوستان خودداری کند. بر خود رنج روا داشته و به نفس خود خیانت کرده است.

ب25) شیر گفت: صداقت و امانت داری تو بر ما مشخص است و آثار و نشانه های امانت داری از ظاهر تو آشکار است.پس آنچه تازه اتفاق افتاده است، بگو.

ب26) دمنه گفت: شنزبه با بزرگان لشکر و فرماندهان خلوت کرده و از هر یک به نوعی دلجویی نموده است ، و گفت که «شیر را آزمایش کردم و زور و توان او را دریافتم و به توان اندیشه و فکر او پی بردم و در هر یک از آنها نقص و ناتوانی تمامی مشاهده کردم». پادشاه در نیکو داشت آن گاو نمک نشناس خائن زیاده روی کرد. تا آنکه کله اش پر از باد شد (غرور و سرکشی در سرش پر شد)

ب27) وقتی که حیله گری دمنه شیر را تحت تأثیر قرار داد شیر گفت : نظرتو در این مورد چیست؟ دمنه گفت: وقتی که کرم نابود کننده در دندان افتاد، تنها راه درمانش کندن آن است. شیر گفت: من از نزدیک شدن به گاو کراهت دارم و این امر را زشت می دانم . کسی را نزد گاو می فرستم و جریان را به او می گویم و به او اجازه می دهم تا هر کجا که می خواهد برود . دمنه فهمید که اگر این موضوع را با گاو در میان بگذارد، فوراً دروغ و حیله گری او آشکار می شود .   

ب28) وقتی که دمنه از تحریک شیر خاطر جمع شد و فهمید که آتش فتنه را در جان شیر بر افروخته است . تصمیم گرفت که نزد گاو برود و او را هم مثل شیر فریب دهد. به شیر گفت: که من به ملاقات گاو می روم و از اسرار درون او آگاه می شوم؟ شیر اجازه داد . دمنه مثل آدم ماتم دیده به نزد گاو رفت .

ب29) گاو مشتاقانه به او خوش آمد گفت وپرسید: مدت هاست که تو را ندیده ام . خوب هستی؟ دمنه گفت: کسی که صاحب اختیار خود نباشد چگونه می تواند تندرست باشد. گاو گفت: سخن تو نشانه ی آن است که تو از شیر متنفر شدی و می ترسی. دمنه گفت: آری چنین است، اما نه برای خود و سابقه دوستی و چگونگی پیوند من و تو بر تو پوشیده نیست. گاو گفت: ای دوست مهربان و دلسوزوای یاور با وفا به عهد و پیمان دمنه گفت: از شخص مورد اطمینانی شنیدم که گفت شیر است که، «گاو چاق شده است و دیگر به او نیازی ندارم و فایده ای برای ما ندارد. با گوشت او برای حیوانات مهمانی و ضیافت خواهم داد». وقتی این سخن را شنیدم، آمدم که به تو خبر بدهم و اکنون مصلحت آن است که برای خود چاره ای بیاندیشی و از راه پیش دستی حیله ای علیه آن بکار ببری. که از این طریق فتنه و آزار شیر را از خود دور کنی و نجات پیدا کنی.

ب30) وقتی که گاو این سخن را شنید و عهد و پیمان شیر را در ذهن مرور کرد . و گفت : نیازی نیست که شیر در حق من حیله و نیرنگ کند زیرا از من خطا و خیانتی سر نزده است؛ اما او را با حیله و نیرنگ بر من تحریک کرده (علیه من شورانیده اند) و جماعتی بی فایده و مکار در خدمت او هستند، که همه آنها در انجام کارهای ناشایست با تجربه و در خیانت و غارتگری توانا و ماهرند.

ب31) دمنه با شادی و نشاط نزدیک کلیله رفت. کلیله از او پرسید: که چه کرده ای؟ دمنه جواب داد: آسایش و راحتی هر چه زیباتر و بهتر نزدیک است. (دارم به هدفم می رسم).

ب32) سپس کلیله و دمنه هر دو نزدیک شیر رفتند . اتفاقاً  گاو هم هم زمان با آنها رسید . زمانی که شیر گاو را دید، محکم ایستاد و غرش می کرد و دمش را مثل مار پیچ و تاب می داد . گاو فهمید که شیر قصد جان او را دارد. و قتی که شیر آماده شدن گاو را دید، بیرون آمد و آن دو با هم جنگیدند و خون از این گرد و فتنه که تو بر پا کرده ای دویست سال هم باران ببارد نمی توان آن را از بین برد بدن جاری شد.

ب33) کلیله گفت ای نادان (دمنه)، به توجه کن. دمنه گفت : عاقبت بد کدام است؟ کلیله گفت: عذاب وجدان شیر و علامت پیمان شکنی و به ناحق کشته شدن گاو توسط شیر.

ب34) وقتی که مذاکره آن دو به این کلمه رسید، شیر کار گاو را یکسره کرد و او راکشت؛ هنگامی که گاو را در خاک و در خون غوطه ور دید، فکری کرد و با خود گفت :

ب35) افسوس از گاوی که این همه خردمندی و تیز هوشی و هنر مندی داشت. نمی دانم در مورد او درست اندیشیدم و چیزی که علیه او گفتند جانب صداقت بود. یا این که افراد خائن تهمت و بد گوئی نسبت به او را روا داشتند. به هر حال من خود را دچار غم و اندوه کردم و این دردمندی و تأسف خوردن بی فایده است .

ب36) وقتی که نشانه های پشیمانی در وجود شیر نمایان شد و در پشیمانی او هیچ شک و تردیدی نماند و دمنه متوجه آن شد ، سخن کلیله را قطع کرد و نزد شیر رفت و به شیر گفت: دلیل ناراحتی چه هست؟ کدام روز و کدام زمان شادی آورتر و خجسته تر از این زمان است ؟ پادشاه پیروز و شادمان و دشمن در جایگاه مرگ و در ذلت و خواری فرو رفته است .

ب37) شیر گفت : هرگاه که به یاد همدمی و دانش و توانایی شنزبه می افتم ، مهربانی و دل سوزی نسبت به وی بر من تسلط پیدا می کند و حقیقتاً او حامی و پشتیبان لشکر من بود. او در چشم دشمنان مانند خاری بود و برای دوستان مانند خال با ارزش و زیبا بود.

ب38) دمنه گفت : پادشاه نباید برای آن ناسپاس ( نمک به حرام ) بی وفا رحم و دلسوزی کند و به خاطر این پیروزی که نصیب شاه شده و موفقیتی که حاصل آمده است، باید اظهار شادی نماید .

ب39) سخنان دمنه اندکی به شیر آرامش داد اما روزگار عدالت را جاری نمود و باعث روسیاهی و رسوایی دمنه شد و تهمت و حیله گری او بر شیر مشخص گردید و به جزای مرگ گاو او را به دردناک ترین وضع کشت . زیرا نهال اعمال و بذر گفتار آدمی هر گونه که پرورش یابد، به نتیجه و ثمره می رسد و پایان حیله و نیرنگ همیشه ناپسند بوده است و پایان بد اندیشی و مکاری، نا خجسته بوده است و هر کس مکر و حیله گری را در پیش بگیرد، آسیب آن سرانجام به او رسیده و ناکامش می کند .

 

درس نهم/ چگونگی نوشتن کتاب گلستان

1 ب ) یک شب، در اندیشه روزگار گذشته بودم و به عمری که بیهوده سپری شد افسوس می خوردم و خانه کوچک دلم را با اشک چشم که به مانند الماس شفاف و برنده بود سوراخ می کردم و این بیت ها را مناسب حال خود می گفتم :

بیت 1 ) لحظه به لحظه از مدت عمر کاسته می شود / زمانی که دقت می کنم، از عمر چیزی باقی نمانده است.

بیت 2 ) ای کسی که پنجاه سال ( زمان شیرین عمرت ) از عمرت گذشت و تو در بی خبری و غفلت مانده ای/ امید است که باقی مانده ی ناچیز آن را بیهوده تلف نکنی .

بیت 3 ) شرمنده آن کسی که بدون انجام کاری (بدون عبادت) از این دنیا رفت/ زمان مرگش فرا رسید ولی توشه ای برای آخرتش فراهم نکرد .

بیت 4 ) خواب شیرین و گوارای صبحگاهی/ هر مسافری را از حرکت باز می دارد .

بیت 5 ) هر کس که به دنیا آمد، برای خود خانه ای نو ساخت/ با فرا رسیدن مرگ هر چه بدست آورده بود خانه اش را به دیگری واگذار کرد .

بیت 6 ) آن شخص جانشین متوفی ( فوت شده ) در این خانه سکونت گزید و آرزوهایی در سر داشت/ اما او نیز خانه را به دیگری واگذار کرد .

بیت 7 ) رفیق ( دنیا ) بی ثبات و متزلزل مهرورزی نکن/ زیرا چنین دوست بی وفایی شایسته عشق ورزی و دوستی نیست .

بیت 8 ) هر کس با هر نوع عملی سرانجام از این دنیا رفتنی است/ خوش  به حال آن کسی که زندگی اش را با اعمال نیک سپری کرده است .

بیت 9 ) روزهای کوتاه عمر مانند برف است در برابر آفتاب تابستان که زود فنا و نیست می شود چیزی از عمر نمانده ولی صاحب عمر همچنان غافل و مغرور است.

بیت 10 ) ای کسی که با دست خالی به بازار ( دنیا ) رفته ای یقین دارم که با دست خالی
بازخواهی گشت.

بیت 11 ) کسی که محصول نارسیده ی خود را پیش فروشی کند هنگام برداشت نیازمند
دیگران می شود.

ب2) بعد از فکر کردن در مورد ناپایداری دنیا و عمر، صلاح را در آن دیدم که گوشه نشینی اختیار کنم و از دیگران دوری کنم و نوشته هایم را از سخنان بی مضا و منطق پاک کنم و از این به بعد بیهوده سخن نگویم:

بیت 12 ) آن که خاموش و کرو گنگ در گوشه ای نشسته است، از کسی که مهار زبان خویش را در اختیار ندارد، بهتر است .

ب3)تا اینکه یکی از دوستان که در محفل همدم و هم سفره من بود و در اتاق هم نشین من بودیم، به شیوه ی همیشگی وارد اتاق من شد و هر قدر زمینه ی شوخی و خنده را فراهم کرد، به او توجهی نکردم و به عبادت مشغول ماندم . آزرده خاطر شد و با ناراحتی به من نگاه کرد و گفت :

بیت 13 ) ای برادر اکنون که می توانی سخن بگویی با مهربانی و خوش رویی سخن بگوی.

بیت 14 ) زیرا که فردا قاصد مرگ برسد به اجبار باید سکوت بکنی و خاموش بمانی .

ب4)یکی از دوستان من موضوع پیش آمده را به آگاهی او رسانید و گفت که: فلانی تصمیم قطعی گرفته است که باقی مانده عمر خود را گوشه نشینی اختیار کند و به عبادت خدا بپردازد و از سخن گفتن بپرهیزد . پس تو هم اگر می توانی، دنبال کار خودت برو و دوری اختیار کن. گفتا: به بزرگواری خداوند سوگند می خورم و قسم به حق دوستی گذشته که سخنی نخواهم گفت و گامی بر نخواهد داشت ، مگر اینکه سخن زیرا ناراحت کردن دوستان نادانی و جهالت است و جبران سوگند آسان نیست بر خلاف مصلحت و خیر است . و نادیده گرفتن اندیشه و نظر خردمندان: درست نیست که شمشیر علی(ع) در غلاف بماند (در پیکار با دشمنان از آن استفاده نکند) و سعدی نیز سکوت اختیار کند«سخنان زیبا و مفید نگوید»:

بیت 15) ای شخص خردمند آیا ارزش و موقعیت زبان در دهان را می دانی ؟ بدان که زبان همچون کلیدی برای هنرمند است .

بیت 16 ) وقتی که دهان انسان بسته باشد،/ هیچ کس نمی تواند بفهمد که صاحب آن طلا فروش است یا خرده فروش کم بها؟

بیت 17 ) اگر چه سکوت کردن و خاموش ماندن در نزد بزرگان، نشانه ی ادب است/ اما بهتر است که در موقع لزوم سخن مورد نیاز گفته شود و سکوت را بشکنی .

بیت 18 ) دو چیز باعث سبکی و خطر ره عقل و نشانه ی کم خردی است: یکی سخن گفتن موقعی که باید سکوت کند و سکوت کردن در جایی که باید سخن گفت.

ب5) خلاصه، نمی توانستم در مقابل او ساکت بمانم و سکوت در مقابل او را دور از جوانمردی و انصاف دانستم زیرا: دوستی من و او یک رنگ و صمیمی بود و ارادتی راستین بین من و او برقرار بود:

بیت 19 ) هنگامی که می خواهی با کسی جنگ کنی ، با کسی مبارزه کن/ که یا بر او پیروز شوی و یا بتوانی از چنگش رهایی یابی و فرار کنی .

ب6 ) و به ناچار سخن گفتیم و گردش کنان از منزل خارج شدیم؛ در فصل بهاری که شدت سرما کم شده بود و هوا متعادل بود و آغاز حکومت و خود نمایی گل فرا رسیده بود.

بیت 20 )  اول اردیبهشت ماه از تقویم جلالی بود که بلبل بر بالای شاخه های درخت به نغمه سرایی مشغول بود .

بیت 21 ) بر گلبرگ های گل سرخ شبنم نشسته بود گویی که دانه عرق ( قطره عرق ) بر گونه های زیبا روی بر یا افروخته ی خشم گونه قرار گرفته است .

ب7 ) شب فرا رسیده بود که در باغ یکی از دوستان توفیق بیتوته کردن و با هم ماندن حاصل شد . محلی با صفا و نشاط آور که درختان درهم پیچیده بودند؛ و گویی که خرده های شیشه رنگارنگ را بر پهنه آن باغ ریخته اند و گویی ستاره پروین از زیر انگورش آویزان است .

بیت 22 ) باغی ( بوستانی ) که اب جویبارش خوش گوار بوده/ و درختانی که آواز پرندگانش خوش و آهنگین بوده است .

بیت 23 ) آن باغ پوشیده از گل های لاله بود/ و درختانش پر از میوه های گوناگون بود .

بیت 24 ) وزش باد شکوفه های رنگارنگ را بر صفحه ی زمین ریخته/ گویی که فرش رنگارنگی (منظور سبزه ها و گل های رنگارنگ) بر باغ پهن کرده اند .

ب8 ) هنگام صبح که تصمیم برگشت بر اندیشه ی ماندن پیروز شد ، او را دیدم که دامنی از گل های رنگارنگ و گیاهان خوشبو را جمع آوری کرده و قصد برگشتن دارد. به او گفتم: عمر گل های باغ را همچنان که می دانی کوتاه است و زود پژمرده می شود و اهل علم گفته اند: «هر چیزی که پایدار نباشد، شایسته ی دوست داشتن نیست.» دوستم پرسید که «چاره کار چیست؟» جواب دادم: «برای شادمانی بینندگان و خوبی و نشاط دل خوانندگان، کتاب گلستانی بنویسم که باد پاییزی (گذشت روزگار) نتواند کتاب گلستان را تغییر دهد و از بین ببرد (اثر آن تا آخر باقی بماند) و دگرگونی روزگار نتواند زندگی بهاری را به اظطراب پاییزی تبدیل کند.» (با خشم پاییزی دگرگونی کند)

بیت 25) اگر از کتاب گلستان من مقداری را بگیری (بخوانی) بیشتر از مقدار گلی است که در باغ گرفتی و هیچ سودی برای تو ندارد.

بیت 26) عمر گل، کوتاه و زودگذر است/ اما کتاب گلستان من/ همیشه زیبا و تازه می باشد.

ب9) هنگامی که من این داستان را بیان کردم، دست از چیدن گل کشیده و آنچه را که چیده بود ریخت و به من متوسل شد که: «جوانمرد وقتی وعده دهد، وفا کند.» در همان روز پاک نویس کردن یک فصل از کتاب گلستان به پایان رسید فصلی در مورد آداب و رسوم معاشرت و گفتگو با دیگران، به شکلی که سخن گویان بتوانند از آن استفاده کنند و نویسندگان بتوانند از آن استفاده کنند و موجب بهتر نوشتن آنان شود. خلاصه هنوز از عمر گل بوستان تمام نشده بود (هنوز فصل بهار به پایان نرسیده بود) که کتاب گلستان به پایان رسید...

معنای شعر و نثر کتاب ادبیات 3 علوم انسانی (بخش دوم)

 

درس یازدهم/ دانش، دبیری و شاعری

1- روزگار را سرزنش و نکوهش نکن / و غرور و تکبر و گستاخی را از سرت بیرون کن.

2-آسمان بلند و روزگار را از هرگونه کار و تعیین سرنوشت برای انسان مبرا بدان /شایسته نیست که دانا عوامل غیر مؤثر در کاری را نکوهش کند .

3- تا زمانی که جهان ظلم و بی وفایی را پیشه خود می سازد / تو به صبرو شکیبای عادت کن.

4- در این دنیا بار سنگین گناهان را از پشتت به زمین بیانداز / و این قضاوت و داوری را به قیامت موکول نکن.

5- وقتی که تو خودت سرنوشت و بخت و اقبال خود را بد می کنی/ از آسمان و روزگار انتظار سعادت و خوشبختی نداشته باش .

6- اگر تو از آموختن و فراگیری علم و دانش روی برگردانی / به سروری و بزرگی دست نخواهی یافت.

 7- چوب درختان بی ثمر را می سوزانند / سزا و کیفر بی ثمر بودن سوختن است.

8- با فرا گرفتن علم و دانش از آسمان سرافراز تر خواهی شد/ و آن را به فرمان خود در خواهی آورد .

9- ای برادر! به هوش باش که بی جهت / دبیری ( نویسندگی ) و شاعری را دانش واقعی نشمری .

10- دبیری و شاعری هر دو نوعی سخن گفتن هستند اما / هیچ شباهتی با سخت پیامبران (وحی) ندارند.

 11- اگر تو شاعری را پیشه خود قرار دادی و شعر می گویی / دیگری نیز آواز خوانی و خوانندگی را پیشه کرده است .

12- در مجلسی که مطرب اجازه نشستن دارد تو برپا و ایستاده ای و اجازه نشستن نداری / بنابراین شایسته است که زبان گستاخ خود را ببری و مداحی را رها کنی .

13- تا کی می خواهی چهره مانند ماه معشوق را به لاله سرخ ، و زلف خوشیوی او را در بلندی به شمشاد تشبیه کنی.

14- آیا با وجود عمار و ابوذر که هر دو مظهر زهد و تقوایند/ شایسته است که عنصری (شاعر دربار غزنوی) محمود غزنوی را مدح کند .

15- من آن کسی هستم که مروارید پر ارزش سخن فارسی را در پای صاحبان قدرت (خوکان) قربانی نمی کنم .

 

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

درس سوم/ رستم و اسفندیار  (2)

1. آن دو پهلوان با تیر ساخته شده از چوب درخت خدنگ با يكديگر آن چنان مبارزه کردند که خورشید  از جنگ بین آنها رنگش عوض شد.(ترسید)

2. از نوک فلزی تير هر دو جنگ جوی آتش جنگ برافروخته شد(جنگ بین دو دلاور شروع شد). به گونه ای که لباس جنگی هر دو جنگ جو پاره شد.

3. اسفند یار به خاطر مرگ فرزندانش بخاطر طولانی شدن جنگ ناراحت و غمگین شد و ابروهایش در هم پیچید و خشمگین شد.

4. هنگامی که اسفندیار به کمان خود دست برد کسی نمی دانست از تیر او در امان بماند.

5. هنگامی که اسفندیار  تیر را از دست رها کرد تن رستم و اسب او زخمی شد.

6. هنگامی که رستم و رخش از جنگ با اسفندریار درمانده شدن به فکر چاره افتادند .

7. رسم مانند باد به سرعت از رخش پیاده شد و به طرف تپه بلندی رفت (فرار کرد ).

8. رخش سفید رنگ و درخشان به سمت خانه رفت و از صاحب خود (رستم ) جدا شد.

9. تمام پيكر رستم پر از خون شد و آن هيكل نیرومند سست و لرزان شد .

10. تو سیستانی مگر فراموش کردی که من چقدر قدرت در تیر اندازی و جنگ دارم .

11. تو اکنون با حیله و نيرنگ زال تندرست هستی و گر نه مرگ  تو نزدیک بود .

12.من امروز تو به زمین می کوبم تا از این پس دیگر زال تو را زنده نبیند.

13. از خداوند جهان بترس و عقل و خرد خود را به خاطر احساست تباه نکن (تابع احساسات
خودت نباش).

14.من امروز برای جنگ به میدان نیامدم بلکه برای عذر خواهی و حفظ آبرو و اعتبار آمده ام .

15. تو با من ظالمانه رفتار مي كني و عقل و خرد خود را نادیده گرفتی .

16. کمان را آماده کرد و تیر درخت گز را در آن نهاد ؛ همان تیری که نوک آن به آب (زر) آغشته بود .

17. تیر درخت گز را در کمان آماده كشيد و سر خویش را به سوی آسمان بلند کرد .

18. گفت: ای خداوند آفريننده خورشید و افزایش دهنده ی دانش و شكوه و قدرت .

19. تو جان پاک مرا می بینی و از قدرت من خبر داری و از فکر و اندیشه من خبر داری.

20. که تلاش فراوانی کردم تا اسفندیار از جنگ صرف نظر کند .

21.  تو میدانی که اسفندیار ظالمانه برخورد می کند و ادعای مردانگی می کند.

22. مرا به خاطر این گناهم (کشتن اسفدیار) کیفر و مجازات نکن؛ ای آفريننده ماه و ستاره .

23. رستم تیر گز را همان گونه که سیمرغ گفته بود در کمان قرار داد.

24. تیر را بر چشم اسفندیار زد و جهان در مقابل چشمان آن دلاور تیره و تار شد.

25. قامت اسفندیار خم شد و بر زمین افتاد و شکوه و عظمت پاداشاهی از او رفت .  

 

درس چهارم/ بازرگان و دزد

در شهر بغداد مردی زندگی می کرد که در آغاز جوانی به جستجوی کار افراد دزد می پرداخت و هر کجا سرقتی می شد وارد می شد و اموال سرقت شده را پیدا می کرد و به صاحب مال می داد. آن مرد در پایان زندگی از آن کار توبه کرد و به شغل پارچه فروشی پرداخت .در یکی از شب ها دزدی قصد مغازه ی او کرد. در آغاز شب خود را در پوشش و ظاهر صاحب مغازه در آورد و شمعی کوچک و دسته کلید ی که برای باز کردن در دکان آماده شده بود در آستین خود گذاشت و به بازار پارچه فروشان آمد و پاسبانی را که مامور نگهبانی بازار پارچه فروشان بود صدا کرد و در تاریکی شمعی به او داد. دزد گفت :شمع را روشن کن که برای من کار مهمی در مغازه پیش آمده است و دزد رفت و در مغازه را باز کرد. و زمانی که پا سبان شمع را آ ورد او به درون مغازه  رفته بود . دزد شمع را به گونه ای از دست نگهبان گرفت که نگهبان صورتش را ندید و چون دید که نگهبان مواظبت می کند  و به شک افتاده است بر جای صاحب مغازه نشست و دفتر حساب رسی مغازه که آن جا بود بر داشت و جلوی خود گذاشت و به خواندن آن مشغول شد.

نگهبان خیال کرد که در حال حسابرسی است. وقتی که شب به صبح نزديك شده (شب به پایان رسید) به نگهبان گفت :باربری را صدا کن تا مقداری از این پارچه ها را با من به خانه برده و پولی به نگهبان داد. دزد به نگهبان گفت :من امشب به تو زحمت زیادی داده ام این پول را صرف مخارج زندگی خود کن. وقتی که مرد باربر رسید؛ آن دزد چهار بقچه پر از لباس های قیمتی  آماده کرد و روی هم چیده بود و باربر بارها را بر دوش گذاشت؛ و دزد در مغازه را بسته و از آنجا رفت.

وقتی که صبح شد صاحب مغازه آمد . زمانی که نگهبان صاحب مغازه را از دور دید. او را مورد شکر و سپاس قرار داد و به او گفت : بچه ها ی من با آن انعام که تو دیشب به من دادی شب خوشی را گذرانیدند . خداوند دارايي  تو را از فزون کند.

مرد پارچه فروش از گفتار نگهبان تعجب کرد اما چون مرد عاقلی بود هیچ جوابی به نگهبان نداد و در مغازه اش را باز کرد بسیاری از پارچه های با ارزشی که داشت در مغازه ندید . با زیرکی و اطمینان کامل جریان را فهمید و از خود هیچ عکس العمل و نگرانی نشان نداد و با صبر و برد باری کامل نگهبان را صدا کرد و از او پرسید : دیشب چه کسی این لباس ها را برداشت . نگهبان گفت : توبه من نگفتی که باربری بیاور که پارچه هایم را با من به خانه ام بیاورد؟ صاحب مغازه گفت : بله من گفتم اما چون هوا تاریک بود و من خواب آلود بودم نمی دانم که کدام باربر با من آمده بود برو آن شخص را نزد من بیاور . نگهبان باربر را پیدا کرد و نزد پارچه فروش (صاحب مغازه ) آورد . پارچه فروش در مغازه اش را بسته و زمانی که از محدوده بازار خارج شد. از مرد باربر پرسید که دیشب پارچه ها را همراه من کجا بردی چون دیشب مست و بی هوش بودم و اکنون از یاد برده ام . باربر جواب داد : به فلان ورودی آب از ورودهای رود دجله ملوانی تقاضا کردی و من او را حاضر کردم و از پیش تو رفتم .

پارچه فروش گفت : مرا به آن ورودی ببر و ملوان را به من نشان بده .مرد باربر ملوان را به پارچه فروش نشان داد . پارچه فروش با ملوان در کشتی نشسته و از او پرسید : که امروز برادرم با من پارچه ها از کدام مسیر رفت. ملوان گفت : از از فلان محل ورود آب ، پارچه فروش به او گفت : که مرا به آن محل ببر چون به آن محل با کشتی رسید .سوال کرد که کدام باربر آن پارچه ها را جابجا کرد. ملوان به او معرفی کرد . پارچه فروش گفت باربر را بیاور و او حاضر نمود . پارچه فروش پول اندکی به باربر داد و به او گفت :مرا به آن محلی ببر که امروز پارچه ها را با برادرم به آن جا بردی . باربر پارچه فروش را به مغازه ای که در دورترین نقطه رود و رو به رو صحرا قرار گرفته بود ببرد و گفت که پارچه ها را در این مغازه گذاشته است پارچه فروش با تلاش بسیار قفل در مغازه را باز کرد پارچه هایش به همان شکل و نشانی که بسته بود دید و مشاهده کرد گلیمی در آن خانه که بر روی ریسمانی آویزان کرده بودند . گلیم را برداشت و باز کرد لباس هایش را در گلیم پیچید و به باربر گفت :بردار. باربر بارها را بر دوش گرفته و به سوی محلی رفت که از آنجا آمده بودش و وقتی که از مغازه خارج شد . در راه با دزد رو به رو شد و دوزد با دیدن آن صحنه غمگین شد . اما اصلا به روی خود نیاورد و همراه آن دو (پارچه فروش و باربر ) راه افتاد و زمانی که به کنار رود رسیدند و باربر کمک خواست تا پارچه ها را داخل کشتی ببرد ، دزد به او کمک کرد و زمانی که پارچه ها را وارد کشتی کرد . دزد گلیم خود را بر داشت و به دوش گرفت و دزد گفت: ای برادر تو را به امان خدا سپردم و هر کدام از ما به حق خود رسیدیم و پارچه فروش مال خود را به سلامت باز گردانید. 

 

درس هفتم / بردار كردن حسنك

ب 1 ) در آغازفصلی از چگونگي اعدام كردن اين مرد (حسنک ) خواهم نوشت سپس به اصل داستان مي پردازم! اكنون كه من اين داستان را شروع مي كنم. از اين عده كه من درباره ی آنها سخن مي گويم يكي دو نفر زنده اند در گوشه ای  منزوي هستند و خواجه  بوسهل زوزني چند سالي است كه مرده است . و در آن دنيا گرفتار اعمالي است كه در اين دنيا انجام داده بود و ما با آن كاري نداريم . هر چند او به من بدي كرد . به هر حال عمر من  شصت و پنج رسيده است؛ و به دنبال وي من هم بايد بروم. در اين كتاب تاريخي كه مي نويسم سخي نمي گويم كه به طرفداري از شخص خاصي و بيهوده گويي كشيده شود و خوانندگان اين نوشته مي گويند :«اين پير مرد دروغ گو شرم نمی کند»، بلكه مطالبي خواهم نوشت كه خوانندگان در آن نوشته با من هم عقيده و موافق باشند و سرزنشي نكند .

ب2 ) اين بوسهل زوزني مردي بزرگ زاده و با عظمت و دانشمند و اهل ادب بود . اما بد خواهي و بد خلقي جزء ذاتش بود زيرا كه در آفرينش خدا دگرگوني نيست و بد رفتاري او به گونه اي بود كه هيچ گونه دلسوزي و مهرباني در وجود او نبود و پيوسته منتظر بود تا پادشاهي بزرگ و ستمگر بر يكي از خدمت كاران عصباني شود . و او را آسيب برساند و بازداشت نمايد (از كار بر كنار كند) آنگاه بوسهل زوزني از گوشه اي بر مي خواست و موقعيت را متناسب مي شمرد و سخن چيني و بد گويي  مي كرد  و بد گويي و رنج و عذاب زيادي به اين خدمت كار مي رسانيد. (صفحه دوم)  و سپس ادعا مي كرد كه فلان خدمتكار را من بازداشت كردم- اگر كار بدي انجام داد به عاقبت بد رفتاري خود رسيد اما عاقلان مي دانستند كه اين طور نيست او بيهوده سخن مي گويد و به ظاهر سري تكان مي دارند و پنهاني براي بيهوده گويي او مي خنديدند و مي گفتند كه وي بيهوده سخن ميگويد، به جز استاد من بو نصر مشكان که نتوانست به او آسيبي بزند با همه ی نيرنگ هاي خود نتوانست نقشه ی خود را عملي بسازد و آنچه درباره وي مي گفت نتوانست به آرزويش برسد زيرا تقدير الهي با سخن چيني ها ی او موافق نبود و ديگر بو نصر مشكان مردي دور انديش بود؛ در روزگار سلطان محمود- خدا از او راضی باشد – بدون آنكه كوچكترين خيانتي در حق او بكند .مطابق ميل سلطان مسعود – خدا او را رحمت كند- رفتار
مي كرد. چون از شواهد مي فهميد كه او بعد از سلطان محمود پادشاه خواهد شد (تخت پادشاهي پس از پدر به وي مي رسد) اما روش حسنك غير روش بونصر مشكان بود زيرا كه به ميل و آرزوي سلطان محمد و رضايت خاطر سلطان محمود سلطان مسعود را اذیت کرد که آنها را نمی توان تحمل کرد. تا چه به پادشاه (سلطان مسعود) برسد . همان طور كه جعفر برمكي و اين دسته در روزگار هارون الرشيد وزيري كردند  (شغل وزيري داشتند) سر انجام كار همه آنها مثل پايان كار  حسنك به مرگ انجاميد . و بو سهل زوزني با تمام مقام و ثروت و خدمت کارانش در مقابل حسنك  قطره اي آب در مقابل رود بود، امّا حساب فضل و دانش جداست (حسنك از نظر فضل و دانش از بوسهل  بر تر است) و ستم هایي كه از  بوسهل به حسنك رسيد، يكي آن بود كه به عبدوس گفته بود: سلطان مسعود را  بگو كه من هرچه مي كنم به فرمان سلطان محمود مي كنم ، اگر زماني تخت پادشاهي به تو (سلطان مسعود) برسد حسنك  بايد به دار آویخته شود. به ناچار زماني كه سلطان مسعود به پادشاهي رسيد حسنك به دار آويخته شد و بو سهل زوزني و بقيه چه كاره هستند ؟ زيرا كه حسنك سر انجام بي باكي و دشمني با سلطان مسعود را که انجام داده بود گرفتار شد.

ب 3 ) هنگامي كه حسنك را از شهر بست به شهر هرات آوردند . بو سهل زوزني او را به غلام خويش (خدمتكارش ) علي رايض سپرد و انواع تحقيرها و اهانت ها به حسنك  رسيد زيرا هيچ گونه تحقيق و بازرسي وجود نداشت و انتقام ها و كينه جويي ها ی فراوان صورت گرفت و به همين سبب مردم عليه بوسهل اعتراض نمودند كه انسان شكست خورده و از پا افتاده را مي توان زد؛ اما مردانگي آناست كه گفته اند: در زمان قدرت و توانندي عفو و گذشت كردن را پيشه خود بسازيد.

ب 4) وقتي كه سلطان مسعود خداوند از او خشنود باد – از هرات عازم بلخ شد، علي رايض حسنک را دست بسته می برد مخفيانه از اعمال و رفتار ناشايسته و دشمنی و ظلم و ستم نسبت به خنک انجام داد، هر چند علی رایعنی پنهانی به من گفت- که «هر چه كه بوسهل  دستور داده بود از رفتار ناپسند در مورد این مرد، از هر ده تا يك نمونه عليه حسنك به كاربردم و خيلي واهمه داشتم.» و بوسهل در شهر بلخ سلطان مسعود را تحريك كرده كه ناچار حسنك را بايد اعدام نمود و سلطان مسعود از بس كه صبور و بخشنده بود، در مقابل او سكوت اختيار كرد.

ب 5) و متعمد عبدوس گفت : بعد از مرگ حسنک روزی از استادم شنیدم که سلطان مسعود، به بو سهل گفت : برای اعدام حسنک دلیل و بهانه ای باید داشت. بو سهل گفت: «چه دلیلی از این بزرگتر که او قرمطی (پیرو فرقه اسماعیلی) است و از خلیفه فاطمی مصر خلعت و پاداش گرفته است تا خلیفه بغداد امیر محمد را که خداوند او را حفظ کند آزار دهد و نامه نگاری و مکاتبه از سلطان محمود قطع کرد و اکنون نیز آن سخن می گوید و در خاطر سلطان (مسعود) هست که در شهر نیشابور بود، فرستاده ی خلیفه آمد و جامعه (لباس) آورد و فرمان و پیغام در این باره چگونه بود. باید دستور خلیفه را در این زمینه رعایت کرد» سلطان مسعود گفت: «باید در این مورد فکر کنم.»

ب 6) و بعد از این با استادم (بو نصر مشکان) خلوتی کرد .او این گونه بیان کرد که در آن خلوت چه چیزهایی مطرح شد .استادم گفت : که سلطان مسعود مرا از موضوع حسنک سوال کرد، پس از جریان  خلیفه عباسی پرسید و سوال کرد که نظر شما در مورد دین و عقیده و خلعت  گرفتن (لباس گرفتن) حسنک از مصریان چیست؟ من سخن آغاز کردم و رفتن حسنک به حج را بیان کردم تا زمانی که از مدینه در راه شام به وادی القری برگشت و خلعت مصری بنا به ضرورت گرفت و ازموصل  راهش را عوض کرد و به بغداد بر نگشتن و خلیفه ناراحت شد که همانا به دستور سلطان محمود است  همه را به طور کامل شرح دادم. سلطان مسعود گفت : که در این مورد گناه حسنک چیست که اگر از راه صحرا ی عربستان می آمد . آن جماعت  را به کشتن می داد؟ گفتم همین طور بود  اما برای خلیفه به چند شکل گزارش داده اند تا کاملا رنجیده خاطر شد و ناراحت و خشمگین شد و حسنک را  قرمطی نامید . و در این مورد نامه ها نوشته شد و رفت و آمد ها صورت گرفته است. سلطان محمود همان طور که لجاجت و سر سختی و دشمنی وی اقتضا می کرد .روزی گفت: «باید به آن خلیفه ی نادان و کم عقل نامه نوشت و گفت که من به خاطر عباسیان در همه جا ی جهان به تعقیب و جستجوی قر مطیان هستم و اگر قرمطی بودن کسی ثابت شود اعدام می گردد و اگر بر من ثابت شود که حسنک قرمطی است، خبر به امیر محمود می دادند که در مورد او چه کار باید بکنیم. من او را پرورش دادم و با خانواده ی من یکی است و اگر او قرمطی  باشد من هم قرمطی هستم.» به عدالت خانه برگشتم و همان گونه که حاکمان نامه می نویسند  نامه ای نو شتم و سر انجا م پس از رفت آمد بسیار قرار شد آن خلعت  که حسنک گرفته بود  و همه چیز های  تازه و کم یا بی که  برای سلطان محمود فرستاده بود، با فرستادن به بغداد بفرستد تا سوخته و نابود گردد.

و زماني که فرستاده برگشت. سلطان پرسيد كه: «آن هدايا را درکدام  محل سوزاندند؟» زيرا امير از اين كه خليفه، حسنك  را قرمطی خوانده بود بسیار رنجیده شده  بود. با وجود آن، در پنهاني ترس و جانب داري در خليفه شدت مي گرفت تا زماني كه سلطان محمود مرد. من همه  ی چيز هایي را كه روي داده بود  به طور كامل بيان كردم گفت: فهميدم.

ب7) البته بوسهل بعد از اين مجلس باز هم بيكار ننشست و به تحريك سلطان مسعود پرداخت . روز سه شنبه 27 صفر همين كه همه چیز مهیا شد. سلطان به خواجه بونصر گفت: «بايد در تالار انتظار بنشينيم زيرا حسنك را به آن جا همراه با قضات و شاهدان عادل مي آورند تا آن چه را که  حسنك خريده است، تماماً به نام ما  (سلطان مسعود) نوشته شود و حسنك نيز گواهي دهد. خواجه احمد گفت: چنين كاری انجام مي دهم: و به تالار رفت و بزرگان و رئيس ديوان و نويسندگان و بوسهل زوزني به آنجا آمدند. و سطلان مسعود، دانشمند آگاه و فرمانده لشكر، و نصر خلف را به نمایندگی به آنجا فرستاد، و قضاتي از بلخ و ثروتمندان و دانشمندان و فقهای ديني و شاهدان عادل و تصديق كنندگان گفتار در آن مجلس گرد آمده بودند . همين كه زمينه ی كار فراهم شد (آماده شد)- من كه ابولفضل هستم وعده اي كه در بيرون تالار روي سكوها نشسته بودند همگي انتظار ورود حسنك بودیم- يك ساعت طول كشيد، سر انجام حسنك بدون بند و زنجير ظاهر شد، لباس و بالا پوشي تيره و كهنه (سياه و تقريبا كهنه)، قبا و عبايي بسيار پاكيزه و عمامه نيشابوري كهنه بر سر مرتب شده (مرتب كرده ) و كفش هاي ميكاييلي تازه در پا داشت و موهاي سرش مرتب و صاف كه كمي از زير عمامه نمايان بود و نگهبان زندان و علي رايض و افراد بسياري از هر گروه. او را به تالار بردند و تا نزديك نماز ظهر ماند .سپس او را بيرون آوردند و دوباره به زندان بردند و به دنبال  وي قاضي و فقیهان بيرون آمدند. همين قدر شنيدم كه دو نفر به هم مي گفتند: «چه كسي خواجه بو سهل را به اين كار برانگیخت؟ كه آبرو خود را برد.» به دنبال همه، خواجه احمد هم با بزرگان بيرون آمد و به خانه ي خويش برگشت.

8 ب ) و نصر خلف دوست من كه آن جا حاضر بود. از او سوال كردم كه چه اتفاقي افتاد ؟ نصر خلف گفت وقتي كه حسنك آمد، خواجه احمد از جاي خود بلند شد؛ چون او اينگونه  به حسنك احترام گذاشت، ديگران همه از جايشان خواسته يا نا خواسته بلند شدند . بوسهل زوزني نمي توانست خشم و غضب خود را پنهان كند؛ نيمه تمام با  اکراه   بلند شد و از زير خشم زير لب غرغر ميكرد. خواجه احمد به او  گفت: «تو هيچ كاري را درست انجام نمی دهی. بوسهل  به شدت خشمگين شد، و خواجه احمد، هر چه خواست حذف حسنك پیش او بنشيند به وي اجازه نداد و در دست راست من، (منظور ازمن نصر خلف) نشست و بر سمت راست خود بو نصر مشكان را نشاند و بو سهل در سمت چپ خواجه احمد نشست و از اين عمل هم بو سهل بيشتر عصباني شد.

ب9) و خواجه احمد رو به حسنك كرد و گفت: حسنك چگونه اي و روزگار را چگونه سپري ميكني؟ حسنك گفت خدا را شكر خواجه احمد گفت : ناراحت و نگران نباش كه اين گونه رنج ها براي انسان هاي بزرگ پيش مي آيد، بايد آن چه خواست خداوند است اطاعت نمود . زيرا تا جان در بدن است اميد صد هزار را حتي فراغت و گشايش در كار وجود دارد. بو سهل تاب و تحمل اش تمام شد.بو سهل گفت: براي خواجه احمد چه فايده اي دارد كه چنين سگ قرمطی که او را به دار خواهد آويخت به فرمان خليفه بغداد، خواهد كشت اين گونه سخن بگويد؟ خواجه احمد با خشم به بوسهل نگاه كرد. حسنك گفت: «نمي دانم سگ كيست . همه ي مردم خانواده  من و آنچه كه به من تعلق دارد از وسايل زندگي و بزرگي و ثروت، مرا مي شناسند. عمري را به نعمت و كار هاي بزرگ پشت سر گذاشتم و پايان كار همه ي انسان ها مرگ است. اگر اكنون زمان مرگ من فرا رسيده است (باشد)، هيچ كس نمي تواند از آن مانع شود كه مرا به دار بياويزند يا به شكل ديگري بكشند، زيرا من بزرگتر از امام حسين(ع) نسيتم! اين خواجه بوسهل كه اين گونه در حق من سخن مي گويد در گذشته در شعر خويش مرا به مدح و ستايش كرده است و پشت در خانه من ايستاده است، خلف اما سخن قرمطی جدا از این مطلب است، و همه می دانند که قبلا به اتهام قرمطي بودن او بازداشت شده بود نه من. اما در مورد خود از اين چيز ها نمي دانم.»

ب 10) بوسهل عصباني شد و فرياد زد  و مي خواست فحش  دهد، خواجه احمد بر سرش فرياد كشيد و گفت :اين مجلس شاه كه ما نشسته ايم هيچ احترامي در آن نيست؟ ما براي انجام كاري در اين جا جمع شده ايم؛ و  بعد از انجام كار، هرچه مي خواهي بكن اين مدت 6،5 ماه است  كه اسير شماست. بوسهل سكوت كردي و تا آخر مجلس سختي نگفت .

ب 11 ) و دو سند نوشته بودند و تمام اسباب و اموال و املاك حسنك را به نام  سلطان مسعود ثبت كردند و يكايك زمين ها يا املاك را در حضور حسنك جدا جدا مي خواندند و حسنك با ميل و رغبت  به فروش آنها اقرار مي كرد و مقدار پولي را كه معين كرده بوند دريافت نمود و افراد حاضر شهادت دادند  و حاكم در مجلس به ثبت رسانيد و ديگر قاضي ها نيز، (هم بدين گونه نوشتند) چنان که در نظایر آن موسوم است. همين كه كار به پايان رسيد، به حسنك گفتند وقت باز گشت مي باشد و حسنك نگاهي به خواجه احمد انداخت و گفت: «خداوند عمر خواجه را زياد كند. در دوران سلطان محمود و به دستور او سخنان بيهوده ای درباره خواجه احمد مي گفتيم كه ساختگي و نادرست بود . چاره اي جز اطاعت نداشتيم . شغل وزارت را به زور به من سپرند و كار من وزارت نبود  من درباره خواجه احمد قصد و گمان بدي نداشتم و با وابستگان شما به مهرباني رفتار می كردم. و آن گاه گفت: «من اشتباه كردم و سزاوار هر نوع مجازاتي هستم كه شاه دستور دهد اما خداوند يكتا با من است (مرا تنها رها نكرد) و آماده مرگ هستم، به زن و فرزند انم مي انديشم و اميدوارم خواجه احمد از من راضي باشد (مرا حلال كند.)» و سپس گريه كرد و از حاضران براي او ناراحت بودند و خواجه احمد به گريه افتاد و گفت: «من تو را بخشيدم نبايد اين گونه ناامید باشي زيرا ممكن است كارها بهتر شود.»

ب 12 )پس حسنك بلند شد و خواجه احمد و جماعت حاضر بلند شدند و وقتي همه بر گشتند و رفتند خواجه بوسهل را سخت سر زنش كرد و بو سهل عذر خواهي كرد و گفت: نمي توانستم جلو ی خشم خودم را بگيرم. و هرچه آن جا اتفاق افتاده بود فرمانده اشكر و دانشمند آگاه به سلطان مسعود گزارش دادند و سلطان مسعود، بو سهل را صدا كرد و بسیار او را سرزنش كرد (گوشمالي داد) وگفت فرض كنم كه به خون اين مرد (حسنك) تشنه هستي (با او دشمنی داره)؛ اما احترام وزير ما را مي بايست نگه مي داشتي. بو سهل گفت: «از آن گستاخي كه حسنك در زمان سلطان محمود در هرات با پادشاه كرد يادم مي آمد و نمي توانستم بر خشم خود مسلط شوم و ديگر چنين خطا و لغزشي صورت نخواهد گرفت (ديگر چنين اشتباهي رخ نمي دهد.)

ب 13 ) و اين را از خواجه عيید عبدالرزاق شنيدم شبي كه فرداي آن حسنك  را به دار مي آويختند، .بوسهل هنگام نماز شب نزد پدرم (خواجه احمد )آمد پدرم پرسيد : چرا آمدي ؟ بوسهل گفت :از اين جا نخواهم رفت تا زماني كه خواجه احمد بخوابد كه مبادا در  مورد عفو حسنك نامه اي به سلطان بنويسيد. پدرم (خواجه احمد) گفت: نوشتم اما شما آن را نزد شاه نابود كرده ايد و بسيار كار بدي است» سپس به مكان خوابش رفت.

ب 14 ) و آن روز آن شب، نقشه ی به داركردن حسنك را مي انديشيدند و دومرد را به شكل قاصد آراستند و چنين وا نمود كردند كه آن ها از بغداد آمده اند و نامه ي از خليفه عباسي آورده اند كه حسنك جزء گروه قرمطيان است و او بايد بر بالاي دار رود و سنگ سار شود تا بار ديگر هيچكس بر خلاف عقیده ی خلفا لباس مصری نپوشد و حجاج را در آن سرزمین نبرد.

ب 15 )وقتي كه مقدمات كار ها آماده شد، و روز بعد، چهارشنبه، دو روز مانده از ماه صفر، سلطان مسعود سوار بر اسب شد و به  قصد شكار و شادي سه روزه، با هم نشيمان و نزديكان درگاهش و نوازندگان به خارج از شهر رفت و در شهر به داروغه يا قائم مقام شهر دستور داد كه اطراف نماز گاه شهر بلخ دار اعدام را در پايين شهر نصب كنند. همه ي مردم به سوي آن محل سرازير شدند. بو سهل سوار اسب شد و تا نزديكي چوبه دار آمد و بر روي تپه بلندي ايستاد و سواران همراه پياده رفته بودند تا حسنك را به پاي چوبه دار بياورند . وقتي كه حسنك را از سمت بازار عاشقان آوردند و به وسط شهر رسيد . ميكاييل كه اسبش را در آن جا متوقف كرده بود (نگه داشته بود)، به استقبال حسنك آمد و به حسنك فحش هاي زشتي داد. حسنك به وي نگاه نمي كرد و هيچ جوابي هم نداد. همه ی مردم به خاطر این حرکت زشت و آن سخنان زشتی که گفته بود نفرینش کردند و بعد از مرگ حسنک بلاهای فراوانی و درد و رنج فراواني را متحمل شد و اكنون زنده است و مشغول عبادت كردن و خواندن قرآن است- وقتي كه دوستي كار زشت انجام ميدهد چاره اي جز برملا كردن و آشكار نمودن نيست- حسنك را به پاي دار آوردند؛ از پيش آمد بد به خدا پناه مي برم، و دو قاصد را آورده بودند و چنين وا نمود ميكردند كه از بغداد آمده اند و قرآن خوانان هم قرآن مي خواندند به حسنك دستور دادند كه لباسش را درآورد، حسنك نخست دست خود را به زير پيراهن برد و بند شلوارش را محكم كرد و پارچه هاي شلوار را محكم بست و لباس و بالا پوش و پيراهن را بيرون آورد و به دور انداخت و برهنه با شلوار ايستاد  دست روي دست گذاشته بود، بدنش مثل نقره سفيد بود و چهره يا صورتش مثل صد هزار محبوب زيبا رو زيبا بود و همه مردم به خاطر اعدام حسنك گريه مي كرند. كلاه جنگي با پوشش آهني آورده اند و آن  را مخصوصا كوچك انتخاب كرد بودند که تمام سر او را نپوشاند فرياد زدند كه تمام سر و صورت او را بپوشانيد تا سنگ  سرش را از بين نبرد چون مي خواهيم سرش را به بغداد نزد خليفه عباسي بفرستيم، و حسنك را همچنان نگه داشته بودند و او لبش را حركت ميداد و چيزي زير لب مي گفت، تا کلاه آهني بزرگتري آوردند.

ب16) و در اين زمان، احمد لباس دار، سواره آمد و روبه حسنک کرد و پیامی به او رسانید و گفت پادشاه بزرگ (سلطا ن مسعود) می گوید: «که این آرزوی تو می باشد که گفته بودی وقتی به پادشاه رسیدی (منظور سلطان مسعود)، من حسنک  را اعدام کن . ما (سلطان مسعود) می خوا ستیم تو را ببخشیم، اما خلیفه عباسی نو شته است که تو قرمطی شده ای و تو (حسنک ) را به امرا و به دار می آویزند.»

ب- 17) حسنک در مقابل این سخن حرفی نزد (جوابی نداد)، سپس، با کلاه آهنی بزرگتری که آورده بودند، سر و صورت او را پوشانیدند. سپس به او دستور دادند که: بدو. سخنی نگفت و به آنها توجهی نکرده مردم گفتند: «شرم نمی کنید می خواهید مردی را اعدام کنید به حالت دویدن به پای دار ببرید؟» نزدیک بود که شورشی بزرگ بر پا شود. سواران بسوی مردم حمله ور شدندو آن شورش را خا موش کرند.

ب 18) و حسنک را به پای دار بردند و به جایگاه اعدام رسانیدند؛ او را سوار اسبی  (دار اعدام) کردند که هرگز سوار نشده بود و جلاد حسنک را مکحم بست. و فریاد زدند که به سویش سنگ بیندازید کسی  دست به سنگ نمی برد  و همه از شدت ناراحتی بسیار گریه می کردند؛ مخصوصا مردم نیشابور بیشتر گریه میکردند . آنگاه به تعدادی او باش پول دادند که سنگ پرت نمایند ولی حسنک بیش از این بود زیرا جلاد ریسمان به گلو یش انداخته و آنرا محکم بسته و حسنک  را خفه کرده بود

ب 19 ) زندگی و روزگار  حسنک و سرگذاشت او همین است که بیان گردیده و سخن حسنک – که خداوند بر او رحمت کند– پیو سته این بود که می گفت دعای مردم نیشابور مرا نجات می دهد اما نجات نداد. و املاک و وسایل زندگی و طلا و نقره و سرمایه فراوان به حال او فایده ای نداشت. حسنک مرد و جماعتی که این نیرنگ را ترتیب داده بود همه مردند – خداوند همه را رحمت کند- و این قصه با عبرت های فراوان است. و این همه و سایل دعوا و دشمنی را که به خاطر مال دنیا کردند همه رها کردند و خودشان رفتند . چه انسان نادانی است که به دنیای فانی دل می بندد زیرا که این دنیا  نعمتی می دهد باز به شیوه ی زشت تری باز می گردد .

ب 20 ) هنگامی که از کار اعدام حسنک آسوده شدند، همگی از پای چوبه دار باز گشتند و حسنک بر با لا ی  دار تنها ماند ؛ همان طور که به تنهایی از مادر متولد شده بود. و بعد از آن از ابو الحسن حر بلی– که دوست من و از نزدیکان بو سهل بود – شنیدم که گفت یک روز با بو سهل بودم، مجلسی بسیار زیباتریین کرده بود و خد متکاران زیاد ایستاده بودند و نو ازگان و خوانندگان در ان مجلس جمع کرده بود. مخفیانه گفته بود که سر حسنک را پنهانی از ما در آن مجلس آورده بودند و در ظرفی در بسته نگه داشته بودند . سپس بو سهل گفت: «میو ه ی نو رسیده (نو در آمده) آورد اند، از آن بخوریم.» همگی در جواب گفتند: «آری می خوریم». دستور داد: «آن ظرف در بسته را بیآورید.» آن ظرف را آوردند و سرپوش (درپوش ) را از آن بر داشتند. وقتی که سر حسنک را در آن دیدیم، همگی شگفت زده شدیم و من از حال برفتم و بو سهل مرا مورد تمسخر قرار داد و من روز بعد در خلوت او را بسیار سرزنش  کردم؛ به من گفت: «ای ابوا لحسن حر بلی، تو مردی بسیار ترسو هستی ،  دشمنان را باید این گونه گشت». و همه از این مو ضوع با خبر شدند و دیگر مردم  بو سهل را مورد سرزنش و لعنت قرار دادند. 

ب21 ) و روزی که حسنک  را به دار آویختند  استاد من بو نصر مشکان چیزی نخورد و بسیار غمگین و متفکر بود ؛چنانچه هیچ زمانی او را این طور ندیده بودم و می گفت: «در چنین زما نه ای چه امیدی برای زیستن انسانها وجود دارد؟» و خواجه احمد حسن هم اینگونه بود و بر سر کار نرفت .

ب 22 ) و حسنک نزدیک هفت سال روی چوبه دار باقی مانده بود؛ چنانکه گوشت بدنش همه نابود شد و خشک گردید ، بطوری که اثری از او باقی نماند تا به موجب حکمی از شاه اسکلت حسنک را از دار پایین کشیدند و دفن نمودند. طوری که کسی نفهمید سر او کجا ست و تنش کجاست.

 (ب23 ) و مادر حسنک زنی شجاعی بود. چنانچه شنیدم که مو ضو ع اعدام پسرش را دو سه ماهی برایش نگفته بودند . و زمانی که شنید گریه و زاری نکرد- آن گونه زنان گریه می کنند- بلکه با وقار بی صدا گریه می کرد؛ طوری که دیگران با دیدن او به شدت گریه می کردند . آن گاه می گفت: «پسرم انسانی بسیا ر بزرگ و با شرفی بود! که پادشاهی چون سلطان محمود این دنیا را به او داد (منظور وزیر سلطان محمود بود) و پسرش سلطان مسعود آخرت را نصیب او کرد (منظورسلطان مسعود او را گشت)». و مادر حسنک به زیبایی برای فرزندش عزاداری کرد و هر انسانی خردمندی که می شنید مادر حسنک را تحسین می کرد  و به درستی که چنین چیزی شایسته او بود. و شاعری از مردم نیشابور در مرگ حسنک به یاد او چنین مرثیه ی سو گواری سرود:

بیت اول : به این دلیل سر حسنک را از تنش جدا کرد ند که او از همه برتر و شایسته تر بود و وجود او مایه ی زینت زمان و حرمت مملکت بود .

بیت دوم : او از هر دین و مسلکی که پیروی می کرد سزاوار نبود که از تخت وزارت به دار مرگ
آویخته شود .

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

معنای شعر و نثر کتاب ادبیات 3 علوم انسانی (بخش اول)

درس اول/ ستایش خدا

1- به نام آن نگارگری که این جهان خاکی را با چهره ی زیبای فرشتگان به وجود آورد.

2- خداوندی که به علتی نیاز ندارد و علت العلل است و خداوندی که هیچ گونه سستی در جهان او وجود ندارد .

3- عقل وخیال انسان هرگز او را در نخواهد یافت و عقل انسان با چگونگی و چرایی او کاری ندارد (یعنی او را نمی توان به طور کامل شناخت .)

4- کسی با خدا نیست اما او با همه هست تمام جهان فانی هست اما او باقی.

5- خداوندی که ابتدای وجودی برای او قائل نمی شویم و آن بخشنده ای که همیشه است و
پایانی ندارد

6- خداوند به ماه دستور داد که روشنایی را در همه جا بگسترد و به ستاره ی عطارد دستور داد که بنوسید.

7- خداوند پیامبر را دوست خود خوانده است و او را از پایین ترین رتبه به بالاترین مقام یعنی معراج رسانده است.

 

نعت پیامبر(ص)

1- او پیامبری داری خوی نیک و عادات پسندیده است پیامبر خداست برامت و شفاعت کننده ی گروه های مردم است.

2-پیامبر خدا رسول پیامبران است و رسول پیشوایان راه و او کسی است که جبرییل بر او فرود می آمد.(پیامبر اسلام، آخرین پیامبر و کسی است که جبرییل با او صحبت می کرد)

3-پیامبری که هنوز وحی بر او تمام نشده بود ، با رسالت خود آثار همه ادیان را منسوخ کرد.

4-هنگامی که پیامبر تصمیم به انذار مشرکان گرفت، با معجزه ی خود ماه را به دو نیم کرد.

5- هنگامی که شهرت پیامبر در همه ی دنیا پیچیده ، کاخ کسری هنگام تولد پیامبر شکافت برداشت (حکومت ساسانیان سست شد).

6- پیامبرشبی بر اسب خود سوار شد و به آسمان رفت چنانکه از نظرجاه و مقام نیز از فرشتگان بالاتر رفت .

7- پیامبر در شب معراج آن چنان بالا رفت که  در آسمان هفتم دیگر جبرییل نتوانست با او بیاید.

8- پیامبر به حضرت جبرییل گفت : ای آورنده ی وحی بالا  تر بیا

9- جبرییل گفت : دیگر اجازه ندارم بالا تر بیایم ، من این جا می مانم زیرا که دیگر قدرتی برای بالا آمدن ندارم.

10-جبرییل گفت :اگر به اندازه ی سرمویی بالاتر بیایم نور تجلی ذات خداوند مرا می سوزاند .

11-ای فرستاده ی خدا بر مردم چگونه می توانم تو را ستایش کنم که شایسته ی تو باشد.

12-خدا تو را وصف و ستایش کرد و تو را بزرگ شمرده و حضرت جبرییل به خاطر مقام و منزلت تو زمین را بوسید.

13-سعدی این انسان ناقص چگونه تو را ای پیامبر توصیف کند.درود بر تو ای پیامبر.

 

درس دوم/رستم و اسفندیار (1)

1 . بلبل در باغ و بوستان حکایت از یک داستان غم انگیز دارد و گل با شنیدن صدای بلبل رشد می کند.

2 . چه کسی زبان بلبل را می فهمد و می داند که او چه می گوید و چه کسی می داند آواز (ناله و       زاری) بلبل بر روی شاخه ی گل (کنارگل – زیر گل ) به چه علت است.

3 . بلبل به خاطر مرگ اسفندیار ناله و زاری میکند . زیرا او کاری جز ناله وزاری ندارد .

4 . مرگ اسفندیار در زابل است به دست رستم پسر زال.

5 و6 .  اگر تخت و تاج پادشاهی را از من می خواهی سپاه خود را آماده کن و به سمت      

 سیستان برو و هنگامی به آن جا رسیدی دست رستم را ببند ، در حالی که دستهای او را

  با ریسمان بسته ای به سمت من بیاور.

7 . در جهان هرکس که با نیکی سرو کار دارد تلاش می کند که با پادشاهان  سازش کند.   (از آنان اطاعت کند )

8. در مدت پادشاهی لهراسب  شاه تو(رستم)، به آن درگاه نیامدی.(لهراسب پورگشتاسب بود)

 9 . هنگامی که لهراسب شاه کشور ایران را به پسرش گشتاسب داد تو(رستم) به سوی تخت اونیامدی .

 10 . اکنون بدون سپاه و لشکر به پیش تو می آیم ، تا هر چه شاه گفته است، بشنوم.

11. سخنان بیهوده را از من دور کن و بدی را بر اهریمن روا دار و با او پیکار کن نه با  من.             

 12. آن چه که تا الان کسی به من نگفته است ، تو به من نگو و با گستاخی کار بیهوده ای   انجام نده.

 13. دل رستم پس از شنیدن سخنان اسفندیار پر از غم اندوه شد و دنیا در مقابلش مانند  جنگلی
انبود شد (دنیا در مقابل چشمانش تیره و تار شد).

14 . 15 .که اگر من در مقابل او تسلیم شوم و یا افتخاری کسب کنم و به او آسیبی برسانم  این دو کار هر دو ناپسندیده می باشد، زیرا رسمی تازه وبدعتی (کار) زشت می باشد .

16 . اگر من دست به بند او بدهم نام من بسیار زشت می شود  و هم چنین اگر اسفندیار را بکشم
سر انجام بدی در انتظارم است .

17. در تمام جهان هرکس که سختی می گوید (تا جهان باقی است ) سرزنش کردن من (رستم)
از بین نمی رود.

18. که رستم بوسیله جنگ جوی جوانی زخمی شد و اسفندیار به زابل رفت و دست او را  بست.

19. نام من با بدی یاد میشود و دیگر در جهان برایم آبرو و اعتباری نمی ماند.

20. و اگر من بدست اسفندیار کشته شوم دیگر برای مردم زابلستان آبرو و اعتباری باقی نمی ماند.

22. رستم به اسفندیار گفت : ای کسی که دنبال شهرت هستی اگر آرزوی تواین است.

23. پیکرت را مهمان ستم رخش می کنم (با رخش بر خبازوات می تارم) تن تو را با گرز و کوپال
درمان می کنم .

24. تو فردا نیزه ی مرا می بینی و سرعت و مهارت مرا در تیر اندازی خواهی دید .

25. از این به بعد تو در مقابل پهلوانان نمی توانی در میدان جنگ مبارزه کنی.

26 . هنگامی  که روز جنگ فرا رسید ، رستم لباس جنگی خود را پوشید.

27. ریسمانی به ترک بند زین بست (برای این که زین را محکم تر کند ) بر آن اسبی که به  بزرگی مانند فیل بود نشست.

28 . به کنار رودخانه ی  هیرمند آمد در حالی که بسیار متاسف بود و بر لبش پند و اندرز جاری بود.

29. از رودخانه ی هیرمند عبور کرد و به بالای تپه ای رفت و از کار جهان بسیار شگفت زده بود.

30. فریاد بر آورد که ای اسفندیار با شکوه هم نبرد تو آمد، آماده ی جنگ باش.

31و 32. هنگامی که اسفندیار سخنان رستم جنگ جو ی پیر را شنید خندید و گفت: چونان که
می بینی از لحظه ای که بیدار شدم ،آماده جنگ هستم .

33. اسفندیار دستور داد تا اسب او را آماده کنند و به نزدیک او آوردند.

34. هنگامی که اسفندیار لباس جنگ خود را پوشید کسی مانند او نیرومند و شاد نبود.

35. اسفندیار ته نیزه را به زمین کوبید و به روی زین اسب پرید.

36. اسفندیارمانند پلنگی که پشت گوره خر قرار گیرد و او را بکشد بر روی اسب قرار گرفت.

37. آن دو جنگ جو این گونه با یکدیگر شروع به جنگ کردند  و تو فکر کردی که درجهان شادی وجود ندارد.

38. هنگامی که دو جنگ جوی پیر و جوان (رستم و اسفندیار ) به یکدیگر نزدیگ شدند.

39. از اسب هر دو جنگ جو فریادی بر آمد  و تو فکر کردی یا  گمان کردی که میدان جنگ
دریده شد.(پاره شد)

40. رستم با صدای بلند گفت : کی ای پاداشاه دل شاد و خوشحال و کسی که بخت و اقبال خوبی داری

41. اگر می خواهی که جنگ بوجود آید و خون ریخته شود و میدان جنگی درست شود.

42. بگو تا جنگ جویانی از زابل بیاورم در حالی که شمشیر های ساخته شده از کابل را داشته باشد.

43. در این میدان جنگ با هم شروع به جنگ کنند و ما این جا تامَل کنیم (استراحت کنیم).

44 . اگر تنها هدف تو خون ریزی باشد و تلاش جنگ جویان و مبارزه ی آنها را تماشا کنی.

45. اسفندیار به رستم این گونه پاسخ داد که چرا این چنین سخن های بیهوده می گویی.

46. چه نیازی است که با مردم زابل بجنگم؟ و یا باید مردم ایران و توران (کابل) با هم جنگ کنند؟

47. آیین و دین من این گونه نیست و این کار در دین من سزاوار و شایسته نیست .

48. که من مردم ایران را از بین ببرم تا این که خود در جهان به پادشاهی و قدرت برسم.

49.اگر تو نیاز به کمک داری با خود بیاور، من نیازی به کمک ندارم.

50. آن دو جنگ جو با هم عهد بستند که کسی در جنگ به آنها کمک نکند.

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

ارتباط معنایی (کیمیای سعادت)

     با توجه به اهميّت تناسب معنايي در سوالات كنكور، در اين مبحث، به ارتباط معنايي بيتي از ادبيّات فارسي دوم دبيرستان خواهيم پرداخت كه قطعاً از اين رهگذر، هم آموزه هايي ارزشمند ادبی به دانستني هاي دانش آموزان افزوده خواهد شد و هم براي پاسخ گويي به سوالات ارتباط معنايي، تبحّر لازم را كسب خواهند نمود.

در انتهاي درس شانزدهم، داستان خسرو، صفحه ی 119 به بيت زير از «حافظ» مزيّن يافته است :

«بياموزمت كيمياي سعادت  / ز هم صحبت بد جدايي جدايي»

كه قرابت معنایی دارد با :

* اي نيك با بدان منشين هرگز  / خوش نيست وصله، جامه ي ديبا را             پروين اعتصامي

* من نديدم سلامتي ز خسان / گر تو ديدي، سلامِ من برسان                        سنايي

* با مردمِ زشت نام همراه مباش /  كز صحبت ديگدان سياهي خيزد               سعدي

* اندر اين ره، صدهزار ابليس آدم روي هست/ تا هر آدم روي را زنهار كه آدم نشمري!      سنايي

* چون بسي ابليس آدم روي هست  / پس به هر دستي نشايد داد دست             مولوي

* «يار بد بدتر بود از مار بد  /  تا تواني مي گريز از يار بد                   

   مار بد تنها همي بر جان زند  / يار بد بر جان و بر ايمان زند»                                سعدي

* زينهار از قرين بد، زينهار / و قنا رَبّنا عذابَ النّار                                                   سعدي

*  يار بد مار است هين بگريز از او  /  تا نريزد بر تو، زهر آن زشت خو                     مولوي   

* «دوست مشمار، آن كه در نعمت زند  /  لافِ ياري و برادر خواندگي

   دوست آن باشد كه گيرد دستِ دوست  / در پريشان حالي و درماندگي»           سعدي

* با بدان كم نشين كه بد ماني / خوپذير است نفس انساني                                سنايي

* صحبت ابلهان چو ديگ تهيست  /  از درون خالي از برون سيهيست                   سنايي

* همه كار تو باد با عقلا / دور بادي ز صحبت جهلا                                                سنايي

* نازنيني چو تو پاكيزه دل و پاك نهاد / بهتر آن است كه با مردم بد ننشيني        حافظ

* مكن با بدآموز هرگز درنگ  / كه انگور گيرد ز انگور رنگ                                   از نفايس

* هم نشين تو از تو به بايد  /  تا تو را عقل و دين بيفزايد                                    مولوي

* «منشين با بدان كه صحبت بد  /  گر چه پاكي، تو را پليد كند

   آفتابي بدين بزرگي را  / پاره اي ابر ناپديد كند»                                              سنايي 

* «پسر نوح با بدان بنشست   /  خاندان نبوتش گم شد

  سگ اصحاب كهف روزي چند /  پي نيكان گرفت مردم شد»                         سعدي

* هست تنهايي به از ياران بد  / نيك چون با بد نشيند بد شود                           مولوي

* با اهل هنر گوي گريبان بگشا  /  وز نااهلان تمام دامن دركش                       حافظ

* «گر نشیند فرشته ای با دیو / وحشت آموزد و خیانت و ریو [نیرنگ]

   از بدان جز بدی نیاموزی / نکند گرگ پوستین دوزی»                                     سعدی  

* شرف نفس اگر همي خواهي  / با فرومايه قيل و قال مكن                       ابن یمین 

* با فرومايه روزگار مبر /  كز نيِ بوريا شكر نخوري                                       سعدی

* ز ناجنس بگريز اگر آفتاب است / تو را سايه خود بس، اگر يار خواهي

* ای گل، به دستمال هوس پیشگان مرو / مگذار تا ز دست تو این رنگ و بو رود

* اگر خصم جان تو عاقل بود  / به از دوستاري كه غافل بود

* از هم نفسي كه رنج دل خواهي برد / حقّا كه هزار بار تنهايي به

* مصاحب نبايد مگر بهر راحت / چو زو رنج بيني نيايد به كاري

* مكن هم نشيني به هر بدسرشت  / كه دزدد از او طبع تو خوي زشت

* طلب كردم ز دانايان يكي پند  / مرا گفتند: با نادان مپيوند

* صحبت اشرار مايه ي شقاوت است و مخالطتِ اخيار كيمياي سعادت.              كليله و دمنه

* دوستان به زندان به كار آيند كه بر سر سفره همه ي دشمنان، دوست نمايند.    سعدي  

* هر كه با بدان نشيند هرگز روي نيكي نبيند.                                                      سعدي

* هركه با رسوا نشيند عاقبت رسوا شود ؛ تنهايي به ز هم جالس بد              قابوس نامه   

* دوستي جاهل به دوستي خرس ماند.

* با بدان سر مكن كه بد گردي.

ابیاتی که با بیت زیر قرابت معنایی دارند:

«ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد»

درس اوّل ادبیات فارسی سوم دبیرستان (ریاضی و تجربی)

 

* مَن عَرَفَ الله كَلَّ لِسانُه: «كسي كه خدا را شناخت، زبانش كُند شد و توان سخن گفتن نيافت.»

* نالیدن بلبل ز نوآموزی عشق است / هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی           (حزین لاهیجی)

* از نارسيدگي است كه صوفي كند خروش / سيلاب چون به بحر رسد مي شود خاموش (مخلصی نراقی قمی)

* لاف تقرّب مزن به حضرت جانان / زان که خموشند بندگان مقرّب                 (فروغی بسطامی)

* از تن دوست در سرای مجاز / جان برون آید و نیاید راز                              (سنایی)

* کسی را در این بزم ساغر دهند / که داروی بیهوشیش در دهند               (بوستان سعدی)

* و گر سالکی محرم راز گشت / ببندد بر وی در بازگشت                            (بوستان سعدی)   

* کسی ره سوی گنج قارون نبرد / و گر برد، ره باز بیرون نبرد                       (بوستان سعدی)

* هركه را اسرار حق آموختند /  مُهر كردند و دهانش دوختند                         (مولوي)

* محرم این هوش جز بی هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست     (مولوی)

* «آن که شد هم بی خبر هم بی اثر / از میان جمله او دارد خبر

   تا نگردی بی خبر از جسم و جان / کی خبر یابی ز جانان یک زمان»              (منطق الطّیر عطار)

* گوشم به راه، تا که خبر می دهد ز دوست / صاحب خبر بیامد و من بی خبر شدم       (سعدی)

* با هر که خبر گفتم از اوصاف جمیلش / مشتاق چنان شد که چون من بی خبر افتاد    (سعدی)

* عاشقان کشتگان معشوقند / بر نیایید ز کشتگان آواز (سعدی)

* غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست / هر که به میخانه رفت، بی خبر آید           (حافظ)

* در خرابات ز اسرار حقیقت صائب / تا خبر یافتم از بی خبرانم کردند                       (صائب)

* دم نتوان زد به مجلسي كه در آن جا /  مُهر خاموشي زدند بر لب قايل

* مُهر خموشم به دهن چون صدف زدند / تا يافتم ز گوهر اسرار آگهي

ابیاتی که با بیت زیر قرابت معنایی دارند:

«آسمان بار امانت نتوانست کشید / قرعه ی کار به نام من دیوانه زدند»(حافظ)

(ادبیات فارسی دوم دبیرستان- ص 4)

 

* بار امانت چون گران بود و صعب / من سبک از بار گران گم شدم                           (غزلیات عطار)

* نپذرفت آسمان بار امانت / که عاشق بود و ترسید از خطایی                                       (مولوی)

* بر خاک من امانت حق گر نتافتی / من چون مزاج خاک ظلوم و جهولمی                        (مولوی)

* چون امانت های حق را آسمان طاقت نداشت / شمس تبریزی چگونه گستریدش در زمین (مولوی)

* جمال آن امانت کان را فلک نپذرفت / گشتم به اعتمادی کز لطف تست یاری                   (مولوی)

* ای درد که کوه ازو چون ذرّه ست / بر ذرّه گکی چه می گمارید                                      (مولوی)

* «چنین گفت آن عزیز با دیانت / که تا حق عرضه دارست این امانت

   زمین و آسمان زان دررمیده است / که بار عهده ی آن سخت دیده است»                    (اسرارنامه)

* زهی طاقت که تا ما زین امانت /  برون آئیم ناکرده خیانت                                         (الهی نامه)

* غیر انسان کسش نکرد قبول / زان که انسان ظلوم بود و جهول                                 (جامی)

* «من آن ظلوم جهولم که اوّلم گفتی / چه خواهی از ضعفا ای کریم و از جهال

   مرا تحمّل باری چگونه دست دهد / که آسمان و زمین برنتافتند و جبال»                     (سعدی)

* حقا کزین غمان برسد مژده ی امان / گر سالکی به عهد امانت وفا کند                       (حافظ)

* عاشقان زمره ی ارباب امانت باشند / لاجرم چشم گهربار همانست که بود                 (حافظ)

* گر امانت به سلامت ببرم باکی نیست / بیدلی سهل بود گر نبود بی دینی                  (حافظ)

* فلک خمیده نگاهش به من که با تن چون دوک / چگونه بار امانت نشانده اند به دوشم   (شهریار)

* آدمی گر خون بگرید از گرانباری، رواست / کانچه نتوانست بردن آسمان، بر دوش اوست

* آسمان کی می تواند کرد کار عشق را / برنمی آید ز دست شیشه گر آهنگری

* عشق دعوی می کنی، بار بلا بر دوش نِه / نقد خود بر سنگ زن بنگر عیار خویش

* آسمانِ سست پی، مردِ شکوه عشق نیست / رخش می باید که رستم را به میدان آورد

* کریما امانت عرضه دادی، بگریخت کوه، چون است که امانت بهره ی من آمد، تجلّی بر کوه. (خواجه عبدالله انصاری)

* مجموعه ای می بایست از هر دو عالم روحانی و جسمانی که محبّت و بندگی به کمال دارد و هم علم و معرفت به کمال دارد تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سُفت جان کشد. (مرصاد العباد، نجم الدّین رازی – ادبیات فارسی 3 تجربی و ریاضی درس آخر) نكاتي درباره سه رباعي از خيام

ادبیات فارسی سال دوم

 

رباعي اول :

آن قصر كه جمشيد در او جام گرفت

آهو بچه كرد و روبه آرام گرفت

بهرام كه گور مي گرفتي همه عمر

ديدي كه چگونه گور بهرام گرفت

نكته اول : خيام در اين رباعي بي اعتباري دنيا و مرگ را هشدار مي دهد و مي گويد شاهان بزرگي همچون جمشيد (پادشاه پيشدادي شاهنامه)و بهرام گور(پادشاه ساساني )  با آن همه ثروت و جاه و جلال نتوانسته اند از مرگ نجات پيدا كنند .

نكته ي دوم : ارتباط جمشيد با شراب چيست؟ « بسياري از روايات كشف« مي » را به جمشيد نسبت داده اند . صاحب جوامع الحكايات آورده است كه چون انگور فاسد شد ،آب آن را گرفتند تا شايد از آن آب بتوان در مدتي زياد استفاده كرد . پس از مدتي آب تلخ شد و جمشيد پنداشت كه زهر شده است و آن را در خمره اي كرد و سرش ببست . اتفاقا ً يكي از كنيزان او را مرضي سخت در رسيد و طاقتش طاق شد و به منظور خودكشي قدحي از آن بخورد و اهتزازي در وي پديد آمد و لذتي عظيم يافت و درد كمتر شد . آن حال با جمشيد بگفتند و او نيز از آن بخورد و در بيشتر امراض به كار گرفت و آن را «شاه دارو» نام نهاد زيرا كه سبب شفا مي شد»

نكته ي سوم : « گور» در مصراع چهارم به دو معني آمده است (ايهام دارد ) :1- قبر 2- گورخر .

در فرجام كار بهرام گور در هفت پيكر نظامي (تصحيح برات زنجاني ،صص 173-177)مي خوانيم كه وي در دشت گورخري مي بيند . او را تعقيب مي كند گورخر وارد غاري مي شود بهرام هم به دنبال او . آن گاه ديگر كسي بهرام را نمي بيند .

نظامي در باب وي مي فرمايد:

گرچه پاي هزار گور شكست

آخر از پاي مال گور نرست

خانه ي خاكدان دو در دارد

تا يكي را برد دگر آرد

نكته ي چهارم :در بيت دوم آرايه عكس وجود دارد :(1- بهرام گور مي گرفت 2- گور بهرام مي گرفت ).

نكته ي پنجم : مفهوم اين رباعي را مي توان در ابيات زير ديد :

آن قصر كه بر چرخ همي زد پهلو

بر درگه او شهان نهادندي رو

ديديم كه بر كنگره اش فاخته اي

بنشسته همي گفت كه كوكو كوكو (خیام) 

 و:

آن جا كه بود آن دلستان، با دوستان در بوستان

شد گرگ و روبه را مكان، شد گور و كركس را وطن

كاخي كه ديدم چون ارم ، خرم تر از روي صنم

ديوار او بينم به خم ، ماننده ي پشت شمن (امير معزي)

و :

 كمند صيد بهرامي بيفكن جام جم برگير

كه من پيمودم اين صحرا نه بهرام است و نه گورش

(حافظ)

 

رباعي دوم :

برخيز و مخور غم جهان گذران

بنشين و دمي به شادماني گذران

در طبع جهان اگر وفايي بودي

نوبت به تو خود نيامدي از دگران

نكته ي اول : پيام رباعي ، بي وفايي و بي اعتباري دنيا و دعوت به شادي است . در روضه خلد مجد خوافي (ص 111) آمده است كه «روزي بهلول ديوانه به نزديك هارون درآمد . او را متفكر ديد . گفت: موجب چيست؟ گفت: تفكر بي وفايي دنيا مي كنم . گفت : تو را اين فكر نمي بايد كرد . اگر جهان را وفايي بودي هرگز پادشاهي به تو نرسيدي .»

«بي وفايي دنيا» در ادب فارسي به صورت هاي گوناگون به تصوير كشيده شده است . خواجوآن را پيرزن عشوه گر مي داند :

دل در اين پيرزن عشوه گر دهر مبند

كاين عروسي است كه در عقد بسي داماد است

حافظ نيز مي فرمايد:

مجو درستي عهد از جهان سست نهاد

كه اين عجوزه عروس هزار داماد است

نكته ي دوم: در بيت اول اين رباعي آرايه هاي تضاد (ميان برخيز و بنشين ) و جناس تام (ميان گذران مصراع اول در معني گذرنده و گذران مصراع دوم در معني سپري كن )بسيار خوش نشسته است .

 

رباعي سوم :

آنان كه محيط فضل و آداب شدند

در جمع كمال شمع اصحاب شدند

ره زين شب تاريك نبردند برون

گفتند فسانه اي و در خواب شدند

نكته ي اول : مفهوم رباعي ،ناشناخته بودن راز هستي است

نكته ي دوم :حافظ به كرات در اين مضمون سروده است :

چيست اين سقف بلند ساده ي بسار نقش

زين معما هيچ دانا در جهان آگاه نيست

و:

حديث از مطرب و مي گو و راز دهر كمتر جو

كه كس نگشود و نگشايد به حكمت اين معما را

و:

برو اي زاهد خودبين كه ز چشم من وتو

راز اين پرده نهان است و نهان خواهد بود

 

+ نویسنده در جمعه چهارم اردیبهشت 1388 |

«به نام خداوند جان و خرد»

       زبان و ادبیّات فارسی (1)             

 

1- در مصراع «مُقبل آن کز خدای گیرد پشت» معنی واژه ی «مُقبل» چیست؟

    1) خوشحال                  2) خوش سخن          3) خوش بخت          4) خوش بین          

 

2- معنی واژه ی مشخّص شده در کدام گزینه، نادرست است؟

    1) جهد کن که اگر چه اصیل و گوهری باشی گوهر تن نیز داری. (نژاده)

    2) مرا مشّاطه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند. (آرایشگر)    

    3) در برابر گستاخ و مغرور، زانوی دنائت خم نکنم. (کم همّتی)

    4) من با تبختر گفتم: هر کدام جداگانه به او هدیه می دهیم . (خجالت)

 

3- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟

    1) بغض و کینه- صفاهت و نادانی- هور و ماه

    2) نعت و منقبت- ابتر و ناقص- لغو و بیهوده

    3) آمیخته و عجین- خار مغیلان- سرمنزل غایی

    4) نسیان و غفلت- قیافه ی عبوس- غمین و محزون  

    

4- نام پدیدآورنده ی کدام اثر، درست ذکر نشده است؟

    1) هفت پیکر: نظامی گنجوی                       2) ریشه در ابر: قیصر امین پور

    3) برخورد اندیشه ها: جواد حدیدی                4) با کاروان حلّه: عبدالحسین زرّین کوب

 

5- کلمات کدام گزینه برای پُر کردن جاهای خالی عبارت زیر، مناسب است؟

  «......... تصویر ناکامی اشخاص برجسته است و .......... کوششی است برای نشان دادن شکل عادی زندگی با همه ی تضادها و تعارض های آن.»                                                                                    

    1) درام- تراژدی        2) درام- کمدی            3) تراژدی- کمدی          4) تراژدی- درام

 

6- کدام قالب شعری برای سرودن داستان ها و مطالب طولانی مناسب است؟

   1) مثنوی                 2) قطعه                    3) غزل                     4) قصیده

 

7- آیه ی «أفرَأیتَ مَن اتّخذ إلهَهُ هَواهُ» با کدام گزینه ارتباط معنایی دارد؟

   1) منشین با بدان که صحبت بد               گر چه پاکی تو را پلید کند

   2) تو به کز توانایی خویش گویی            چه می پرسی از دوره ی ناتوانی

   3) هر آن سرگرانی که من کردم اوّل        جهان کرد از آن بیشتر سرگرانی

   4) مبر طاعت نفس شهوت پرست            که هر ساعتش قبله ای دیگر است

 

8- «خرامان بشد سوی آب روان       چنان چون شده باز جوید روان» یعنی، شاد و خرامان به طرف آب جاری راه افتاد ...                                                                                                           

   1) هم چون آب راکدی که دوباره جاری شده باشد.     2) هم چنان که کسی از نیمه راه دوباره بازگردد.

   3) مانند مرده ای که دوباره زنده شده باشد.            4) مثل آن تشنه ای که به آب زلال رسیده باشد.

 

9- معنی و مفهوم بیت «چون رایت عشق آن جهانگیر      شد چون مهِ لیلی آسمان گیر» چیست؟

   1) وقتی که آوازه ی عشق مجنون چون زیبایی لیلی در جهان پیچید.

   2) هنگامی که چهره ی ماه گونه ی لیلی در تاریکی شبانه از نظرها دور گشت.

   3) زمانی که شهرت عشق ورزی مجنون در همه جا پیچید، چهره ی لیلی از این خبر خندان شد.

   4) لحظه ای که رقیب توانگر مجنون از دور پیدا شد، چهره ی با طراوت لیلی افسرده گشت.

 

10- مصراع دوم بیت زیر در کدام گزینه آمده است؟

   «گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کُشت           ...................................»

   1) گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید              2) گفتا تو بندگی کن کاو بنده پرور آید

   3) گفتا ز خوب رویان این کار کمتر آید         4) گفتا خنک نسیمی کز کوی دلبر آید

 

11- عبارت «به شکل هایی از زبان گفته می شود که علاوه بر تلفّظ ، در انتخاب کلمات و قواعد دستوری نیز با هم فرق دارند» توضیح کدام گزینه است؟

   1) گویش                   2) لهجه              3) گونه                   4) لحن

 

12- کدام گزینه درباره ی زبان شناسی جدید درست نیست؟

   1) زبان را به قصد شناختن خودِ آن مطالعه نمی کند.

   2) فقط به کشف واقعیات زبان می پردازد.

   3) علمی است جدید که از آغاز قرن بیستم شروع شده است.

   4) آن را به نام زبان شناسی همگانی یا ساخت گرا نیز می شناسند.

 

13- عام ترین و صمیمانه ترین نوع نوشتن کدام است؟

   1) زندگی نامه نویسی    2) نامه نگاری      3) خاطره نویسی        4) داستان نویسی

 

14- پیش از کلمه ی «یعنی» در عبارت زیر، کدام نشانه ی نگارشی را باید به کار بُرد؟

   «گل ها با دلربایی به ما خیره می شوند یعنی، قدرت خدا را در ما بنگرید.»

   1) دو نقطه ( : )         2) ویرگول ( ، )     3) خط فاصله ( _ )     4) نقطه ویرگول ( ؛ )

 

 

15- در کدام گزینه، خطا و نقص نگارشی، مشاهده نمی شود؟

    1) شخصاً از او برای همکاری دعوت کردم.

    2) آیا چگونه می توانیم بر سرعت مطالعه ی خود بیفزاییم؟

    3) نوع بیماری پس از آزمایشات متعدّد، شناخته شد.

    4) پروین اعتصامی شاعره ی متعهّد و برجسته ی ایران است.

 

16- اجزای کدام گزینه با سایر گزینه ها متفاوت است؟

   1) متصدّی موزه جوانی بود سی ساله.

   2) زندگی چیست؟

   3) مرغان دریایی پریده بودند.

   4) کودکان داوطلب فروش نشریه ی نسیم شمال می شدند.

 

17- زمان فعل های «می نشیند، گفته اند، خریده بودی» به ترتیب در کدام گزینه آمده است؟

    1) مضارع التزامی- ماضی التزامی- ماضی بعید                       

    2) مضارع اخباری- ماضی نقلی- ماضی بعید                                                       

    3) مضارع اخباری- ماضی التزامی- ماضی استمراری

    4) مضارع التزامی- ماضی نقلی- ماضی استمراری

 

18- با توجّــه به جملــه ی «گلستان را باید یکی از شاهکارهای نثـر فارسی خواند» کدام گزینـه، ویژگی های کلمه ی «گلستان» را بیان می کند؟                                                                                       

    1) اسم ناشناس- خاص- مشتق                      2) اسم ناشناس- عام- مرکّب

    3) اسم شناس- عام- مرکّب                          4) اسم شناس- خاص- مشتق

 

19- در کدام گزینه، صفت فاعلی وجود دارد؟

    1) پوشیدنی              2) شنوا                    3) آسمانی            4) خورده

 

20- در عبارت «شاهنامه ی فردوسی کتاب جذّاب، خواندنی و آموزنده ای است» کدام یک از وابسته های پسین اسم وجود ندارد؟                                                                                                      

    1) صفت نسبی          2) مضاف الیه             3) صفت فاعلی      4) صفت بیانی ساده

 

+ نویسنده در جمعه بیست و هشتم فروردین 1388 |

هفت خوان رستم

خوان اوّل: بيشه شير

 رستم براي رها کردن کي کاوس از بند ديوان بر رخش نشست و بشتاب رو براه گذاشت. رخش شب و روز مي تاخت و رستم دو روزه راه را به يک روز مي بريد، تا آنکه رستم گرسنه شد و تنش جويان خورش گرديد. دشتي برگور پديدار شد. رستم پي بر رخش فشرد و کمند انداخت و گوري را به بند در آورد. با پيکان تير آتشي برافروخت و گور را بريان کرد و بخورد. آنگاه لگام از سر رخش باز کرد و او را بچرا رها ساخت و خود به نيستاني که نزديک بود درآمد و آنرا بستر خواب ساخت و جاي بيم را ايمن گمان برد و بخفت و برآسود.

 اما آن نيستان بيشه شير بود. چون پاسي از شب گذشت شير درنده به کنام خود باز آمد. پيلتن را بر بستر ني خفته و رخش را در کنار او چمان ديد. با خود گفت نخست بايد اسب را بشکنم و آنگاه سوار را بدرم. پس دمان بسوي رخش حمله برد. رخش چون آتش بجوشيد و دودست را برآورد و بر سر شير زد و دندان بر پشت او فرو برد. چندان شير را برخاک زد تا وي را ناتوان کرد و از هم دريد.

 رستم بيدار شد، ديد شير دمان را رخش از پاي درآورده. گفت «اي رخش ناهوشيار، که گفت که تو با شير کارزار کني؟ اگر بدست شير کشته مي شدي من اين خود و کمند و کمان وگرز و تيغ و ببر بيان را چگونه پياده به مازندران مي کشيدم؟»

 اين بگفت و دوباره بخفت و تا بامداد برآسود.

 خوان دوم: بيابان بي آب

 چون خورشيد سر از کوه برزد تهمتن برخاست و تن رخش را تيمار کرد و زين بروي گذاشت و روي براه آورد. چون زماني راه سپرد بياباني بي آب و سوزان پيش آمد. گرماي راه چنان بود که اگر مرغ برآن مي گذشت بريان مي شد. زبان رستم چاک چاک شد و تن رخش از تاب رفت. رستم پياده شد و ژوبين در دست چون مستان راه مي پيمود. بيابان دراز و گرما زورمند و چاره ناپيدا بود. رستم بستوه آمد و روي به آسمان کرد و گفت «اي داور دادگر، رنج و آسايش همه از توست. اگر از رنج من خشنودي رنج من بسيار شد. من اين رنج را برخود خريدم مگر کردگار، شاه کاوس را زنهار دهد و ايرانيان را از چنگال ديو برهاند که همه پرستندگان و بندگان يزدان اند. من جان و تن در راه رهائي آنان گذاشتم. تو که دادگري و ستم ديدگان را در سختي ياوري کار مرا مگردان و رنج مرا بباد مده. مرا دستگيري کن و دل زال پير را بر من مسوزان.»

هم چنان مي رفت و با جهان آفرين در نيايش بود، اما روزنه اميدي پديدار نبود و هردم توانش کاسته تر مي شد. مرگ را در نظر آورد و بدريغ با خود گفت «اگر کارم با لشکري مي افتاد شيروار به پيکار آنان مي رفتم و به يک حمله آنان را نابود مي ساختم. اگر کوه پيش مي آمد بگرز گران کوه را فرو مي کوفتم و پست مي کردم و اگر رود جيحون برمن  
مي غريد به نيروي خداداد در خاکش فرو مي بردم. ولي با راه دراز و بي آب و گرماي سوزان دليري و مردي چه سود دارد و مرگي را که چنين روي آرد چه چاره مي توان کرد؟»

درين سخن بود که تن پيلوارش از رنج راه و تشنگي سست و نزار شد و ناتوان برخاک گرم افتاد. ناگاه ديد ميشي از کنار او گذشت. از ديدن ميش اميدي در دل رستم پديد آمد و انديشيد که ميش بايد آبشخوري نزديک داشته باشد. نيرو کرد و از جاي برخاست و در پي ميش براه افتاد. ميش وي را بکنار چشمه اي رهنمون شد. رستم دانست که اين ياوري از جهان آفرين به وي رسيده است. بر ميش آفرين خواند و از آب پاک نوشيد و سيراب شد. آنگاه زين از رخش جدا کرد و ويرا در آب چشمه شست و تيمار کرد و سپس در پي خورش بشکار گور رفت. گوري را بريان ساخت و بخورد و آهنگ خواب کرد. پيش از خواب رو به رخش کرد و گفت «مبادا تا من خفته ام با کسي بستيزي و با شير و ديو پيکار کني. اگر دشمني پيش آمد نزد من بتاز و مرا آگاه کن.»

خوان سوم: جنگ با اژدها

رخش تا نيمه شب در چرا بود. اما دشتي که رستم برآن خفته بود آرامگاه اژدهائي بود که از بيمش شير و پيل و ديو ياراي گذشتن برآن دشت نداشتند. چون اژدها به آرامگاه خود باز آمد رستم را خفته و رخش را در چرا ديد. درشگفت ماند که چگونه کسي بخود دل داده و برآن دشت گذشته. دمان رو بسوي رخش گذاشت.

 رخش بي درنگ ببالين رستم تاخت و رسم روئين برخاک کوفت و دم افشاند و شيهه زد. رستم از خواب جست و انديشه پيکار در سرش دويد. اما اژدها ناگهان به افسون ناپديد شد. رستم گرد خود به بيابان نظر کرد و چيزي نديد. با رخش تند شد که چرا وي را از خواب باز داشته است و دوباره سر ببالين گذاشت و بخواب رفت. اژدها باز از تاريکي بيرون آمد. رخش باز بسوي رستم تاخت و سم برزمين کوفت و خاک برافشاند. رستم بيدار شد و بر بيابان نگه کرد و باز چيزي نديد. دژم شد و به رخش گفت «درين شب تيره انديشه خواب نداري و مرا نيز بيدار مي خواهي. اگر اين بار مرا از خواب باز داري سرت را بشمشير تيز از تن جدا مي کنم و خود پياده به مازندران مي روم. گفتم اگر دشمني پيش آمد با وي مستيز و کار را بمن واگذار. نگفتم مرا بي خواب کن. زنهار تا ديگر مرا از خواب برنيانگيزي.»

 سوم بار اژدهاي غرّال پديدار شد و از دم آتش فرو ريخت. رخش از چراگاه بيرون دويد اما از بيم رستم و اژدها 
نمي دانست چه کند که اژدها زورمند و رستم تيز خشم بود.

 سرانجام مهر رستم او را ببالين تهمتن کشيد. چون باد پيش رستم تاخت و خروشيد و جوشيد و زمين را بسم خود چاک کرد. رستم از خواب خوش برجست و با رخش برآشفت. اما جهان آفرين چنان کرد که اين بار زمين از پنهان ساختن اژدها سرباز زد. در تيرگي شب چشم رستم به اژدها افتاد. تيغ از نيام کشيد و چون ابر بهار غريد و بسوي اژدها تاخت و گفت «نامت چيست، که جهان برتو سرآمد. مي خواهم که بي نام بدست من کشته نشوي.»

 اژدها غرّيد و گفت «عقاب را ياراي پريدن براين دشت نيست و ستاره اين زمين را بخواب نمي بيند. تو جان بدست مرگ سپردي که پا درين دشت گذاشتي. نامت چيست؟ جاي آن است که مادر برتو بگريد.» تهمتن گفت «من رستم دستان از خاندان نيرمم و بتنهائي لشکري کينه ورم. باش تا دستبرد مردان را ببيني.» اين بگفت و به اژدها حمله برد. اژدها زورمند بود و چنان با تهمتن درآويخت که گوئي پيروز خواهد شد. رخش چون چنين ديد ناگاه برجست و دندان در تن اژدها فرو برد و پوست او را چون شير از هم بردريد. رستم از رخش خيره ماند. تيغ برکشيد و سر از تن اژدها جدا کرد. رودي از خون بر زمين فرو ريخت و تن اژدها چون لخت کوهي بي جان برزمين افتاد. رستم جهان آفرين را ياد کرد و سپاس گفت و در آب رفت و سرو تن بشست و بر رخش نشست و باز رو براه نهاد.

خوان چهارم: زن جادو

 رستم پويان در راه دراز مي راند تا آنکه به چشمه ساري رسيد پرگل و گياه و فرح بخش. خواني آراسته درکنار چشمه گسترده بود و بره اي بريان با ديگر خوردني ها درآن جاي داشت. جامي زرين پر از باده نيز درکنار خوان ديد. رستم شاد شد و بي خبر از آنکه اين خوان ديوان است فرود آمد و برخوان نشست و جام باده را نيز نوش کرد. سازي در کنار جام بود. آنرا برگرفت و سرودي نغز در وصف زندگي خويش خواندن گرفت:

که آوازه بدنشان رستم است /که ازروز شاديش بهره کم است

 همه جاي جنگ است ميدان اوي/ بيابان و کوه است بستان اوي

 همه جنگ با ديو و نر اژدها/ زديو و بيابان نيابد رها

 مي وجام و بو يا گل ومرغزار/ نگردست بخشش مرا روزگار

 هميشه به جنگ نهنگ اندرم/ دگربا پلنگان به جنگ اندرم

 آواز رستم ساز وي بگوش پيرزن جادو رسيد. بي درنگ خود را در صورت زن جوان زيبائي بياراست و پر از رنگ و بوي نزد رستم خراميد. رستم از ديدار وي شاد شد و براو آفرين خواند و يزدانِ را بسپاس اين ديدار نيايش گرفت. چون نام يزدان بر زبان رستم گذشت ناگاه چهره زن جادو دگرگونه شد و صورت سياه اهريمني اش پديدار گرديد. رستم تيز در او نگاه کرد و دريافت که زني جادوست. زن جادو خواست بگريزد. اما رستم کمند انداخت و سر او را سبک خواست بگريزد. اما رستم کمند انداخت و سر او را سبک به بند آورد. ديد گنده پيري پر آژنگ و پر نيرنگ است. خنجر از کمر گشود و او را از ميان بدو نيمه کرد.

خوان پنجم: جنگ با اولاد

 رستم از آنجا باز راه دراز را در پيش گرفت و تا شب ميرفت و شب تيره را نيز همه ره سپرد. بامداد بسرزميني سبز و خرّم و پرآب رسيد. همه شب رانده بود و از سختي راه جامه اش به خوي آغشته بود و به آسايش نياز داشت. ببر بيان را از تن بدر کرد و خود از سر برداشت و هردو را در آفتاب نهاد و چون خشک شد دوباره پوشيد و لگام از سر رخش برداشت و او را در سبزه زار رها کرد و بستري از گياه ساخت و سپر را زير سر و تيغ را کنار خويش گذاشت و در خواب رفت.

دشتبان چون رخش را در سبزه زار ديد خشم گرفت و دمان پيش دويد و چوبي گرم بر پاي رخش کوفت و چون تهمتن از خواب بيدار شد به او گفت «اي اهرمن، چرا اسب خود را در کشتزار رها کردي و از رنج من برگرفتي؟» رستم از گفتار او تيز شد و برجست و دو گوش دشتبان را بدست گرفت و بيفشرد و بي آنکه سخني بگويد از بن برکند.

دشتبان فرياد کنان گوش هاي خود را برگرفت و با سر و دست پر از خون نزد "اولاد" شتافت که درآن سامان سالار و پهلوان بود. خروش برآورد که مردي غول پيکر با جوشن پلنگينه و خود آهنين چون اژدها بر سبزه خفته بود و اسب خود را در کشتزار رها کرده بود. رفتم تا اسب او را برانم برجست و دو گوش مرا چنين برکند. اولاد با پهلوانان خود آهنگ شکار داشت. عنان را بسوي رستم پيچيد تا وي را کيفر کند.

 اولاد و لشکرش نزديک رستم رسيدند. تهمتن بر رخش برآمد و تيغ در دست گرفت و چون ابر غرّنده رو بسوي اولاد گذاشت. چون فراز يکديگر رسيدند اولاد بانگ برآورد که «کيستي و نام تو چيست و پادشاهت کيست؟ چرا گوش اين دشتبان را کنده اي و اسب خود را در کشتزار رها کرده اي. هم اکنون جهان را بر تو سياه مي کنم وکلاه ترا به خاک مي رسانم.»

 رستم گفت «نام من ابر است، اگر ابر چنگال شير داشته باشد و بجاي باران تيغ و نيزه ببارد. نام من اگر بگوشت برسد خونت خواهد فسرد. پيداست که مادرت ترا براي کفن زاده است.» اين بگفت و تيغ آبدار را از نيام بيرون کشيد و چون شيري که در ميان رمه افتد درميان پهلوانان اولاد افتاد. بهر زخم شمشير دو سر از تن جدا مي کرد. به اندک زماني لشکر اولاد پراگنده و گريزان شد و رستم کمند بر بازو چون پيل دژم در پي ايشان مي تاخت. چون رخش به اولاد نزديک شد رستم کمند کياني را پرتاب کرد و سر پهلوان را در کمند آورد. او را از اسب به زير کشيد و دو دستش را بست و خود بر رخش سوار شد. آنگاه به اولاد گفت «جان تو در دست منست. اگر راستي پيشه کني و جاي ديو سفيد و پولاد غندي را بمن بنمائي و بگوئي کاوس شاه کجا در بند است از من نيکي خواهي ديد و چون تاج و تخت را به گرز گران از شاه مازندران بگيرم ترا برين مرز و بوم پادشاه مي کنم. اما اگر کژي و ناراستي پيش گيري رود خون از جشمانت روان خواهم کرد.»

اولاد گفت «اي دلير، مغزت را از خشم بپرداز و جان مرا برمن ببخش. من رهنمون تو خواهم بود و خانه ديوان و جايگاه کاوس را يک يک بتو خواهم نمود. از اينجا تا نزد کاوس شاه صد فرسنگ است و از آنجا تا جايگاه ديوان صد فرسنگ ديگر است، همه راهي دشوار. از ديوان دوازده هزار پاسبان ايرانيان اند. بيد و سنجه سالار ديوان اند و پولاد غندي سپهدار ايشان است. سر همه نرّه ديوان ديو سفيد است که پيکري چون کوه دارد و همه از بيمش لرزان اند. تو با چنين برز و بالا و دست و عنان و با چنبن گرز و سنان شايسته نيست با ديو سفيد درآويزي و جان خود را در بيم بيندازي. چون از جايگاه ديوان بگذري دشت سنگلاخ است که آهو را نيز ياراي دويدن برآن نيست. پس از آن رودي پرآب است که دو فرسنگ پهنا دارد و از نره ديوان "کنارنگ" نگهبان آن است. آنسوي رود سرزمين «بزگوشان» و «نرم پايان» تا سيصد فرسنگ گسترده است و از آن پس تا شاه نشين مازندران باز فرسنگ هاي دراز و دشوار در پيش است. شاه مازندران را هزاران هزاران سوار است، همه با سلاح و آراسته. تنها هزارو دويست پيل جنگي دارد. تو تنهائي و اگر از پولاد هم باشي ميسائي.»

 رستم خنديد و گفت «تو انديشه مدار و تنها راه را بمن بنماي.

ببيني کزين يک تن پيلتن /چه آيد بدان نامدار انجمن

 به نيروي يزدان پيروزگر/ به بخت و به شمشير و تير و هنر

 چو نبينند تاو برو يال من/ به جنگ اندرون زخم کوپال من

بدرّد پي و پوستشان ازنهيب/ عنان را ندانند باز از رکيب

 اکنون بشتاب و مرا به جايگاه کاوس رهبري کن.»

 رستم و اولاد شب و روز مي تاختند تا بدامنه کوه اسپروز، آنجا که کاوس با ديوان بنرد کرده و از ديوان آسيب ديده بود، رسيدند.

 خوان ششم: جنگ با ارژنگ ديو

 چون نيمه اي از شب گذشت از سوي مازندران خروش برآمد و به هرگوشه شمعي روشن شد و آتش افروخته گرديد. تهمتن از اولاد پرسيد «آنجا که از چپ و راست آتش افروخته شد کجاست؟» اولاد گفت «آنجا آغاز کشور مازندران است و ديوان نگهبان درآن جاي دارند و آنجا که درختي سر به آسمان کشيده خيمه ارژنگ ديو است که هر زمان بانگ و غريو برمي آورد.»

 رستم چون از جايگاه ارژنگ ديو آگاه شد برآسود و بخفت. چون بامداد برآمد اولاد را بردرخت بست وگرز نياي خود سام را برگرفت و مغفر خسروي را بر سرگذاشت و رو به خيمه ارژنگ ديو آورد. چون بميان لشکر و نزديک خيمه رسيد چنان نعره اي برکشيد که گوئي کوه و دريا از هم دريده شد. ارژنگ ديو چون آن غريو را شنيد از خيمه بيرون جست. رستم چون چشمش بروي افتاد در زمان رخش را برانگيخت و چون برق براو فرود آمد و سرو گوش و يال او را دلير بگرفت و بيک ضربت سر از تن او جدا کرد و سرکنده و پرخون او را در ميان لشکر انداخت. ديوان چون سر ارژنگ را چنان ديدند و يال و کوپال رستم را بچشم آوردند دل در برشان بلرزه افتاد و هراس در جانشان نشست و رو بگريز نهادند. چنان شد که پدر بر پسر در گريز پيشي مي گرفت. تهمتن شمشير برکشيد و در ميان ديوان افتاد و زمين را از ايشان پاک کرد و چون خورشيد از نيمروز بگشت دمان به کوه اسپروز بازگشت.

 رسيدن رستم نزد کي کاوس

آنگاه رستم کمند از اولاد برگرفت و او را از درخت باز کرد و گفت «اکنون جايگاه کاوس شاه را بمن بنما.» اولاد دوان در پيش رخش براه افتاد و رستم در پي او بسوي زندان ايرانيان تاخت.

 چون رستم به جايگاه ايرانيان رسيد رخش خروشي چون رعد برآورد. بانگ رخش بگوش کاوس رسيد و دلش شگفته شد و آغاز و انجام کار را دريافت و رو به لشکر کرد و گفت «خروش رخش بگوشم رسيد و روانم تازه شد. اين همان خروش است که رخش هنگام رزم پدرم کي قباد با ترکان برکشيد.» اما لشکر ايران از نوميدي گفتند کاوس بيهوده  مي گويد و از گزند اين بندهوش و خرد از سرش بدر رفته و گوئي در خواب سخن مي گويد. بخت از ما گشته است و از اين بند رهائي نخواهيم يافت.

در اين سخن بودند که تهمتن فرود آمد. غوغا در ميان ايرانيان افتاد و بزرگان و سرداران ايران چون طوس و گودرز و گيو و گستهم و شيدوش و بهرام او را در ميان گرفتند. رستم کاوس را نماز برد و از رنج هاي دراز که بروي گذشته بود پرسيد. کاوس وي را درآغوش گرفت و از زال زر و رنج و سختي راه جويا شد.

 آنگاه کي کاوس روي به رستم کرد و گفت «بايد هشيار بود و رخش را از ديوان نهان داشت. اگر ديو سفيد آگاه شود که تهمتن ارژنگ ديو را از پاي درآورده و به ايرانيان رسيده ديوان همه انجمن خواهند شد و رنج هاي تو را برباد خواهند داد. تو بايد باز تن و تيغ و تير خود را برنج بيفکني و رو بسوي ديو سفيد گذاري، مگر بياري يزدان بر او دست يابي و جان ما را از رنج برهاني که پشت و پناه ديوان اوست. از اينجا تا جايگاه ديو سفيد از هفت کوه گذر بايد کرد. در هرگذاري نرّه ديوان جنگ آزما و پرخاشجوي آماده نبرد ايستاده اند. تخت ديو سفيد در اندرون غاري است. اگر او را تباه کني پشت ديوان را شکسته اي. سپاه ما درين بند رنج بسيار برده است و من از تيرگي ديدگان بجان آمده ام. پزشگان چاره اين تيرگي را خون دل و مغز ديو سفيد شمرده اند و پزشگي فرزانه مرا گفته است که چون سه قطره از خون ديو سفيد را در چشم بچکانم تيرگي آن يکسر پاک خواهد شد.»

 رستم گفت «من آهنگ ديو سفيد مي کنم. شما هشيار باشيد که اين ديو ديوي زورمند و افسونگر است و لشکري فراوان از ديوان دارد. اگر به پشت من خم آورد شما تا ديرگاه در بند خواهيد ماند. اما اگر يزدان يار من باشد و او را بشکنم مرز و بوم ايران را دوباره باز خواهيم يافت.»

خوان هفتم: جنگ با ديو سفيد

آنگاه رستم بر رخش نشست و اولاد را نيز با خود برداشت و چون باد رو بکوهي که ديو سفيد در آن بود گذاشت. هفت کوهي را که در ميان بود بشتاب در نورديد و سرانجام به نزديک غار ديو سفيد رسيد. گروهي انبوه از نرّه ديوان را پاسدار آن ديد. به اولاد گفت «تاکنون از تو جز راستي نديده ام و همه جا بدرستي رهنمون من بوده اي. اکنون بايد بمن بگوئي که راز دست يافتن بر ديو سفيد چيست؟»

 اولاد گفت «چاره آنست که درنگ کني تا آفتاب برآيد. چون آفتاب برآيد و گرم شود خواب بر ديوان چيره مي شود و تو ازين همه نرّه ديوان جز چند تن ديوان پاسبان را بيدار نخواهي يافت. آنگاه بايد که با ديو سفيد درآويزي. اگر جهان آفرين يار تو باشد بروي پيروز خواهي شد.»

 رستم پديرفت و درنگ کرد تا آفتاب برآمد و ديوان سست شدند و درخواب رفتند. آنگاه اولاد را با کمندي استوار بست و خود شمشير را چون نهنگ بلا از نيام بيرون کشيد و چون رعد غرّيد و از جهان آفرين ياد کرد و در ميان ديوان افتاد سر ديوان چپ و راست به زخم تيغش برخاک مي افتاد و کسي را ياراي برابري با او نبود. تا آنکه بکنار غار ديو سفيد رسيد. غاري چون دوزخ سياه ديد که سراسر آنرا غولي خفته چون کوه پر کرده بود. تني چون شبه سياه و روئي چون شير سفيد داشت. رستم چون ديو سفيد را خفته يافت به کشتن وي شتاب نکرد. غرّشي چون پلنگ برکشيد و بسوي ديو تاخت. ديو سفيد بيدار شد و برجست و سنگ آسيائي را از کنار خود در ربود و درچنگ گرفت و مانند کوهي دمان آهنگ رستم کرد. رستم چون شير ژيان برآشفت و تيغ برکشيد و سخت بر پيکر ديو کوفت و به نيروئي شگفت يک پا و يک دست از پيکر ديو را جدا کرد و بينداخت. ديو سفيد چون پيل دژم بهم برآمد و بريده اندام و خون آلود با رستم درآويخت.

 غار از پيکار ديو و تهمتن پرشور شد. دور زورمند بر يکديگر مي زدند و گوشت از تن هم جدا مي کردند. خاک غار بخون دو پيکارگر آغشته شد. رستم در دل مي گفت که اگر يک امروز ازين نبرد جان بدر ببرم ديگر مرگ برمن دست نخواهد يافت و ديو با خود مي گفت که اگر يک امروز با پوست و پاي بريده از چنگ اين اژدها رهائي يابم ديگر روي به هيچکس نخواهم نمود. هم چنان پيکار مي کردند و جوي خون از تن ها روان بود. سرانجام رستم دلاور برآشفت و بخود پيچيد و چنگ زد و چون نرّه شيري ديو سفيد را از زمين برداشت و بگردن درآورد و سخت برزمين کوفت و آنگاه بي درنگ خنجر برکشيد و پهلوي او را بردريد و جگر او را از سينه بيرون کشيد. ديو سفيد چون کوه بيجان کشته برخاک افتاد.

 رستم از غار خون بار بيرون آمد و بند از اولاد بگشاد و جگر ديو را بوي سپرد و آنگاه با هم رو بسوي جايگاه کاوس نهادند.

اولاد از دليري و پيروزي رستم خيره ماند و گفت «اي نره شير، جهان را به زير تيغ خود آوردي و ديوان را پست کردي. ياد داري که بمن نويد دادي که چون پيروز شوي مازندران را بمن بسپاري؟ اکنون هنگام آنست که پيمان خود را چنانکه از پهلوانان درخور است بجاي آري.»

 رستم گفت «آري، مازندران را سراسر بتو خواهم سپرد. اما هنوز کاري دشوار در پيش است. شاه مازندران هنوز برتخت است و هزاران هزار ديوان جادو پاسبان وي اند. بايد نخست او را از تخت بزير آورم و در بند کنم و آنگاه مازندران را به تو واگذارم و ترا بي نيازي دهم.»

 بينا شدن کي کاوس

از آنسوي کيکاوس و بزرگان ايران چشم براه رستم دوخته بودند تاکي به پيروزي از رزم باز آيد و آنان را برهاند. تا آنکه مژده رسيد رستم به ظفر باز گشته است. از ايرانيان فغان شادي برآمد و همه ستايش کنان پيش دويدند و برتهمتن آفرين خواندند. رستم به کي کاوس گفت «اي شاه، اکنون هنگام آنست که شادي و رامش کني که جگرگاه ديو سفيد را دريدم و جگرش را بيرون کشيدم و نزد تو آوردم.»

 کي کاوس شادي کرد و بر او آفرين خواند و گفت « آفرين برمادري که فرزندي چون تو زاد و پدري که دليري چون تو پديد آورد، که زمانه دلاوري چون تو نديده است. بخت من از همه فرخ تر است که پهلوان شير افگني چون تو فرمانبردار من است. اکنون هنگام آنست که خون جگر ديو را در چشم من بريزي تا مگر ديده ام روشن شود و روي ترا باز بينم.»

 چنان کردند و ناگاه چشمان کاوس روشن شد. بانگ شادي برخاست. کي کاوس برتخت عاج برآمد و تاج کياني را بر سر گذاشت و با بزرگان و نامداران ايران چون طوس و گودرز و گيو فريبرز و رهام و گرگين و بهرام و نيو به شادي و رامش نشستند و تا يک هفته با رود و مي دمساز بودند. هشتم روز همه آماده پيکار شدند و بفرمان کي کاوس به گشودن مازندران دست بردند و تيغ در ميان ديوان گذاشتند و تا شامگاه گروهي بسيار از ديوان و جادوان را برخاک هلاک انداختند.  

+ نویسنده در دوشنبه بیست و چهارم فروردین 1388 |

امتحانات هماهنگ کلاس دوم در نوبت خرداد88

 

ساعت شروع

ادبیات وعلوم انسانی

علم تجربی وریاضی

تاریخ وروز امتحان

10صبح

عربی

فیزیک 2

یک شنبه 3/3/88

10صبح

ادبیات 2

ادبیات 2

سه شنبه 5/3/88

 

+ نویسنده در پنجشنبه بیستم فروردین 1388 |

 

نكته ها:
شناسه ، انواع ماضي ، انواع مضارع

  نکته 501
شناسه همان نهاد اجباري جمله است و گاهي ممكن است به قرينه حذف شود و زماني ممكن است تمام فعل حذف گردد .
1- در كدام گزينه شناسه ي فعل حذف نشده است؟

1) آب برداشتم و گرد تشنگان مي گشت
2) كبوتران اضطرابي كردند و هريك خود را مي كوشيد
3) كبوتران دام بركندند و سرخويش گرفت
4) او موشي است از دوستان من بگويم تا بندها ببرد  

  2- در بيت :
” بگفتا گر خرامي در سرايش / بگفت اندازم اين سر زير پايش“
بخش حذف شده چه ويژگي اي دارد ؟

1) يك جمله ي توضيحي
2) يك جمله ي عاطفي
3) يك جمله ي پرسشي
4) نهاد جمله هاي دوم و سوم بيت است  

  نکته 502
فعل از نظر زمان به سه دسته تقسيم مي شود :
1-ماضي
2- مضارع
3- آينده
1- فعل عبارت ” يك شب تامّل ايام گذشته مي كردم “ چيست ؟

1) مي كردم و ماضي
2) مي كردم و مضارع
3) گذشته مي كردم و ماضي
4) تامل مي كردم وماضي  

  2- فعلي است كه وقوع آن در زمان حال قطعي باشد :

1) مضارع التزامي
2) ماضي مستمر
3) فعل امر
4) مضارع اخباري  

  نکته 503
ماضي ساده : بر واقع شدن كاري يا روي دادن حالتي در گذشته ( دور يا نزديك ) دلالت مي كند به بيان ديگر عملي در گذشته انجام يافته و تمام شده است :
طرز ساختن = بن ماضي + شناسه
1- نوع فعل در جمله ي ” حاجتش برآوردم “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) مضارع اخباري
3) ماضي نقلي
4) مضارع التزامي  

  2- جاي خالي را با كدام گزينه مي توان كامل كرد ؟
........... شناسه ندارد و ظاهرا با بن ماضي يكسان است

1) سوم شخص مفرد ماضي ساده
2) سوم شخص مفرد مضارع اخباري
3) سوم شخص ممفرد مضارع التزامي
4) سوم شخص مفرد مضارع مستمر  

  نکته 504
ماضي استمراري : فعلي است كه در زمان گذشته انجام گرفته و مدتي دوام داشته يا تكرار شده است .
طرز ساخت = مي + بن ماضي + شناسه

1- زمان فعل در عبارت :” كبوتران در طاعت و مطاوعت او روزگار گذاشتندي “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي نقلي  

  2- در جمله ي ” منهيان سوي يحيي مي نبشتند “ مي نبشتند چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) ساده
3) نقلي
4) بعيد  

  نکته 505
در متون قديم ماضي استمراري را به صورتهاي زير مي توان يافت :
الف ) جزء پيشين همي + بن ماضي + شناسه = همي گفتم
ب) جزء پيشين – ب- + بن ماضي+شناسه+ي
مثل: بديدندي
ج) بدون جزء پيشين ، بن ماضي+شناسه+ي مثل: گفتندي (اين شكل دردوم شخص مفرد ودوم شخص جمع كاربرد ندارد)
1- نوع افعال عبارت زير چگونه است ؟
” هر سال كه موسم حاج بودي برفتي و بر ايشان خود را عرضه كردي “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي بعيد
4) مضارع اخباري  

  2- واژه ي ” شدي“ در بيت زير چه نوع فعلي است؟
شنيدي كه در روزگار قديم/ شدي سنگ در دست ابدال سيم

1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي استمر
4) مضارع التزامي  

  نکته 506
در بعضي از فعلها صيغه سوم شخص مفرد ماضي استمراري با دوم شخص جمع مضارع اخباري يكسان است كه بايد آن ها را با توجه به شخص و زمان از هم تشخيص داد اين حالت معمولا در فعل هائي پيش مي آيد كه حروف بن مضارع آن ها در بن ماضي آن ها وجود دارد
1- شكل ظاهري فعل ماضي استمراري سوم شخص مفرد و فعل مضارع اخباري دوم شخص جمع هر يك از كلمه هاي زير به جز كلمه ي .....يكسان است

1) رسيدن
2) سنجيدن
3) فروختن
4) لغزيدن  

  2- صيغه ي سوم شخص مفرد ماضي استمراري همه ي كلمه هاي زير به جز ....با صيغه ي دوم شخص جمع مضارع اخباري آن از نظر شكل ظاهري يكسان است

1) بردن
2) پريدن
3) جهيدن
4) طلبيدن  

  نکته 507
ماضي نقلي فعلي است كه در گذشته واقع شده اما اثر آن تا زمان حال باقي است . بن ماضي + ه + افعال معين (ام،اي،است،ايم،ايد،اند)

1- ” زد بانگ كه كيست حاضر امروز / كز عشق نبوده خاطر افروز
فعل مصراع دوم از چه نوع است ؟

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي مستمر
4) ماضي ساده  

  2- فعل مصراع : ” چه فرهاد ها مرده در كوه ها “ چه زماني است ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي مستمر
4) ماضي بعيد
نکته 508
ساختمان ماضي نقلي در قديم به صورت زير بوده است :
بن ماضي + فعل معين ”است“ + شناسه
1- در مصراع ” بده داد من كآمدستم دوان “ چه نوع ماضي وجود دارد ؟
1) بعيد
2) نقلي
3) استمراري
4) ساده
2- ” شنيدستي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
”كنون رزم سهراب و رستم شنو / دگرها شنيدستي اين هم شنو
1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي
4) ماضي ساد
نکته 509
ماضي بعيد فعلي است كه در گذشته انجام گرفته است و قبل از فعل ماضي ديگري به وقوع پيوسته است
بن ماضي +ه + فعل معين ” بود“+ شناسه
1- در گذشته به كدام يك از انواع فعل ماضي ” ماضي مقدّم “ مي گفته اند ؟
1) نقلي
2) بعيد
3) التزامي
4) استمراري
2- همه فعل هاي ماضي زير به جز ماضي .....فعل كمكي دارند .
1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي
نکته 510
ماضي التزامي بيانگر انجام يافتن كاري است در گذشته آن هم به صورت شك و ترديد يا اميد و آرزو
بن ماضي +ه + فعل معين ” باش “+شناسه
1- در عبارت زير كدام يك از افعال ماضي بكار نرفته است ؟
” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “
1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد
2- فعل ” رفته باشد “ كه ماضي التزامي است داراي چند تكواژ است ؟
1) پنج
2) چهار
3) سه
4) دو

نکته 511
ماضي مستمر ( ملموس يا درجريان ) اين فعل بيانگر انجام كاري است آن هم در گذشته به صورت استمرار، تاكيد و تكرار
داشت + شناسه + مي + بن ماضي + شناسه
1- كدام نوع فعل ماضي از تركيب ماضي ساده از خانواده ي ” داشتن + مضارع استمراري از فعل مورد نظر “ ساخته مي شود ؟
1) التزامي
2) مستمر
3) استمراري
4) بعيد

2- جمله ي سوم در شعر :
” يادم آمد ، هان – داشتم مي گفتم آن شب نيز – سورت سرماي دي بيداد ها مي كرد “ داراي چه زماني است ؟
1) ماضي مستمر
2) ماضي استمراري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي

نکته 512
مضارع اخباري فعلي است كه روي دادن آن در زمان حال يا آينده ي نزديك قطعي باشد و براي بيان حقايق كلي و مطالــب علــمي از آن استفاده
1- كدام گزينه درباره ي كاربرد مضارع اخباري نادرست است ؟
1) براي بيان كاري كه در آينده انجام خواهد گرفت
2) براي بيان احتمال ، الزام و آرزو در آينده
3) براي بيان حقايق كلي و مطالب علمي
4) براي بيان كاري كه اكنون در حال انجام است

2- عبارت زير فاقد چه نوع فعلي است ؟
” شنيده بودم فلان عامل را كه فرستاده اي به فلان ولايت بر رعيّت دراز دستي مي كند و ظلم روا مي دارد “
1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

نکته 513
ساختمان مضارع اخباري به صورت زير است :
جزء پيشين ” مي يا همي + بن مضارع + شناسه “
1- در بيت:
” الا اي هوشمند خوب كردار / بگويم با تورمزي چند از اسرار بگويم چه زماني است ؟
1) مضارع اخباري
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4) ماضي التزامي

2- زمان فعل در مصراع : ” نه هرگز بر انديشم از پادشا“ چيست ؟
1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي استمراري

نکته 514
شكل مضارع اخباري از خانواده ي ” هستن “ بدليل از بيـن رفتن يا تغيير شـكل بسياري از صيغه هاي آن ” قياسي “ نيست و به دو صورت زير است :
الف ) استم-استي-است-استيم-استيد-استند
ب) هستم-هستي-هست –هستيم-هستيد-هستند
1- با توجه به هم زماني فعل هاي هر چهار مصراع فعل كدام مصراع از نظر نوع با بقيه فرق دارد ؟
1) ورايدون كه زين كار هستم گناه
2) سريرزشرم و بهايي مراست
3) اشتر به شعر عرب در حالت است وطرب
4) نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم

2- با توجه معني در عبارت زير زمان افعال به ترتيب عبارتند از .......
الهي اگر تو مرا خواستي من آن خواستم كه توخواستي
1) التزامي – اخباري – التزامي
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – التزامي – التزامي
4) اخباري – اخباري – اخباري

نکته 515
مضارع التزامي بر انجام دادن كار يا روي دادن حالتي در زمان حال ، همراه با شك و ترديد يا اميد و آرزو دلالت مي كند .
1- زمان فعل در مصراع ” كاشكي قيمت انفاس بدانندي خلق ” كدام است ؟
1) ماضي استمراري
2) مضارع التزامي
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر

2- در عبارت :” هر چه عاشق در راز پوشي بكوشد باز نگاه دو ديده اش از سرّ ضمير خبر مي دهد “ كدام افعال آمده است ؟
1) مضارع التزامي – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – ماضي استمراري  

 

 

نكته ها:
انواع مضارع ، انواع فعل از نظر ساختمان ، معلوم و مجهول و...

 

  نکته 516
ساختمان مضارع التزامي به صورت زير است :
جزء پيشين ”ب“ + بن مضارع + شناسه

1- در عبارت زير به ترتيب چند مضارع اخباري و چند مضارع التزامي آمده است ؟
” نداني و نداني كه نداني و نخواهي كه بداني كه نداني “

1) 2 ، 4
2) 4 ، 2
3) 5 ، 1
4) 1 ، 5  

 

  2- عبارت :
” در اين تو را چند مزد باشد . به خشم گفت : نبخشيدم ونبخشم كه وي را اميرالمومنين به من داده است “ جمله ي اول داراي چه نوع فعل است ؟

1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي  

 

  نکته 517
در شعر و نثر گاهي حرف ” ب“ بر سر فعل مضارع التزامي و ” مي “ بر سر فعل مضارع اخباري نمي آيد اما در معني عملا مي توان ”ب“و”مي“ را بر سر فعل افزود.

1- زمان فعل ها در مصراع :” اگر در باغ عشق آيي همه فرّاش دل يابي “ به ترتيب كدام است ؟

1) مضارع اخباري – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – مضارع التزامي  

 

  2- زمان فعل ها در بيت زير به ترتيب چيست ؟
عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را

1) اخباري – اخباري – اخباري
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – اخباري – التزامي
4) اخباري – التزامي – اخباري  

 

  نکته 518
جز دو ساخت ” ماضي و مضارع التزامي “ ساخت ساير زمان هاي فعل از وجه اخباري است ولي ” مضارع التزامي و ماضي التزامي “ براي وجه التزامي به كار مي رود .

1- كدام گزينه مشخصه هاي فعل ” مي خنديد“ را نشان مي دهد ؟

1) مضارع اخباري دوم شخص جمع – وجه خبري
2) ماضي ساده دوم شخص مفرد – وجه التزامي
3) ماضي مستمر دوم شخص مفرد – وجه التزامي
4) ماضي مستمر دوم شخص جمع – وجه خبري  

 

  2- وجه كدام فعل با بقيه متفاوت است ؟

1) اميدوارم كه ما را فراموش نكرده باشد
2) شايد از خطاي شما چشم بپوشد
3) پرويز در امتحان ورودي موفق شد
4) كاش پرويز در امتحان ورودي موفق بشود  

 

  نکته 519
در فارسي امروز هر فعلي را مي توان با آوردن تكواژ ” ن“ منفي كرد فقط زمان هاي مستمر صورت منفي ندارند و براي منفي ساختن آن ها از معادل هاي غير مستمر استفاده مي شود.

1- براي منفي كردن ماضي مستمر از ماضي ...... و براي منفي كـردن مضارع مستـمر از مضارع ..... استـفاده مي كنيم .

1) استمراري – التزامي
2) استمراري – اخباري
3) ساده – اخباري
4) ساده – التزامي  

 

  2- كدام يك از فعل هاي زير صورت منفي ندارند؟

1) داشتم مي خواندم
2) مي خوانم
3) خوانده ام
4) خوانده باشد  

 

  نکته 520
فعل از نظر اجزاي تشكيل دهنده ( ساختمان ) بر سه نوع است :
1- ساده
2- پيشوندي
3- مركب

1- كدام فعل مركب نيست ؟

1) طعنه مي زند
2) تنه مي زند
3) نق مي زند
4) چانه مي زند  

 

  2- كدام گزينه فعل مركب است ؟

1) غذا خورد
2) سرما خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد  

 

  نکته 521
اگر پيش از فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد يا مستقل بيايد و با آن تركيب شود كلمه ي حاصل ، فعل مركب است .

1- در كدام گزينه فعل مركب وجود ندارد ؟

1) كاوبه تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4) طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن  

 

  2- كدام يك از افعال زير فعل مركب نيست ؟

1) خشمگين شد
2) دوست داشت
3) دل بست
4) ايمان آورد  

 

  نکته 522
اگر به اول فعل هاي ساده ” وند “ افزوده شود اين فعل ها به فعل پيشوندي تبديل مي شوند مثل : آمد === برآمد ، درآمد ، باز آمد

1- كدام فعل پيشوندي است ؟

1) شركت دادند
2) آورد
3) روي داد
4) بر مي دارم  

 

  2- در كدام گزينه پيشوند ” بر “ هيچ معناي تازه اي به فعل ساده آن نمي افزايد ؟

1) برافتاد
2) برخاست
3) برانداخت
4) برنشست


نکته 523
آوردن حرف نشانه ي ” را“ بين دو جزء فعل مركب از نظر نگارشي نادرست است . ضمنا اين حرف بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه بعد از جمله ي معرّفي كننده ي مفعول .

1- كاربرد ” را“ در ميان كدام دو جزء جايز نيست
1) پيچ خورد
2) نان خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد

2- در كدام گزينه حرف ” را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي مي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

نکته 524
حرف ”را“ هميشه نشانه ي مفعول نيست ،گاهي مي تواند حرف اضافه و گاهي فكّ اضافه باشد.

1- حرف ” را“ در كدام گزينه كاربردي متفاوت دارد ؟
1) او را مطوّقه گفتندي
2) سه خليفت را خدمت كرد
3) وحي آمد كه اين يگانه را بگوييد
4) چنان كاري كه خود را كشتن در پيش داريم

2- ” را “ در مصراع :
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست “ چه كاربردي دارد ؟
1) فك ّ اضافه
2) صوت
3) حرف اضافه
4) حرف ربط

نکته 525
چنانچه حرف ” را“ بين مضاف و مضاف اليه تفكيك ايجاد كند فكّ اضافه است .

1- در مصراع :” جانا روا نباشد خونريز را حمايت “ كاربرد ”را“ چيست ؟
1) نشانه ي مفعول
2) حرف اضافه
3) فك ّاضافه
4) حرف ربط

2- ” را“ در بيت زير داراي چه كاربردي است ؟
”سرانجام گفت ايمن از هردوان / نگردد مرا دل نه روشن روان “
1)فكّ اضافه
2) حرف اضافه
3) نشانه ي مفعول
4) حرف ربط

نکته 526
فعل از جهت ويژگي گذر به سه دسته تقسيم مي شود :
1- ناگذرا
2- گذرا
3- دووجهي

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2)افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 527
به فعل هايـي كه معنـي آن هـا با نهاد كـامل است ” ناگذر“ و به فعل ها يي كه علاوه بر نهاد به جزء يا اجــزاي ديگري نياز دارند ” گذرا “ مي گويند .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دوجزئي با فعل ” ناگذر“ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- كدام فعل به صورت نادرست به ”گذرا“ تبديل شده است ؟
1) ترسيد= ترساند
2) چسبيد=چسباند
3) رست = روياند
4) جوشيد=جوشاند

نکته 528
اگر به فعل هاي ” گذرا به متمم “ و ”گذرا به مفعول “ تكواژ ”ان“ بيفزاييم تبديل به فعل هاي گذرا به ”مفعول ومتمم “ مي شوند يعني جمله ي چهارجزئي با مفعول ومتمم را مي سازند

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟
1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن

2- با افزودن تكواژ ”ان“ از كدام مصدر نمي توان گذراي سببي ساخت ؟
1) دانستن
2) ترسيدن
3) گذشتن
4) رهيدن

نکته 529
فعل معلوم فعلي است كه فاعل آن معلوم و مشخص باشد و فعل مجهول فعلي است كه فاعل آن مشخص نيست و ما آن را به مفعول جمله نسبت مي دهيم .

1- كدام فعل مجهول است ؟
1) خواهم برد
2) رفته بوديد
3) برده خواهد شد
4) تشريف فرما شدند

2- در هر گزينه به جز گزينه ي .......يك فعل مجهول هست .
1) دوخته شده است
2) آسوده شد
3) داشت خوانده مي شد
4) نوشته مي شود

نکته 530
طرز مجهول كردن فعل معلوم :
بن ماضي + ه + صيغه اي از خانواده ي ” شدن“ كه عينا شبيه فعل مورد نظر باشد .

1- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام گزينه است؟
1) آموخت
2) مي آموخت
3) مي آموزد
4) بياموزد

2- كدام گزينه ماضي مجهول است ؟
1) خوانده باشد
2) خوانده مي شود
3) خوانده آمده است
4) خوانده بشود  

 

 

 

نكته ها:
معلوم ومجهول ، افعال معين ، افعال دعايي ، حذف فعل و...

 

  نکته 531
اگر بخواهيم جمله اي را كه داراي فعل معلوم است به صورت مجهول درآوريم ابتدا فعل را متناسب با مفعول ، مجهول مي كنيم و آنگاه نهاد يا فاعل را حذف مي نماييم .

1- مجهول جمله ي ” دبير ورزش آنها را به تماشاي مسابقه خواهد آورد “ كدام است ؟

1) آورده خواهند شد
2) آورده شدند
3) آورده مي شوند
4) آورده خواهد شد  

 

  2- مجهول جمله ي ” رضا آن كتاب را از روي ميز بر مي دارد “ كدام است ؟
آن كتاب ازروي ميز...........

1) برداشته شد
2) برداشته مي شود
3) برداشته مي شد
4) برداشته شده است  

 

  نکته 532
فعل مجهول فقط از فعل هاي گذرا به مفعول ساخته مي شود و فعل هاي ناگذر مجهول نمي شوند .

1- كدام يك از فعل هاي زير مجهول نمي شود ؟

1) دوخت
2) مي ديد
3) آموخت
4) مي آمد  

 

  2- صورت مجهول فعل ” افتاد“ در كدام گزينه آمده است ؟

1) افتاده شد
2) افتاده مي شد
3) انداخته شد
4) انداخته مي شد  

 

  نکته 533
فعل معين (=كمكي ) فعلي است كه براي صرف فعل اصلي به كار مي رود .

1- در كدام گزينه فعل معين به كار رفته است ؟

1) آرزو دارم كه همه با اسلام راستين آشنا شوند
2) خلق و خوي ناپسند را رها كنيد
3) دارم از پيش دوست مي آيم
4) هر چه نپايد دلبستگي را نشايد  

 

  2- در كدام گزينه ” فعل معين “ هست ؟

1) تا باز كه او را بكشد آن كه تو را كشت
2) تا كس نكند رنجه به دركوفتنت مشت
3) چون تيغ به دست آري مردم نتوان كشت
4) حيران شدوبگرفت به حيران سر انگشت  

 

  نکته 534
چنانچه يكي از افعال خانواده ي ” شايستن ، بايستن ، توانستن و يارستن “ با مصدر مرخّم يا مصدر كامل بيايند وجه مصدري را مي سازند در متون گذشته به اين افعال ” شبه معين “ مي گفتند

1- در كدام گزينه فعل كمكي ” وجه مصدري “ را ساخته است ؟

1) پايداري و استقامت ميخ / شايد ار عبرت بشر گردد
2) سپهر آيينه ي عدل است شايد/ كه هر چه از توبيند وانمايد
3) صد ملك دل به نيم نظر مي توان خريد/ خوبان در اين معامله تقصير مي كنند
4) گربه اقليم عشق روي آري/ همه آفاق گلستان بيني  

 

  2- همه ي فعل هاي ماضي به جز ماضي ..... فعل معين يا كمكي دارند ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي  

 

  نکته 535
چنانچه ماضي ساده قطعي بودن عملي را در زمان حال يا آينده نزديك نشان دهد به آن مضارع يا مستقبل محقّق الوقوع مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” اگر شفاعت تو رد كند قضا كار خود بكرد و هيچ در مان نيست “ زمان فعل جمله ي ” قضا كار خود بكرد “ چيست ؟

1) ماضي بعيد
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4)مستقبل محقّق الوقوع  

  2- در كدام گزينه مستقبل محقّق الوقوع وجود دارد ؟

1) باران مي باريد اما افق داشت روشن مي شد
2) نه اين طور نميشه بلند ميشي و واميستي
3) تفنگ را بنداز رو زمين ،تكون بخوري مردي
4) اين اسكناس را مي گيري و زود مي روي  

  نکته 536
فعل هايي مثل :” كُناد ، دهاد ، مريزاد و ....“ كه در كتاب درسي شما آمده اند فعل دعايي به حساب مي آيند .

1- كدام فعل دعايي نيست ؟

1) زشت باديد
2) خدايتان بميراناد
3) پدرشان را مزد دهاد
4) آنان را ايستانيد  

 

  2- در كدام گزينه فعل دعايي وجود دارد ؟

1) مردي را ديد به انواع فسق و فجور موجود چنان كه انگشت نماي شده بود
2) آن كس شيخ را گفت : خدايت در بهشت كناد
3) در نيشابور به محله اي فرو مي شد جمع متصوفه بيش از صدوپنجاه كس بازو به هم
4) شيخ نعره اي بزد وگفت :راست باز وپاك باز و امير باش  

 

  نکته 537
اگر حـذف فعل بـه دليل تـكرار و بـراي پـرهيز از تكرار صورت گيرد آن را ” حذف به قرينه ي لفظي “ مي گويند اما اگر شنونده يا خواننده از سياق سخن به بخش حذف شده پي ببرد ” حذف به قرينه معنوي “ است .

1- در بيت زير چند فعل به قرينه ي معنوي حذف شده است ؟
” چرخ ار چه رفيع خاك پايت / عقل ار چه بزرگ طفل راهت “

1) سه فعل
2) دو فعل
3) چهار فعل
4) يك فعل  

 

  2- فعل كمكي در كدام گزينه به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟

1) به نام او كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح
2) فصلي خواهم نبشت و پس به سر قصه شد
3) تو مو بيني و مجنون پيچش مو
4) به خدا كه گر بميرم كه دل از تو برنگيرم

نکته 538
زماني مي توان فعل را حذف كرد كه مشابه قسمت حذف شده در فعل جمله مجاور ديده شود در غير اين صورت حذف نادرست است .

1- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟
1) آل بويه بغداد را فتح كرده و خليفه را بركنار و پسرش را به جاي او گماردند
2) كليات لايحه بودجه در جلسه ي امروز مجلس طرح و بررسي شد
3) گزارشات رسيده را بررسي و يادداشت كردم
4) همه ي نامه ها در جلسه ي شوراي دبيران مظرح و به تصويب رسيد

2- در كدام گزينه حذف به صورت نادرست انجام شده است ؟
1) آن ها حركت كردند و مانيز به دنبالشان
2) هواپيما فرود و مسافران را پياده كرد
3) صبح زود رسيديم و آنها زودتر
4) شهرميان دشت گسترده بود پر از دار و درخت

نکته 539
حذف نهاد جدا : نهاد جمله هاي هم پايه و ناهم پايه ي اول شخص و دوم شخص را هميشه مي توان به قرينه ي نهاد پيوسته حذف كرد مگر آن كه وابسته يا بدل همراه باشد يا تاكيدي در كار باشد .

1- حذف نهاد جدا ، در عبارت :” ما دانش آموزان كلاس سوم دبيرستان ، تقاضا مي كنيم كتاب هاي تازه اي براي كتابخانه تهيه كنيد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با بدل
2) عدم مطابقت با نهاد اجباري
3) همراه بودن با مضاف اليه
4) عدم مظابقت با قاعده ي واجي

2- حذف نهاد جدا در عبارت :” استاد فيزيك ، دانشگاه تهران در همايش بين المللي سخن راني كرد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با صفت
2) همراه بودن با مضاف اليه
3) همراه بودن با بدل
4) مطابقت نداشتن نهاد با فعل

نکته 540
درفعل هاي اسنادي بايد به معني و مفهوم افعال دقت داشته باشيم .

1- ” جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او “ چه نوع فعل ماضي است ؟
1) استمراري
2) التزامي
3) ساده
4) نقلي

2- ” نيست “ در كدام گزينه فعل اسنادي نيست ؟
1) كار تباه كردي و گفتي تباه نيست
2) ميدان همت جهان خوابگاه نيست
3) يغماگراست چون تو كسي پادشاه نيست
4) يك مرد رزمجوي تورا درسپاه نيست

نکته 541
درفعل هاي ساده بن مضارع يك تكواژ است

1- كدام فعل مركب نيست؟
1)دوست داشت
2) ايمان آورد
3) غذا خورد
4) حل كرد

2- كدام فعل ساده نيست؟
1) سخن گفت
2) نگاه كرد
3) ناراحت شد
4) خشمگين شد

نکته 542
در فعل هاي مستمر افعــال خانــواده ي ” داشتن “ و در فعل هاي ماضي افعال معين ( ام ،اي،است،ايم،ايد،اند) وجود دارد .

1- ” داشت نوشته مي شد “ چه نوع فعل ماضي است ؟
1) مستمر
2) استمراري
3) التزامي
4) بعيد

2- در كدام گزينه فعل ماضي نقلي وجود ندارد ؟
1) چه فرهاد ها مرده در كوهها/ چه حلاج ها رفته بر دارها
2) به خون خود آغشته اند/ چه گل هاي رنگين به جويبارها
3) مهين مهرورزان كه آزاده اند/بريزند از دام جان تارها
4) همي گويم و گفته ام بارها / بود كيش من مهر دلدارها

نکته 543
بعضي از فعل ها برخلاف قاعده گذرا مي شوند .

1- همه ي گزينه هاي زير خلاف قاعده گذرا مي شوند به جز گزينه ي .....
1) افتادن
2) ترسيدن
3) آمدن
4) رفتن

2- شكل گذراي كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) جهيدن
2) چكيدن
3) نشستن
4) پريدن

نکته 544
” تا“ هميشه حرف ربط و حرف اضافه نيست گاهي ممكن است ” صوت “ واقع شود .

1- در مصراع :” تا بر سر سبزه تا به خواري ننهي “ كدام كلمه را مي توان معادل ” زنهار و مواظب باش “ دانست ؟
1) تا
2) به
3) سر
4) بر

2- كلمه هاي كدام گزينه نام آوا هستند ؟
1) آه – واي
2) هان – زنهار
3) خرت خرت – شرشر
4) آفرين – احسنت

نکته 545
صوت كلمه اي است كه بدون نياز به فعل بيان كننده ي غرض گوينده يا نويسنده است .
1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... ” صوت “ به كاررفته است .
1) آه دست پسرم يافت خراش
2) بگفت ار من كنم در وي نگاهي
3) فريب جهان را مخور زينهار
4) هان اي عزيز فصل جواني بهوش باش

2- كدام كلمه اگر در عبارتي به كار رود در حكم فعل است و يك شبه جمله به حساب مي آيد؟
1) كاشكي
2) زينهار
3) قطعا
4) شايد

نکته 546
فعل مجهول از ” صفت مفعولي “+افعال خانواده ي ” شدن “ ساخته مي شود .

1- از مصدر ” كشيدن “ ماضي بعيد مجهول دوم شخص جمع كدام گزينه است ؟
1) كشيده شده ايد
2) كشيده مي شويد
3) كشيده شده بوديد
4) كشيده شده بودند

2- ” ديده شده باشند “ چه نوع فعل است ؟
1) ماضي التزامي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي مجهول
4) ماضي ساده

نکته 547
گاهي در ماضي استمراري بجاي جزء پيشين ” مي يا همي“ ي “ در آخر فعل مي آيد .

1- در عبارت :” آواز دادم غلامي را كه به من نزديك او بودي به هر وقت “ فعل جمله ي دوم چه زماني است ؟
1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

2- ” رزمندگان جبهه ي حق جان فشانده اند “ ، ”جان فشانده اند “ چه فعلي است ؟
1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

نکته 548
گاهي ممكن است در يك عبارت يا يك مصراع چند فعل ماضي يا مضارع قرار گيرد .

1- شعر : ” مي تراود مهتاب ،مي درخشد شب تاب / مانده پاي آبله از راه دراز / بردم دهكده مردي تنها “ كدام فعل ماضي را دارد ؟
1) نقلي
2) ساده
3) استمراري
4) التزامي

2- كدام گزينه جمله ي دو جزئي بدون فعل نيست ؟
1) سيگار كشيدن ممنوع
2) زندگي يعني تلاش
3) مرحمت شما زياد
4) عيدتان مبارك

نکته 549
فعل ممكن است داراي مفاهيم گوناگوني باشد.

1- از ”گشت “ در مصراع ” گرتونباشي يار من ، گشت خراب كار من “ كدام مفهوم بر مي آيد؟
1) مي گرديد
2) مي گردد
3) مي گشت
4) بگردد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 550
هر گروه اسمي از يك اسم به عنوان هسته تشكيل شده و ممكن است يك يا چند وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي و وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- در بيت زير چند اسم آمده است ؟
به اميد آنكه شايد برسد به خاك پايت / چه پيام ها سپردم همه سوز دل صبا را
1) هفت
2)هشت
3) نه
4) ده

2- در عبارت : ”به هر چهاردانش آموز شركت كننده در اردو يك اتاق مي دادند “ كدام گزينه هسته ي گروه اسمي است ؟
1) چهار
2) اردو
3) دانش آموز
4) شركت كننده  

 

 

 

نكته ها:
اسامي مفرد و جمع ، معرفه ونكره ، عام وخاص و...

 

  نکته 551
اسم از جهت ويژگي شمار به سه دسته تقسيم مي شود :
1- مفرد
2-جمع
3-اسم جمع

1- اگر اسمي نشانه ي جمع نداشته باشد اما مفهوم جمع را برساند و بر يك مجموعه دلالت كند در اصطلاح دستوري چه نام دارد ؟

1) جمع
2) جمع مكسر
3) اسم جنس 4
4) اسم جمع  

 

  2- كدام اسم مفرد است ؟

1) لشكر
2) طايفه
3) كاروان
4) ورزشگاه  

 

  نکته 552
براي نشان دادن تعداد بيش از يكي ، از وابسته‌هاي پسين (= نشانه هاي جمع ) استفاده مي‌ شود .

1- كدام نوع اسم است كه دو وابسته ي پسين ( نشانه هاي جمع و ” ي “ نكره ) را نمي پذيرد ؟

1) مفرد
2) مشتق
3) جمع
4) خاص  

 

  2- كدام گزينه جمع است ؟

1) ملّت
2) گله
3) ايل
4) سپاهيان  

 

  نکته 553
نشانه هاي جمع به ترتيب كثرت استعمال عبارتند از :
1- ها
2-ان
3- ات ( جات )
4- ين
5- ون

1- كدام نشانه ي جمع تقريبا براي تمام كلمات حتي واژه هاي دخيل به كار مي رود ؟

1) ان
2) ات
3) ون
4) ها  

 

  2- كلماتي كه به مصوت بلند ”ا“ و ”و“ ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) گان
2) ات
3) جات
4) يان  

 

  نکته 554
در كلماتي مثل ” روحانيون و انقلابيّون “ پسوند جمع مفهوم تشكّل و تجمّع را مي رساند و در كلماتي مثل ” بيچارگان ، درماندگان “ هنگام جمع بستن ” ه “ حذف مي شود و به جاي آن ”گ “ ميانجي مي آيد .

1- كدام يك از نشانه هاي جمع كاربرد اندكي دارد و بيش تر مفهوم ” تشكل و تجمع “ را مي رساند ؟

1) ون
2) ين
3) ات
4) ان  

 

  2- كلماتي كه به ( ه / ـه) ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) يان
2) گان
3) ون
4) ين  

 

  نکته 555
پسوند ”ان “ هميشه نشانه ي جمع نيست .

1- كدام پسوند ساختمان كلمات به مفهوم فاعلي ، زمان و مكان به كار رفته است ؟

1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار  

 

  2- پسوند ”ان “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است؟

1) گيلان – گرگان
2) خندان – گريان
3) لرزان – شتابان
4) سوزان – لرزان  

 

  نکته 556
اسم يا شناس ( = معرفه ) است يا ناشناس (=نكره ) و يا اسم جنس

1- اسمي كه نه نكره باشد و نه معرفه چه اسمي است؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) جنس  

 

  2- اسم جنسي كه مضاف اليه آن شناس باشد چه اسمي به حساب مي آيد ؟

1) معرفه
2) نكره
3) جنس
4) خاص  

 

  نکته 557
اسم مي تواند عام يا خاص باشد .

1- كدام اسم است كه تمام وابسته هاي پيشين و پسين اسم را مي پذيرد ؟

1) خاص
2) عام
3) شناس
4) ناشناس  

 

  2- كدام يك از اسم ها اگر جمع بسته شوند مفهوم ” تشبيه و تاكيد “ را مي رسانند ؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) اسم ناشناس

نکته 558
اسم از جهت ويژگي ساخت يعني اجزاي تشكيل دهنده به چهار نوع تقسيم مي شود :
1-ساده
2- مركب
3- مشتق
4-مشتق – مركب

1- اسمي است كه يك جزء آن معناي مستقل ندارد؟
1) مركب
2) ساده
3) مشتق
4) خاص

2- كدام گزينه از وند هاي حرفي است و اسم مشتق نمي سازد ؟
1) ار
2) بان
3) چه
4) ها

نکته 559
اسم ساده اسمي است كه فقط از يك جزء يعني يك تكواژ آزاد يا مستقل تشكيل شده است مثل :
سياوش ، شمشاد و .....

1- كدام گزينه اسم ساده است ؟
1) پندار
2) كوشش
3) مويه
4) حنابندان

2- اسم ساده كدام است ؟
1) چَرا
2) شنا
3) يارا
4) گنجا

نکته 560
اسم مركب اسمي است كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته مي شود در ساختمان اسم مركب هيچ وندي وجود ندارد
مثل : لاك پشت ، خط كش


1- كدام گزينه اسم مركب است ؟
1) گلزار
2) گلگون
3) گلفام
4) گلريز

2- ساخت كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟
1) سياه سرفه
2) نوروز
3) دست برد
4) پنج شنبه

نکته 561
اسم مشتق اسمي است كه اط يك تكواژ آزاد يا مستقل و حداقل يك وند كه معناي مستقلي ندارد ساخته مي شود
مثل : پوشه ، خوبي

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......اسم مشتق ديده مي شود .
1) ديوار
2) كشتار
3) رفتار
4) گفتار

2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟
1) دست ،دسته
2) مال ، ماله
3) موي ، مويه
4) كوب ، كوبه

نکته 562
اسم ” مشتق – مركب “ اسمي است كه ويژگي هاي ” مشتق – مركب “ را با هم داشته باشد مثل:
سه گوشه – كشت و كشتار و...

1- كدام اسم ” مشتق – مركب “ از نظر ساخت با بقيه تفاوت دارد ؟
1) پرس وجو
2) خريد وفروش
3) زدوبند
4) گفت و گو

2- كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) رفت و آمد
2) گفت وگو
3) جست و جو
4) شست و شو

نکته 563
وابسته هاي اسم به دو دسته تقسيم مي شوند :
1- وابسته هاي پيشين
2- وابسته هاي پسين

1- كدام گزينه وابسته ي پيشين نيست ؟
1) صفت مبهم
2) صفت اشاره
3) صفت شمارشي اصلي
4) صفت بياني

2- كدام گزينه از وابسته هاي پسين اسم نيست ؟
1) صفت تعجبي
2) مضاف اليه
3) ي نكره
4) صفت شمارشي ترتيبي با پسوند ُم

نکته 564
چنانچه پس از كلمات ” اين ، آن ، همين ، همان ، چنين ، چنان “ اسم بيايد صفت اشاره هستند .

1- در بيت زير چند صفت اشاره آمده است ؟
” به پاس هر وجب خاكي از اين ملك / چه بسيار است آن سرها كه رفته “
1) دو
2) يك
3) سه
4) صفت اشاره نيامده

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” همين جا صلح كن با ما چه لازم / كه در محشر ز ما شرمنده باشي “
1) همين = صفت اشاره
2) بيت سه جمله است
3) شرمنده = مسند
4) همين = ضمير اشاره  

 

 

 

 

 

نكته ها:
صفت اشاره ، صفت پرسشي ، صفت تعجب ، صفت مبهم و...

 

  نکته 565
چنانچه ” اين و آن “ با هم بكار روند و مرجع مشخصي نداشته باشند ضمير مبهم هستند و صفت يا ضمير اشاره به حساب نمي آيند .

1- با توجه به بيت زير كلمات ” اين و آن “ چه نوع كلماتي هستند ؟ “اندرون توست آن طوطي نهان / عكس او را ديده تو براين و آن“

1) ضمير اشاره
2) صفت اشاره
3) ضمير مبهم
4) ”آن“ صفت اشاره و ”اين “ ضمير اشاره  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
دلا تا كي در اين زندان فريب اين وآن بيني/ يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني

1) ” دل “ مناداست
2) ”اين “ صفت اشاره است
3) ” اين و آن “ ضمير اشاره هستند
4) ” زندان “ استعاره از دنيا ست  

 

  نکته 566
چنانچه پس از كلمات ” چه ، چگونه ، كدام ، كدامين ، چند ، چندم ، چندمين “ اسم بيايد صفت پرسشي هستند .

1- كدام يك از صفات پرسشي زير به صورت ” پسين “ به كار مي رود ؟

1) چند
2) چندم
3) چگونه
4) كدام  

 

  2- در كدام گزينه صفت پرسشي نيامده است ؟

1) كدام سرو به بالاي دوست مانند است؟
2) متحيّرم چه نامم شه ملك لافتي را؟
3) قضيه از چه راهي بايد تعقيب شود ؟
4) كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست ؟  

 

  نکته 567
دو كلمه ي ” چه و عجب “ با مفهوم تعجب اگر پس از آن ها اسم بيايد ، صفت تعجبي هستند .

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
زمستي بر سر هر قطعه زين خاك / خداداند چه افسرها كه رفته

1) هر=صفت مبهم
2) اين = صفت اشاره
3) چه = صفت تعجبي
4) چه = ضمير تعجبي  

 

  2- در كدام گزينه ”چه“ صفت تعجبي نيست ؟

1) چه فرهاد ها مرده در كوهها
2) چه حلاج ها رفته بر دارها
3) چه خيال ها گذر كرد وگذر نكرد خوابي
4) با من چه كرد ديده ي معشوقه باز من  

 

  نکته 568
” چند – چندم – چندمين “ گاهي جزء كلمات پرسشي هستند و زماني از كلمات مبهم به حساب مي آيند .

1- با توجه به عبارت :” چند شرح گلستان در كتابخانه موجود است “ كدام گزينه نادرست است ؟

1) چند= صفت پرسشي
2) شرح = هسته
3) كتابخانه = اسم مركب
4) چند= صفت مبهم  

 

  2- با توجه به عبارت زير ” چند“ چه نوع كلمه اي است ؟
” چند روز در اردو شركت داشتم و سپس براي ادامه ي تحصيل به تهران برگشتم “

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 569
چنانچه پس از كلمات ” هر – همه – هيچ – فلان – بهمان – ديگر – دگر – چند – چندم و چندمين “ اسم بيايد صفت مبهم به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند صفت مبهم آمده است ؟
هر شب انديشه ي ديگر كنم و راي دگر / كه من از دست تو فردا بروم جاي دگر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- با توجه به مصراع :” بروي بنواز ضربتي چند “ ، ”چند “ از نظر دستوري چه نوع كلمه اي است ؟

1) ضمير مبهم
2) صفت مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 570
هرگاه ” هر“ با جزئي تركيب شود ضمير مبهم است مثل : هر كه – هرچه – هركس – هريك و.....

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
هركسي كاو دور ماند از اصل خويش / باز جويد روزگار وصل خويش

1) خويش = ضمير مشترك
2) هركسي = صفت مبهم
3) هركسي = ضمير مبهم
4) او = بدل  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مبهم نيامده است ؟

1) هر كه آمد عمارتي نوساخت
2) هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است
3) هر يكي از وي مرادي خواست كرد
4) چه زنم چوناي هردم زنواي شوق او دم  

 

  نکته 571
دو كلمه ي ” يك و يكي “ گاهي ارزش صفت مبهم دارند و به عنوان نشانه ي اسم نكره به كار مي روند و زماني صفت شمارشي اصلي به حساب مي آيند ضمنا اگر ” يكي “ به تنهايي به كار رود پمير مبهم است .

1- با توجه به مصراع ” يكي را كه در بند بيني مخند “ ” يكي “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت شمارشي اصلي
4) اسم نكره  

 

  2- ” يكي “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) يكي تازي اي بر نشسته سياه
2) يكي دشت با ديدگان پرزخون
3) يكي شادماني بُد اندر جهان
4) همي داد مژده يكي را دگر

نکته 572
كلمات ” اول – آخر – نخست – اولين – آخرين – نخستين “ اگر پس از آن ها اسم بيايد صفت شمارشي ترتيبي هستند در غير اينصورت قيد ترتيب هستند .

1- با توجه به بيت :
” بشد سوي آب و سر و تن بشست / به پيش جهان آفرين شد نخست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت سه جمله است
2) شد = فعل اسنادي است
3) شد = درمعني ” رفت “ به كار رفته است
4) نخست = قيد ترتيب است

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
نخستين دميدن سيه شد ز دود / زبانه برآمد پس از دود زود
1) نخستين = صفت شمارشي ترتيبي
2) دميدن =مسند
3) برآمد = ماضي ساده و فعل پيشوندي
4) نخستين = قيد ترتيب

نکته 573
صفت عالي برتري يك صفت را بر همه ي صفات مشابه نشان مي دهد و با افزودن پسوند ” ترين “ ساخته مي شود .
1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” بزرگ ترين بخش ادبيات عصر مشروطه به مسائل سياسي روز اختصاص يافت “
1) دو گروه اسمي وجود دارد
2) عبارت داراي سه گروه اسمي است
3) بزرگ ترين صفت عالي است
4) ”بخش“ و ”مسايل “ هسته ي گروه اسمي هستند

2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” فرهنگ ، ميوه ي بهترين استعدادها و انديشه ها و كردارهاي يك قوم است “
1) بهترين = صفت عالي
2) انديشه و كردار = اسم مشتق
3) جمله سه جزئي با مسند
4) جمله چهارجزئي با متمم و مسند است

نکته 574
چنانچه پس از كلمات اشاره مكثي داشته باشيم ضمير اشاره به حساب مي آيند نه صفت اشاره

1- با توجه به بيت :
” محتسب مستي به ره ديد و گريبانش گرفت / مست گفت اي دوست اين پيراهن است افسار نيست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت شش جمله است
2) ” اين “ صفت اشاره است
3) ” اين “ ضمير اشاره است
4) ” دوست “ مناداست

2- در بيت :
بس دراز است اين حديث خواجه گو/ تا چه شد احوال آن مرد نكو
” اين و آن “ چه نوع كلمه اي است ؟
1) ” اين “ ضمير اشاره – ”آن “ صفت اشاره
2) ”اين“ صفت اشاره – ”آن“ ضمير اشاره
3) هر دو ضميرند
4) هر دو صفت اند  

 

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

نكته ها:
رديف ، قافيه ، تخلص ، برخي از انواع شعري و...

 

  نکته 301
رديف : كلمه يا كلماتي است كه پس از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم از نظر معني ) تكرار شود .

1- با توجه به بيت :
بيا تا مونس هم يار هم غمخوار هم باشيم / انيس جان غم فرسوده ي بيمار هم باشيم
كدام گزينه درست است ؟

1) هم باشيم = رديف
2) ارهم باشيم = رديف
3) غمخوار هم ، بيمار هم = قافيه
4) هم باشيم = قافيه  

 

  2- به شعر داراي رديف .......و به شعر داراي قافيه ........مي گويند .

1) مقفّا – مقفّا
2) مرّدف – مرّدف
3) مرّدف – مقفّا
4) مقفّا – مرّدف  

 

  نکته 302
چنانچه دو كلمه از مصراع اول با دو كلمه از مصراع دوم با هم قافيه شوند به آن ” ذوقافتين “ مي گويند .

1- در بيت :
آتش است اين بانگ ناي و نيست باد / هر كه اين آتش ندارد نيست باد
قافيه كدام است ؟

1) باد ، باد
2) نيست ، نيست
3) قافيه ندارد
4) نيست باد، نيست باد  

 

  2- در ” ذوقافيتين “ قافيه ي اصلي كدام است؟

1) قافيه ي اول
2) قافيه ي دوم
3) هر دو واژه قافيه اصلي هستند
4) قافيه ي اول و دوم  

 

  نکته 303
چنانچه كلمه يا كلماتي قبل از قافيه عينا مثل هم ( هم از نظر تلفظ و هم معني ) تكرار شود ” حاجب “ ناميده مي شود .

1- در بيت :
آتش عشق است كاندر ني فتاد / جوشش عشق است كاندر مي فتاد
حاجب كدام است ؟

1) كاندر – كاندر
2) است كاندر – است كاندر
3) كاندر ني – كاندر ني
4) عشق است كاندر – عشق است كاندر  

 

  2- اگر كلمه يا كلماتي بين ذوقافيتين قرار گيرد و از نظر تلفظ و معني مثل هم باشد چه ناميده مي شود ؟

1) رديف
2) حاجب
3) قافيه
4) جزو قافيه است  

 

  نکته 304
چنانچه شاعر قصد و غرض خود را فقط در يك بيت بيان كند به آن ” تك بيت ، بيت مفرد يا مفرد “ مي گويند .

1- كم ترين مقدار شعر يا به عبارت ديگر واحد شعر يك ........ است .

1) مصراع
2) بيت
3) غزل
4) قطعه  

 

  2- به كم ترين مقدار سخن موزون چه مي گويند ؟

1) مصراع
2) بيت
3) شعر
4) تك بيت  

 

  نکته 305
بيتي كه هر دو مصراع آن قافيه داشته باشد ” مُصرّع “ نام دارد .

1- در كدام يك از قالب هاي شعري زير بيت اول مصرّع نيست ؟

1) قطعه
2) غزل
3) قصيده
4) مثنوي  

 

  2- در قالب شعري ” قطعه “ كدام بيت مصرّع است ؟

1) بيت اول
2) بيت آخر
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

 

  نکته 306
چنانچه شاعر نام خود و يا نام شعري خود را در پايان شعر بياورد به آن ” تخلّص “ مي گويند .

1- تخلّص مولانا در ديوان شمس چيست ؟

1) خمش
2) م .اميد
3) سايه
4) شمس  

 

  2- كدام واژه در شعر به دو معني به كار مي رود ؟

1) قافيه
2) تخلّص
3) مصرّع
4) رديف  

 

  نکته 307
به بيت اول قصيده و غزل ”مطلع “ و به بيت آخر آن ” مقطع “ مي گويند.

1- در غزل و قصيده كدام بيت ” مصرّع “ است ؟

1) بيت مطلع
2) بيت مقطع
3) همه ي ابيات
4) هيچ يك از ابيات  

 

  2- ” حسن مطلع “ آن است كه :

1) شعر زيبا شروع شود
2) شعر زيبا پايان يابد
3) آغاز و پايان شعر زيبا باشد
4) بيت اول شعر داراي قافيه باشد

نکته 308
اگر واژه اي به مصوت بلند ” ي “ يا هاي بيان حركت ختم شود هر چند جزو حروف اصلي قافيه باشد الحاقي به حساب مي آيد .

1- قافيه كردن كدام واژه درست است ؟
1) علي – نبي
2) ولي – علي
3) خفي – وصي
4) وصي – نبي

2- او خدو انداخت بر روي علي افتخار هر نبي و هر ولي حروف قافيه كدام است ؟
1) ي
2) َ ل
3) َ ل ي
4) ل

نکته 309
قصيده شعري است كه مصراع اول و مصراع هاي زوج آن هم قافيه و تعداد ابياتش معمولا بيش از پانزده بيت است .

1- تفاوت قصيده و غزل در چيست ؟
1) تعداد ابيات
2) وزن
3) درون مايه
4) تعداد ابيات و درون مايه

2- مقدمه ي قصيده با مضاميني چون عشق يا توصيف طبيعت چه ناميده مي شود ؟
1) تغزّل و تشبيب
2) تشبيب
3) تغزّل
4) تخلّص

نکته 310
چنانچه شاعر در ميان قصيده به منظور طولاني ساختن شعر و يا عوض كردن موضوع بيت ” مصرّعي “ بياورد به آن ” تجديد مطلع “ مي گويند

1- آيا در تجديد مطلع هر دو مصراع داراي قافيه است ؟
1) قطعا هر دو مصراع بايد داراي قافيه باشد
2) ضرورتي ندارد كه هر دو مصراع داراي قافيه باشد
3) شاعر اختيار دارد كه بيت مصرّعي بياورد
4) به شاعر چنين اجازه اي داده نمي شود

2- ” تجديد مطلع “ در كدام يك از قالب هاي شعر اتفاق مي افتد ؟
1) در همه ي قالب هاي شعري
2) در قصيده
3) در شعرهائي كه بيت اول آنها مصرّع است
4) در قصيده و غزل

نکته 311
غزل شعري است كه مصراع اول با تمام مصراع هاي دوم هم قافيه باشد تعداد ابيات غزل بين 5 تا 15 بيت است و درون مايه ي غزل مضامين ” عاشقانه – عارفانه – آميزه اي از هر دو و مضامين اجتماعي است .

1- اگر بيت : روز هجران و شب فرقت يار آخر شد زدم اين فال و گذشت اختر و كار آخر شد اولين بيت از يك قالبٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍٍ ده بيتي باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) قصيده
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

2- غزل تا قرن ششم عاشقانه بوده و در اوايل قرن ششم با ظهور ........غزل عاشقانه جاي خود را به غزل عارفانه داد.
1) سنائي غزنوي
2) مولانا
3) سعدي
4) حافظ

نکته 312
قطعه ، شعري است كه تمام مصراع هاي دوم ( مصراع ها زوج ) با هم قافيه است .

1- اگر بيت : داد معشوقه به عاشق پيغام كه كند مادر تو با من جنگ اولين بيت از يك قالب شعري باشد نام آن قالب شعري چيست ؟
1) مثنوي
2) قصيده
3) غزل
4) قطعه

2- كدام شاعر از سرايندگان مشهور قطعه نيست ؟
1) پروين اعتصامي
2) انوري
3) ابن يمين
4) شهريار

نکته 313
مثنوي ( دوتائي ،دوگاني ) شعري است كه هر بيت قافيه اي جداگانه دارد ولي تمام شعر بر يك وزن است .

1- اگر بيت : چوشد روز رستم بپوشيد گبر نگهبان تن كرد بر گبر ببر اولين بيت از يك قالب شعري باشد اين قالب چه ناميده ميشود ؟
1) مثنوي
2) ترجيع بند
3) قطعه
4) قصيده

2- موضوع كدام مثنوي با بقيه متفاوت است ؟
1) منطق الطير عطار
2) حديقه الحديقه سنائي
3) بوستان سعدي
4) مثنوي معنوي

نکته 314
درون مايه ي مثنوي ممكن است ” حماسي و تاريخي ، اخلاقي و تعليمي ، عاشقانه و بزمي و يا عارفانه “ باشد .

1- كدام يك از مثنوي هاي زير ” عاشقانه “ نيست ؟
1) ليلي و مجنون
2) ويس و رامين
3) مخزن الاسرار
4) هفت پيكر نظامي

2- اولين مثنوي هاي زبان فارسي كدامند ؟
1) كليله و دمنه منظوم رودكي و ليلي و مجنون نظامي
2) آفرين نامه بوشكور بلخي و خسرو وشيرين نظامي
3) شاهنامه فردوسي و كليله ودمنه ي منظوم رودكي
4) كليله و دمنه ي منظوم رودكي و آفرين نامه بوشكوربلخي

نکته 315
”ترجيع بند “ غزل هائي است هم وزن با قافيه ي متفاوت كه بيت مصرّع يكساني آن ها را به هم مي پيوندد به هر يك از غزل ها ” خانه “ و به بيت تكراري ” ترجيع “ مي گويند

1- قديم ترين ترجيع بند از چه كسي است ؟
1) فرخي سيستاني
2) قطران تبريزي
3) هاتف اصفهاني
4) عبدالرزاق اصفهاني

2- بزرگ ترين ترجيع بند از چه كسي است و در چه زماني مي زيسته است ؟
1) سعدي – قرن 7
2) هاتف اصفهاني –12
3) عبدالرزاق اصفهاني –6
4) انوري – 6  

نكته ها:
شناسه ، انواع ماضي ، انواع مضارع

 

  نکته 501
شناسه همان نهاد اجباري جمله است و گاهي ممكن است به قرينه حذف شود و زماني ممكن است تمام فعل حذف گردد .

1- در كدام گزينه شناسه ي فعل حذف نشده است؟

1) آب برداشتم و گرد تشنگان مي گشت
2) كبوتران اضطرابي كردند و هريك خود را مي كوشيد
3) كبوتران دام بركندند و سرخويش گرفت
4) او موشي است از دوستان من بگويم تا بندها ببرد  

 

  2- در بيت :
” بگفتا گر خرامي در سرايش / بگفت اندازم اين سر زير پايش“
بخش حذف شده چه ويژگي اي دارد ؟

1) يك جمله ي توضيحي
2) يك جمله ي عاطفي
3) يك جمله ي پرسشي
4) نهاد جمله هاي دوم و سوم بيت است  

 

  نکته 502
فعل از نظر زمان به سه دسته تقسيم مي شود :
1-ماضي
2- مضارع
3- آينده

1- فعل عبارت ” يك شب تامّل ايام گذشته مي كردم “ چيست ؟

1) مي كردم و ماضي
2) مي كردم و مضارع
3) گذشته مي كردم و ماضي
4) تامل مي كردم وماضي  

 

  2- فعلي است كه وقوع آن در زمان حال قطعي باشد :

1) مضارع التزامي
2) ماضي مستمر
3) فعل امر
4) مضارع اخباري  

 

  نکته 503
ماضي ساده : بر واقع شدن كاري يا روي دادن حالتي در گذشته ( دور يا نزديك ) دلالت مي كند به بيان ديگر عملي در گذشته انجام يافته و تمام شده است :
طرز ساختن = بن ماضي + شناسه

1- نوع فعل در جمله ي ” حاجتش برآوردم “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) مضارع اخباري
3) ماضي نقلي
4) مضارع التزامي  

 

  2- جاي خالي را با كدام گزينه مي توان كامل كرد ؟
........... شناسه ندارد و ظاهرا با بن ماضي يكسان است

1) سوم شخص مفرد ماضي ساده
2) سوم شخص مفرد مضارع اخباري
3) سوم شخص ممفرد مضارع التزامي
4) سوم شخص مفرد مضارع مستمر  

 

  نکته 504
ماضي استمراري : فعلي است كه در زمان گذشته انجام گرفته و مدتي دوام داشته يا تكرار شده است .
طرز ساخت = مي + بن ماضي + شناسه

1- زمان فعل در عبارت :” كبوتران در طاعت و مطاوعت او روزگار گذاشتندي “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي نقلي  

 

  2- در جمله ي ” منهيان سوي يحيي مي نبشتند “ مي نبشتند چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) ساده
3) نقلي
4) بعيد  

 

  نکته 505
در متون قديم ماضي استمراري را به صورتهاي زير مي توان يافت :
الف ) جزء پيشين همي + بن ماضي + شناسه = همي گفتم
ب) جزء پيشين – ب- + بن ماضي+شناسه+ي
مثل: بديدندي
ج) بدون جزء پيشين ، بن ماضي+شناسه+ي مثل: گفتندي (اين شكل دردوم شخص مفرد ودوم شخص جمع كاربرد ندارد)

1- نوع افعال عبارت زير چگونه است ؟
” هر سال كه موسم حاج بودي برفتي و بر ايشان خود را عرضه كردي “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي بعيد
4) مضارع اخباري  

 

  2- واژه ي ” شدي“ در بيت زير چه نوع فعلي است؟
شنيدي كه در روزگار قديم/ شدي سنگ در دست ابدال سيم

1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي استمر
4) مضارع التزامي  

 

  نکته 506
در بعضي از فعلها صيغه سوم شخص مفرد ماضي استمراري با دوم شخص جمع مضارع اخباري يكسان است كه بايد آن ها را با توجه به شخص و زمان از هم تشخيص داد اين حالت معمولا در فعل هائي پيش مي آيد كه حروف بن مضارع آن ها در بن ماضي آن ها وجود دارد

1- شكل ظاهري فعل ماضي استمراري سوم شخص مفرد و فعل مضارع اخباري دوم شخص جمع هر يك از كلمه هاي زير به جز كلمه ي .....يكسان است

1) رسيدن
2) سنجيدن
3) فروختن
4) لغزيدن  

 

  2- صيغه ي سوم شخص مفرد ماضي استمراري همه ي كلمه هاي زير به جز ....با صيغه ي دوم شخص جمع مضارع اخباري آن از نظر شكل ظاهري يكسان است

1) بردن
2) پريدن
3) جهيدن
4) طلبيدن  

 

  نکته 507
ماضي نقلي فعلي است كه در گذشته واقع شده اما اثر آن تا زمان حال باقي است . بن ماضي + ه + افعال معين (ام،اي،است،ايم،ايد،اند)

1- ” زد بانگ كه كيست حاضر امروز / كز عشق نبوده خاطر افروز
فعل مصراع دوم از چه نوع است ؟

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي مستمر
4) ماضي ساده  

 

  2- فعل مصراع : ” چه فرهاد ها مرده در كوه ها “ چه زماني است ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي مستمر
4) ماضي بعيد

نکته 508
ساختمان ماضي نقلي در قديم به صورت زير بوده است :
بن ماضي + فعل معين ”است“ + شناسه
1- در مصراع ” بده داد من كآمدستم دوان “ چه نوع ماضي وجود دارد ؟
1) بعيد
2) نقلي
3) استمراري
4) ساده

2- ” شنيدستي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
”كنون رزم سهراب و رستم شنو / دگرها شنيدستي اين هم شنو
1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي
4) ماضي ساد

نکته 509
ماضي بعيد فعلي است كه در گذشته انجام گرفته است و قبل از فعل ماضي ديگري به وقوع پيوسته است
بن ماضي +ه + فعل معين ” بود“+ شناسه
1- در گذشته به كدام يك از انواع فعل ماضي ” ماضي مقدّم “ مي گفته اند ؟
1) نقلي
2) بعيد
3) التزامي
4) استمراري

2- همه فعل هاي ماضي زير به جز ماضي .....فعل كمكي دارند .
1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي

نکته 510
ماضي التزامي بيانگر انجام يافتن كاري است در گذشته آن هم به صورت شك و ترديد يا اميد و آرزو
بن ماضي +ه + فعل معين ” باش “+شناسه
1- در عبارت زير كدام يك از افعال ماضي بكار نرفته است ؟
” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “
1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد

2- فعل ” رفته باشد “ كه ماضي التزامي است داراي چند تكواژ است ؟
1) پنج
2) چهار
3) سه
4) دو

نکته 511
ماضي مستمر ( ملموس يا درجريان ) اين فعل بيانگر انجام كاري است آن هم در گذشته به صورت استمرار، تاكيد و تكرار
داشت + شناسه + مي + بن ماضي + شناسه
1- كدام نوع فعل ماضي از تركيب ماضي ساده از خانواده ي ” داشتن + مضارع استمراري از فعل مورد نظر “ ساخته مي شود ؟
1) التزامي
2) مستمر
3) استمراري
4) بعيد

2- جمله ي سوم در شعر :
” يادم آمد ، هان – داشتم مي گفتم آن شب نيز – سورت سرماي دي بيداد ها مي كرد “ داراي چه زماني است ؟
1) ماضي مستمر
2) ماضي استمراري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي

نکته 512
مضارع اخباري فعلي است كه روي دادن آن در زمان حال يا آينده ي نزديك قطعي باشد و براي بيان حقايق كلي و مطالــب علــمي از آن استفاده
1- كدام گزينه درباره ي كاربرد مضارع اخباري نادرست است ؟
1) براي بيان كاري كه در آينده انجام خواهد گرفت
2) براي بيان احتمال ، الزام و آرزو در آينده
3) براي بيان حقايق كلي و مطالب علمي
4) براي بيان كاري كه اكنون در حال انجام است

2- عبارت زير فاقد چه نوع فعلي است ؟
” شنيده بودم فلان عامل را كه فرستاده اي به فلان ولايت بر رعيّت دراز دستي مي كند و ظلم روا مي دارد “
1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

نکته 513
ساختمان مضارع اخباري به صورت زير است :
جزء پيشين ” مي يا همي + بن مضارع + شناسه “
1- در بيت:
” الا اي هوشمند خوب كردار / بگويم با تورمزي چند از اسرار بگويم چه زماني است ؟
1) مضارع اخباري
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4) ماضي التزامي

2- زمان فعل در مصراع : ” نه هرگز بر انديشم از پادشا“ چيست ؟
1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي استمراري

نکته 514
شكل مضارع اخباري از خانواده ي ” هستن “ بدليل از بيـن رفتن يا تغيير شـكل بسياري از صيغه هاي آن ” قياسي “ نيست و به دو صورت زير است :
الف ) استم-استي-است-استيم-استيد-استند
ب) هستم-هستي-هست –هستيم-هستيد-هستند
1- با توجه به هم زماني فعل هاي هر چهار مصراع فعل كدام مصراع از نظر نوع با بقيه فرق دارد ؟
1) ورايدون كه زين كار هستم گناه
2) سريرزشرم و بهايي مراست
3) اشتر به شعر عرب در حالت است وطرب
4) نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم

2- با توجه معني در عبارت زير زمان افعال به ترتيب عبارتند از .......
الهي اگر تو مرا خواستي من آن خواستم كه توخواستي
1) التزامي – اخباري – التزامي
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – التزامي – التزامي
4) اخباري – اخباري – اخباري

نکته 515
مضارع التزامي بر انجام دادن كار يا روي دادن حالتي در زمان حال ، همراه با شك و ترديد يا اميد و آرزو دلالت مي كند .
1- زمان فعل در مصراع ” كاشكي قيمت انفاس بدانندي خلق ” كدام است ؟
1) ماضي استمراري
2) مضارع التزامي
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر

2- در عبارت :” هر چه عاشق در راز پوشي بكوشد باز نگاه دو ديده اش از سرّ ضمير خبر مي دهد “ كدام افعال آمده است ؟
1) مضارع التزامي – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – ماضي استمراري  

نكته ها:
صفات مشتق ، وابسته هاي وابسته ، متمم متمم و ضماير و...

 

  نکته 226
صفات مشتق – مركب صفاتي هستند كه ويژگيهاي صفات مشتق و مركب را با هم دارند .

1- نوع دستوري واژه هاي ” هم نشيني – واج گاه – زبان شناسي – چهارم “ به ترتيب در كدام گزينه آمده است ؟

1) مشتق ، مشتق ، مشتق مركب ، ساده
2) مشتق مركب ، مشتق ، مشتق مركب ، ساده
3) مشتق مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق
4) مشتق ، مشتق ، مشتق مركب ، مشتق  

 

  2- نوع صفات زير از نظر ساخت در كدام گزينه آمده است ؟
” حمايت كننده – روشنگر – خودخواه – ناجوان مرد “

1) مشتق مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب
2) مشتق مركب ، مركب ، مركب ، مشتق مركب
3) مشتق ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب
4) مركب ، مشتق ، مركب ، مشتق مركب  

 

  نکته 227
وابسته هاي وابسته عبارتند از :
1- مميّز
2- صفت ِ صفت
3- مضاف اليه مضاف اليه
4-قيد صفت

1- كدام گزينه داراي وابسته ي وابسته نيست ؟

1) دو جلد كتاب
2) رنگ سبز يشمي
3) كتاب تاريخ پرويز
4) زشتي هاو نابساماني هاي جامعه  

 

  2- كدام يك از وابسته هاي وابسته بين موصوف و صفت قرار مي گيرد و مقدار صفت را مشخص مي كند ؟

1) صفت صفت
2) مضاف اليه مضاف اليه
3) قيد صفت
4) مميّز  

 

  نکته 228
مميّز : براي شمارش تعداد ، اندازه و وزن موصوف ميان عدد و معدود ( صفت شمارشي و موصوف ) اسمي مي آيد كه وابسته ي عدد است و مميّز نام دارد .

1- در كدام گزينه ” مميز “ به كار نرفته است ؟

1) يك چوبه تير خدنگ
2) دو دست قاشق
3) دو راس هندوانه
4) دو صد گفته  

 

  2- در كدام گزينه مميز به كار نرفته است ؟

1) بيامد دوصد مرد آتش فروز
2) جوي مشك بهتر كه يك توده گل
3) به صد كاروان اشتر سرخ موي
4) نهادند بر دشت هيزم دو كوه  

 

  نکته 229
مميزها را مي توان به دو دسته تقسيم كرد :
1- مميزهايي كه چيزي به معنا نمي افزايند
2- مميزهايي كه به معنا مي افزايند

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......مميز چيزي به معني نيفزوده است

1) دو دستگاه راديو
2) دو جلد كتاب
3) چهار تخته فرش
4) پنج كيلومتر راه  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....مميز مفهومي به معنا افزوده است .

1) دو توپ پارچه
2) دومتر پارچه
3) دو عدد صندلي
4) صد گرم عدس  

 

  نکته 230
برخي از صفت ها ، صفت پيش از خود را بيش تر معرفي مي كنند كه به آن ها ” صفت ِصفت“ مي گويند .

1- در كدام گزينه صفت ِصفت به كار نرفته است ؟

1) لباس آبي سير
2) رنگ سبز يشمي
3) كاغذ آبي آسماني
4) كتاب سفيد تميز  

 

  2- كدام گزينه درباره ي ” صفت ِصفت “ نادرست است ؟

1) صفت همراه خود را بيش تر معرفي مي كند
2) در باره ي اندازه و درجه ي صفـت قبل از خود توضيح ميدهد
3) با صفت همراه خود يك جا وابسته هسته مي شود
4) موصوف گروه اسمي را بيش تر معرفي مي كند  

 

  نکته 231
برخي از مضاف اليه ها درباره ي مضاف اليه پيش از خود بيش تر توضيح مي دهند كه به آن ها ” مضاف اليه مضاف اليه “ مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” كيف پسرهمسايه “ كدام گزينه درست نيست ؟

1)كيف = مضاف
2) پسر = مضاف اليه
3) همسايه = مضاف اليه
4) همسايه=مضاف اليه مضاف اليه  

 

  2- در عبارت :” ديوار باغ كدخدا صفر “ كدام واژه مضاف اليه مضاف اليه است ؟

1) ديوار
2) با غ
3) كدخدا
4) كدخداصفر  

 

  نکته 232
اگر بين موصوف و صفت واژه اي قرار گيرد و مقدار صفت را نشان دهد ” قيد صفت “ است.

1- در كدام تركيب ” قيد صفت “ به كار رفته است ؟

1) لباس آبي روشن
2) رنگ سفيد شيري
3) درخت بزرگ گشن
4) هواي نسبتا گرم  

 

  2- در عبارت زير كدام واژه ” قيد صفت “ است ؟
” نيّت شرك در امّت من از حركت آرام مورچه ي سياه بر صخره ي سخت در شبي نيك تاريك مخفي تر است “

1) آرام
2) سياه
3) سخت
4) نيك

نکته 233
متمّم ممكن است يكي از اجزاي اصلي جمله باشد مثل جمله هاي سه جزئي با متمم و ممكن است متمم اسم ، صفت ، قيد و غير آن باشد .

1- در كدام گزينه متمم متمم آمده است ؟
1) هيچ آزادانديشي با حقيقت در جامعه نمي جنگد
2) ايران به دانشمندان خود مي نازد
3) ما بايد از قانون شكني بپرهيزيم
4) دسته دسته ايرانيان به سپاه اسلام مي گرويدند

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) در هرجمله اي كه حرف اضافه وجود داشته باشد آن جمله سه جزئي با متمم است
2) متمم اسم درباره ي اسم پيش از خود توضيح مي دهد
3) كلمه قبل از متمم اسم مي تواند هر نقشي داشته باشد
4) متمم متمم درباره ي متمم پيش از خود توضيح مي دهد

نکته 234
متمم اسم ، خود گروه اسمي است كه با كمك حرف اضافه ، همراه اسم مي آيد و توضيحي به آن مي افزايد .

1- در جمله ي ” افتخار به دوستي با دانايان افتخار واقعي است “ متمم اسم كدام است ؟
1) افتخار
2) واقعي
3) دوستي
4) دانايان

2- در كدام گزينه متمم اسم نيامده است ؟
1) بحث درباره ي مسايل سياسي اين روزها رواج دارد
2) انتقاد از زشتي ها باعث اصلاح رفتار اجتماعي است
3) عيب جويي از ديگران فراموش كردن عيب هاي خويش است
4) از آشنايي با شما خوشحال شدم

نکته 235
هر متمم در صورت لزوم مي تواند متمم بگيرد كه به آن ” متمم متمم “ مي گويند .

1- در جمله ي ” از مصاحبت با دوستان خوب لذت مي برم “ متمم متمم كدام واژه است ؟
1) لذت
2) مصاحبت
3) دوستان
4) خوب

2- كلمه ي قبل از متمم متمم حتما .......است ولي كلمه ي قبل از متمم اسم ....است .
1) متمم – اسم
2) متمم – متمم
3) اسم – اسم
4) متمم - نهاد

نکته 236
هر گروه اسمي در جمله بيش از يك نقش نمي گيرد اما مي تواند در جمله ي مركب بيش از يك نقش بگيرد كه به آن ” تنازع “ مي گويند .
مثل:دوست من كتابي را كه روي ميز بود خواند

1- در جمله ي مركب ” رفيق كسي باش كه خير خواه تو باشد “ كدام گروه اسمي داراي تنازع است ؟
1) تو
2) رفيق
3) خيرخواه
4) كسي

2- در كدام گزينه تنازع مشترك ” مفعول و نهاد “ هست ؟
1) عنكبوتي را ديدم كه تار مي تنيد
2) از گرگي مي ترسم كه انسان نماست
3) طرفدار دوستي باش كه عيبت را رو در رو بگويد
4) از كتابهايي استفاده كنيد كه مفيد باشد.

نکته 237
ضمير = كلمه اي است كه به جاي اسم مي نشيند و از تكرار آن جلوگيري مي كند هرضميري به اصل خود ( مرجع خود ) بر مي گردد مگر ضمير مبهم كه مرجع مشخصي ندارد .مثل ناصر راديدم و موضوع را به

1- مرجع ضمير ”م“ در مصراع :” عاشقم برقهر و بر لطفش به جد “ چيست ؟
1) عاشق
2) معشوق
3) شاعر
4) گوينده

2- ضمير ”م“ در بيت زير متعلق به چه كلمه اي است ؟
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق
ساكن شود بديدم ومشتاق تر شدم “
1) درد اشتياق
2) اشتياق
3) مگر
4) شود

نکته 238
ضماير شخصي ضمايري هستند كه جانشين اسم انسان مي شوند و بر دو گونه هستند :
1- ضماير شخصي منفصل ( جدا ،گسسته )
2- ضماير شخصي متصل ( پيوسته )

1- در بيت زير جمعا چند ضمير وجود دارد ؟
به مارماهي ماني نه اين تمام نه آن
منافقي چه كني مار باش يا ماهي
1) سه
2) چهار
3) پنح
4) شش

2- در جمله ي ” احمد از برادرش خواهش كرد كه در تكليف هايش او را راهنمايي كند “ مرجع ضمير ”ش“ چيست ؟
1) برادرش
2) تكليف هايش
3) احمد
4) برادر

نکته 239
ضماير شخصي منفصل چون جانشين اسم مـي شوند همه ي نقش هاي اسم را به جز نقش قيدي مي پذيرند .
1- نقش ضمير منفصل ” من“ و ”ما“ كدام است ؟
” من اگر ما نشويم تنهايم “
1) نهاد – نهاد
2) نهاد – مسند
3) مسند – نهاد
4) مسند – مسند

2- نقش ضماير منفصل به ترتيب در كدام گزينه آمده است ؟
” همه را تو مي پندارم و تو را من “
1) مسند – مسند – مفعول
2) مسند – مفعول – مفعول
3) مسند – مفعول – مسند
4) مسند – مسند – مسند

نکته 240
ضماير متصل چنانچه به فعل بپيوندند معمولا نقش مفعولي و گاهي نقش متممي دارند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) هر چه خواهي در سوادش رنج برد
2) تيغ صرصر خواهدش حالي سترد
3) كي به لوح ريگ باقي ماندش ؟
4) تا كس ديگر پس از تو خواندش

2- نقش ضمير ” ت“ در عبارت :” اي شيخ چه رسيدت كه گريان شدي“ چيست ؟
1) مفعول
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مسند  

نكته ها:
كلمات و واژه هاي مشتق و مركب

 

  نکته 412
” آگين “ و ” گين “ معني همراهي را مي رسانند و صفت مشتق مي سازند .

1- ساختمان كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟

1) خشمگين
2) سهمگين
3) سنگين
4) غمگين  

 

  2- در كدام گزينه پسوند ” آگين “ نيامده است ؟

1) خشم آگين
2) زهرآگين
3) عطر آگين
4) شرمگين  

 

  نکته 413
”مند – اومند “ پسوند همراهي هستند و واژه ي مشتق را مي سازند .

1- تعداد تكواژ ها در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) ارزشمند
2) ثروتمند
3) ارجمند
4) بهره مند  

 

  2- نوع پسوند در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) تنومند
2) هنرمند
3) علاقه مند
4) ثروتمند  

 

  نکته 414
” ور “ و ” اور “ بيان كننده ي معني همراهي هستند .

1- در همه ي گزينه ها پسوند ” ور “ واژه ي مشتق ساخته است به جز گزينه ي شماره ي ....

1) هنرور
2) سخنور
3) مزدور
4) نامور  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) بارور
2) رنجور
3) پيشه ور
4) پيله ور  

 

  نکته 415
” ي “ ، ” ان “ ، ”انه “ ، ” اني “ ، ”چي“ ، گان – گانه – ه – ين و ينه گاهي معني نسبت را مي رسانند .

1- كدام گزينه از نظر ساخت با بقيه متفاوت است ؟

1) عرفاني
2) نوراني
3) روحاني
4) جسماني  

 

  2- ساختمان كدام واژه با ساير واژه ها تفاوت دارد ؟

1) حيواني
2) شاهاني
3) باراني
4) عرفاني  

 

  نکته 416
” دان “ گاهي پسوند و گاهي بن فعل ( بن مضارع ) مي باشد .

1- كدام واژه مشتق نيست ؟

1) نمكدان
2) گلدان
3) كاردان
4) سرمه دان  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) سخن دان
2) قلمدان
3) چينه دان
4) شمعدان  

 

  نکته 417
پيشوند ” نا “ از وندها يي است كه صفت مشتق را مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) نامرد
2) ناشكر
3) نا اميد
4) نادرست  

 

  2- كدام گزينه از تركيب ” نا+ بن فعل “ ساخته نشده است ؟

1) نافرمان
2) ناتوان
3) نادان
4) نارس  

 

  نکته 418
كلمات مركب كلماتي هستند كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته شده اند .

1- كدام واژه ي مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) مهمان سرا
2) لاك پشت
3) رهاورد
4) كتابخانه  

 

  2- ساختمان كدام واژه ي مركب از ” اسم + بن مضارع “ نيست ؟

1) گِل گير
2) خط كش
3) دست برد
4) مدادتراش

نکته 419
واژه هايي كه ويژگي هاي كلمات مشتق و مركب را با هم داشته باشند ” مشتق – مركب “ هستند .

1- ساختمان كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟
1) جست و جو
2) زدوخورد
3) پخت و پز
4) رُفت و روب

2- كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب ” بن مضارع + وند + بن ماضي “ ساخته شده است ؟
1) بند و بست
2) خريد وفروش
3) گفت وگو
4) شست وشو

نکته 420
واژه هاي مشتق – مركب گاهي از ” وند + صفت مركب “ و گاهي از ” صفت مركب + وند “ ساخته مي شوند .

1- ساختمان كدام واژه از ” وند + صفت مركب “ ساخته شده است ؟
1) ناجوان مرد
2) كارآموزي
3) خود خواهي
4) كارشناسي

2- ساختمان كدام واژه از ” وند + صفت مركب “ نيست ؟
1) ناخود آگاه
2) ناخوشايند
3) ناجوانمرد
4) اشتي كنان

نکته 421
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته مي شوند .

1- كدام گزينه از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته نشده است ؟
1) اسم نويسي
2) دست بوسي
3) سربازگيري
4) دانشجويي

2- كدام گزينه از تركيب ” اسم + بن فعل + وند “ ساخته نشده است ؟
1) حنابندان
2) عروس كشان
3) عقد كنان
4) دانش پژوه

نکته 422
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” صفت + اسم + وند “ و گاهي از تركيب ” اسم مشتق + اسم “ ساخته مي شوند.

1- كدام واژه ي مشتق – مركب از تركيب ” اسم مشتق + اسم “ ساخته شده است ؟
1) دانشسرا
2) دانش پژوه
3) دانش آموز
4) ورزشگاه

2- كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب صفت + اسم + وند ساخته نشده است ؟
1) هزار توماني
2) دو بيتي
3) دانش آموزي
4) هيچ كاره

نکته 423
واژه هاي ” مشتق – مركب “ گاهي از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ و گاهي از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته مي شوند .

1- ساختمان كدام واژه از تركيب ” اسم + وند + بن فعل “ نيست ؟
1) خدانشناس
2) زبان نفهم
3) حقوق بگير
4) قلم به دست

2- ساختمان كدام واژه ي ” مشتق – مركب “ از تركيب ” اسم + وند + اسم “ ساخته نشده است
1) دوشادوش
2) سه پايه
3) تخت خواب
4) دست به دست

نکته 424
در شناخت ” اسم مشتق – مركب “ و ” صفت مشتق – مركب “ بايد دقت داشته باشيم .

1- در كدام گزينه صفت مشتق – مركب نيامده است ؟
1) ايراني نژاد
2) دادوبيداد
3) حمايت كننده
4) هيچ كاره

2- كدام گزينه اسم ” مشتق – مركب “ نيست ؟
1) ده ساله
2) گفت و گوي
3) تكاپو
4) كشت وكشتار

نکته 425
در واژه هاي غير ساده ( مشتق ، مركب و مشتق – مركب ) هيچ تكواژي نمي تواند در ميان اجزاي تشكيل دهنده ي واژه قرار گيرد .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) خوش نويس
2) كتابخانه
3) دوپهلو
4) گل ِبنفشه

2- اگر بتوان در ميان دو تكواژ ، تگواژ ديگري قرار داد ، اين امر نشان ميدهد كه .....
1) تكواژ ها از هم جدا هستند
2) آن ها را بايد يك تكواژ دانست
3) تكواژ ها به هم وابسته هستند
4) بايد آن ها را با هم تلفظ كرد  

نكته ها:
ضماير متصل ، منادا ، مسند و...

 

  نکته 486
ضماير مشترك مانند ” اسم “ مي توانند نقش هاي متفاوتي داشته باشند .

1- نهادهاي عبارت :
” هر كس چهل روز خويشتن را براي خدا خالص گرداند چشمه هاي حكمت از قلب او بر زبانش جاري مي شود “ كدام است ؟

1) خويشتن – حكمت
2) خدا – زبان
3) هركس – قلب
4) هركس- چشمه هاي حكمت  

 

  2- در كدام گزينه ” آتش “ نقش نهادي دارد ؟

1) چو ازكوه آتش به هامون گذشت / خروشيدن آمد ز دشت و ز شهر
2) يكي بي زيان مرد آهنگرم / زشاه آتش آيد همي بر سرم
3) آتش است اين بانگ ناي و نيست باد / هر كه اين آتش ندارد نيست باد
4) يكي دشت با ديدگان پر زخون / كه تا او كي آيد ز آتش برون  

 

  نکته 487
براي اينكه بتوانيم آسان تر نقش كلمات را در جمله تعيين كنيم ابتدا ترتيب دستوري آنها را رعايت مي كنيم.

1- با توجه به شعر زير نقش دستوري كدام گزينه درست است ؟
” نگران با من استاده سحر – صبح مي خواهد از من – كز مبارك دم او آورم اين قوم به جان باخته را بلكه خبر “

1) نگران = نهاد
2) صبح = نهاد
3) مبارك دم او = نهاد
4) اين قوم به جان باخته = مفعول  

 

  2- در بيت :
” همان به كزين زشت كردار دل / بشويم كنم چاره ي دل گسل “
نقش دستوري كدام كلمه نادرست است ؟

1) به = مسند
2) دل = نهاد
3) زشت كردار=متمم
4) همان = نهاد  

 

  نکته 488
ضمير متصل ” م “ مي تواند مضاف اليه باشد .

1- در بيت :
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق / ساكن شود بديدم و مشتاق تر شدم
ضمير ” م“ در كدام نقش متفاوت است ؟

1) گفتم
2) ببينم
3) مگرم
4) بديدم  

 

  2- در مصراع :” عمخوارم و اختراست خونخوارم “ نقش ”م“ در ” خونخوارم “ چيست ؟

1) نهاد
2) متمم
3) مفعول
4) مضاف اليه  

 

  نکته 489
گاهي ممكن است ضماير متصل در جاي اصلي خود قرار نگرفته باشند .

1- در كدام گزينه ” م“ در جاي اصلي خود قرار نگرفته است ؟

1) نبرّم از تو امّيد اي نگارين
2) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران
3) زمانه دست تو دادم كليد
4) چندت كنم حكايت شرح اين اين قَدَركفايت  

 

  2- در مصراع ” بشد تيز رهّام با خود وگبر “ ” رهّام “ چه نقشي دارد ؟

1) نهاد
2) مسند
3) بدل
4) متمم  

 

  نکته 490
ضمير متصل ” ش“ مي تواند مفعول و مضاف اليه واقع شود . ضمنا در جمله ي مركب جمله اي كه پس از پيوند .......ساز مي آيد جمله پيرو ( وابسته ) ناميده مي شود .

1- ” ش“ در كدام گزينه نقش متفاوت دارد ؟

1) بگفتا گر به سريا بيش خشنود
2) بگفتا گر كسيش آرد فراچنگ
3) گرم و خونين به منش باز آري
4) تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم  

 

  2- در جمله ي مركب ” اسفنديار خوب مي دانست كه رستم سزاوار بند نيست “ نقش جمله ي پيرو ( رستم سزاوار نيست ) چيست ؟

1) مفعول
2) نهاد
3) مضاف اليه
4) متمم  

 

  نکته 491
ضمير متصل ” ت “ مي تواند مفعول و مضاف اليه واقع شود .

1- نقش ضمير ”ت“ در كدام مصراع با بقيه فرق دارد ؟

1) سركش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد
2) هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقّه ي زر
3) وگر نه كه پايت همي گور جست
4) سرت زآسمان بگذرد در شكوه  

 

  2- ”ت“ در كدام مصراع نقش متفاوت دارد ؟

1) تا به جايي رساندت كه يكي
2) هر كه شدت حلقه ي در زود برد حقّه ي زر
3) تا چشم بشر نبيندت روي
4) تو كجايي تا شوم من چاكرت  

 

  نکته 492
براي مشخص كردن نقش كلمات به ترتيب دستوري آن ها دقت داشته باشيم .

1- نقش دستوري ” خواب “ در عبارت زير چيست ؟
” غم اين خفته ي چند خواب در چشم ترم مي شكند “

1) نهاد
2) متمم
3) مفعول
4) مسند  

 

  2- در عبارت :” مرد خود مرده بود كه جلادش رسن به گلو افكنده و خبه كرده بود “ ضمير ” ش“ وابسته به كدام يك از اجزاي جمله است

1) بدل
2) متمم
3) مفعول
4) نهاد

نکته 493
اسم مي تواند ” منادا “ و ” مسند “ واقع شود .

1- در بيت :
” هاتف ارباب معرفت كه گهي / مست خوانندشان و گه هشيار
تركيب ” ارباب معرفت “ چه نقشي دارد ؟
1) مفعول
2) متمم
3) بدل
4) نهاد

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .... نقش مسند وجود دارد .
1) بوسهل او را به علي رايض ، چاكر خويش بسپرد
2) كتاب حماسه ي فردوسي شاهنامه ناميده مي شود
3) كوچه اي بود كه آن را كو طراز مي گفتند
4) مردم او را آدم خوبي به شمار مي آوردند

نکته 494
ضماير متصل ” م “ و ” ت “ مي توانند ” مفعول “ و مضاف اليه باشند .

1- نقش ضميرهاي ” م“ به ترتيب در بيت زير چيست ؟
اي آفتاب جوبان مي جوشد اندرونم / يك ساعتم بگنجان در سايه ي عنايت
1) اضافي - مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) هر دو اضافي
4) هر دو مفعولي

2- در مصراع :” گرت چشم خدابيني ببخشند “ ” ت “ چه نقشي دارد ؟
1) اضافي
2) نهادي
3) مفعولي
4) متممي

نکته 495
قافيه در شعر مي تواند مانند اسم و ضمير نقش هاي متفاوتي داشته باشد .

1- در كدام مصراع ” قافيه “ مفعول است ؟
1) برادر مبارزم زمزمه كن بهار را
2) بچين ز شاخه ي يقين ميوه ي انتظار را
3) بخوان بخوان ز دفترم شوكت اين تبار را
4) زنيستي بكش بر او پرده ي استتار را

2- نقش دستوري ” ش“ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) بعد از آنش از قفس بيرون فكند
2) چون بدين رنگ و بدين حالش بديد
3) ديدمش خرم وخندان قدح باده به دست
4) قاصدانش را به زخم سنگ راند

نکته 496
هر اسم ممكن است در جمله دو يا چند نقش داشته باشد .

1- با توجه به بيت زير نقش ” سهيل “ به ترتيب كدام است ؟ هر شب بگرايم به يمن تا تو بر آيي / زيرا كه سهيلي و سهيل از يمن آيد
1) نهاد – مسند
2) مسند – نهاد
3) نهاد – نهاد
4) مسند – مسند

2- با توجه به عبارت :
” بزرگا مردا كه اين پسرم بود “ كدام گزينه درست است ؟
1) اين = صفت
2) اين = ضمير
3) بزرگ = منادا
4) مرد = منادا

نکته 497
براي مشخص كردن نقش كلمات ابتدا ترتيب دستوري آن ها را رعايت مي كنيم و سپس نقش واژه ها را تعيين مي كنيم .

1- مفعول در مصراع ” آتش آهيم چنين آب كرد “ كدام است ؟
1) يم
2) م
3) آتش
4) آه

2- با توجه به بيت زير كلمات همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... نهاد است .
فيض روح القدس ار بازمدد فرمايد / ديگران هم بكنند آنچه مسيحا مي كرد
1) ديگران
2) روح القدس
3) فيض
4) مسيحا

نکته 498
گروه فعلي مهم ترين عضو گزاره است كه داراي پنج ويژگي است :
1- شخص
2- زمان
3- وجه
4- گذر
5- معلوم ومجهول

1- در زبان فارسي فعل داراي چند شخص ( صيغه ) است ؟
1) چهارده
2) شش
3) پنج
4) سه

2- كدام وجه فعل ويژگيهاي پنج گانه ي زبان را ندارد ؟
1) وجه خبري
2) وجه التزامي
3) وجه مصدري
4) وجه اخباري و التزامي

نکته 499
اجزاي فعل :
1- بن ( بخش ثابت هر فعل )
2- شناسه ( نشانه شخص است ) َم ، ي ، َد ،يم ، يد ، َند

1- بن مضارع هاي سه مصدر ” مانستن ، شايستن ، توختن “ به ترتيب كدامند ؟
1) مان – شاي – توز
2)مانا-شايا-توخ
3) مانندباش-شاياباش-تاز
4) مانش – شايس – تازا

2- در كدام فعل حروف ين مضارع آن در بن ماضي وجود ندارد ؟
1) سوزاندم
2) ريختم
3) جهيدم
4) مي گويم

نکته 500
هر گاه از مصدر براي دوم شخص مفرد فعل امر بسازيم و آنگاه پيشوند ” ب “ را حذف كنيم بن مضارع به دست مي آيد .

1- بن مضارع مطرح شده در برابر كدام كلمه نادرست است ؟
1) بخشودن = بخش
2) سفتن = سنب
3) گسيختن = گسل
4) هشتن = هل

2- بن مضارع كدام مصدر نادرست است ؟
1) بودن = باش
2) آمدن = آ
3) هليدن = هليد
4) هشتن = هل  

نكته ها:
خانواده افعال ((شدن)) و ((است)) ، جمله هاي چهار جزئي و...

 

  نکته 456
افعال خانواده ي ” شدن “ چنانچه در معنـي رفتن به كار روند فعـل اسنادي نيستند و جمله ي سـه جزئي با مسند را نمي سازند .

1- در كدام گزينه مسند وجود ندارد .

1) هر كسي از ظن خود شد يار من
2) چو پيش پدر شد سياووش پاك
3) من به هر جمعيتي نالان شدم
4) جفت بد حالان و خوش حالان شدم  

 

  2- در هيچ گزينه اي جمله ي سه جزئي با مسند نيامده است مگر گزينه ي ...

1) چندي به پاي رفتم وچندي به سر شدم
2) به نزديك استاد امام شو
3) جواني ام به سمند شتاب مي شد
4) هنر خوار شد جادوي ارجمند  

 

  نکته 457
چنانچه افعال خانواده ي ” است “ در معني وجود داشتن و موجود بودن به كار روند فعل اسنادي نيستند ضمنا اگر ” گشتن و گرديدن “ در معنايي غير از شدن به كار روند فعل اسنادي به حساب نمي آيند .

1- در كدام گزينه ” است “ فعل اسنادي نيست ؟

1) جامه اش شولاي عرياني است
2) باغ بي برگي روز و شب تنهاست
3) باغبان و رهگذاري نيست
4) بوي خوش اين نسيم از شكن زلف اوست  

 

  2- در كدام گزينه ” نيست “ فعل اسنادي به شمار مي آيد ؟

1) مر زبان را مشتري جز گوش نيست
2) بگفتا جان فروشي در ادب نيست
3) بگفت از عشق بازان اين عجب نيست
4) بگفت اين دل تواند كرد ، دل نيست  

 

  نکته 458
جمله هاي چهار جزئي جمله هايي هستند كه فعل آن ها گذراست و در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل دو جزء لازم ديگر نيز مي آيد .

1- جمله هاي چهارجزئي چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) چهار نوع
4) يك نوع  

 

  2- نوع جمله ي ” انقلاب اسلامي ايران فصلي تازه در شرايط سياسي ، اجتماعي و فرهنگي جامعه ي ما گشود “ كدام است ؟

1) سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) چها جزئي گذرا به مفعول و متمم
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و مسند  

 

  نکته 459
جمله ي چهار جزئي با مفعول و متمم :
نهاد + مفعول + متمم + فعل

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟

1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن  

 

  2- ترتيب اجزاي جمله در كدام گزينه نادرست است ؟

1) گرسيوز توطئه ي افراسياب را به سياوش باز مي گويد
2) فردوسي شايستگي هاي ما را به ما مي شناساند
3) گل هاي رنگارنگ جلوه ي بي مانندي را به شهر مي دادند
4) پرستار به كودك شير را داد  

 

  نکته 460
جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند ( نهاد+ مفعول + مسند + فعل ) در حقيقت صورت ديگري از جمله هاي سه جزئي نوع سوم ( با مسند ) است با اين تفاوت كه فعل آن ها علاوه بر مسند به مفعول نيز نياز دارد .

1- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند مشاهده نمي شود ؟

1) زشت بايد ديد و انگاريد خوب
2) از آن پس كه خواند مرا شهريار
3) الهي روامدار كه پنهان ما از پيداي ما ناستوده تر باشد
4) زهر بايد خورد و انگاريد قند  

 

  2- نهاد كدام جمله در صورت افزودن تكواژ سببي ” ان “ به فعل آن ، نقش مفعولي پيدا مي كند؟

1) هوا سرد شد
2) من او را شناختم
3) من او را ديدم
4) هوا سرد گرديد  

 

  نکته 461
بايد بدانيم فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند فعل اسنادي نيستند .

1- با توجه به جمله ي ” حافظ خود را رند مي داند “ كدام گزينه در باره ي ” رند “ درست است ؟

1) مسند
2) مفعول
3) جزء فعل
4) قيد  

 

  2- ” چو خندان شد و چهره شاداب كرد و را نام تهمينه سهراب كرد “ چه نقشي دارد ؟

1) مسند
2) بدل
3) نهاد
4) مفعول  

 

  نکته 462
بايد بدانيم كه در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند ، ” مفعول و مسند “ يك چيز است مثلا زمانيكه مـي گـوييم ” همـسايه ي مـا پـسرش را علـي صدا مي زند “ پسر و علي يك چيز است .

1- در بيت ” كسي كاو را تو ليلي كرده اي نام / نه آن ليلي است كز من برده آرام كدام گزينه نادرست است ؟

1) او = مفعول
2) تو = نهاد
3 ) ليلي در مصراع اول مسند و در مصراع دوم مفعول
4) من = متمم  

 

  2- در كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با مفعول و مسند وجود ندارد ؟

1) مولانا تواضع و خاك نهادي را خلق رسول خدا مي داند
2) درويـشي را دوست داشت و آن را مـــرادف بـي نيازي مي شمرد
3) دريافت مخارج روزانه را زايد مي شمرد
4) اين بشاشت وي به خاطر فقر اختياري اش بود

نکته 463
عمده ي فعل هايي كه جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند را مي سازند عبارتند از : ” ناميدن “ و فعل هاي هم معني آن ” شمردن “ و فعل هاي معني ” آن “ ” پنداشتن “ و فعل هاي هم معني آن

1- در بيت :
سر نشتر عشق بر رگ روح زدند
يك قطره از آن چكيد ونامش دل شد
واژه ي دل داراي چه نقشي است ؟
1) مفعول
2) مسند
3) متمم
4) بدل

2- در جمله ي ” ازاين رو نوبه نو بر آن گوهرها آويختند و درفش كاويانش خواندند “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) درفش = مفعول
2) آن = متمم
3) نو به نو = قيد
4) ش در كاويانش = مفعول

نکته 464
جمله ي چهار جزئي دو مفعولي :
نهاد + مفعول اول + مفعول دوم + فعل

1- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي دو مفعولي است ؟
1) باران هواراسردگردانيد
2) گنه كرده را زود رسوا كند
3) مادر كودك را غذا داد
4) تهمينه پسرش را سهراب ناميد

2- جمله ي ” چشم ما را ضياي خود ده “ چند جزئي است ؟
1) چهارجزئي دو مفعولي
2) چهارجزئي با مفعول و مسند
3) چهارجزئي با مفعول و متمم
4) سه جزئي با مفعول

نکته 465
در جمله هاي چهار جزئي با مفعول و مسند اگر به جاي نشانه ي مفعول ، حرف اضافه بيايد جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند ساخته مي شود .

1- جمله ي ” مردم به ابوعلي سينا شيخ الرئيس مي گفتند “ چند جزئي است ؟
1) سه جزئي با متمم
2) چهارجزئي با متمم و مسند
3) چهارجزئي با مفعول ومسند
4) چهارجزئي دومفعولي

2- كدام گزينه جمله ي چهار جزئي با متمم و مسند نيست ؟
1) اهل محل به او پهلوان مي گفتند
2) مردم ايران به حافظ لسان الغيب مي گفتند
3) بوي گلم چنان مست كرد
4) به آن كوچه كوي طراز مي گويند

نکته 466
بدل در جمله كلمه يا كلماتي است كه گروه اسمي قبل از خود را توضيح مي دهد .

1- در مصراع ” من خويشتن اسير كمند نظر شدم “ نقش كلمه ي خويشتن چيست ؟
1) نهاد
2) بدل
3) مسند
4) متمم

2- واژه ي ” بونصر “ در عبارت زير داراي چه نقشي است ؟
”آن روز كه حسنك را بردار كردند استادم بونصر روزه بنگشاد “
1) مفعول
2) نهاد
3) متمم
4) بدل

نکته 467
مراد از نقش هاي تبعي جمله آن است كه تابع گروه اسمي قبل از خود باشد و برخي از نقش ها ي تبعي عبارتند از :
1- معطوف
2- بدل
3-تكرار

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه داراي نقش تبعي تكرار است ؟
بنواخت زخشم بر فلك مشت
آن مشت تويي تو اي دماوند
1) دماوند
2) مشت
3) تو اول در مصراع دوم
4) تو دوم در مصراع دوم

2- كدام نقش تبعي با بقيه متفاوت است ؟
1) احمد و رضا آمدند
2) از احمد ورضا بپرس
3) احمد برادر علي آمد
4) جفت بدحالان وخوش حالان شدم

نکته 468
هر واژه مي تواند نقش هاي متفاوت داشته باشد .

1- دربيت
”توحكيمي ،توعظيمي توكريمي تورحيمي / تونماينده ي فضلي توسزاوار ثنايي“
نقش دستوري كدام واژه با بقيه متفاوت است ؟
1) حكيم
2) كريم
3) رحيم
4) فضل

2- در مصراع : ” بگفت از جان شيرينم فزون است “ نقش دستوري ضمير ” م “ چيست ؟
1) مفعول
2) متمم
3) مضاف اليه
4) نهاد

نکته 469
ضماير مي توانند نقش هاي مختلفي داشته باشند.

1- در بيت :
چو عاجز گشت خسرو در جوابش / نيامد بيش پرسيدن صوابش
نقش ضمير هاي متصل ” ش“ به ترتيب چيست؟
1) مضاف اليه – مضاف اليه
2) مضاف اليه – متمم
3) متمم – متمم
4) متمم – مضاف اليه

2- در دوبيتي زير نقش ضميرهاي متصل ” ت“ به ترتيب چيست ؟
مكن كاري كه بر پاسنگت آيو / جهان با اين فراخي تنگت آيو
چو فردا نامه خوانان نامه خوانند / تورا از نامه خواندن ننگت آيو
1) مضاف اليه – متمم – متمم
2) هر سه مضاف اليه
3) هر سه متمم
4) متمم – متمم – مضاف اليه

نکته 470
ضماير متصل مي توانند نقش هاي گوناگون داشته باشند .

1- در بيت :
” گفت بايد حد زند هشيار مردم مست را
گفت هشياري بيار اينجا كسي هشيار نيست“
واژه ي ”هشيار“ درمصراع دومدر چه نقشي به كار رفته است ؟
1) نهاد
2) صفت
3) مفعول
4) مسند

2- در كدام گزينه نقش ضمير متصل ” شان “ با بقيه متفاوت است ؟
1) در برابر كوير از ريشه شان بر مي كنند
2) در تنورشان مي افكنند كه اين سرنوشت مقدر آنهاست
3) در نهادساقه شان يا شاخه شان مي خشكد
4) اين درختان صبور را دوستشان دارند زيراشجاعند  

 

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

نكته ها:
فعل ناگذر ، جمله هاي سه جزئي ، مفعول و...

 

  نکته 441
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟

1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد  

 

  2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟

1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

 

  نکته 442
جمله هاي سه جزئي : فعل اين جمله ها گذرا است و به همين دليل در بخش گزاره آن ها علاوه بر فعل يك جزء لازم ديگز نيز مي آيد .

1- جمله هاي سه جزئي با توجه به فعل چند نوع اند ؟

1) دو نوع
2) سه نوع
3) يك نوع
4) چها رنوع  

 

  2- كدام جمله ، سه جزئي نيست ؟

1) جامعه ي با فرهنگ ، سعادتمند مي شود
2) هيچ چيز بالاتر از حقيقت نيست
3) غزل مولانا لطيف و پرشور است
4) مادر كودك را آرام گردانيد  

 

  نکته 443
جمله هاي سه جزئي با مفعول :
نهاد + مفعول + فعل گذرا به مفعول

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....جمله ي سه جزئي با مفعول آمده است

1) سخت كوشان پاداش هاي نيك مي گيرند
2) زبان فارسي را دوست داريم
3) مردان خدا پرده پندار دريدند
4) شيخ ابو سعيد در نيشابور به محله اي فرو مي شد  

 

  2- كدام گزينه يك جمله ي سه جزئي با مفعول است ؟

1) باران هوا را سرد گردانيد
2) ايران به دانشمندان خود مي نازد
3) مادر كودك را غذا داد
4) پرچم علم ودانش را برافرازيم  

 

  نکته 444
مفعول : گروه اسمي است كه پس از آن نشانه ي ” را“ باشد يا بتوانيم اين نشانه را پس از آن بياوريم و ساده ترين راه يافتن مفعول مطرح كردن سوال زير است
چه كسي را ، چه چيزي را + فعل جمله =====> مفعول

1- در بيت زير چند مفعول آمده است ؟ ” بگفت آنجا به صنعت در چه كوشند ؟ بگفت انده خرند و جان فروشند “

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بخش پاسخي :” در كارها روزانه چه كسي را بر خود حاضر و ناظر مي گيري ؟ خدارا “ همه ي اجزاي جمله محذوف است به جز ....

1) نهاد
2) مفعول
3) فعل
4) متمم  

 

  نکته 445
گاه ضماير پيوسته ( = متصل ) نقش مفعول مي گيرند .

1- نقش ضمير ”ش “ در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) هر چه خواهي در سوادش رنج برد
2) تيغ صرصر خواهدش حالي سترد
3) كي به لوح ريگ باقي ماندش
4) تا كسي ديگر پس از تو خواندش  

 

  2- ضمير ” ت “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
بكوبمت ز آن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) فعل
2) متمم
3) مفعول
4) قيد  

 

  نکته 446
گاه ضماير متصل در جاي اصلي خود به كار نمي روند .

1- در كدام گزينه ضمير متصل در جاي اصلي خود آمده است

1) تا چشم بشر نبيندت رو ي
2) گفت آگه نيستي از سردر افتادت كلاه
3) هماوردت آمد مشو باز جاي
4) بكوبمت زآن گونه امروز يال  

 

  2- ضمير متصل ” ش “ در بيت زير وابسته به كدام كلمه است ؟
” دل هر ذره را كه بشكافي
آفتابيش در ميان بيني “

1) ميان
2) آفتاب
3) دل
4) ذره  

 

  نکته 447
در بسياري از موارد در نقش مفعول نشانه ي ” را “ ذكر نمي شود ولي در معني مي توان آن را آورد .

1- نقش دستوري : ” كشته “ در عبارت : ” نه كشته اي بر جاي نهاده و نه خسته اي به شهر خود باز گشته اند “ چيست ؟

1) متمم
2) نهاد
3) مفعول
4) بدل  

 

  2- در بيت :
ديدمش خرم و خندان قدح باده به دست
واندر آن آينه صدگونه تماشا مي كرد
به ترتيب ” ش “ و ” آن آينه“ چه نقشي دارند .

1) مفعول –متمم
2) هردو متمم
3) هردو مفعول
4) متمم –مفعول

نکته 448
جمله سه جزئي با متمم :
نهاد + متمم + فعل گذرا به متمم

1- در جمله ي سه جزئي با متمم ، متمم اجباري كدام گروه است ؟
1) گروه مسندي
2) گروه فاعلي
3) گروه اسمي
4) گروه حرف اضافه

2- نمودار جمله ي ” هر انسان آزاده ي ايراني از ديرباز آزادگي را از جان و دل مي ستايد “ كدام است ؟
1) جمله چهار جزئي با مفعول و متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مفعول
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 449
متمّم : گروه اسمي است كه پس از حرف اضافه مي آيد . حروف اضافه مهم عبارتند از : به – براي – از – با – بي – در – درباره ي و ...

1- نوع جمله ي :” ادبيات غنايي با زباني نرم و لطيف با استفاده از معاني عميق و باريك به بيان احساسات شخصي انسان مي پردازد “ كدام است ؟
1) چهار جزئي گذرا به متمم
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كاربرد حرف اضافه ” با“ با كدام مصدر صحيح است ؟
1) ترسيدن
2) انديشيدن
3) جنگيدن
4) چسبيدن

نکته 450
فعل هائي كه متمم اجباري نياز دارند حرف اضافه ي اختصاصي دارند اما فعل هايي كه به متمم اجباري نياز ندارند داراي حرف اضافه ي اختصاصي نيستند .

1- ” م“ در مصراع ” دستم نداد قوت رفتن به پيش دوست “ داراي چه نقشي است ؟
1) مضاف اليه
2) بدل
3) متمم
4) مسند

2- ” ت“ در بيت :
” هم اكنون تورا اي نبرده سوار / پياده بياموزمت كارزار “
داراي چه نقشي است ؟
1) متمم
2) مفعول
3) مضاف اليه
4) بدل

نکته 451
جمله ي سه جزئي با مسند :
نهاد + مسند + فعل اسنادي

1- نمودار جمله ي ” ارائه ي روش هاي مطلوب به منظور هماهنگ كردن خدمات و فعاليت هاي كتابخانه هاي كشور جهت تسهيل مبادله ي اطلاعات امري است ضروري “ كدام است ؟
1) سه جزئي گذرا به مسند
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) سه جزئي گذرا به مسند
4) چهار جزئي گذرا به متمم و مسند

2- كدام جمله سه جزئي با مسند نيست ؟
1) نهان گشت آيين فرزانگان
2) سوي لشكر آفريدون شدند
3) سراسر همه دشت بريان شدند
4) نخوت باد دي و شوكت خار آخر شد

نکته 452
هر جمله اي كه فعل آن اسنادي ( = ربطي ) باشد قطعا جمله ي سه جزئي با مسند است .

1- فعل كدام مصراع اسنادي است ؟
1) خشك آمد كشتگاه من
2) با غبان و رهگذاري نيست
3) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
4) دل من گرفته زين جا

2- ” دوش “ در كدام گزينه مسند است ؟
1) دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند
2) دوش با من گفت پنهان كارداني تيز هوش
3) سري در كارهم آريم دوش بار هم باشيم
4) مشكل خويش بر پير مغان بردم دوش

نکته 453
در فارسي امروز دو فعل ” بودن و شدن “ و هم معني هاي ” شدن “ مثل ” گشتن و گرديدن “ و ديگر مشتق هاي آن ها مانند ” است ، هست ، مي باشد ، مي شود “ فعل اسنادي هستند و جمله ي سه جزئي با مسند را مي سازند .

1- مصراع دوم :
” عشق او باز اندر آوردم به بند / كوشش بسيار نامد سودمند
جمله ي چند جزئي است ؟
1) دو جزئي
2) سه جزئي با مسند
3) سه جزئي با مفعول
4) چهارجزئي با مفعول و مسند

2- تعداد اجزاي جملات در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رستم از جادوي زال تندرست گشته است
2) اهل محل به او پهلوان مي گويند
3) حافظ خود را رند مي خواند
4) مرا خواند بايد جهان آفرين

نکته 454
ساده ترين راه يافتن ” مسند “ مطرح كردن سوال زير است :
چه جور ؟ + فعل اسنادي =====> مسند
1- در مصراع : ” گشت غمناك دل و جان عقاب “ كدام پاسخ مسند است ؟
1) دل
2) دل و جان
3) عقاب
4) غمناك

2- در بيت :” كودكان افسانه ها مي آورند
درج در افسانه شان بس سرّوپند “
نقش دستوري كدام كلمه مسند است ؟
1) كودكان
2) سرّ
3) درج
4) پند

نکته 455
در پاره اي از جمله هاي سه جزئي با مسند به جاي مسند ، متمم مي آيد .

1- در كدام گزينه به جاي مسند ، متمم نيامده است ؟
1) چو عاجز گشت خسرو در جوابش
2) فلاني از ساكنان اين محل است
3) اين پارچه از ابريشم است
4) پرويز در حال نوشتن بود

2- در كدام جمله به جاي مسند ، متمم آمده است ؟
1) چنگيز از ريختن خون بي گناهان سير نشد
2) كمال است در نفس انسان سخن
3) غالبا در سلوك با خلق ساده ، فروتن و شكيبا بود
4) ايشان از دوستان شما بودند  

نكته ها:
مضاف و مضاف اليه ، صفت و موصوف ، صفت فاعلي ، صفت مفعولي و...

 

  نکته 211
چنانچه مضاف در غير معني واقعي خود به كار رود به بيان ساده تر مضاف اليه براي كامل كردن معني خود مضاف را عاريه بگيرد به آن اضافه ي استعاري مي گويند .

1- ” رخسار زمان “ چه نوع اضافه اي است ؟

1) تشبيهي
2) استعاري
3) تعلقي و استعاري
4) تشبيهي و غير تعلقي  

 

  2- همه گزينه ها به جز گزينه ي .....اضافه ي استعاري هستند .

1) روح باران
2) پيشاني عفو
3) كمان ابرو
4) دست طبيعت  

 

  نکته 212
در گروه اسمي هرگاه پس از هسته ، كسره بيايد واژه پس از كسره اگر اسم ، ضمير يا صفت شمارشي نباشد ، صفت بياني است كه به كلمه ي اول موصوف مي گويند و هسته ي گروه اسمي است .

1- كدام گزينه ” موصوف و صفت “ است ؟

1) كتاب عشق
2) ضمير متصل
3) قالي تبريز
4) برگستوان هاي ديبا  

 

  2- نوع كدام تركيب با بقيه متفاوت است ؟

1) افسار ابريشمين
2) جواهر بدخشي
3) مهد هاي بزر
4) طوطي جان  

 

  نکته 213
چنانچه جاي موصوف و صفت را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت است كه به آن ” تركيب وصفي مقلوب “ مي گوييم

1- كدام تركيب ،تركيب وصفي مقلوب است ؟

1) البرز كوه
2) كيهان خديو
3) تند باد
4) دو عالم دستگاه  

 

  2- كدام گزينه ، تركيب وصفي مقلوب نيست ؟

1) گران مايه فرزند
2) گيسوي نگار
3) قيرگون ابر
4) نيلگون دريا  

 

  نکته 214
گاهي بدون اينكه جاي صفت وموصوف را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت تركيب وصفي تبديل مي شود به اسم مركب يا صفت مركب

1- كدام گزينه اسم مركب نيست ؟

1) مادر بزرگ
2) تهران نو
3) پدر بزرگ
4) بت پرست  

 

  2- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟

1) گيسو بلند
2) مادر شوهر
3) دندان گرد
4) كلاه سبز  

 

  نکته 215
در زبان فارسي بر خلاف زبان عربي مطابقت موصوف و صفت از جهت جنس و عدد جايز نيست .

1- كاربرد كدام تركيب وصفي امروز معمول نيست؟

1) منكر بي قياس
2) كارهاي عجايب
3) مردم بدكار
4) مردم بسياردان  

 

  2- كاربرد كدام گزينه امروز درست نيست ؟

1) مدينه ي فاضله
2) عتبات عاليات
3) پرونده ي مختومه
4) قوّه ي مقننه  

 

  نکته 216
چنانچه صفت بياني جانشين اسم شود در حكم اسم است مي تواند به صورت مفرد و جمع به كار رود و همه ي نقش هاي اسم را بپذيرد .

1- در بيت :” عاشق بي خرد ناهنجار
نه به آن فاسق بي عصمت وننگ“
چند صفت وجود دارد ؟

1) چهار
2) پنج
3) دو
4) سه  

 

  2- در بيت زير چند صفت به كار رفته است ؟
” كم آواز هرگز نبيني خجل
جوي مشك بهتر كه يك توده گل

1) سه
2) چهار
3) دو
4) يك  

 

  نکته 217
انواع صفت بياني :
1- صفت بياني ساده
2- صفت فاعلي
3- صفت مفعولي
4- صفت لياقت
5- صفت نسبي

1- دو كلمه ي ” خندان “ و ” دربست “ به ترتيب عبارتند از

1) صفت فاعلي – صفت ساده
2) صفت فاعلي – صفت مفعولي
3) صفت مفعولي – صفت فاعلي
4) صفت نسبي – صفت فاعلي  

 

  2- ” بازنشست – ديدني – كناره “ به ترتيب چه نوع صفاتي هستند ؟

1) مفعولي – نسبي –نسبي
2) مفعولي –لياقت-نسبي
3) فاعلي –لياقت-مفعولي
4)فاعلي-نسبي-مفعولي

نکته 218
صفت فاعلي
بن مضارع + الف
بن مضارع + ان
بن مضارع + َ نده

1- ”خويشتن آراي “ در مصراع ” خويشتن آراي مشو چون بهار “ چه نوع صفتي است ؟
1) مفعولي مركب مرخم
2) نسبي
3) صفت فاعلي مركب مرخم
4) لياقت

2- كدام پسوند در ساختمان كلمات به مفهوم ” فاعلي “ ، ”زمان “ و ” مكان “ به كار رفته است ؟
1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار

نکته 219
چنانچه صفت فاعلي از تركيب ” بن مضارع + پسوند الف “ ساخته شود به آن صفت مشبّهه ، پايدار يا دائمي گويند .

1- كدام گزينه صفت مشبهه نيست ؟
1) دانا
2) رويا
3) شنوا
4) جويا

2- با اضافه كردن (الف) به كدام گزينه مي توان صفت فاعلي ( مشبهه ) ساخت ؟
1) ناراست
2) ناسپاس
3) ناشكيب
4) ناخوشايند

نکته 220
چنانچه صفت فاعلي از ” بن مضارع + پسوند ان “ ساخته شود به آن صفت حــاليه يا بيـان حال مي گويند .

1- كدام گزينه مي تواند گاهي صفت حاليه و گاهي اسم باشد ؟
1) خندان
2) سوزان
3) روان
4) شتابان

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) لرزان
2) جانان
3) گريان
4) سوزان

نکته 221
صفت مفعولي = بن ماضي + ـه /ه

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) نشسته
2) گرفته
3) نوشته
4) زده

2- نوع صفات ” نازپرورده “ و ” بلاكش“ در بيت زير چيست ؟
” نازپرورده تنعّم نبرد راه به دوست
عاشقي شيوه رندان بلاكش باشد“
1) مفعولي – فاعلي
2) فاعلي – مفعولي
3) هر دو مفعولي
4) هر دو فاعلي

نکته 222
صفت لياقت = مصدر + ي
1- صفت لياقت از مصدر ”پوشيدن “ كدام است ؟
1) پوشش
2) پوشيدني
3) پوشيدگي
4) پوشيده

2- دو واژه ي ” كشتني – شنيدني “ از نظر دستوري چه صفاتي هستند ؟
1) لياقت – نسبي
2) نسبي – لياقت
3) هر دو نسبي
4) هر دو لياقت

نکته 223
صفت نسبي = اسم + ي
1- ” ي“ نسبت در كدام گزينه مفهومي متفاوت دارد ؟
1) جنگي
2) گوهري
3) چنگي
4) نهاني

2- در كدام گزينه ”ي “ نسبت در مفهومي مفعولي به كار نرفته است ؟
1) توقيعي
2) پرتابي
3) گوهري
4) نهاني

نکته 224
ساختمان صفت بياني
1- صفت بياني ساده
2- صفت مركب
3- صفت مشتق
4- صفت مشتق-مركب

1- صفت مشتق كدام است ؟
1) گران
2) ارزان
3) نهان
4) پنهان

2- در ساختمان كدام يك از صفات بياني زير بيش از يك ”وند“ وجود دارد ؟
1) خردمندانه
2) ده ساله
3) ايراني نژاد
4) هيچ كاره

نکته 225
صفت مركب صفتي است كه از دو يا چند تكواژ مستقل تشكيل مي شود .

1- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟
1) افكنده
2) بذر افشان
3) دست چين
4) نوساز

2- كدام صفت مركب مفهومي متفاوت دارد ؟
1) نيم سوز
2) دست چين
3) نوساز
4) جهان گير  

نكته ها:
برخي ديگر از انواع شعر ، تشبيه ، استعاره و...

 

  نکته 316
” مسمّط “ شعري است كه از چند رشته پديد آمده و در هر رشته تمام مصراع ها به جز مصراع آخر با هم ، هم قافيه است و به مصراع آخر هر رشته ” بند “ مي گويند كه اين مصراع در تمام رشته ها هم قافيه است .

1- ابداع كننده ي قالب شعري ” مسمّط “ چه كسي است ؟

1) شيخ بهائي
2) خيالي بخارائي
3) منوچهري دامغاني
4) ملك الشعرا بهار  

 

  2- درون مايه ي مسمّط تقريبا مانند كدام قالب شعري است ؟

1) ترجيع بند
2) تركيب بند
3) قطعه
4) قصيده  

 

  نکته 317
” مسمّط تضميني “ مسمطي است كه بند آن در هر رشته به ترتيب مصراع دوم بيت هاي يك غزل است يعني شاعر بيت هاي يك غزل را به ترتيب در پايان رشته ها ي مسمّط مي آورد

1- در مسمّط تضميني تعداد رشته ها تابع چه چيزي است ؟

1) تعداد بيت هاي غزل
2) تعداد بند ها
3) به تشخيص خود شاعر است
4) قاعده مشخصي وجود ندارد  

 

  2- اگر بخواهيم با تضمين يك قطعه ي چهار بيتي يك مسمّط مخمّس بسازيم به گونه اي كه در آخر هر رشته ي مسمّط يك بيت از آن قطعه تضمين شود جمعا چند مصراع تازه بايد بسازيم ؟

1) يازده
2) پانزده
3) دوازده
4) بيست  

 

  نکته 318
” رباعي“ شعري است كه از چهار مصراع تشكيل مي شود و مصراع هاي اول ، دوم و چهارم هم قافيه هستند كه شاعر در قافيه كردن مصراع سوم مختار است

1- كدام مصراع به لحاظ وزن عروضي نمي تواند يكي از مصاريع رباعي باشد ؟

1) اندر دل بي وفا غم و ماتم باد
2) بس فتنه و شور در جهان حاصل شد
3) يكي دردو يكي درمان پسندد
4) كس چون تو طريق پاكبازي نگرفت  

 

  2- كدام يك از شاعران از مشهورترين سرايندگان رباعي نيستند ؟

1) عمر خيام
2) عطار نيشابوري
3) بيدل
4) عبدالرحمان جامي  

 

  نکته 319
” دو بيتي “ از هر نظر شبيه رباعي است تنها تفاوت آن ها در وزن است كه دوبيتي بر وزن : مفاعيلن مفاعيلن مفاعيل ( فعولن ) مي باشد.

1- اشعار باباطاهر عريان در چه قالب شعري سروده شده است ؟

1) دوبيتي
2) رباعي
3) غزل
4) مثنوي  

 

  2- تفاوت دوبيتي و رباعي در چيست ؟

1) درون مايه
2) قافيه
3) مطلع
4) وزن  

 

  نکته 320
” مستزاد “ شعري است كه به آخر هر مصراع آن كلمه يا كلماتي اضافه شود ، افزوده ها معني مصراع قبل يا بعد خود را تكميل مي كنند .

1- قديمي ترين مستزادها از چه قرني پديد آمده است ؟

1) قرن سوم
2) قرن چهارم
3) قرن پنجم
4) قرن ششم  

 

  2- اهميت مستزاد در پيدايش كدام قالب شعري است ؟

1) شعر نيمائي
2) شعر سپيد
3) چهار پاره
4) قطعه  

 

  نکته 321
” چهار پاره يا دوبيتي نو“ دوبيتي هائي است هم وزن با قافيه متفاوت كه از نظر موضوع به هم وابسته اند و در هر دوبيتي مصراع هاي دوم و چهارم هم قافيه است .

1- ابداع كننده قالب شعري چهارپاره چه كسي است ؟

1) فريدون مشيري
2) دكترحميدي شيرازي
3) ملك الشعراي بهار
4) فريدون توللي  

 

  2- كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور چهارپاره نيستند ؟

1) فريدون توللي
2) پرويز خانلري
3) فريدون مشيري
4) علي اسفندياري  

 

  نکته 322
شعر نو (نيمائي ) شعري است كه طول مصراع ها در آن يكسان نيست و در آن قافيه جاي مشخصي ندارد ،ابداع كننده اين قالب شعري علي اسفندياري متخلص به نيما ست .س

1- ........از نخستين كساني است كه شعر نيمائي را تجزيه و تحليل كرده است ؟

1) اخوان ثالث
2) سهراب سپهري
3) فروغ فرخزاد
4) فريدون مشيري  

 

  2- چه كسي را بايد از نخستين كساني دانست كه راه نيما را شناخت و به پيروي از او پرداخت ؟

1) سهراب سپهري
2) اخوان ثالث
3) فروغ فرخزاد
4) حميد مصدق

نکته 323
” شعر سپيد “ شعري است كه آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه ها در آن مشخص نيست .

1- اشعار علي موسوي گرمارودي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) موج نو
2) نيمائي
3) سپيد
4) غزل

2- ابداع كننده ي شعر سپيد در ادب فارسي چه كسي است ؟
1) احمد شاملو
2) سلمان هراتي
3) قيصر امين پور
4) موسوي گرمارودي

نکته 324
” موج نو “ شعري است كه نه قافيه و نه وزن عروضي دارد ، موج نو به دشواري و پيچيدگي مشهور است .

1- تفاوت موج نو با نثر در چيست ؟
1) وزن
2) قافيه
3) تخيل شعري
4) درون مايه

2- اشعار احمد رضا احمدي بيش تر در كدام قالب شعري سروده شده است ؟
1) نيمائي
2) موج نو
3) سپيد
4) چهار پاره

نکته 325
علم بيان علمي است كـه درباره درست بودن شيوائي و فصاحت ، رسائـي و بلاغت ، استواري و ايجاز ( مختصر و مفيد بودن كلام ) بحث مي كند .

1- فني كه از تشبيه ، استعاره و كنايه و مجاز سخن مي گويد چه نام دارد ؟
1) بديع
2) عروض
3) معاني
4) بيان

2- ارزش ادبي كدام گزينه فروتر است ؟
1) هماي سعادت بر قله ي رفيع سعي و تكاپو آشيان گزيد
2) سعادت را بايد در قله ي رفيع سعي و تكاپو جستجو كرد
3) سعادتمند كسي است كه به دامن سعي و تكاپو چنگ زند
4) آدمي تنها با سعي و تكاپو سعادتمند مي شود

نکته 326
براي فهم تشبيه بايد به سراغ ” مشبه به “ رفت زيرا مهم ترين ركن تشبيه است و ” وجه شبه “ از آن استنباط مي شود .

1- در مصراع :” كه احسان كمندي است در گردنش “ مشبه به كدام است ؟
1) احسان
2) كمند
3) گردن
4) ش در گردنش

2- در كدام عبارت آرايه ي تشبيه دو بار رعايت شده است ؟
1) ديو نفس را در وجود خويش نابود كرد
2) دلش شبيه آيينه است
3) از نرگس چشمش مرواريد اشك مي باريد
4) قطره اشك مثل مرواريد است

نکته 327
تمام اضافه هاي تشبيهي داراي آرايه ي تشبيه هستند و اضافه ي تشبيهي تركيبي است كه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار است .

1- در مصراع ” تو را آتش عشق اگر پر بسوخت “ كدام ركن تشبيه محذوف است ؟
1) مشبّه
2) مشبّه به
3) وجه شبه
4) ادات تشبيه

2- در كدام يك از تركيبات زير ، تشبيه به منظور اغراق به كار نرفته است ؟
1) سيل اشك
2) كوه غم
3) درياي محبت
4) درخت دوستي

نکته 328
” مشبّه و مشبّه به “ طرفين تشبيه نام دارند و در تمام تشبيهات حضور دارند اما وجه شبه و ادات تشبيه مي توانند حذف شوند .

1- در مصراع دوم بيت زير مشبه ، مشبه به ، وجه شبه و ادات تشبيه به ترتيب كدامند ؟ لبت تادر لطافت لاله ي سيراب را ماند دلم در بيقراري چشمه ي سيماب را ماند
1) دل – بيقراري – چشمه – سيماب
2) دل – چشمه سيماب – بيقراري – ماند
3) دل – سيماب – بيقراري چشمه – ماند
4) دل – بيقراري – سيماب – ماند

2- در بيت زير كدام ركن تشبيه محذوف است ؟ مرا ستاره ي صبحي كه هر چه كوشيدم شد آخر از نظرم ناپديد مادر بود
1) ادات تشبيه
2) مشبه
3) مشبه به
4) وجه شبه

نکته 329
استعاره تشبيهي است كه يكي از دو طرف تشبيه ( مشبه و مشبه به ) ذكر و طرف ديگر اراده شود .

1- در عبارت زير به ترتيب از راست به چپ چند تشبيه و چند استعاره آمده است ؟ فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردين بگسترد و دايه ي ابر بهاري را فرموده تا بنات نبات در مهد زمين بپرورد .
1) 1،4
2) 4،1
3) 3،2
4) 2،3

2- در كدام گزينه استعاره آمده است ؟ "
1) سرو او از غم جانكاه خميد
2) نرگس چشمش مرواريد اشك مي ريزد
3) چراغ دانش را درخانه ي دل بر افروخت
4) ظلمت جهل را از انديشه ي خود دور كرد

نکته 330
” استعاره مصرّحه “ تشبيهي است كه در آن ” مشبه به “ ذكر و ” مشبه “ اراده گردد .

1- سرو سهي در مصراع ” خم آورد بالاي سرو سهي “ داراي چه آرايه اي است ؟
1) استعاره
2) ايهام
3) كنايه
4) جناس

2- در كدام گزينه مفعول داراي آرايه ي استعاره است ؟
1) باران اشك از ابر ديدگان جاري ساخت
2) ظلمت جهل را از انديشه خود دور كرد
3) ديو نفس را در وجود خود نابود كرد
4) ديو را در وجود خويش نابود كرد  

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

نكته ها:
شبه جمله ها ، انواع نهاد ، جمله هاي ساده و...

 

  نکته 426
در ساختمان واژ ه هاي مركب بايد به اجزاي تشكيل دهنده ( نوع تكواژ ) بسيار دقت داشته باسيم .

1- ساختمان تشكيل دهنده ي كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) خون بها
2) گردن بند
3) هنر پيشه
4) هواپيما  

 

  2- اجزاي تشكيل كدام اسم مركب با بقيه تفاوت دارد ؟

1) خود آموز
2) خود نويس
3) خود تراش
4) دوربين  

 

  نکته 427
جمله يك يا چند كلمه است كه منظور و مقصود گوينده يا نويسنده را براي شنونده يا خواننده بيان مي كند .

1- اگر بخواهيم از كلمات ” شخصيّت ، رفتار ، هركس ، اوست و بيانگر “ جمله اي درست كنيم كدام كلمه براي شروع آن جمله مناسب تر است ؟

1) شخصيّت
2) رفتار
3) بيانگر
4) هركس  

 

  2- اگر از كلمات ” باش، تا ، كوشا ، شوي، پيروز“ جمله ي كاملي بسازيم كه از نظر دستوري صحيح باشد ، نخستين كلمه ي آن عبارت كدام است ؟

1) باش
2) كوشا
3) پيروز
4) شوي  

 

  نکته 428
گاهي عواطف و احساسات خود را به وسيله ي كلمه هايي خاص بيان مي كنيم كه آن ها را دراصطلاح دستوري ” صوت يا شبه جمله “ مي ناميم مثل : دريغ ، آفرين ، آه و....

1- در بيت :
” قضا گفت گير و قدر گفت ده / فلك گفت احسنت و مه گفت زه “
چند شبه جمله آمده است ؟

1) 4
2) 3
3) 2
4) 1  

 

  2- بيت
” اي دريغا ! اي دريغا ! اي دريغ! / كانچنان ماهي نهان شد زير ميغ “
چند جمله و جند شبه جمله دارد ؟

1) 3- 3
2) 4-3
3) 4-2
4) 3 – 2  

 

  نکته 429
گاهي با استفاده از حروفهاي نشانه ، در اول يا آخر نام و عنوان كسي يا چيزي ، منظور خود را بيان مي كنيم كه اصطلاحا آن را” منادا “ مي گويند مثل سعديا ، ايا ملك ايران و.....

1- در بيت :
”گويند روي سرخ تو سعدي كه زرد كرد / اكسير عشق برمسم افتاد و زر شدم“
منادا كدام واژه است ؟

1) روي
2) سرخ
3) سعدي
4) ند در گويند  

 

  2- در مصراع ” دعاي ما نثارتان ، دلاوران عصر ما “ منادا كدام است ؟

1) دعا
2) عصر
3) دلاوران
4) ما  

 

  نکته 430
روش شمارش تعداد جمله هاي موجود در يك عبارت نثر يا شعر :
1- فعل هاي موجود و ذكر شده را مي شماريم
2- فعل هاي محذوف را نيز به آنها اضافه مي كنيم
3- هر حرف ندا و منادا را بر روي هم يك جمله در نظر مي گيريم
4- هر صوت را هم يك جمله به حساب مي آوريم

1- بيت :
” هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است / عشق بازي دگر و نفس پرستي دگر است “
داراي چند جمله است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  2- عبارت ” تلميذ بي ارادت عاشق بي زر است و رونده ي بي معرفت مرغ بي پر و عالم بي عمل درخت بي بر و زاهد بي علم خانه ي بي در “ چند جمله دارد ؟

1) هشت
2) شش
3) چهار
4) دو  

 

  نکته 431
هر جمله از دو قسمت تشكيل شده است :
1- نهاد ( =صاحب خبر )
2- گزاره ( = خبر )

1- در مصراع ” شماريت با من ببايد گرفت “ نهاد كدام است ؟

1) ت در شماريت
2) من
3) گفت
4) شمار گرفت  

 

  2- در مصراع ” برآتش يكي را ببايد گذشت “ نهاد كدام است ؟

1) آتش
2) تو
3) گذشت
4) ببايد گذشت  

 

  نکته 432
نهاد ( صاحب خبر ) بر دو گونه است :
1- نهاد جدا ( = اختياري )
2- نهاد پيوسته ( = اجباري )

1- تعريف داده شده ، كدام پاسخ است ؟ ” گروه اسمي است كه معمولا در ابتداي جمله مي آيد و مي توان آن را حذف كرد “

1) نهاد اجباري
2) نهاد اختياري
3) نهاد واقعي
4) نهاد ساده  

 

  2- فقط گزينه ي .....نهاد اختياري ندارد .

1) سخت كوشان از هيچ مشكلي نمي هراسند
2) من درس هايم را با دقت مي خوانم
3) راز موجودات جهان را از كه بپرسم ؟
4) هم كلاسي هاي ما ، دوستان فرداي ما هستند

نکته 433
نهاد اجباري يا واقعي همان شناسه است كه شخص و شمار را تعيين مي كند و قابل حذف نيست .

1- در سوم شخص مفرد فعل هاي ماضي به جز ماضي .....شناسه ي ( َ د ) محذوف است .
1) ماضي التزامي
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

2- در كدام مورد از موارد زير نهاد اختياري و نهاد اجباري بايد با هم مطابقت داشته باشند ؟
1) براي احترام
2) براي برخي از اسم هاي مبهم
3) براي نهاد غير جاندار
4) براي نهاد مفرد

نکته 434
جمله ها از نظر ساختمان دو نوع است :
1- جمله ي ساده : جمله اي كه يك فعل دارد
2- جمله ي مركب : دو يا چند جمله ي ساده كه مفهومي كامل را برسانند .

1- هريك از گزينه هاي زير به جز گزينه ي .....يك جمله ي ساده ناقص است .
1) تو را آتش عشق اگر پر بسوخت
2) هرآن كو مردمان را خوار دارد
3) سخن كاو از سر انديشه نايد
4) بهين كاري است نام وننگ جستن

2- كدام بيت ، يك جمله ي مركب است ؟
1) آن پر از لاله هاي رنگارنگ/ وين پر از ميوه هاي گوناگون
2) باد درسايه درختانش/ گسترانيده فرش بوقلمون
3) گل را اثر روي تو گلپوش كند/ جان را سخن خوب تو مدهوش كند
4) آتش كه شراب وصل تو نوش كند/ از لطف تو سوختن فراموش كند

نکته 435
جمله ساده بر دو نوع است :
1- جمله ي ساده ي مستقل ( كامل ) كه داراي مفهومي كامل و تمام باشد
2- جمله ساده ي ناقص : مفهومي را بطور كامل بيان نكند و نياز به جمله ي ديگري داشته باشد.

1- كدام بيت فقط يك جمله ي ساده مستقل است ؟
1) خود نه زبان در دهان عارف مدهوش/ حمد وثنا مي كند كه موي بر اعضا
2) حاجت موري به علم غيب بداند/ در بن چاهي به زير صخره صمّا
3) سعدي از آنجا كه فهم اوست سخن گفت/ ور نه كمال تو وهم كي رسد آنجا ؟
4) قسمت خود مي خورند منعم و درويش/ روزي خود مي برند پشه و عنقا

2- كدام مصراع يك جمله ي ساده ي كامل است ؟
1) برآن كس كه صاحب بصر است
2) هيچ كاري گرچه صائب ! بي تامل خوب نيست
3) هر نسيمي كه به من بوي خراسان آرد
4) نه بزرگي به مادر و پدر است

نکته 436
جمله مركب معمولا از يك جمله ي” هسته (پايه )“ و يك يا چند جمله ي ” وابسته ( پيرو ) “ تشكيل مي شود .

1- در ساختمان جمله هاي مركب كدام پيوند وابسته ساز كاربرد بيش تري دارد و گاه وجود آن اختياري است ؟
1) كه
2) تا
3) چون كه
4) اگر

2- جمله ي وابسته ( پيرو ) در كدام گزينه داراي فعل اسنادي است ؟
1) نه اين ريسمان مي برد با منش/ كه احسان كمندي است در گردنش
2) برآمد ز سوداي من سرخ روي/ كزين جنس بيهوده ديگر مگوي
3) چونكه تا اقصاي هندستان رسيد/ در بيابان طوطي چندي بديد
4) سينه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگويم شرح درد اشتياق

نکته 437
جمله هاي ساده به سه دسته تقسيم مي شوند :
1- جمله ي دو جزئي
2- جمله ي سه جزئي
3- جمله ي چهار جزئي


1- اگر تنها اجزاي اصلي جمله را در نظر بگيريم جمله ي ساده حداقل ....جزء و حداكثر .....جزء دارد
1) دو-سه
2) يك – دو
3) دو – چهار
4) يك – چهار

2- تعداد اجزاي جمله را كدام ركن تعيين مي كند ؟
1) نهاد
2) فعل
3) شناسه
4) مفعول

نکته 438
جمله ي دو جزئي :( نهاد + فعل ناگذر ) در اين جملـه ها جايـگاه نهــاد از آنِ ” گروه اسمـي “ و جايـگاه گـزاره از آن ِ ” گروه فعلي “ ناگذر است .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دو جزئي با فعل ” ناگذر “ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- بيت :” همانگه يكايك ز درگاه شاه
برآمد خروشيدن دادخواه “
جمله ي چند جزئي است ؟
1)سه جزئي گذرا به مفعول
2) سه جزئي گذرا به متمم
3) دو جزئي
4) چهار جزئي گذرا به مفعول و متمم

نکته 439
فعل هاي ناگذرا ( = لازم ) قطعا جمله ي دو جزئي را مي سازند .

1- فعل كدام يك از مصدرها ، جمله ي دو جزئي مي سازد ؟
1) كاشتن
2) وزيدن
3) دوختن
4) چشيدن

2- در عبارت : ” دور او چرخي زد . چانه ي تم را گرفت . دهانش را باز كرد . دندان هايش را نگاه كرد . آرنجش را تا كرد و باز كرد تا عضلاتش را ببيند . چنـد فعـل ناگذرا ( لازم ) و چند فعـل گذرا ( متعدي) وجود دارد ؟
1) 2- 5
2) 1 – 6
3) 3 –3
4) 2 – 4

نکته 440
براي شناخت فعل ناگذر به دلخواه نهادي را اختيار كنيد اگر مفهوم فعل با نهاد كامل بود و شنونده سوالي در ذهنش مطرح نشد آن فعل ناگذر( لازم ) است .

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2) افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- در كدام مصراع همه فعل ها ناگذر است ؟
1) گفت : بر من تيغ افراشتي
2) از چه افكندي مرا بگذاشتي
3) شنيدم در عدم پروانه مي گفت
4) اوفتاد و مرد و بگسستش نفس  

نكته ها:
مصوت ها ، صامت ها، برخي از واژگان عربي و...

 

  نکته 286
تعداد مصوت ها وصامت ها هميشه يكسان نيستند.

1- تعداد مصوت ها در كدام گزينه كم تر است ؟

1) آب
2) آباد
3) آبادان
4) آبادگران  

 

  2- تعداد صامت ها در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) بار
2) تيز
3) آب
4) كارد  

 

  نکته 287
همه ي زبان هاي بشري از واج براي ساخته مي شوند و در نهايت به واج ختم مي شوند .

1- واژه ي ”اردك “ داراي چند واج است ؟

1) چهار واج
2) پنج واج
3) شش واج
4) هفت واج  

 

  2- واژه ي ” نظريه “ از چند واج تشكيل شده است؟

1) هشت
2) ده
3) هفت
4) نه  

 

  نکته 288
واحد هاي زبان به ترتيب از كوچه به بزرگ عبارتند از :
1- واج
2- تكواژ
3- واژه
4- گروه
5- جمله
6- جمله ي مستقل

1- از بين گروه هايي كه جمله را مي سازند كدام گروه قابل حذف است ؟

1) گروه اسمي
2) گروه قيدي
3) گروه فعلي
4) گروه مفعولي  

 

  2- بزرگ ترين واحد زباني كه از واحد هاي كوچك تر تشكيل شده و جزئي از واحد بزرگ تر نيست كدام است ؟

1) جمله ي مستقل
2) گروه
3) جمله ي چند فعلي
4) جمله ي مركب  

 

  نکته 289
كوچك ترين واحد زبان واج است كه معنايي ندارد اما تفاوت معنايي ايجاد مي كند مثل ” ت“ در واژه ي ”تَر “

1- كوچك ترين واحد صوتي زبان است كه قابل تجزيه به واحد هاي معنادار ديگر نباشد .

1) واج
2) تكواژ
3) واژه
4) گروه  

 

  2- در كدام گزينه تكواژ وابسته به كار نرفته است ؟

1) آسيابان
2) آبرومند
3) مهمان دار
4) پرهيزگار  

 

  نکته 290
تكواژ يكي از واحد هاي زبان است كه از يك يا چند واج ساخته مي شود .

1- كدام گزينه از نظر تعداد تكواژ با بقيه متفاوت است ؟

1) جنوبي
2) خردمند
3) دانشمند
4) كمانك  

 

  2- تمام گزينه ها ي زير به جز گزينه ي .... درست است

1) ”بان“ در واژه ي ”دربان “ يك تكواژ وابسته است
2) ”دانش آموز “ يك واژه و سه تكواژ است
3) ”بچه“ يك تكواژ آزاد يا مستقل است
4) بعد از جمله ”واژه “ بزرگ ترين واحد زبان است  

 

  نکته 291
جمله بزرگ ترين واحد زبان است كه از نهاد و گزاره تشكيل شده است .

1- كدام گزينه نادرست است ؟

1) جمله از يك يا چند گروه ساخته مي شود
2) جمله ي مستقل دو نوع است:
الف)ساده
ب)مستقل
3) در اركان جمله گروه اسمي را مي توان حذف كرد
4) بعد از جمله بزرگ ترين واحد زبان گروه است  

 

  2- جمله ي ” بعضي از اختر شناسان متخصصاني هستند كه كار آن ها مشاهده ي اجرام آسماني با دوربي نجومي است “ چه نوع جمله اي است؟

1) مستقل ساده
2) مستقل مركب
3) جمله ي وابسته
4) جمله ي هسته  

 

  نکته 292
واج هاي زبان فارسي بر دو گونه اند :
1- مصوت ( مصوت كوتاه وبلند )
2- صامت


1- ” مي پردازند “ از چند واج تشكيل شده است ؟

1) يازده
2) ده
3) دوازده
4) نه  

 

  2- ” آسمان خراش “ از چند واج تشكيل مي شود ؟

1) نه
2) دوازده
3) سيزده
4) ده

نکته 293
براي شمارش تعداد واج ها صورت ملفوظ كلمات مورد نظر است نه صورت مكتوب آن ها .

1- تعداد واج ها در كدام گزينه نادرست بيان شده است ؟
1) متفاوت = 9 واج
2) اخترشناسان =13 واج
3) آينده = 8 واج
4) قوانين =7واج

2- واژه ي ”خواهر “ و ”نامه“ از چندواج تشكيل شده اند ؟
1) 5 ، 4
2) 4 ، 5
3) 5 ، 5
4) 4 ، 4

نکته294
تكواژ ها بر دو گونه اند :
1- تكواژ آزاد يا مستقل
2- تكواژ وابسته ( = وند )

1- جمله ي زير از چند تكواژ درست شده است ؟ ” در ميان منابع تحقيقي، كتابهاي مرجع جايگاه ويژه دارند “
1) 16 تكواژ
2) 17 تكواژ
3) 18 تكواژ
4) 19 تكواژ

2- كدام گزينه از تكواژ بيش تري ساخته شده است؟
1) مجموعه ي عظيم
2) نهاد هاي فرهنگي
3) كتاب خانه ي مجلس
4) دانش پژوهان

نکته 295
جمله ي مركب جمله اي است كه در ساختمان آن بيش تر از يك فعل به كار رفته باشد ضمنا تعداد تكواژ ها در كلمات هميشه يكسان نيست .

1- كدام يك از جمله هاي زير ، جمله ي مركب نيست؟
1) ترسيدم كه دير به مدرسه برسم
2) اخترشناسي علمي است كه به مطالعه ي اجرام آسماني مي پردازد
3) علي از صورت يك فرد بيرون است و به صورت يك مكتب موجود است
4) بسياري از اختر شناسان كوشيده اند تا با بهره گرفتن از دانش هاي مختلف به سوالات بشري پاسخ دهند

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) ارزشمند = 2 تكواژ
2) ارجمند = 2 تكواژ
3) آزمند = 2 تكواژ
4) علاقه مند = 2 تكواژ

نکته 296
پس از جمله گروه بزرگ ترين واحد زبان است كه از يك يا چند واژه ساخته مي شود .

1- عبارت :” اختر شناسي علمي است كه به مطالعه اجرام آسماني مي پردازد “ از چند گروه تشكيل شده است ؟
1) چهار
2) پنج
3) دو
4) سه

2- عبارت زير از چند تكواژ تشكيل شده است ؟ ” با گسترش شعر فارسي و توجه نويسندگان و شاعران به علوم و ادبيات در ضعر و نثر تحولي پيدا شد “
1) 34 تكواژ
2) 35 تكواژ
3) 33 تكواژ
4) 32 تكواژ

نکته 297
هرگز با كلمات بر وزن ” افعل “ عربي وابسته پسين ” تر “ به كار نبريم كه از نظر دستوري ” حشو“ نادرست دستوري محسوب مي شود مثل ”اصلح تر“ كه نادرست است .

1- به كاربردن كدام كلمه در نگارش فارسي مجاز است ؟
1) افضل تر
2) اعلم تر
3) اعلي تر
4) اولي تر

2- كدام گزينه از نظر نگارشي درست است ؟
1) اعلي ترين ميوه ها رابراي خريداران گرام فراهم مي كنيم
2) او سال هاست به بيماري فشار خون مبتلا شده است
3) خوبيت و مرغوبيت ميوه ها را تضمين مي كنيم
4) ما زبانا و عملا براي خدمت به خريداران گرامي آماده ايم

نکته 298
حرف نشانه ي مفعول يعني ” را “ بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه پس از جمله ي معرفي كننده ي مفعول .

1- در عبارت كدام گزينه حرف ”را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

2- صورت ويرايش شده :” بيداري مسلمانان را فراگرفته است “ در كدام گزينه آمده است ؟
1) بيداري فراگرفته ي همه كشورها از مسلمانان است
2) بيداري مسلمانان به ديگران آگاهي داده است
3) مسلمانان در همه كشور ها بيدار شده اند
4) در همه ي كشورها مسلمانان بيدار و آگاه وجود دارند

نکته 299
هرگز به كلمات فارسي پسوند ” يّت “ اضافه نكنيم اما اين پسوند اگر به كلمات عربي افزوده شود ايرادي ندارد .

1- كدام گزينه درست است ؟
1) خوبيّت
2) منيّت
3) انسانيّت
4) رهبريّت

2- كدام گزينه از نظر نگارش درست است ؟
1) ضعيف كشي و مردم آزاري خوبيّت ندارد
2) در ك هويّت موجودات دشوار است
3) خودخواهي و منيّت موجب ضعف و گمراهي ست
4) بايد از تفرقه و دوئيّت بپرهيزيم

نکته 300
قافيه واژه اي است عربي كه از قفا گرفته شده و واژه هاي قافيه ، واژه هائي است كه حرف يـا حروف قافيه در آخر آنها مشترك باشد و از پس اجزاي شعر درآيد

1- با توجه به بيت :
علي اي هماي رحمت تو چه آيتي خدارا / كه به ماسوي فكندي همه سايه هما را
كدام گزينه درست است ؟
1) قافيه = خدارا – هما را
2) قافيه = را - را
3) قافيه = خدا – هما
4) رديف = خدا – هما

2- آوردن قافيه در شعر ........است ولي آوردن رديف ............است .
1) اختياري – اختياري
2)اجباري – اختياري
3) اجباري – اجباري
4) اختياري – اجباري  

نكته ها:
تعيين واج ها ، گروهها ، جمله ها و...

 

  نکته 396
در تعيين واج ها ، تكواژ ها ، واژه ها ، گروهها و جمله ها به نمودار آن ها كاملا دقت كنيم .

1- نمودار واژ ه هاي جمله ي ” واج كوچك ترين واحد صوتي زبان است “ كدام است ؟

1) (8)
2) (9)
3) (10)
4) (11)  

 

  2- كدام گزينه گروههاي عبارت :
” سال پيش خوانديم كه جمله ي مستقل بزرگ ترين واحد زبان است “ را نشان مي دهد؟

1) (5)
2) (6)
3) 15
4) (2)  

 

  نکته 397
واژه ها از نظر ساخت به دو دسته تقسيم مي شوند
1- ساده
2- غير ساده واژه ي ساده آن است كه فقط يك تكواژ دارد و واژه غير ساده بيش از يك تكواژ دارد

1- كدام واژه ساده نيست ؟

1) اسفنديار
2) گنجشك
3) دستگاه
4) كارگاه  

 

  2- كدام واژه ” مركب “ است ؟

1) دانشجو
2) كارشناسي
3) خداشناس
4) حقوق بگير  

 

  نکته 398
واژه هاي غير ساده در زبان فارسي به سه دسته تقسيم مي شوند .
1- مشتق
2- مركب
3-مشتق –مركب

1- كدام گزينه مشتق نيست ؟

1) پرورش
2) كوشش
3) خنده
4) دوچرخه  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) خنده
2) گريه
3) لبه
4) شناسه  

 

  نکته 399
در كلمات مشتق كه از بن مضارع + ه ساخته مي شوند بايد به معني آن ها دقت داشت .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) گزاره
2) رسانه
3) گيره
4) ماله  

 

  2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟

1) دست و دسته
2) كوب و كوبه
3) مال و ماله
4) موي و مويه  

 

  نکته 400
( بن ماضي + ار ) هم اسم مشتق و صفت مشتق ( صفت فاعلي و مفعولي ) مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) كشتار
2) رفتار
3) خريدار
4) گفتار  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) نمودار
2) پذيرفتار
3) خواستار
4) مردار  

 

  نکته 401
( بن مضارع + الف ) هم اسم مشتق و هم صفت مشتق مي سازد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) چَرا
2) دانا
3) توانا
4) بينا  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) شنوا
2) گويا
3) بويا
4) يارا  

 

  نکته 402
پسوند ” ي “ هم در اسم و هم در صفت به كار مي رود .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) سياهي
2) نيكي
3) درويشي
4) خوبي  

 

  2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) تهراني
2) چوبي
3) ديني
4) مردي

نکته 403
پسوند ” گر“ هم در اسم و هم در بن فعل ( ماضي و مضارع ) به كار مي رود .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) آهنگر
2) مسگر
3) زرگر
4) توانگر

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رفتگر
2) كشتگر
3) ريختگر
4) رفوگر

نکته 404
پسوند ” گري “ هم بر سر اسم و هم بر سر صفت مي آيد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) موذي گري
2) وحشي گري
3) ياغي گري
4) سفالگري

2- در كدام گزينه تنها پسوند مورد نظر است و به تنهايي استعمال مي شود ؟
1) لاابالي گري
2) ياغي گري
3) كوزه گري
4) وحشي گري

نکته 405
پسوند ” يّت “ فقط به كلماتي مي پيوندد كه تكواژ پايه ي آن ها عربي است .

1- كاربرد كدام گزينه درست است ؟
1) منيّت
2) خوبيّت
3) رهبريّت
4) انسانيّت

2- كاربرد كدام واژه درست نيست ؟
1) ارجحيّت
2) آدميّت
3) محبوبيّت
4) دوئيّت

نکته 406
پسوند ” ه “ گاهي به اسم ، گاهي به صفت و گاهي به بن فعل مي پيوندد .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) خورده
2) برده
3) نوشته
4) آمده

2- كدام گزينه از تركيب ” صفت + ه “ ساخته شده است ؟
1) دهه
2) زبانه
3) سفيده
4) هزاره

نکته 407
پسوند ” گار “ هم به بن ماضي و هم به بن مضارع مي پيوندد .

1- كدام گزينه از بن ماضي + گار ساخته نشده است ؟
1) آموزگار
2) پروردگار
3) خواستگار
4) آفريدگار

2- همه ي گزينه ها از بن مضارع + گار ساخته شده است به جز گزينه ي ......
1) آمرزگار
2) سازگار
3) كردگار
4) آموزگار

نکته 408
” ستان “ گاهي پسوند است و واژه ي مشتق را مي سازد و گاهي بن فعل ( بن مضارع ) است .

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) گلستان
2) دادستان
3) بوستان
4) لرستان

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) سروستان
2) هنرستان
3) دبيرستان
4) زمستان

نکته 409
معاني پسوند ” ان “ عبارتند از زمان – مكان – نسبت – فاعلي – جمع

1- پسوند ” ان “ در كدام گزينه مفهوم زمان را نمي رساند .
1) پاييزان
2) بهاران
3) بامدادان
4) گرگان

2- نوع پسوند در همه ي گزينه ها يكسان است به جز گزينه ي ......
1) قبادان
2) بابكان
3) جانان
4) مردان

نکته 410
” گاه “ هم به عنوان پسوند زمان و هم پسوند مكان استفاده مي شود .

1- در كدام گزينه پسوند ” گاه “ بيان كننده معني زمان است ؟
1) سحرگاه
2) خوابگاه
3) دانشگاه
4) پالايشگاه

2- نوع پسوند ” گاه “ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) قرارگاه
2) آرامگاه
3) صبحگاه
4) آزمايشگاه

نکته 411
پسوند ” ك “ به معاني :
1- پسوند تصغير
2- پسوند تحقير
3- پسوند شباهت
4 – پسوند همراهي
5 – پسوند زيبايي و ظرافت
6- پسوند تحبيب كاربرد دارد

1- پسوند ” ك “ در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) پشمك
2) عروسك
3) لواشك
4) سنگك

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) طفلك
2) حيوانك
3) مردك
4) يتيمك  

نكته ها:
ضماير اشاره ، مشتق مركب ، قواعد تركيب ، قواعد نحوي و...

 

  نکته 271
چنانچه دو كلمه لفظا يكسان باشند ولي از نظر نوشتن ومعني كردن با هم فرق داشته باشند اسم متشابه هستند .

1- دو كلمه ي ” خواستن “ و ” خاستن “ در مقايسه ي اسمي چه نسبتي دارند ؟

1) متشابه
2) متضاد
3) مترادف
4) هم خانواده  

 

  2- نسبت دو كلمه ي ” خوار “ و ”خار “ مانند كدام گزينه است ؟

1) سمين – ثمين
2) عزب – عذب
3) عمر و زيد
4) خوف و رجا  

 

  نکته 272
ممكن است در يك بيت چند صفت و يا چند ضمير بيايد .

1- در بيت زير چند صفت آمده است ؟
” يكي بي زيان مرد آهنگرم
ز شاه آتش آيد همي بر سرم“

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بيت زير چند ضمير آمده است ؟
” بدو گفت مهتر به روي دژم
كه برگوي تا از كه ديدي ستم “

1) دو
2) سه
3) يك
4) چهار  

 

  نکته 273
در شمارش تعداد ضميرها ، به انواع ضماير دقت داشته باشيم .

1- بيت زير چند ضمير دارد ؟
” داني كدام خاك بر او رشك مي برم
آن خاك نيكبخت كه در رهگذار اوست “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در بيت زير چند ضمير وجود دارد ؟
” كه رستم منم كم مماناد نام
نشيناد ب ماتمم پور سام “

1) سه
2) شش
3) پنج
4) چهار  

 

  نکته 274
ضماير متصل ، منفصل ، ضماير مشترك و ضمير مبهم مي توانند با هم در يك عبارت قرار گيرند.

1- در بيت زير چند ضمير هست ؟
” همه زير دستيم وفرمان پذير
تويي ياوري ده تويي دستگير “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در عبارت :” هر كه با دانا تر از خود بحث كند كه بدانند كه داناست بدانند كه نادان است “ چند ضمير هست ؟

1) چهار
2) پنج
3) شش
4) هفت  

 

  نکته 275
كلمات ” اين و آن “ گاهي صفت يا ضمير اشاره هستند و گاهي ممكن است ضمير مبهم باشند .

1- در كدام بيت (اين و آن ) ضميرند ؟

1) آن دگر پخت همچنان هوسي / وين عمارت به سر نبرد كسي
2) بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال
3) چوبشنيد اسفنديار اين سخن / از آن شير پرخاشجوي كهن
4) همي زوركرد اين برآن ، آن براين / نجنبيد يك شير از پشت زين  

 

  2- با توجه به بيت زير ” اين و آن “ از چه نوع به حساب مي آيند ؟
” دلا تاكي در اين زندان فريب اين و آن بيني
يكي چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني “

1) ضمير مبهم
2) ضمير اشاره
3) صفت اشاره
4) اين صفت اشاره و ”آن“ ضمير اشاره  

 

  نکته 276
هسته ي گروه اسمي هميشه اسم است .
1- هسته ي گروه اسمي عبارت :” اين هر دو جلد كتاب شاهنامه ي فردوسي “ كدام است ؟

1) شاهنامه
2) فردوسي
3) جلد
4) كتاب  

 

  2- كدام كلمه در عبارت زير هسته ي گروه اسمي است ؟
” نگرش حاكم بر آموزش ادبيات فارسي ، در دانشگاه هاي ما ، نگرش لغوي و دستوري بوده است نه هنري“

1) نگرش
2) آموزش
3) فارسي
4) دانشگاه  

 

  نکته 277
در ساختمان واژه ي ” مشتق مركب “ حداقل دو تكواژ آزاد و يك ”وند“ وجود دارد ضمنا مضاف ممكن است داراي چند مضاف اليه باشد .

1- كدام گزينه اسم ” مشتق مركب “ نيست ؟

1) دانشجو
2) نامه رسان
3) ناخوشايند
4) حقوق بگير  

 

  2- در تركيب زير چند مضاف اليه وجود دارد ؟
” ديوارِ باغ ِ كدخداي ِ شهر بزرگ تهرانِ قديم “

1) پنج
2) شش
3) سه
4) چهار

نکته 278
در هنگام ساختن تكواژها يا واژه هايي كه از اجتماع چند واج ساخته مي شوند بايد به الگوهاي سه گانه ي هجايي پايبند باشيم .

1- با توجه به قواعد واجي كدام يك از الگوهاي زير در تشكيل واژه ها يا تكواژ ها دخيل نمي باشد ؟
1) صامت + مصوت + صامت + صامت
2) صامت + مصوت
3) مصوت +صامت
4) صامت + مصوت + صامت

2- تعداد مصوت ها در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) قلم كاري
2) چسبيدن
3) ترسيدن
4)گريستن

نکته 279
قواعد تركيب عبارتند از :
1- قواعد واجي
2- قواعد هم نشيني
3- قواعد نحوي
4- قواعد معنايي
5- قواعد كاربردي

1- چرا استفاده از تكواژ هايي مانند ”پِچش “ طبق الگوي ”صامت +مصوت+ صامت + صامت “ درست نيست ؟
1) زيرا در زبان فارسي واج هايي كه واجگاه مشترك يا نزديك به هم دارند معمولا نمي توانند بدون فاصله در كنار هم قرار گيرند
2) زيرا اين تكواژ از صافي قاعده نحوي عبور نكرده است
3) زيرا معيارهاي قاعده هم نشيني رعايت نشده است
4) زيرا دو ساكن در كنار هم قرار گرفته كه اجتماع آنها درست نيست

2- توليد واحد زباني ” اميركبير دولتي دبيرستان “ با كدام قاعده ي زباني سازگاري ندارد ؟
1) هم نشيني
2) واجي
3) معنايي
4) كاربردي

نکته 280
در زبان فارسي واج هايي كه واج گاه مشترك يا نزديك به هم دارند معمـــولا نمي توانند بي فاصله در كناريكديگر قرار گيرند .

1- واج هايي كه واج گاه مشترك دارند طبق كدام يك از قواعد تركيب نمي توانند بي فاصله كنار هم قرار گيرند ؟
1) كاربردي
2) معنايي
3) هم نشيني
4) واجي

2- كدام گزينه نادرست است ؟
1) ” وَتْدْ “ خلاف قاعده ي واجي است
2) ”پَرْ“ امكان وجود هجا بدون مصوت ممكن نيست
3) ”خانه ي علي خوب“ قواعد هم نشيني رعايت نشده
4) ”شْچْدْ “ زيرا قواعد واجي و كاربردي رعايت نشده

نکته 281
زبان شناسان اعتقاد دارند كه هيچ زباني از كليه ي امكانات هم نشيني تكواژها و واژه هايش استفاده نمي كند .
1- صورت هاي ممكن غير رايج گروه هاي اسمي را ........ گويند .
1) ذخير ه هاي زباني
2) ذخيره هاي اسمي
3) جمله سازي
4) قواعد هم نشيني

2- منظور زبان شناسان از اصطلاح ” ذخيره هاي زباني “ با توجه به قواعد هم نشيني تكواژ ها و واژه ها چيست ؟
1) صورت هاي عير ممكن رايج گروه هاي اسمي
2) صورت هاي ممكن غير رايج گره هاي اسمي
3) صورت هاي رايج گره هاي فعلي
4) صورت هاي ممكن رايج گره هاي قيدي

نکته 282
قواعدي كه به ما كمك مي كنند كه از تركيب تكواژ ها و واژه هاي مناسب ، گره هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب توليد كنيم به قواعد هم نشيني معروف اند .

1- توليد واحد زباني ” امير كبير دولتي دبيرستان “ و ” برمي گشته اند داشته اند “ به ترتيب با كدام قواعد سازگاري ندارد ؟
1) معنايي / نحوي
2) نحوي / هم نشيني
3) هم نشيني / هم نشيني
4) معنايي / هم نشيني

2- همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .........از نظر قواعد معنايي نادرست است .
1) كتاب پرنده را شكار كرد
2) دانش آموز در درس خواندن كوشا هستند
3) كيفم با دلخوري مدادش را تراشيد
4) پرنده آسممان آبي را نشانده است

نکته 283
قواعد دقيقي بر زبان حاكم است كه به هر گروهي – گرچه از صافي قواعد هم نشيني گذشته باشد اجازه نمي دهد در كنار گروه ديگر بنشيند اين قواعد به ” قواعد نحوي “ معروف اند .

1- چرا استفاده از جمله ي ” من ، من را درآيينه ديدم “ در ست نيست ؟
1) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد نحوي نيست
2) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد هم نشيني نيست
3) زيرا مطابق معيارهاي زباني قواعد كاربردي نيست
4) زيرا مطابق معيار هاي زباني قواعد واجي نيست

2- با توجه به عبارت زير منظور از ”صافي بسيار دقيق “ كدام گزينه است ؟
” يك صافي بسيار دقيق جمله ها را قبل از توليد بررسي مي كند و در صورتي كه مطابق معيار هاي زبان باشد اجازه ي توليد آن را مي دهد “
1) قواعد هم نشيني
2) قواعد كاربردي
3) قواعد واجي
4) قواعد نحوي

نکته 284
قواعدي در زبان وجود دارد كه به ما كمك مي كند تا جمله هايي با معنا بسازيم و آنها را در موقعيت هاي مناسب به كار بريم اين قواعد به ”قواعد معنايي “ معروف اند

1- دليل عدم جواز جمله ي ” چوپانان ، آسمان آبي را رسيدند “ به فارسي نوشتاري معيار كدام قاعده از قواعد تركيب است ؟
1) نحوي
2) هم نشيني
3) واجي
4) معنايي

2- در عبارت ” پرنده آسمان آبي را نشانده است “ كدام قاعده ي زباني رعايت نشده است ؟
1) قاعده ي نحوي
2) قاعده ي هم نشيني
3) قاعده ي واجي
4) قاعده ي معنايي

نکته 285
قواعدي خاص به ما كمك مي كنند تا هر جمله را در جايگاه خودش به كار بريم كه به آن ها قواعد كاربردي مي گويند .

1- اگر كسي از ما بپرسد ” امروز به كجا مي رويد؟“ و ما در پاسخ بگوييم :” شيشه شكستني است “ آيا اين جمله براي استفاده و برقراري ارتباط درست و مناسب است ؟ چرا ؟
1) خير ، زيرا معيارهاي قواعد كاربردي رعايت نشده است
2) خير – زيرا معيارهاي قواعد معنايي در آن رعايت نشده است
3) بله – زيرا از نظر قواعد نحوي درست است
4) بله – زيرا از نظر معيارهاي حاكم بر قواعد واجي درست نيست

2- قواعدي خاص كه به ما كمك مي كنند تا هر جمله اي در جايگاه خودش به كار رود چه نام دارد ؟
1) هم نشيني
2) كاربردي
3) نحوي
4) واجي  

نكته ها:
نقش كلمات ، ضماير ((ش)) و((م)) ، ضماير مبهم ، ضماير شخصي پيوسته و...

 

  نکته 471
براي مشخص كردن نقش كلمات ، ابتدا جمله را مرتب مي كنيم و سپس نقش كلمات را تعيين مي كنيم

1- در عبارت :
” در امام زاده اي كه اهالي معصومزاده اش مي نامند براي سفيد كاري گچ به كار برده اند “ نقش كلمات مشخص شده به ترتيب چيست ؟

1) متمم – مفعول – مضاف اليه
2) نهاد – مسند – مفعول
3) نهاد – مضاف اليه – مفعول
4) متمم – مفعول – مفعول  

 

  2- در عبارت : ” آن كس شيخ را گفت خدايت در بهشت كناد “ نقش ضمير متصل ” ت“ چيست ؟

1) مضاف اليه
2) نهاد
3) مفعول
4) متمم  

 

  نکته 472
ضمير متصل ” ش “ و ” م “ مي توانند نقش هاي متفاوتي در جمله بگيرند .

1- نقش ضمير ” ش “ در كدام گزينه با بقيه فرق دارد ؟

1) بعد چندي كه گشودش چشم
2) بس كه خونش رفته بود از تن
3) بس كه زهر زخم ها كاريش
4) بي خبر بود و نبود ش اعتنا با خويش  

 

  2- در مصراع ” كه سوزان شود هر زمانم جگر “ نقش ضمير ” م “ چيست ؟

1) اضافي
2) متممي
3) مفعولي
4) نهادي  

 

  نکته 473
ضمير متصل ” م “ و ضمير متصل ” ش“ مي توانند مفعول و مضاف اليه واقع شوند .

1- ”م“ در مصراع ” جهان آفرينم ندارد نگاه “ چه نقشي دارد ؟

1) اضافي
2) متممي
3) نهادي
4) مفعولي  

 

  2- در كدام گزينه ضمير ” ش “ نقش اضافي دارد ؟

1) بگفتا هر شبش بيني چو مهتاب
2) بگفتا گر به سر يا بيش خشنود
3) بگفتا گركسيش آرد فرا جنگ
4) بگفتا دوستيش از طبع بگذار  

 

  نکته 474
ضمير متصل ” م“ مي تواند مضاف اليه و مفعول واقع شود .

1- نقش ضميرهاي ” م“ به ترتيب در بيت زير چيست ؟
” اي آفتاب خوبان مي خوشد اندرونم / يك ساعتم بگنجان در سايه ي عنايت “

1) اضافي – مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) هر دو اضافي
4) هر دو مفعولي  

 

  2- ” م“ در مصراع ” عشق او بازاندرآوردم به بند “ چه نقشي دارد ؟

1) نهاد
2) مفعول
3) متمم
4) اضافي  

 

  نکته 475
ضماير ” مبهم “ مي توانند نقش هاي مختلفي در جمله بگيرند .

1- نقش ” آنچه “ در كدام گزينه متفاوت است ؟

1) آنچه مي خواست پيش او آورد
2) آنچه تقدير بود پيش آمد
3) آنچه ناديده چشمت آن بيني
4) آنچه نشنيده گوشت آن شنوي  

 

  2- در بيت :
” به دو چشم خون فشانم هله اي نسيم رحمت / كه ز كوي او غباري به من آر توتيا را كدام گزينه نقشي متفاوت با بقيه دارد ؟

1) توتيا
2) كوي
3) من
4) او  

 

  نکته 476
ضمير متصل ” ش“ مي تواند مضاف اليه و مفعول باشد ضمنا ضماير اشاره مي توانند نقش هاي مختلفي در جمله داشته باشند .

1- در بيت :
” گفتم ببينمش مگرم درد اشتياق / ساكن شودبديدم و مشتاق تر شدم
”م“ در مگرم و ”ش “ در ببينمش چه نقشي دارند ؟

1) مفعولي - مفعولي
2) مفعولي – اضافي
3) اضافي – مفعولي
4) نهادي – اضافي  

 

  2- ضماير مبهم و اشاره در بيت زير در كدام نقش دستوري به كار رفته اند ؟
آنچه نشنيده گوشت آن شنوي / وآنچه ناديده چشمت آن بيني

1) نهاد
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مفعول  

 

  نکته 477
ضماير اشاره و ضماير متصل مي توانند مفعول و متمم واقع شوند .

1- ضماير مبهم و اشاره ي موجود در بيت زير در كدام نقش دستوري به كار رفته اند ؟
آنچه نشنيده گوشت آن شنوي / وآنچه ناديده چشمت آن بيني

1) نهاد
2) متمم
3) مضاف اليه
4) مفعول  

 

  2- در مصراع :” بياموزمت كيمياي سعادت “ ضمير متصل ” ت“ چه نقشي دارد ؟

1) متممي
2) مفعولي
3) اضافي
4) نهادي

نکته 478
گاهي ضماير شخصي پيوسته نقش مفعولي دارند

1- در كدام گزينه ضمير شخصي پيوسته نقش مفعولي دارد ؟
1) تا كدامش دست گيرد در خطر
2) حمل دعويش بر محال كنند
3) زنهار تا به يك نفسش نشكني به سنگ
4) گرت ز دست برآيد چو نخل باش كريم

2- در بيت :
” صبحدم چو كلّه بنددآه دودآساي من/ چون شفق در خون نشيند چشم خون پالاي من“
نهاد مصراع دوم در كدام گزينه آمده است ؟
1) كلّه
2) شفق
3) من
4) چشم

نکته 479
اسم و ضمير مي توانند در جمله نقش هاي متفاوتي داشته باشند .

1- با توجه به بيت :”
خواب و خورت ز مرتبه ي خويش دور كرد/ آنگه رسي به خويش كه بي خواب و خور شوي “ كدام گزينه نادرست است؟
1) آنگه = قيد
2) بي خواب و خور =مسند
3) ت = متمم
4) خويش اول = مضاف اليه

2- ” صبح“ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” صبح اميد كه بُد معتكف پرده ي غيب / گو برون آي كه كار شب تار آخر شد“
1) مسند
2) مفعول
3) قيد
4)متمم

نکته 480
اسم مي تواند گاهي در جمله ” نهاد “ و گاهي مفعول واقع شود .

1- در بيت :
” تامل كنان در خطا و صواب / به از ژاژ خايان حاضر جواب
نقش كلمه ي تامل كنان چيست ؟
1) قيد
2) نهاد
3) مسند
4) مفعول

2- در بيت :
” ازآتش دل برون فرستم / برقي كه بسوزد آن دهان بند “
كدام گزينه نقش مفعولي دارد ؟
1) برقي
2) آن
3) دل
4) آتش

نکته 481
اسم مي تواند مسند جمله واقع شود .

1- در جمله ي ” نگاه هاي لوكس مردم آسفالت نشين شهر آن را كهكشان مي بينند “ نقش كلمه ي كهكشان چيست ؟
1) مفعول
2) مسند
3) متمم
4) قيد

2- با توجه به بيت :
” چرخ ار چه رفيع ، خاك پايت / عقل ار چه بزرگ طفل راهت “
نقش كدام كلمه با بقيه متفاوت است ؟
1) طفل
2) بزرگ
3) پاي
4)رفيع

نکته 482
در مشخص كردن نقش كلمات به ترتيب دستوري آنها دقت داشته باشيم .

1- در بيت :
” سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي / چه خيالها گذر كردو گذر نكرد خوابي كدام كلمه نهاد نيست ؟
1) خوابي
2) خيال ها
3) امشب
4) آفتابي

2- در بيت :
” چوعضوي به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار
كلمه ي عضو به ترتيب چه نقشي دارد ؟
1) نهاد – مفعول
2) مفعول – متمم
3) مفعول – مضاف اليه
4) متمم – مفعول

نکته 483
مسند مي تواند هم در جمله هاي سه جزئي و هم در جمله هاي چهارجزئي بيايد .

1- نقش هيچ در مصراع ” هيچ همچون پوچ عالي نيست “ چيست ؟
1) نهاد
2) قيد
3) مسند
4) متمم

2- در بيت :
” زبان مختصر عقلان ببند اندر جهان بر من/ كه تا چون خود نخوانندم حريص و مفسد و رعنا
“ كدام كلمه ” مسند “ نيست ؟
1) حريص
2) ”م“
3) مفسد
4) رعنا

نکته 484
اسم ممكن است در جمله چند نقش داشته باشد

1- ” جان “ در بيت :
تن زجان و جان ز تن مستور نيست/ ليك كس را ديدِ جان دستور نيست در كدام نقش دستوري نيامده است ؟
1) مفعول
2) متمم
3) نهاد
4) مضاف اليه

2- در بيت:
” آن آبروي چو جوي بود رنج و غصه سنگ / سنگش به جاي ماند و آبش زجو رود
“ كلمه ” سنگ “ به ترتيب چه نقشي دارد ؟
1) مسند – نهاد
2) مضاف اليه – متمم
3) نهاد – بدل
4) نهاد – مفعول

نکته 485
ضماير متصل مي توانند مفعول و مضاف اليه واقع شوند .

1- دربيت :
” هرچه خواهي در سوادش رنج برد / تيغ صرصرخواهرش حالي سترد
” ش“ در مصراع اول و ” حالي “ در مصراع دوم چه نقشي دارند ؟
1) مضاف اليه – قيد
2) متمم – بدل
3) مفعول – قيد
4) مضاف اليه – مسند

2- در بيت :
” زد بانگ كه كيست حاضر امروز/ كز عشق نبوده خاطر افروز
نهاد كدام است ؟
1) حاضر
2) بانگ
3) ”كه“ در كيست
4) عشق  

نكته ها:
اغراق ، اسلوب معادله ، طنز ، عكس و...

 

  نکته 361
اغراق ( مبالغه ) آن است كه در مدح يا ذمّ كسي يا چيزي افراط يا زياده روي كنند به گونه اي كه از حد معمول بگذرد و ايجاد شگفتي كند .

1- در كدام گزينه مبالغه شاعرانه مشهود است ؟

1) برآهيخت رهّام گرز گران
2) بپيچيد زو روي و شد سوي كوه
3) زقلب سياه اندر آشفت توس
4) همي گرد رزم اندر آمد به ابر  

 

  2- در كدام گزينه اغراق به كار رفته است ؟

1) همي خاك نعلش برآمد به ماه
2) مرابود هژده پسر در جهان
3) ببايد زدن سنگ را بر سبوي
4) پديد آمد آواي دشمن ز دوست  

 

  نکته 362
اسلوب معادله نوعي تمثيل است كه مصراع دوم در حكم مصداقي براي مصراع اول است و مي توان جاي دو مصراع را با هم عوض كرد يا ميان آن دو علامت مساوي گذاشت .

1- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
دود اگر بالا نشيند كسر شان شعله نيست
جاي چشم ابرو نگيرد گر چه او بالاتر است

1) عكس
2) متناقض نما
3)اسلوب معادله
4) ايهام  

 

  2- در كدام بيت اسلوب معادله نيست ؟

1) عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كُشد اول چراغ خانه را
2) بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران / كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران
3) آدمي پير چو شد حرص جوان مي گردد / خواب در وقت سحر گاه گران مي گردد
4) عيب پاكان زود بر مردم هويدا مي شود / موي اندر شير خالص زود پيدا مي شود  

 

  نکته 363
آوردن علتي ادبي به جاي علتي علمي و واقعي به گونه اي كه توان قانع كردن مخاطب را داشته باشد ” حسن تعليل “ ناميده مي شود .
1- در كدام گزينه حسن تعليل نيست ؟

1) بشكن دل بي نواي ما را اي عشق / اين ساز ، شكسته اش خوش آهنگ تر است
2) تويي بهانه آن ابرها كه مي گريند / بيا كه صاف شود اين هاي باراني
3) اي ديو سپيد پاي در بند / اي گنبد گيتي اي دماوند
4) تا چشم بشر نبيندت روي / بنهفته به ابرچهر دلبند  

 

  2- وقتي شاعري دليلي غير واقعي اما شاعرانه براي موضوعي بيان مي كند به آن ....... مي گويند

1) حسن تعليل
2) ارسال المثل
3) حسن مطلع
4) حسن مقطع  

 

  نکته 364
ارسال المثل آن است كه گوينده در سخن خود كلامي يا عبارتي به كار برد كه ” مَثَل يا در حكم مثل “ باشد به بيان ديگر كلامي است كه ضرب المثلي را دربر دارد يا خودش ضرب المثل است .

1- بيت : مكن پيش ديوار غيبت بسي / بود كز پسش گوش دارد كسي ياد آور چه چيزي است ؟

1) ضرب المثل
2) حسن تعليل
3) تضمين
4) ايهام  

 

  2- در بيت زير كدام آرايه ي ادبي نيامده است ؟
محرم اين هوش جز بيهوش نيست
مر زبان را مشتري جز گوش نيست

1) تمثيل
2) تضاد
3) جناس
4) كنايه  

 

  نکته 365
طنز به نوشته هايي گفته مي شود كه نويسنده بكوشد يكي از ضعف ها و ناهنجاري هاي اجتماعي را به شيوه ي غير مستقيم نقد و نكوهش كند و هدف از آن هشدار دادن و اصلاح نابساماني ها است .

1- چه نوع نثر ونظمي معمولا با درشت نمايي آميخته با خنده همراه است ؟

1) ادبيات نمايشي
2) طنز
3) نثر و نظم هزل آميز
4) داستاني  

 

  2- كدام يك از طنز پردازان زير معاصر نيستند ؟

1) عبيد زاكاني
2) دهخدا
3) جمال زاده
4) نسيم شمال  

 

  نکته 366
آرايه ي عكس آن است كه گوينده كلمات را در عبارتي يا شعري جابجا كند .

1- در بيت زير كدام دو آرايه ادبي مشهود است ؟
بهرام كه گور مي گرفتي همه عمر
ديدي كه چگونه گور بهرام گرفت

1) جناس-ايهام
2) ايهام – تضاد
3) تضاد – عكس
4) عكس – جناس  

 

  2- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
خواهي كه سخت و سست جهان بر تو بگذرد
بگذر زعهد سست و سخن هاي سخت خويش

1) ايهام
2) كنايه
3) عكس
4) تلميح  

 

  نکته 367
چنانچه شاعر يك مصراع يا يك بيت را به زبان فارسي و مصراع يا بيت ديگر را به زباني ديگر بسرايد به آن ” ملمّع يا تلميع “ مي گويند كه معمولا به زبان عربي سروده مي شود .

1- در دو بيت :
روضه ماء نهرها سلسال / دوحه سجع طيرها موزون
آن پر از لاله هاي رنگارنگ / وين پر از ميوه هاي گوناگون
كدام آرايه وجود ندارد ؟

1) ملمّع
2) لف ّ و نشر
3) مراعات نظير
4) تضاد  

 

  2- بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي نيست ؟
كه يكي هست و هيچ نيست جز او
وحده لا اله الا هو

1) تلميح
2) تضمين
3) تضاد
4) تلميع

نکته 368
واحدهاي زبان به ترتيب عبارتند از :
1- واج
2- تكواژ
3- واژه
4- گروه
5- جمله
6- جمله ي مستقل

1- از مجموع دو يا چند واج كدام واحد زبان توليد مي شود ؟
1) تكواژ
2) واژه
3) هجا
4) گروه

2- واج هاي زبان فارسي چند تاست ؟
1) 29 تا
2) 32 تا
3) 26 تا
4) 27 تا

نکته 369
واج كوچك ترين واحد صوتي زبان است كه خودش معنايي ندارد اما تفاوت معنايي ايجاد مي كند .

1- ملاك شمارش واج ها چيست ؟
1) صورت مكتوب آنها
2) صورت ملفوظ آنها
3) توجه به تعداد هجاهاي كوتاه و بلند و كشيده
4) در نظر گرفتن صورت مكتوب و ملفوظ آن ها

2- تعداد صامت هاي زبان فارسي چند تاست ؟
1) 29 تا
2) 32 تا
3) 23 تا
4) 6 تا

نکته 370
در هنگام ساختن تكواژها يا واژه هايي كه از اجتماع چند واج ساخته مي شوند بايد به الگوهاي هجايي زير پاي بند باشيم .
1- صامت+ مصّوت
2- صامت +مصوت + صامت
3- صامت + مصوت + صامت + صامت

1- واژه ي ” تير “ طبق كدام الگوي هجايي ساخته شده است ؟
1) اول
2) دوم
3) سوم
4) هيچكدام از الگوهارعايت نشده

2- كدام يك از الگوهاي داده شده با ساخت هجايي زبان فارسي سازگار نيست .
1) صامت +مصوت+ صامت + صامت
2) صامت + مصوت
3) مصوت + صامت
4) صامت + مصوت + صامت

نکته 371
در زبان فارسي هيچ هجايي با مصوت آغاز نمي شود و مصوت هميشه دومين واج هجاست .
1- در كدام گزينه واج دوم هجا مصوت بلند نيست ؟
1) وام
2) ياد
3) قول
4) ديد

2- در كدام گزينه دو صامت پشت سر هم آمده نيامده است ؟
1) گفت
2) رَفت
3) زَد
4) رُفت

نکته 372
”آ“ دو واج به حساب مي آيد زيرا از يك همزه و يك مصوت بلند تشكيل شده است . صامت + مصوت ---- الگوي شماره ي يك

1- واژه ي ” آباد “ داراي چند واج است ؟
1) چهار
2) پنج
3) شش
4) هفت

2- كلمه ي ” آگاهانه “ چند واج دارد ؟
1) هشت واج
2) نه واج
3) ده واج
4) يازده واج

نکته 373
كلماتي مثل ” خواهر – خويش – چون – خوان و......“ در شمارش تعداد واج ها به صورت ملفوظ آن ها توجه كنيد نه صورت مكتوب آن ها .

1- واژه ي ” نامه “ داراي چند واج است ؟
1) پنج
2) چهار
3) شش
4) سه

2- ” هر چه “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) يك هجا – دو واج
2) يك هجا – سه واج
3) دو هجا – پنج واج
4) دو هجا – سه واج

نکته 374
حروفي كه مشدّد تلفظ مي شوند بايد به صورت دو حرف نوشته شوند .

1- واژه ي ” سجّاده “ داراي چند واج است ؟
1) نه واج
2) هشت واج
3) ده واج
4) هفت واج

2- كلمه ” عزّت “ چند واج دارد ؟
1) شش واج
2) هفت واج
3) پنج واج
4) چهار واج

نکته 375
مصوّت هميشه دومين حرف هر هجاست لذا حروف ”ا“ ، ” ي “ ، ” و“ فقط وقتي دومين حرف هجا باشند مصوت هستند .

1- واژه ي ” آب“ چند واج است و اولين واج آن صامت است يا مصوت ؟
1) دو واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) دو واج – مصوت
4) سه واج – صامت

2- واژه ي ” سِيل “ چند واج است و آيا ” ي“ مصوت است يا صامت ؟
1) سه واج – صامت
2) سه واج – مصوت
3) چهارواج – صامت
4) چهارواج – مصوت

نکته 376
اگر ” ي “ در ميان كلمه اي ساده يا كلمه اي با پسوند يا پيشوند يا ضمير متصل باشد ” ي “ كوتاه تلفظ مي شود يعني صامت است نه مصوت .

1- واژه ي ” سياست “ داراي چند واج است ؟
1) 7 واج
2) 6 واج
3) 5 واج
4) 4 واج

2- واژه ي ” بياموز “ داراي چند هجا و چند واج است ؟
1) 4 هجا – 7 واج
2) 4 هجا – 8 واج
3) 4 هجا – 6 واج
4) 3 هجا – 7 واج

نکته 377
بعضي از كلمات مثل ” مهربان – خواستگار ، پروردگار و ....“ دو تلفظي هستند كه براي تعيين تعداد هجا ها و تعداد واج ها بايد به نحوه ي تلفظ آن ها دقت داشت .

1- واژه ي ” آسِمان خراش “ از چند واج تشكيل شده است ؟
1) 9 واج
2) 12 واج
3) 13 واج
4) 10 واج

2- كلمه ي ” آفريدگار “ داراي چند واج است ؟
1) 9 واج
2) 7 واج
3) 11 واج
4) 12 واج

نکته 378
تكواژ : كوچكترين واحد معنادار زبان است كه ممكن است معني و كاربرد مستقلي داشته باشد و گاهي معني و كاربرد مستقل ندارد و در ساختمان واژه هاي ديگر به كار مي رود .

1- به تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي دارند تكواژ ..... و تكواژ هايي كه معني و كاربرد مستقلي ندارند تكواژ .......مي گويند .
1) آزاد – وابسته
2) آزاد – مستقل
3) وابسته – آزاد
4) وابسته – وند

2- در واژه ي ” ارزشمند “ چند تكواژ وابسته وجود دارد ؟
1) 3
2) 4
3) 1
4) 2

نکته 379
برخي از تكواژ ها نمود آوايي ندارند اما در شمارش تعداد تكواژ ها يك تكواژ به حساب مي آيند به اين تكواژ ها ، تكواژ صفر مي گويند .

1- در كدام گزينه تكواژ صفر وجود ندارد ؟
1) نوشت
2) گفت
3) است
4) باشد

2- فعل ” نيست “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 1 تكواژ
2) 2 تكواژ
3) 3 تكواژ
4) 2 تكواژ مستقل

نکته 380
سوم شخص مفرد انواع فعل هاي ماضي به جز ماضي التزامي داراي تكواژ صفر هستند .

1- كدام گزينه داراي تكواژ صفر نيست ؟
1) گفته است
2) گفته بود
3) مي گفت
4) گفته باشد

2- واژه ي ” نديده است “ داراي چند تكواژ است ؟
1) 5
2) 4
3) 2
4) 1  

نكته ها:
انواع مضارع ، انواع فعل از نظر ساختمان ، معلوم و مجهول و...

 

  نکته 516
ساختمان مضارع التزامي به صورت زير است :
جزء پيشين ”ب“ + بن مضارع + شناسه

1- در عبارت زير به ترتيب چند مضارع اخباري و چند مضارع التزامي آمده است ؟
” نداني و نداني كه نداني و نخواهي كه بداني كه نداني “

1) 2 ، 4
2) 4 ، 2
3) 5 ، 1
4) 1 ، 5  

 

  2- عبارت :
” در اين تو را چند مزد باشد . به خشم گفت : نبخشيدم ونبخشم كه وي را اميرالمومنين به من داده است “ جمله ي اول داراي چه نوع فعل است ؟

1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي  

 

  نکته 517
در شعر و نثر گاهي حرف ” ب“ بر سر فعل مضارع التزامي و ” مي “ بر سر فعل مضارع اخباري نمي آيد اما در معني عملا مي توان ”ب“و”مي“ را بر سر فعل افزود.

1- زمان فعل ها در مصراع :” اگر در باغ عشق آيي همه فرّاش دل يابي “ به ترتيب كدام است ؟

1) مضارع اخباري – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – مضارع التزامي  

 

  2- زمان فعل ها در بيت زير به ترتيب چيست ؟
عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را

1) اخباري – اخباري – اخباري
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – اخباري – التزامي
4) اخباري – التزامي – اخباري  

 

  نکته 518
جز دو ساخت ” ماضي و مضارع التزامي “ ساخت ساير زمان هاي فعل از وجه اخباري است ولي ” مضارع التزامي و ماضي التزامي “ براي وجه التزامي به كار مي رود .

1- كدام گزينه مشخصه هاي فعل ” مي خنديد“ را نشان مي دهد ؟

1) مضارع اخباري دوم شخص جمع – وجه خبري
2) ماضي ساده دوم شخص مفرد – وجه التزامي
3) ماضي مستمر دوم شخص مفرد – وجه التزامي
4) ماضي مستمر دوم شخص جمع – وجه خبري  

 

  2- وجه كدام فعل با بقيه متفاوت است ؟

1) اميدوارم كه ما را فراموش نكرده باشد
2) شايد از خطاي شما چشم بپوشد
3) پرويز در امتحان ورودي موفق شد
4) كاش پرويز در امتحان ورودي موفق بشود  

 

  نکته 519
در فارسي امروز هر فعلي را مي توان با آوردن تكواژ ” ن“ منفي كرد فقط زمان هاي مستمر صورت منفي ندارند و براي منفي ساختن آن ها از معادل هاي غير مستمر استفاده مي شود.

1- براي منفي كردن ماضي مستمر از ماضي ...... و براي منفي كـردن مضارع مستـمر از مضارع ..... استـفاده مي كنيم .

1) استمراري – التزامي
2) استمراري – اخباري
3) ساده – اخباري
4) ساده – التزامي  

 

  2- كدام يك از فعل هاي زير صورت منفي ندارند؟

1) داشتم مي خواندم
2) مي خوانم
3) خوانده ام
4) خوانده باشد  

 

  نکته 520
فعل از نظر اجزاي تشكيل دهنده ( ساختمان ) بر سه نوع است :
1- ساده
2- پيشوندي
3- مركب

1- كدام فعل مركب نيست ؟

1) طعنه مي زند
2) تنه مي زند
3) نق مي زند
4) چانه مي زند  

 

  2- كدام گزينه فعل مركب است ؟

1) غذا خورد
2) سرما خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد  

 

  نکته 521
اگر پيش از فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد يا مستقل بيايد و با آن تركيب شود كلمه ي حاصل ، فعل مركب است .

1- در كدام گزينه فعل مركب وجود ندارد ؟

1) كاوبه تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4) طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن  

 

  2- كدام يك از افعال زير فعل مركب نيست ؟

1) خشمگين شد
2) دوست داشت
3) دل بست
4) ايمان آورد  

 

  نکته 522
اگر به اول فعل هاي ساده ” وند “ افزوده شود اين فعل ها به فعل پيشوندي تبديل مي شوند مثل : آمد === برآمد ، درآمد ، باز آمد

1- كدام فعل پيشوندي است ؟

1) شركت دادند
2) آورد
3) روي داد
4) بر مي دارم  

 

  2- در كدام گزينه پيشوند ” بر “ هيچ معناي تازه اي به فعل ساده آن نمي افزايد ؟

1) برافتاد
2) برخاست
3) برانداخت
4) برنشست


نکته 523
آوردن حرف نشانه ي ” را“ بين دو جزء فعل مركب از نظر نگارشي نادرست است . ضمنا اين حرف بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه بعد از جمله ي معرّفي كننده ي مفعول .

1- كاربرد ” را“ در ميان كدام دو جزء جايز نيست
1) پيچ خورد
2) نان خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد

2- در كدام گزينه حرف ” را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي مي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

نکته 524
حرف ”را“ هميشه نشانه ي مفعول نيست ،گاهي مي تواند حرف اضافه و گاهي فكّ اضافه باشد.

1- حرف ” را“ در كدام گزينه كاربردي متفاوت دارد ؟
1) او را مطوّقه گفتندي
2) سه خليفت را خدمت كرد
3) وحي آمد كه اين يگانه را بگوييد
4) چنان كاري كه خود را كشتن در پيش داريم

2- ” را “ در مصراع :
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست “ چه كاربردي دارد ؟
1) فك ّ اضافه
2) صوت
3) حرف اضافه
4) حرف ربط

نکته 525
چنانچه حرف ” را“ بين مضاف و مضاف اليه تفكيك ايجاد كند فكّ اضافه است .

1- در مصراع :” جانا روا نباشد خونريز را حمايت “ كاربرد ”را“ چيست ؟
1) نشانه ي مفعول
2) حرف اضافه
3) فك ّاضافه
4) حرف ربط

2- ” را“ در بيت زير داراي چه كاربردي است ؟
”سرانجام گفت ايمن از هردوان / نگردد مرا دل نه روشن روان “
1)فكّ اضافه
2) حرف اضافه
3) نشانه ي مفعول
4) حرف ربط

نکته 526
فعل از جهت ويژگي گذر به سه دسته تقسيم مي شود :
1- ناگذرا
2- گذرا
3- دووجهي

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2)افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 527
به فعل هايـي كه معنـي آن هـا با نهاد كـامل است ” ناگذر“ و به فعل ها يي كه علاوه بر نهاد به جزء يا اجــزاي ديگري نياز دارند ” گذرا “ مي گويند .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دوجزئي با فعل ” ناگذر“ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- كدام فعل به صورت نادرست به ”گذرا“ تبديل شده است ؟
1) ترسيد= ترساند
2) چسبيد=چسباند
3) رست = روياند
4) جوشيد=جوشاند

نکته 528
اگر به فعل هاي ” گذرا به متمم “ و ”گذرا به مفعول “ تكواژ ”ان“ بيفزاييم تبديل به فعل هاي گذرا به ”مفعول ومتمم “ مي شوند يعني جمله ي چهارجزئي با مفعول ومتمم را مي سازند

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟
1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن

2- با افزودن تكواژ ”ان“ از كدام مصدر نمي توان گذراي سببي ساخت ؟
1) دانستن
2) ترسيدن
3) گذشتن
4) رهيدن

نکته 529
فعل معلوم فعلي است كه فاعل آن معلوم و مشخص باشد و فعل مجهول فعلي است كه فاعل آن مشخص نيست و ما آن را به مفعول جمله نسبت مي دهيم .

1- كدام فعل مجهول است ؟
1) خواهم برد
2) رفته بوديد
3) برده خواهد شد
4) تشريف فرما شدند

2- در هر گزينه به جز گزينه ي .......يك فعل مجهول هست .
1) دوخته شده است
2) آسوده شد
3) داشت خوانده مي شد
4) نوشته مي شود

نکته 530
طرز مجهول كردن فعل معلوم :
بن ماضي + ه + صيغه اي از خانواده ي ” شدن“ كه عينا شبيه فعل مورد نظر باشد .

1- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام گزينه است؟
1) آموخت
2) مي آموخت
3) مي آموزد
4) بياموزد

2- كدام گزينه ماضي مجهول است ؟
1) خوانده باشد
2) خوانده مي شود
3) خوانده آمده است
4) خوانده بشود  

نكته ها:
انواع تشبيه ، انواع استعاره ، مجاز ، كنايه ، سجع و...

 

  نکته 331
استعاره از تشبيه رساتر و خيال انگيز تر است و در برانگيختن عواطف ، موثر تر ، زيرا خود از درون تشبيه بليغ كه رساترين نوع تشبيه است خلق مي شود .

1- آرايه ي ادبي به كار رفته در مصراع ” عيش اين گلشن خماري بيش نيست “ چيست ؟

1) استعاره
2) تشبيه
3) كنايه
4) ايهام  

 

  2- ” خرده ي مينا “ در عبارت : توگفتي خرده ي مينا برخاكش ريخته و عقد ثريا از تاكش آويخته ، داراي چه صنعتي است ؟

1) جناس
2) تمثيل
3) استعاره
4) تشبيه  

 

  نکته 332
استعاره مكنيه ، تشبيهي است كه در آن ” مشبه “ ذكر و مشبه به حذف مي گردد و يكي از اجزا يا ويژگي هاي مشبه به بيايد .

1- ” شب “ در بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
شبي گيسو فروهشته به دامن
پلاسين معجر و قيرينه گرزن

1) استعاره ي مكنيه
2) استعاره مصرحه
3) اشتقاق
4) ايهام  

 

  2- در بيت زير كدام كلمه استعاره مكنيه است ؟
ما آبروي فقر و قناعت نمي بريم
با پادشه بگوي كه روزي مقدر است

1) آبرو
2) پادشه
3) روزي
4) قناعت  

 

  نکته 333
استعاره مكنيه اي كه مشبه به آن ” انسان “ باشد ” تشخيص ، آدم نمائي ، انسان نگاري يا Personification “ ناميده مي شود .

1- در كدام گزينه تشخيص مشهود نيست ؟

1) اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان
2) اي صبح دم ببين كه كجا مي فرستمت
3) باد صبا دروغ زن است و تو راست گوي
4) دست هوا به رشته ي جان بر ، گره زده است  

 

  2- در كدام بيت تشخيص به كار رفته است ؟

1)گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست / صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم
2) درشمارارچه نياوردكسي حافظ را / شكر كان محنت بي حد و شمار آخر شد
3) از در درآمدي ومن از خود به در شدم / گويي كزين جهان به جهان دگر شدم
4) آن همه ناز و تنعم كه خزان مي فرمود / عاقبت درقدم باد بهار آخر شد  

 

  نکته 334
گاه شاعر يا نويسنده ” تشبيه و استعاره “ را با هم به كار مي برد كه بر ارزش ادبي كلام مي افزايد .

1- در كدام مصراع دو آرايه ي تشبيه و استعاره وجود دارد ؟

1) اكسير عشق بر مسم افتاد و زر شدم
2) از در درآمدي و من از خود به در شدم
3) چندي به پا ي رفتم و چندي به سر شدم
4) مهرم به جان رسيد و به عيوق بر شدم  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ......استعاره و تشبيه به كار رفته است .

1) به جز وفاوعنايت نماند در همه عالم / ندامتي كه نبردم ملامتي كه نديدم
2) به روي بخت زديده ز چهر عمر به گردون / گهي چو اشك نشستم گهي چو رنگ پريدم
3) كي ام شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب / زچشم ناله شكفتم به روي شكوه دويدم
4) نبود از تو گزيري چنين كه بار غم دل / زدست شكوه گرفتم به دوش ناله كشيدم  

 

  نکته 335
چنانچه واژه اي در غير معني واقعي به كار رود به آن ” مجاز “ مي گويند .

1- كلمه ي جهان در همه ي گزينه ها داراي آرايه مجاز است به جز گزينه ي .....

1) جهان متفق بر الهيتش
2) جهان زدردو داغ توآه و ناله كند
3) جهان اي پسر ملك جاويد نيست
4) جهان دل نهاده بر اين داستان  

 

  2- در بيت زير مجموعا چند مجاز وجود دارد ؟
خروشي برآمد زدشت و ز شهر
غم آمد جهان را از آن كاربهر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  نکته 336
چنانچه واژه اي داراي چند معني باشد مجاز نيست .

1- كدام واژه در ابيات زير متناسب با آرايه مجاز است ؟
فراموش كردي توسگزي مگر/ كمان و بر مرد پرخاشخر
بكوبمت زآن گونه امروز يال / كزين پس نبيند تو را زنده زال

1) پرخاشخر
2) زال
3) سگزي
4) يال  

 

  2- كدام واژه نمي تواند داراي آرايه ي مجاز باشد؟

1) ايران
2) مرد و زن
3) شير
4) لب و دندان  

 

  نکته 337
پيوندي كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد ” علاقه “ ناميده مي شود .

1- كلمه ” سر “ در بيت :
سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي
چه خيالها گذر كرد و گذر نكرد خوابي
داراي چه نوع علاقه اي است ؟

1) جزئيه
2) محليّه
3) آليه
4) لازميه  

 

  2- مجاز در بيت زير داراي چه نوع علاقه اي است؟
برآشفت عابد كه خاموش باش
تو مرد زبان نيستي گوش باش

1) آليه
2) جزئيه
3) سببيه
4) كليه

نکته 338
آفرينش مجاز با وجود علاقه صورت مي گيرد
كه رايج ترين علاقه ها عبارتند از :
1- جزئيه
2- كليه
3- محليه 4- سببيه
5- لازميه 6- آليه

1- در كدام گزينه مجاز با علاقه جزئيه نيامده است ؟
1) در نفيرم مرد و زن ناليده اند
2) لب و دندان سنائي همه توحيد تو گويد
3) بيامد كه جويد زايران نبرد
4) شبي بياد دارم كه چشمم نخفت

2- كلمه ي ” دشت “ در مصراع ” سراسر همه دشت بريان شدند “ داراي چه نوع علاقه اي است ؟
1) محليه
2) جزئيه
3) آليه
4) لازميه

نکته 339
كنايه در لغت به معني پوشيده سخن گفتن است و در اصطلاح آن است كه عبارتي داراي دو معني باشد يكي نزديك و ديگر دور ، اما معني دور مورد نظر باشد.

1- اگر جمله ي ” خاكستر خانه او زياد است “ در مفهوم او ميهمان نواز است به كار رود از كدام آرايه ي ادبي استفاده شده است ؟
1) تشبيه
2) استعاره
3) كنايه
4) مجاز

2- مفهوم كنائي كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) شكر در زير اب پنهان كردن
2) البرز به كلند برگرفتن
3) دريا به پيمانه پيمودن
4) آب از سر چشمه بستن

نکته 340 كنايه سبب درنگ خواننده است ذهن او را به تلاش وا مي دارد و حالات را براي او محسوس مي سازد .

1- ” تهي پاي رفتن “ در بيت زير كنايه از چيست ؟ تهي پاي رفتن به از كفش تنگ بلاي سفر به كه در خانه جنگ
1) كفش نداشتن
2) همسر داشتن
3) بي همسر بودن
4) سازگاري يافتن

2- جمله ي دوم عبارت زير داراي كدام آرايه ادبي است ؟ لاجرم چون سلطان پادشاه شد اين مرد بر مركب چوبين نشست .
1) تمثيل
2) ترصيع
3) تضمين
4) كنايه

نکته 341
واج آرائي : تكرار يك واج ( صامت يا مصوت ) در كلمه هاي يك مصراع يا بيت به گونه اي كه آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تاثير شعر بيفزايد . موسيقي برخاسته از واج آرائي صامت ها محسوس تر است .س

1- واج آرائي در لغت به معني ..... است .
1) نغمه ي حروف
2) تنافر حروف
3) ستيز آوائي
4) ستيز معنائي

2- در كدام مصراع واج آرايي مي يابيد ؟
1) تو با من به بيداد كوشي همي
2) اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز
3) واندر طلب طعمه پر و بال بياراست
4) مرا مادرم نام مرگ تو كرد

نکته 342
سجع : در لغت به معني آواز كبوتر است و در اصطلاح آن است كه گوينده كلمات موزون و آهنگين را درپايان جملات و عبارات بياورد ،آرايه سجع در كلامي ديده مي شود كه حداقل دو جمله باشد .

1- در كدام عبارت سجع نيست ؟
1) هر چه بكاري همان بدروي
2) هنر چه خوار آيد روزي به كار آيد
3) هرچه دير آيد دير پايد
4) هر چه نپايد دلبستگي نشايد

2- به كلمات هماهنگ آخر جملات چه مي گويند
1) ايهام
2) ترصيع
3) سجع
4) مراعات نظير

نکته 343
بـه نثـر داراي سجــع ” مسجّـع يـا مسجـوع “ مي گويندوسجع درنظم مانندقافيه است در نظم.

1- مناجات نامه هاي خواجه عبدالله انصاري داراي چه نثري است ؟
1) مرسل
2) مسجع
3) شكسته
4) متكلف ومصنوع

2- نوع نثر در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) گلستان سعدي
2) بهارستان جامي
3) كليله و دمنه نصرالله منشي
4) تاريخ جهانگشاي جويني

نکته 344
سجع بر سه گونه است :
1- سجع متوازي
2- سجع مطرّف
3-سجع متوازن

1- نوع سجع در كدام گزينه متفاوت است ؟
1) هنوز نگران است كه ملكش با دگران است
2) طاعتش موجب قربـت است و به شكر اندرش مزيد نعمت
3) هر نفسي كـه فـرو مي رود ممـدّ حيـات است و چون بـر مي آيد مفرح ذات
4) از عيب مصفّائي از شريك مبرّايي

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......سجع به كار رفته است .
1) از اندوه بيرون نياييد كه آماج تير بلاييد
2) با آنان بستيزيد كه رستگاريتان در آن است
3) چه جاي ملامت است كه در ديده من شايسته كرامت است
4) جرعه ي اندوه به كامم مي ريزيد و كار را به هم در مي آميزيد

نکته 345
ترصيع آن است كه گوينده كلماتش را به گونه اي تقسيم كند كه اين كلمات از جهت وزن و آهنگ ، تعداد حروف و حرف پاياني هماهنگ باشد .

1- ترصيع زماني پديد مي آيد كه همه سجع ها .........باشند .
1) متوازي
2) متوازن
3) مطرّف
4) متوازي ومطرّف

2- بيت : هم حركاتش متناسب به هم / هم خطواتش متقارب به هم ، داراي كدام آرايه ادبي است ؟
1) تشبيه
2) ترصيع
3) تمثيل
4) تضمين  

نكته ها:
جناس ، اشتقاق ، مراعات ، تلميح ، تضاد ، تناقض ، ايهام و...

 

  نکته 346
چنانچه سجع ها متوازي و متوازن در برابر هم قرار گيرند ” موازنه “ پديد مي آيد نه ترصيع

1- در بيت :
هم عقل دويده در ركابت / هم شرع خزيده در پناهت ، كدام آرايه ي ادبي نيامده است؟

1) ترصيع
2) موازنه
3) تشخيص
4) كنايه  

 

  2- نام آرايه ي ادبي : اين افلاك را بر پاي داشت و اين املاك را برجاي داشت ، چيست ؟

1) كنايه
2) تمثيل
3) ترصيع
4) موازنه  

 

  نکته 347
جناس : آن است كه در نظم يا نثر ، كلماتي بياورند كه تقريبا يا تحقيقا مثل هم باشند با معني متفاوت .

1- كدام گزينه نمي تواند داراي آرايه ي جناس باشد ؟

1) پست – مست
2) اصل – وصل
3) بيگاه – گاه
4) سير – دير  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....جناس وجود دارد .

1) اي زبان تو بس زياني مر مرا
2) كه از وي گزيرت بود ياگريز
3) گفت اي يحيي بيا در من گريز
4) ياد ياران ياد را ميمون بود  

 

  نکته 348
جناس بر دوگونه است :
1- جناس تام
2- جناس ناقص :
الف)ناقص حركتي
ب)ناقص اختلافي
ج ) ناقص افزايشي

1- در كدام گزينه آرايه ي جناس هست ؟

1) پرده هايش پرده هاي ما دريد
2) تن زجان و جان زتن مستور نيست
3) محرم اين هوش جز بيهوش نيست
4) هركه جز ماهي ز آبش سير شد  

 

  2- دركدام گزينه جناس به كار نرفته است ؟

1) وقت است تا برگ سفر بر باره ببنديم / دل بر عبور سدّ خار و خاره ببنديم
2) جانان من برخيز بر جولان برانيم / زآن جا به جولان تا خط لبنان برانيم
3) حكم جلوداراست بر هامون بتازيد / هامون اگر دريا شود از خون بتازيد
4) بايد به مژگان رفت گر از طور سينين / بايد به سينه رفت زاين جا تا فلسطين  

 

  نکته 349
اشتقاق : هم ريشگي دو يا چند كلمه است كه سبب مي شود واجهاي آن ها يكسان باشد جناس هاي هم ريشه اشتقاق نيز خواهند بود .

1- در كدام گزينه اشتقاق نيست ؟

1) عاشق – معشوق
2) افسانه-افسون
3) مَلِك- مُلك
4) اشتياق –مشتاق  

 

  2- در كدام گزينه آرايه ي اشتقاق نيامده است ؟

1) صوفي – صفا
2) فارغ – فراغت
3) نگران – دگران
4) حريم – حرمت  

 

  نکته 350
تكرار يك يا چند واژه در شعر به گونه اي كه بتواند برموسيقي دروني بيفزايد و تاثير سخن را بيش تر سازد آرايه ي تكرار را خلق مي كند .

1- در بيت زير كدام آرايه بيش تر جلب نظر مي كند ؟
هم نظري هم خبري هم قمران را قمري / هم شكر اندر شكر اندر شكر اندر شكري

1) جناس
2) تكرار
3) سجع
4) ايهام  

 

  2- اگر واژه اي در آغاز وپايان بيتي تكرار شود كدام آرايه بوجود مي آيد ؟

1) تصدير
2) تسجيع
3) تلميح
4) تكرار  

 

  نکته 351
مراعات در لغت به معني رعايت كردن و نظير به معني مثل و مانند است و در اصطلاح منظور از مراعات نظير آن است كه گوينده در سخن خود كلماتي به كار برد كه از جهتي با هم تناسب داشته باشند .

1- در كدام گزينه مراعات نظير است ؟

1) شنيدم كه پروانه با شمع گفت
2) بار ها گفته ام و بار دگر مي گويم
3) گويا به خواب شيرين فرهاد رفته باشد
4) گه نعره زدي بلبل گه جامه دريدي گل  

 

  2- كدام صنعت ادبي در اين بيت هست ؟
تير از كمان چو رفت نيايد به شست باز
پس واجب است در همه كاري تاملّي

1) ايهام
2) مراعات نظير
3) تضمين
4) حس آميزي  

 

  نکته 352
تلميح در لغت به معني ” به گوشه چشم نگريستن “ است و در اصطلاح اشاره اي است به آيه اي از قرآن ، روايت ، حديث ، داستان ، ماجراي تاريخي و ........

1- در همه گزينه ها به جز گزينه ي ...... آرايه ي تلميح هست .

1) به جز از علي كه گويد به پسر كه قاتل من/ چواسير توست اكنون به اسير كن مدارا
2) به جز از علي كه آرد پسري ابوالعجائب / كه علم كند به عالم شهداي كربلا را
3) نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت / متحيرم چه نامم شه ملك لافتي را
4) برو راست خم كرد و چپ كرد راست / خروش از خم چرخ چاچي بخاست  

 

  2- بيت زير داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
چنين گفت پيغمبر راستگوي / زگهواره تا گور دانش بجوي

1) تشخيص
2) تلميح
3) ايهام
4) سجع

نکته 353
تضمين : آوردن آيه ، حديث ، مصراع يا بيتي از شاعري ديگر در اثناي كلام است .

1- تضمين در اصطلاح ادبي يعني آوردن ...
1) مصراع يا بيتي از شاعري در ضمن شعر
2) نام شاعري در ضمن شعر
3) تخلص شاعري در ضمن شعر
4) فكر و انديشه شاعري در ضمن شعر

2- شهريار در شعر” هماي رحمت “ بيتي را از كدام شاعر تضمين كرده است ؟
1) سعدي
2) حافظ
3) مولوي
4) سنايي

نکته 354
تضاد : آوردن دو كلمه با معني متضاد است در سخن براي روشنگري ، زيبايي و لطافت آن

1- در همه گزينه ها به جز گزينه ي .... صنعت تضاد هست .
1) گاه درخشيد و گهي تيره ماند
2) گاه نهان گشت و گهي شد پديد
3) همسفرم بود صباحي اميد
4) برد بسي رنج نشيب و فراز

2- در كدام گزينه آرايه ي ” طباق “ نيست .
1) به طاعت خوي كن از معصيت دور
2) كه خود در سوختن ماني شب و روز
3) كه ندهد طاعتت با معصيت نور
4) مكن از كينه ي كس سينه پرسوز

نکته 355
تناقض يا Paradox آوردن دو واژه با دو معني متناقض است دركلام به گونه اي كه آفريننده ي زيبايي باشد .

1- در مصراع : ازتهي سرشار / جويبار لحظه ها جاري است چه آرايه اي به كار رفته است ؟
1) تناقض
2) تضمين
3) تكرار و تصرير
4) استعاره مكنيه

2- در كدام گزينه ، متناقض نما ( پارادوكس ) به كار نرفته است ؟
1) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
2) بربساطي كه بساطي نيست
3) جامه اش شولاي عرياني است
4) ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون

نکته 356
آميختن دو يا چند حس در كلام كه با ايجاد موسيقي معنوي بر تاثير كلام بيفزايد ” حس آميزي “ ناميده مي شود .

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... حس آميزي وجود دارد .
1) خبر تلخ
2) هواي سرد
3) كلامي شيرين
4) شنيدن بو

2- در عبارت : ”خط شكسته را هم محكم تر و هم با مزه تر از ديگران مي نوشت “ چه آرايه اي به كار رفته است ؟
1) تضاد
2) تناقض
3) حس آميزي
4) ايهام

نکته 357
ايهام : آوردن واژه اي است با حداقل دو معني كه يكي نزديك به ذهن و ديگري دور از ذهن باشد و مقصود شاعر معمولا معني دور و گاه هر دو معني است .

1- كلمه ي قافيه در بيت زير متناسب با كدام آرايه ي ادبي است ؟
آيينه سكندر جام مي است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوال ملك دارا
1) تضاد
2) عكس
3) تضمين
4) ايهام

2- در مصراع : ” به خواب عافيت آنگه به بوي موي تو باشم “ كدام واژه با آرايه ي ايهام مطابقت دارد ؟
1) خواب
2) عافيت
3) مو
4) بو

نکته 358
آوردن واژه اي با حداقل دو معني كه يك معني مورد نظر است و معني ديگر با بعضي از اجزاي كلام تناسب دارد و مراعات نظير مي سازد ” ايهام تناسب “ ناميده مي شود .

1- در بيت زير چه آرايه اي به كار رفته است ؟
درزلف چون كمندش اي دل مپيچ كانجا
سرها بريده بيني بي جرم و بي جنايت
1) ايهام تناسب
2) تضاد
3) جناس
4) تلميح

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
چون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب
مهرم به جان رسيد و به عيّوق بر شدم
1) كنايه
2) ايهام تناسب
3) تلميح
4) تشبيه

نکته 359
آوردن دو يا چند واژه در بخشي از كلام كه توضيح آنها در بخش ديگر آمده باشد ” لفّ و نشر “ ناميده مي شود .

1- بيت :
منعم مكن از ديدن قدّو رخ و چشمش / من انس به سرو و گل و بادام گرفتم داراي كدام آرايه ي ادبي است ؟
1) لفّ ونشر
2) تلميح
3) تمثيل
4) ترصيع

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري
كه تا برهم زني ديده نه اين بيني نه آن بيني
1) تضاد
2) جناس
3) ايهام
4) لفّ و نشر

نکته 360
در لفّ و نشر اگر ارتباط معاني و مفاهيم به طور هماهنگ باشد يعني ” نشر ها“ به ترتيب ” لفّ ها “ آمده باشند ” مرتّب “ ناميده مي شود و اگر چنين نباشد ” مشوّش يا نامرتب “ است .

1- در كدام گزينه لفّ و نشر مرتب نيامده است ؟
1) چو فرزند و زن باشدم خون ومغز
2) در حالي كه چشم ها و دهانمان پر از خاك وشبنم يخ زده است
3) چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري
4) دل و كشورت جمع و معمور باد

2- در بيت زير كدام آرايه نيامده است ؟
در دهن لاله باد ريخته و بيخته
بيخته مشك سياه ،ريخته درّ يمين
1) تشبيه
2) لف ونشر مشوش
3) استعاره
4)تشخيص  

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

 

  2- كلمه هاي كدام گزينه نام آوا هستند ؟

1) آه – واي
2) هان – زنهار
3) خرت خرت – شرشر
4) آفرين – احسنت  

 

  نکته 172
صوت كلمه اي است كه بدون نياز به فعل بيان كننده ي غرض گوينده يا نويسنده است .
1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... ” صوت “ به كاررفته است .

1) آه دست پسرم يافت خراش
2) بگفت ار من كنم در وي نگاهي
3) فريب جهان را مخور زينهار
4) هان اي عزيز فصل جواني بهوش باش  

 

  2- كدام كلمه اگر در عبارتي به كار رود در حكم فعل است و يك شبه جمله به حساب مي آيد؟

1) كاشكي
2) زينهار
3) قطعا
4) شايد  

 

  نکته 173
فعل مجهول از ” صفت مفعولي “+افعال خانواده ي ” شدن “ ساخته مي شود .
1- از مصدر ” كشيدن “ ماضي بعيد مجهول دوم شخص جمع كدام گزينه است ؟

1) كشيده شده ايد
2) كشيده مي شويد
3) كشيده شده بوديد
4) كشيده شده بودند  

 

  2- ” ديده شده باشند “ چه نوع فعل است ؟

1) ماضي التزامي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي مجهول
4) ماضي ساده

نکته 174
گاهي در ماضي استمراري بجاي جزء پيشين ” مي يا همي“ ي “ در آخر فعل مي آيد .

1- در عبارت :” آواز دادم غلامي را كه به من نزديك او بودي به هر وقت “ فعل جمله ي دوم چه زماني است ؟
1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

2- ” رزمندگان جبهه ي حق جان فشانده اند “ ، ”جان فشانده اند “ چه فعلي است ؟
1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي بعيد
4) ماضي مستمر

نکته 175
گاهي ممكن است در يك عبارت يا يك مصراع چند فعل ماضي يا مضارع قرار گيرد .
1- شعر : ” مي تراود مهتاب ،مي درخشد شب تاب / مانده پاي آبله از راه دراز / بردم دهكده مردي تنها “ كدام فعل ماضي را دارد ؟
1) نقلي
2) ساده
3) استمراري
4) التزامي

2- كدام گزينه جمله ي دو جزئي بدون فعل نيست ؟
1) سيگار كشيدن ممنوع
2) زندگي يعني تلاش
3) مرحمت شما زياد
4) عيدتان مبارك

نکته 176
فعل ممكن است داراي مفاهيم گوناگوني باشد.
1- از ”گشت “ در مصراع : ” گرتونباشي يار من ، گشت خراب كار من “ كدام مفهوم بر مي آيد؟
1) مي گرديد
2) مي گردد
3) مي گشت
4) بگردد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 177
هر گروه اسمي از يك اسم به عنوان هسته تشكيل شده و ممكن است يك يا چند وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي و وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- در بيت زير چند اسم آمده است ؟
به اميد آنكه شايد برسد به خاك پايت
چه پيام ها سپردم همه سوز دل صبا را
1) هفت
2)هشت
3) نه
4) ده

2- در عبارت : ”به هر چهاردانش آموز شركت كننده در اردو يك اتاق مي دادند “ كدام گزينه هسته ي گروه اسمي است ؟
1) چهار
2) اردو
3) دانش آموز 4
) شركت كننده

نکته 178
اسم از جهت ويژگي شمار به سه دسته تقسيم مي شود :
1- مفرد
2-جمع
3-اسم جمع
1- اگر اسمي نشانه ي جمع نداشته باشد اما مفهوم جمع را برساند و بر يك مجموعه دلالت كند در اصطلاح دستوري چه نام دارد ؟
1) جمع
2) جمع مكسر
3) اسم جنس
4) اسم جمع

2- كدام اسم مفرد است ؟
1) لشكر
2) طايفه
3) كاروان
4) ورزشگاه

نکته 179
براي نشان دادن تعداد بيش از يكي ، از وابسته‌هاي پسين (= نشانه هاي جمع ) استفاده مي‌ شود .

1- كدام نوع اسم است كه دو وابسته ي پسين ( نشانه هاي جمع و ” ي “ نكره ) را نمي پذيرد ؟
1) مفرد
2) مشتق
3) جمع
4) خاص

2- كدام گزينه جمع است ؟
1) ملّت
2) گله
3) ايل
4) سپاهيان

نکته 180
نشانه هاي جمع به ترتيب كثرت استعمال عبارتند از :
1- ها
2-ان
3- ات ( جات )
4- ين
5- ون

1- كدام نشانه ي جمع تقريبا براي تمام كلمات حتي واژه هاي دخيل به كار مي رود ؟
1) ان
2) ات
3) ون
4) ها

2- كلماتي كه به مصوت بلند ” ا “ و ” و “ ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟
1) گان
2) ات
3) جات
4) يان  

نكته ها:
اسامي جمع ، اسم معرفه و نكره ، اسم عام وخاص ، اسم مركب ومشتق و...

 

  نکته 181
در كلماتي مثل ” روحانيون و انقلابيّون “ پسوند جمع مفهوم تشكّل و تجمّع را مي رساند و در كلماتي مثل ” بيچارگان ، درماندگان “ هنگام جمع بستن ” ه “ حذف مي شود و به جاي آن ”گ “ ميانجي مي آيد .

1- كدام يك از نشانه هاي جمع كاربرداندكي دارد و بيش تر مفهوم ” تشكل و تجمع “ را مي رساند ؟

1) ون
2) ين
3) ات
4) ان  

 

  2- كلماتي كه به ( ه / ـه) ختم مي شوند كدام نشانه ي جمع را مي گيرند ؟

1) يان
2) گان
3) ون
4) ين  

 

  نکته 182
پسوند ”ان “ هميشه نشانه ي جمع نيست .

1- كدام پسوند ساختمان كلمات به مفهوم فاعلي ، زمان و مكان به كار رفته است ؟

1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار  

 

  2- پسوند ”ان “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است؟

1) گيلان – گرگان
2) خندان – گريان
3) لرزان – شتابان
4) سوزان – لرزان  

 

  نکته 183
اسم يا شناس ( = معرفه ) است يا ناشناس (=نكره ) و يا اسم جنس

1- اسمي كه نه نكره باشد و نه معرفه چه اسمي است؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) جنس  

 

  2- اسم جنسي كه مضاف اليه آن شناس باشد چه اسمي به حساب مي آيد ؟

1) معرفه
2) نكره
3) جنس
4) خاص  

 

  نکته 184
اسم مي تواند عام يا خاص باشد .

1- كدام اسم است كه تمام وابسته هاي پيشين و پسين اسم را مي پذيرد ؟

1) خاص
2) عام
3) شناس
4) ناشناس  

 

  2- كدام يك از اسم ها اگر جمع بسته شوند مفهوم ” تشبيه و تاكيد “ را مي رسانند ؟

1) خاص
2) عام
3) اسم جمع
4) اسم ناشناس  

 

  نکته 185
اسم از جهت ويژگي ساخت يعني اجزاي تشكيل دهنده به چهار نوع تقسيم مي شود :
1- ساده
2- مركب
3- مشتق
4-مشتق – مركب

1- اسمي است كه يك جزء آن معناي مستقل ندارد؟

1) مركب
2) ساده
3) مشتق
4) خاص  

 

  2- كدام گزينه از وند هاي حرفي است و اسم مشتق نمي سازد ؟

1) ار
2) بان
3) چه
4) ها  

 

  نکته 186
اسم ساده اسمي است كه فقط از يك جزء يعني يك تكواژ آزاد يا مستقل تشكيل شده است مثل : سياوش ، شمشاد و .....

1- كدام گزينه اسم ساده است ؟

1) پندار
2) كوشش
3) مويه
4) حنابندان  

 

  2- اسم ساده كدام است ؟

1) چَرا
2) شنا
3) يارا
4) گنجا  

 

  نکته 187
اسم مركب اسمي است كه از دو يا چند تكواژ آزاد يا مستقل ساخته مي شود در ساختمان اسم مركب هيچ وندي وجود ندارد مثل : لاك پشت ، خط كش

1- كدام گزينه اسم مركب است ؟

1) گلزار
2) گلگون
3) گلفام
4) گلريز  

 

  2- ساخت كدام اسم مركب با بقيه متفاوت است ؟

1) سياه سرفه
2) نوروز
3) دست برد
4) پنج شنبه

نکته 188
اسم مشتق اسمي است كه از يك تكواژ آزاد يا مستقل و حداقل يك وند كه معناي مستقلي ندارد ساخته مي شود مثل : پوشه ، خوبي

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......اسم مشتق ديده مي شود .
1) ديوار
2) كشتار
3) رفتار
4) گفتار

2- نسبت كدام گزينه مانند ” خند و خنده “ است ؟
1) دست ،دسته
2) مال ، ماله
3) موي ، مويه
4) كوب ، كوبه

نکته 189
اسم ” مشتق – مركب “ اسمي است كه ويژگي هاي ” مشتق – مركب “ را با هم داشته باشد مثل: سه گوشه – كشت و كشتار و...

1- كدام اسم ” مشتق – مركب “ از نظر ساخت با بقيه تفاوت دارد ؟
1) پرس وجو
2) خريد وفروش
3) زدوبند
4) گفت و گو

2- كدام گزينه با بقيه تفاوت دارد ؟
1) رفت و آمد
2) گفت وگو
3) جست و جو
4) شست و شو

نکته 190
وابسته هاي اسم به دو دسته تقسيم مي شوند :
1- وابسته هاي پيشين
2- وابسته هاي پسين

1- كدام گزينه وابسته ي پيشين نيست ؟
1) صفت مبهم
2) صفت اشاره
3) صفت شمارشي اصلي
4) صفت بياني

2- كدام گزينه از وابسته هاي پسين اسم نيست ؟
1) صفت تعجبي
2) مضاف اليه
3) ي نكره
4) صفت شمارشي ترتيبي با پسوند ُم

نکته 191
چنانچه پس از كلمات ” اين ، آن ، همين ، همان ، چنين ، چنان “ اسم بيايد صفت اشاره هستند .
1- در بيت زير چند صفت اشاره آمده است ؟
” به پاس هر وجب خاكي از اين ملك
چه بسيار است آن سرها كه رفته “
1) دو
2) يك
3) سه
4) صفت اشاره نيامده

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” همين جا صلح كن با ما چه لازم
كه در محشر ز ما شرمنده باشي “
1) همين = صفت اشاره
2) بيت سه جمله است
3) شرمنده = مسند
4) همين = ضمير اشاره

نکته 192
چنانچه پس از كلمات اشاره مكثي داشته باشيم ضمير اشاره به حساب مي آيند نه صفت اشاره
1- با توجه به بيت : ” محتسب مستي به ره ديد و گريبانش گرفت مست گفت اي دوست اين پيراهن است افسار نيست “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) بيت شش جمله است
2) ” اين “ صفت اشاره است
3) ” اين “ ضمير اشاره است
4) ” دوست “ مناداست

2- در بيت :
بس دراز است اين حديث خواجه گو
تا چه شد احوال آن مرد نكو
” اين و آن “ چه نوع كلمه اي است ؟
1) ” اين “ ضمير اشاره – ”آن “ صفت اشاره
2) ”اين“ صفت اشاره – ”آن“ ضمير اشاره
3) هر دو ضميرند
4) هر دو صفت اند

نکته 193
چنانچه ” اين و آن “ با هم بكار روند و مرجع مشخصي نداشته باشند ضمير مبهم هستند و صفت يا ضمير اشاره به حساب نمي آيند .
1- با توجه به بيت زير كلمات ” اين و آن “ چه نوع كلماتي هستند ؟
“اندرون توست آن طوطي نهان
عكس او را ديده تو براين و آن“
1) ضمير اشاره
2) صفت اشاره
3) ضمير مبهم
4) ”آن“ صفت اشاره و ”اين “ ضمير اشاره

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
دلا تا كي در اين زندان فريب اين وآن بيني
يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني
1) ” دل “ مناداست
2) ”اين “ صفت اشاره است
3) ” اين و آن “ ضمير اشاره هستند
4) ” زندان “ استعاره از دنيا ست

نکته 194
چنانچه پس از كلمات ” چه ، چگونه ، كدام ، كدامين ، چند ، چندم ، چندمين “ اسم بيايد صفت پرسشي هستند .
1- كدام يك از صفات پرسشي زير به صورت” پسين “ به كار مي رود ؟
1) چند
2) چندم
3) چگونه
4) كدام

2- در كدام گزينه صفت پرسشي نيامده است ؟
1) كدام سرو به بالاي دوست مانند است؟
2) متحيّرم چه نامم شه ملك لافتي را؟
3) قضيه از چه راهي بايد تعقيب شود ؟
4) كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست ؟

نکته 195
دو كلمه ي ” چه و عجب “ با مفهوم تعجب اگر پس از آن ها اسم بيايد ، صفت تعجبي هستند
1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
زمستي بر سر هر قطعه زين خاك
خداداند چه افسرها كه رفته

1) هر=صفت مبهم
2) اين = صفت اشاره
3) چه = صفت تعجبي
4) چه = ضمير تعجبي

2- در كدام گزينه ”چه“ صفت تعجبي نيست ؟
1) چه فرهاد ها مرده در كوهها
2) چه حلاج ها رفته بر دارها
3) چه خيال ها گذر كرد وگذر نكرد خوابي
4)ديدي دلا كه آخر پيري و زهدو علم / با من چه كرد ديده ي معشوقه باز من  

نكته ها:
كلمات پرسشي ، صفت مبهم ، صفت شمارشي ، صفت عالي و تفضيلي و...

 

  نکته 196
” چند – چندم – چندمين “ گاهي جزء كلمات پرسشي هستند و زماني از كلمات مبهم به حساب مي آيند .

1- با توجه به عبارت :” چند شرح گلستان در كتابخانه موجود است ؟“ كدام گزينه نادرست است ؟

1) چند= صفت پرسشي
2) شرح = هسته
3) كتابخانه = اسم مركب
4) چند= صفت مبهم  

 

  2- با توجه به عبارت زير ” چند“ چه نوع كلمه اي است ؟
” چند روز در اردو شركت داشتم و سپس براي ادامه ي تحصيل به تهران برگشتم “

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 197
چنانچه پس از كلمات ” هر – همه – هيچ – فلان – بهمان – ديگر – دگر – چند – چندم و چندمين “ اسم بيايد صفت مبهم به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند صفت مبهم آمده است ؟
هر شب انديشه ي ديگر كنم و راي دگر
كه من از دست تو فردا بروم جاي دگر

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- با توجه به مصراع :” بروي بنواز ضربتي چند “ ، ”چند “ از نظر دستوري چه نوع كلمه اي است ؟

1) ضمير مبهم
2) صفت مبهم
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 198
هرگاه ” هر“ با جزئي تركيب شود ضمير مبهم است مثل : هر كه – هرچه – هركس – هريك و.....
1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
هركسي كاو دور ماند از اصل خويش
باز جويد روزگار وصل خويش

1) خويش = ضمير مشترك
2) هركسي = صفت مبهم
3) هركسي = ضمير مبهم
4) او = بدل  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مبهم نيامده است ؟

1) هر كه آمد عمارتي نوساخت
2) هركسي را نتوان گفت كه صاحب نظر است
3) هر يكي از وي مرادي خواست كرد
4) چه زنم چوناي هردم زنواي شوق او دم  

 

  نکته 199
دو كلمه ي ” يك و يكي “ گاهي ارزش صفت مبهم دارند و به عنوان نشانه ي اسم نكره به كار مي روند و زماني صفت شمارشي اصلي به حساب مي آيند ضمنا اگر ” يكي “ به تنهايي به كار رود ضمير مبهم است .
1- با توجه به مصراع ” يكي را كه در بند بيني مخند ” يكي “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) صفت مبهم
2) ضمير مبهم
3) صفت شمارشي اصلي
4) اسم نكره  

 

  2- ” يكي “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) يكي تازي اي بر نشسته سياه
2) يكي دشت با ديدگان پرزخون
3) يكي شادماني بُد اندر جهان
4) همي داد مژده يكي را دگر  

 

  نکته 200
كلمات ” اول – آخر – نخست – اولين – آخرين – نخستين “ اگر پس از آن ها اسم بيايد صفت شمارشي ترتيبي هستند در غير اينصورت قيد ترتيب هستند .

1- با توجه به بيت :
” بشد سوي آب و سر و تن بشست
به پيش جهان آفرين شد نخست “
كدام گزينه نادرست است ؟

1) بيت سه جمله است
2) شد = فعل اسنادي است
3) شد = درمعني ” رفت “ به كار رفته است
4) نخست = قيد ترتيب است  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
نخستين دميدن سيه شد ز دود
زبانه برآمد پس از دود زود

1) نخستين = صفت شمارشي ترتيبي
2) سيه =مسند
3) برآمد = ماضي ساده و فعل پيشوندي
4) نخستين = قيد ترتيب  

 

  نکته 201
صفت عالي برتري يك صفت را بر همه ي صفات مشابه نشان مي دهد و با افزودن پسوند ” ترين “ ساخته مي شود .

1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” بزرگترين بخش ادبيات عصر مشروطه به مسائل سياسي روز اختصاص يافت “

1) دو گروه اسمي وجود دارد
2) عبارت داراي سه گروه اسمي است
3) بزرگ ترين صفت عالي است
4) ”بخش“ و ”مسايل “ هسته ي گروه اسمي هستند  

 

  2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” فرهنگ ، ميوه ي بهترين استعدادها و انديشه ها و كردارهاي يك قوم است “

1) بهترين = صفت عالي
2) انديشه و كردار = اسم مشتق
3) جمله سه جزئي با مسند است
4) جمله چهارجزئي با متمم و مسند است  

 

  نکته 202
چنانچه كلمه ي پس از صفت تفصيلي جمع باشد معني صفت عالي را مي رساند .

1- در كدام گزينه صفت عالي نيامده است ؟

1) فاضل تر اطبّا
2) شريف تر خلايق
3) والاتر مرد
4) كمتر حرمت پدرومادر  

 

  2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” اين زري است كه پدر ما از غزو هندوستان آورده است و حلال تر مال هاست “

1) حلال تر = صفت عالي
2) حلال تر = صفت تفصيلي
3) آورده است = 4 تكواژ
4) اين = ضمير اشاره و نهاد

نکته 203
كلمات ” به – مه – كه “ اگر با پسوند ” ين “ به كار روند صفت عالي هستند .

1- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” مهين مهرورزان كه آزاده اند
بريزند از دام جان تارها “
1)مهين = صفت عالي
2) آزاده = مسند
3) بريزند = مضارع التزامي
4) بريزند = مضارع اخباري

2- با توجه به عبارت زير كدام گزينه نادرست است؟
” مهين توانگران آن است كه غم درويش خورد و بهين درويشان آن است كه كم توانگر گيرد “
1) مهين = صفت عالي
2) بهين = صفت عالي
3) توانگر = بن مضارع + گر
4) توانگر = بن ماضي + گر

نکته 204
شاخص :
عناوين يا القابي هستند كه بدون هيچ نشانه يا نقش نمايي پيش از اسم مي آيند و نزديك ترين وابسته به هسته ي گروه اسمي هستند .

1- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) كدخدا احمدبه مسايل و مشكلات مردم روستا رسيدگي مي كند
2) عموي احمد مهندس شركت نفت است
3) دكتر محمد معين اولين دكتراي ادبيات فارسي در ايران بود
4) غلامحسين يوسفي در كنار مرادش امام رضا به خاك سپرده شد

2- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) استاد بديع الزمان فروزانفر مثنوي معنوي را شرح كرده است
2) امام رضا (عليه السلام) مي فرمايد : “ دوست هر كس عقل او وناداني اش دشمن اوست
3) دكتر محمد معين محقق و لغوي بزرگ معاصر در رشت بدنيا آمد
4) استاد برجسته ي دانشگاه غلامحسين يوسفي در سال 1306 در مشهد ولادت يافت

نکته 205
كلماتي كه آن ها را به عنوان شاخص مي شناسيم گاهي مي توانند هسته ي گروه اسمي قرار گيرند .
1- در كدام گزينه كلمه ي ” استاد “ هسته ي گروه اسمي است ؟
1)استاد جلال همايي مصباح الهدايه را تصحيح كرد
2)استاد علي اكبر دهخدا لغت نامه را تنظيم كرد
3) استاد ملك الشعرائ بهار دماوندي اول خود را در سال 1300 سرود
4) مرحوم بديع الزمان استاد من بود

2- در كدام گزينه شاخص نيست ؟
1) دكتر فيض
2) مهندس كامران
3) استاد احمديان
4) سرهنگِ نيروي هوايي

نکته 206
كلماتي كه در عربي صفت تفضيلي هستند در فارسي با پسوند ” تر – ترين “ نمي آيند .
1- كدام گزينه درست است ؟
1) اعلم تر
2) اصلح تر
3) افضل ترين
4) فاضل ترين

2- كاربرد كدام گزينه در فارسي جايز است ؟
1) اولي تر
2) اعلم تر
3) اعظم ترين
4) اصلح ترين

نکته 207
در گروه اسمي هر گاه پس از اسم ، كسره بيايد و سپس اسمي ديگر يا ضمير قرارگيرد به اولي مضاف و به دومي مضاف اليه مي گوييم .

1- از تركيبات زير كدام وصفي و كدام اضافي است ؟
” چشم دل – اقليم عشق – حيات جاودان – كره ي خاكي “
1) وصفي – اضافي – وصفي – وصفي
2) اضافي – اضافي – وصفي – وصفي
3) اضافي – وصفي – اضافي – اضافي
4) وصفي – وصفي – اضافي – اضافي

2- نوع تركيب هاي ” چشم نرگس – دهان خندان – رونق گل “ كدام است ؟
1) وصفي – اضافي – وصفي
2) اضافي – وصفي –وصفي
3) وصفي – اضافي – اضافي
4) اضافي – وصفي – اضافي

نکته 208
به مضاف و مضاف اليه ” تركيب اضافي “ مي گويند كه بر دو گونه است :
1- اضافه ي تعلّقي
2- اضافه ي غير تعلّقي

1- كدام تركيب اضافه تعلّقي است ؟
1) راه شيراز
2) كوزه ي سفال
3) كارگر زن
4) روز سه شنبه

2- كدام تركيب اضافه غير تعلّقي است ؟
1) داس ِ مرگ
2) جام ِ جم
3) مسافر قطار
4) شاهنامه ي فردوسي

نکته 209
چنانچه بتوان مضاف اليه را جمع بست و يا با جا به جايي مضاف و مضاف اليه يك جمله ي سه جزئي با مفعول ساخت به آن اضافه تعلقي مي گويند

1- كدام تركيب اضافه ي تعلقي است ؟
1) پرِ پرنده
2) دست طمع
3) دست ِ ارادت
4) كشور ايران

2- همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....اضافه ي تعلقي هستند .
1) پسر همسايه
2) دسته ي صندلي
3) كاغذ روزنامه
4) آتش عشق

نکته 210
چنانچه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار باشد به آن اضافه ي تشبيهي مي گويند .

1- ” باران رحمت “ چه نوع اضافه اي است ؟
1) تشبيهي
2) استعاري
3) تعلّقي
4) استعاري و غير تعلّقي

2- همه ي گزينه ها اضافه تشبيهي هستند به جز گزينه ي .......
1) چراغ حيات
2) تيه گمراهي
3) ظلمات جهل
4) گردن استكبار  

نكته ها:
مضاف و مضاف اليه ، صفت و موصوف ، صفت فاعلي ، صفت مفعولي و...

 

  نکته 211
چنانچه مضاف در غير معني واقعي خود به كار رود به بيان ساده تر مضاف اليه براي كامل كردن معني خود مضاف را عاريه بگيرد به آن اضافه ي استعاري مي گويند .

1- ” رخسار زمان “ چه نوع اضافه اي است ؟

1) تشبيهي
2) استعاري
3) تعلقي و استعاري
4) تشبيهي و غير تعلقي  

 

  2- همه گزينه ها به جز گزينه ي .....اضافه ي استعاري هستند .

1) روح باران
2) پيشاني عفو
3) كمان ابرو
4) دست طبيعت  

 

  نکته 212
در گروه اسمي هرگاه پس از هسته ، كسره بيايد واژه پس از كسره اگر اسم ، ضمير يا صفت شمارشي نباشد ، صفت بياني است كه به كلمه ي اول موصوف مي گويند و هسته ي گروه اسمي است .

1- كدام گزينه ” موصوف و صفت “ است ؟

1) كتاب عشق
2) ضمير متصل
3) قالي تبريز
4) برگستوان هاي ديبا  

 

  2- نوع كدام تركيب با بقيه متفاوت است ؟

1) افسار ابريشمين
2) جواهر بدخشي
3) مهد هاي بزر
4) طوطي جان  

 

  نکته 213
چنانچه جاي موصوف و صفت را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت است كه به آن ” تركيب وصفي مقلوب “ مي گوييم

1- كدام تركيب ،تركيب وصفي مقلوب است ؟

1) البرز كوه
2) كيهان خديو
3) تند باد
4) دو عالم دستگاه  

 

  2- كدام گزينه ، تركيب وصفي مقلوب نيست ؟

1) گران مايه فرزند
2) گيسوي نگار
3) قيرگون ابر
4) نيلگون دريا  

 

  نکته 214
گاهي بدون اينكه جاي صفت وموصوف را با هم عوض كنيم صداي كسره از بين مي رود كه در اين صورت تركيب وصفي تبديل مي شود به اسم مركب يا صفت مركب

1- كدام گزينه اسم مركب نيست ؟

1) مادر بزرگ
2) تهران نو
3) پدر بزرگ
4) بت پرست  

 

  2- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟

1) گيسو بلند
2) مادر شوهر
3) دندان گرد
4) كلاه سبز  

 

  نکته 215
در زبان فارسي بر خلاف زبان عربي مطابقت موصوف و صفت از جهت جنس و عدد جايز نيست .

1- كاربرد كدام تركيب وصفي امروز معمول نيست؟

1) منكر بي قياس
2) كارهاي عجايب
3) مردم بدكار
4) مردم بسياردان  

 

  2- كاربرد كدام گزينه امروز درست نيست ؟

1) مدينه ي فاضله
2) عتبات عاليات
3) پرونده ي مختومه
4) قوّه ي مقننه  

 

  نکته 216
چنانچه صفت بياني جانشين اسم شود در حكم اسم است مي تواند به صورت مفرد و جمع به كار رود و همه ي نقش هاي اسم را بپذيرد .

1- در بيت :” عاشق بي خرد ناهنجار
نه به آن فاسق بي عصمت وننگ“
چند صفت وجود دارد ؟

1) چهار
2) پنج
3) دو
4) سه  

 

  2- در بيت زير چند صفت به كار رفته است ؟
” كم آواز هرگز نبيني خجل
جوي مشك بهتر كه يك توده گل

1) سه
2) چهار
3) دو
4) يك  

 

  نکته 217
انواع صفت بياني :
1- صفت بياني ساده
2- صفت فاعلي
3- صفت مفعولي
4- صفت لياقت
5- صفت نسبي

1- دو كلمه ي ” خندان “ و ” دربست “ به ترتيب عبارتند از

1) صفت فاعلي – صفت ساده
2) صفت فاعلي – صفت مفعولي
3) صفت مفعولي – صفت فاعلي
4) صفت نسبي – صفت فاعلي  

 

  2- ” بازنشست – ديدني – كناره “ به ترتيب چه نوع صفاتي هستند ؟

1) مفعولي – نسبي –نسبي
2) مفعولي –لياقت-نسبي
3) فاعلي –لياقت-مفعولي
4)فاعلي-نسبي-مفعولي

نکته 218
صفت فاعلي
بن مضارع + الف
بن مضارع + ان
بن مضارع + َ نده

1- ”خويشتن آراي “ در مصراع ” خويشتن آراي مشو چون بهار “ چه نوع صفتي است ؟
1) مفعولي مركب مرخم
2) نسبي
3) صفت فاعلي مركب مرخم
4) لياقت

2- كدام پسوند در ساختمان كلمات به مفهوم ” فاعلي “ ، ”زمان “ و ” مكان “ به كار رفته است ؟
1) ان
2) دان
3) ستان
4) ار

نکته 219
چنانچه صفت فاعلي از تركيب ” بن مضارع + پسوند الف “ ساخته شود به آن صفت مشبّهه ، پايدار يا دائمي گويند .

1- كدام گزينه صفت مشبهه نيست ؟
1) دانا
2) رويا
3) شنوا
4) جويا

2- با اضافه كردن (الف) به كدام گزينه مي توان صفت فاعلي ( مشبهه ) ساخت ؟
1) ناراست
2) ناسپاس
3) ناشكيب
4) ناخوشايند

نکته 220
چنانچه صفت فاعلي از ” بن مضارع + پسوند ان “ ساخته شود به آن صفت حــاليه يا بيـان حال مي گويند .

1- كدام گزينه مي تواند گاهي صفت حاليه و گاهي اسم باشد ؟
1) خندان
2) سوزان
3) روان
4) شتابان

2- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) لرزان
2) جانان
3) گريان
4) سوزان

نکته 221
صفت مفعولي = بن ماضي + ـه /ه

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) نشسته
2) گرفته
3) نوشته
4) زده

2- نوع صفات ” نازپرورده “ و ” بلاكش“ در بيت زير چيست ؟
” نازپرورده تنعّم نبرد راه به دوست
عاشقي شيوه رندان بلاكش باشد“
1) مفعولي – فاعلي
2) فاعلي – مفعولي
3) هر دو مفعولي
4) هر دو فاعلي

نکته 222
صفت لياقت = مصدر + ي
1- صفت لياقت از مصدر ”پوشيدن “ كدام است ؟
1) پوشش
2) پوشيدني
3) پوشيدگي
4) پوشيده

2- دو واژه ي ” كشتني – شنيدني “ از نظر دستوري چه صفاتي هستند ؟
1) لياقت – نسبي
2) نسبي – لياقت
3) هر دو نسبي
4) هر دو لياقت

نکته 223
صفت نسبي = اسم + ي
1- ” ي“ نسبت در كدام گزينه مفهومي متفاوت دارد ؟
1) جنگي
2) گوهري
3) چنگي
4) نهاني

2- در كدام گزينه ”ي “ نسبت در مفهومي مفعولي به كار نرفته است ؟
1) توقيعي
2) پرتابي
3) گوهري
4) نهاني

نکته 224
ساختمان صفت بياني
1- صفت بياني ساده
2- صفت مركب
3- صفت مشتق
4- صفت مشتق-مركب

1- صفت مشتق كدام است ؟
1) گران
2) ارزان
3) نهان
4) پنهان

2- در ساختمان كدام يك از صفات بياني زير بيش از يك ”وند“ وجود دارد ؟
1) خردمندانه
2) ده ساله
3) ايراني نژاد
4) هيچ كاره

نکته 225
صفت مركب صفتي است كه از دو يا چند تكواژ مستقل تشكيل مي شود .

1- كدام گزينه صفت مركب نيست ؟
1) افكنده
2) بذر افشان
3) دست چين
4) نوساز

2- كدام صفت مركب مفهومي متفاوت دارد ؟
1) نيم سوز
2) دست چين
3) نوساز
4) جهان گير  

نكته ها:
ضماير متصل و منفصل و مشترك ، قيود و...

 

  نکته 241
چنانچه ضماير متصل به اسم يا حرف بپيوندند داراي نقش اضافي يا مضاف اليه هستند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ كدام است ؟
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست
كش صد هزار منزل بيش در بدايت “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  2- در مصراع :” هرگز نميردآنكه دلش زنده شد به عشق “ كلمات ” هرگز – ش - عشق “ چه نقشي دارند ؟

1) قيد – مضاف اليه – مسند
2) صفت – مفعول – متمم
3) قيد – نهاد – متمم
4) قيد – مضاف اليه – متمم  

 

  نکته 242
چنانچه ضماير متصل به اسم يا حرف بپيوندند داراي نقش اضافي يا مضاف اليه هستند .

1- نقش ضمير متصل ”ش“ كدام است ؟
” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست
كش صد هزار منزل بيش در بدايت “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  2- در مصراع :” هرگز نميردآنكه دلش زنده شد به عشق “ كلمات ” هرگز – ش - عشق “ چه نقشي دارند ؟

1) قيد – مضاف اليه – مسند
2) صفت – مفعول – متمم
3) قيد – نهاد – متمم
4) قيد – مضاف اليه – متمم  

 

  نکته 243
گاهي ضماير متصل در جايي غير از جاي اصلي خود به كار مي روند در اين صورت بهتر آن است كه ضمير متصل را به صورت ضمير منفصل در آوريم تا شناخت نقش آن آسان تر باشد .

1- ضمير ”ت “ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” اي تهيدست رفته در بازار
ترسمت پر نياوري دستار “

1) مفعولي
2) اضافي
3) متممي
4) فاعلي  

 

  2- ”ت“ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” بكوبمت زآن گونه امروز يال
كزين پس نبيند تو رازنده زال “

1) متمم
2) مضاف اليه
3) مفعول
4) نهاد  

 

  نکته 244
چنانچه نهاد اختياري كلمه ي مشخصي نباشد شناسه ها ( نهاد اجباري ) ضمير پيوسته به حساب مي آيند .

1- در بيت زير چند ضمير هست ؟
” خواجه با خود گفت كاين پند من است
راه او گيرم كه اين ره روشن است “

1) سه
2) چهار
3) پنج
4) شش  

 

  2- در بيت :” مسلمانان مرا وقتي دلي بود
كه با وي گفتمي هر مشكلي بود “
چند ضمير هست ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  نکته 245
ضماير مشترك ضمايري هستند كه شخص معيني ندارند و براي اول شخص ، دوم شخص و سوم شخص در مفرد و جمع يكسان به كار مي روند اين ضماير عبارتند از :
خود– خويش - خويشتن

1- ”خويشتن “ در مصراع :” بود حرمت هر كس از خويشتن “ از نظر دستوري چيست ؟

1) ضمير مشترك
2) صفت بياني
3) ضمير شخصي منفصل
4) صفت نسبي  

 

  2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....ضمير مشترك وجود دارد ؟

1) مشو غرّه بر حسن گفتار خويش
2) كوه يحيي را نه سوي خويش خواند
3) خود گليم خويش را بافيده اند
4) اين مگر خويش است با آن طوطيك ؟  

 

  نکته 246
چنانچه كلمه ي ” خويش “ در معني خويشاوند يا منسوب خانوادگي به كار رود اسم است نه ضمير مشترك .

1- با توجه به عبارت زير كدام گزينه درست است ؟
” برادر كه در بند خويش است نه برادر نه خويش است “

1) هر دو ” خويش “ ضمير مشترك هستند
2) خويش اول ضمير مشترك و خويش دوم اسم است
3) خويش اول اسم و خويش دوم ضمير مشترك است
4) هر دو خويش اسم است  

 

  2- در كدام گزينه ضمير مشترك نيست ؟

1) خويش بيگانه مشو تا نخورم خون جگر
2) خويش را در خويش پيدا كن كمال اين است و بس
3) خويشتن خويش را رونده گمان بر
4) خويش را بي سبب عزيز مدان  

 

  نکته 247
كلمات كه ( چه كسي ) ، كجا ، كي ( چه وقت ) ، كي ( چه كسي ) همواره ضمير پرسشي هستند.

1- با توجه به عبارت :
” به كجا چنين شتابان / گون از نسيم پرسيد “ كدام عبارت نادرست است ؟

1) جمله اول وابسته و جمله دوم هسته
2) كجا=صفت پرسشي
3) كجا=ضمير پرسشي و به كجا قيد
4) پرسيد = مضارع ساده  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” از دست و زبان كه برآيد
كز عهده شكرش به درآيد “

1) كه = ضمير پرسشي
2) ش ضمير متصل و مضاف اليه
3) برآيد =مضارع التزامي
4) برآيد=مضارع اخباري

نکته 248
قيد : كلمه اي است كه درباره ي انجام فعل توضيحي ارائه مي دهد به بيان ساده تر انجام فعل را در مفهومي مقيّد مي سازد .

1- با توجه به بيت :
” چه زنم چو ناي هر دم زنواي شوق او دم
كه لسان غيب خوش تر بنوازد اين نوارا“
همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ....قيد است .
1) هردم
2) دم
3) خوش تر
4) چه

2- در بيت :
” تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
يك دم آرام نگيرم نفسي دم نزنم “
چند قيد هست ؟
1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار

نکته 249
اگر كلمه اي بين يك تركيب وصفي قرارگيرد و مقدار صفت را مشخص كند نقش قيد دارد . اخلاق خوب = اخلاق بسيار خوب

1- در عبارت زير كدام كلمه نقش قيد دارد ؟
” نيت شرك در امت من از حركت آرام مورچه ي سياه برصخره ي سخت در شبي نيك تاريك مخفي تر است “
1) آرام
2) سياه
3) سخت
4) نيك

2- با توجه به عبارت :
” درّاعه و ردايي سخت پاكيزه “ كدام واژه نقش قيد دارد ؟
1) سخت
2) پاكيزه
3) سخت پاكيزه
4) درّاعه

نکته 250
اگر كلمه اي قبل از مسند بيايد و مقدار مسند را مشخص كند نقش قيد دارد .

1- نام دستوري ” عظيم “ در عبارت ” مامون الرشيد عظيم حاضر جواب بوده است “ كدام است ؟
1) مضاف اليه
2) متمم
3) صفت
4) قيد

2- در بيت زير كدام كلمه قبل از مسند قرار گرفته و داراي نقش قيد است ؟
” اي زبان تو بس زياني مرمرا / چون تويي گويا چه گويم من تورا “
1) زبان
2) زيان
3) بس
4) مر

نکته 251
اگر كلمه اي حالت ظاهري نهاد يا مفعول را مشخص كند و پس از صداي كسره نباشد نقش قيد دارد .

1- در بيت :
” ديدمش خرم وخندان قدح باده به دست
وندر آن آينه صدگونه تماشا مي كرد “
كدام كلمات نقش قيد دارند ؟
1)خرم
2) خندان
3) قدح باده به دست
4) خرم وخندان وقدح باده به دست

2- در بيت زير چند قيد آمده است ؟
” خروشان همي رفت نيزه به دست
كه اي نامداران يزدان پرست“
1) چهار قيد
2) سه قيد
3) دو قيد
4) يك قيد

نکته 252
گروه قيدي بر خلاف گروه اسمي و گروه فعلي قابل حذف است .

1- در بيت :” اگر گرد كسي بسيار گردي
اگرچه بس عزيزي خوار گردي “
چند قيد و چند مسند هست ؟
1) 1 ،2
2) 2، 2
3) 2، 3
4) 3، 3

2- در بيت زير به ترتيب از راست به چپ چند ضمير و چند قيد وجود دارد ؟
“ عمر گرانمايه در اين صرف شد
تا چه خورم صيف و چه پوشم شتا“
1) 3، 4
2) 4، 3
3) 2، 5
4) 5، 2

نکته 253
اگر كلمه اي مقدار يك قيد را مشخص كند و يا تعجب گوينده را از قيد برساند خودش هم نقش قيدي دارد .
1- در عبارت زير كدام كلمه ” قيدِقيد “ است ؟
” برادرم آقا ميرزا ، نزد ميرزاي كلهر مشق كرده و خيلي خوب مي نوشت “
1) نزد
2) خيلي
3) خوب
4) خيلي خوب

2- با توجه به مفهوم بيت :
” مي نويسم نامش اول وز قفا / مي نگارم نامه ي عشق و وفا “
چه نوع قيدي را مي توان معادل ” از قفا “ ذكر كرد ؟
1) ترتيب
2) تكرار
3) تدريج
4) كيفيت

نکته 254
قيد از نظر مفهوم داراي معاني مختلفي است .

1- در بيت زير كلمات ” پرشرم “ و ”نرم “ داراي چه مفهومي هستند ؟
” رخ شاه كاووس پرشرم ديد
سخن گفتنش با بسر نرم ديد“
1) قيد حالت – قيد كيفيت
2) قيد كيفيت – قيد حالت
3) هر دو قيد حالت
4) هر دو قيد كيفيت

2- نوع قيدهاي ” امروز – پايين – آهسته “ كدام است ؟
1) حالت–كيفيت–تدريج
2) زمان –مكان –كيفيت
3) زمان-مقدار-كيفيت
4) كيفيت-مكان-مقدار

نکته 255
كلمه ي ”مگر“ مي تواند گاهي قيد شك و ترديد و گاهي قيد تمنا و آرزو باشد .

1- با توجه به بيت :
” اي كه پنجاه رفت و در خوابي
مگر اين پنج روز دريابي “
” مگر“ چه نوع قيدي است ؟
1) قيد پرسش
2) قيد شك وترديد
3) قيد استثناء
4) قيد تمنا وآرزو

2- با توجه به بيت :
” مگر كز شمار تو آيد پديد
كه نوبت به فرزند من چون رسيد “
،”مگر“ در چه مفهومي به كار رفته است ؟
1) شك وترديد
2) اتفاق
3) استثنا
4) پرسش  

نكته ها:
برخي از انواع قيود ، فك اضافه ، مفاهيم پسوندها و...

 

  نکته 256
واژه ي ”مگر“ مي تواند گاهي قيد پرسش ، گاهي قيد استثنا و گاهي قيد اتفاق باشد.

1- ” مگر “ در كدام گزينه مفهومي متفاوت دارد؟

1) مگر از آتش دوزخ بودش روي رهايي
2) مگر آدمي نبودي كه اسير ديو ماندي
3) مگر آتش تيز پيدا كند
4) مگر اين پنج روز دريابي  

 

  2- با توجه به عبارت :” به اتفاق دو كودك نزديك شبلي نشسته بودند يكي پسر منعمي و ديگر پسر درويشي ، در زنبيل اين پسر منعم مگر پاره اي حلوا بود و در زنبيل اين پسر درويش نان خشكيده بود “
” مگر “ چه نوع قيدي است ؟

1) اتّفاق
2) پرسش
3) شك وترديد
4) استثنا  

 

  نکته 257
واژه هايي كه هميشه قيدند ، قيد مختص و كلماتي كه اسم يا صفت اند اما گاهي در جمله قيد واقع مي شوند ” قيد مشترك “ ناميده مي شوند.

1- كدام واژه قيد مختص نيست ؟

1) فقط
2) هرگز
3) آهسته
4) البته  

 

  2- در كدام گزينه ”سبك“ قيد مختص نيست ؟

1) سبك سوي پيران آن كشورش
2) سر در ديگ كرد سبك برآورد
3) سبك طوق و زنجير از او باز كرد
4) اين چنين بايد سفر كرد سبك زاد و كم خطر  

 

  نکته 258
حرف ” را “ در زبان فارسي مفاهيم مختلفي را مي رساند .

1- در مصراع ” اندكي رنجه شد او را آنگ “ نوع را :

1) فك اضافه است
2) حرف اضافه است
3) نشانه ي مفعول است
4) زايد است  

 

  2- معني ” را “ در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) فلك را سقف بشكافيم
2) خداي را شكر گزاريم
3) نامه را عنوان كنيم
4) جامه را پول بپردازيم  

 

  نکته 259
چنانچه حرف “ را “ بين مضاف و مضاف اليه فاصله بيندازد ” فك اضافه “ است .

1- حرف ” را “ در مصراع :” نيستم اين شهر فاني را زبون “ علامت چيست ؟

1) مفعول
2) اضافه
3) ربط
4) فك اضافه  

 

  2- نوع ” را “ در كدام گزينه با گزينه هاي ديگر متفاوت است ؟

1) امير را دل به حال آن بنده بسوخت
2) دل مي رود ز دستم صاحب دلان خدارا
3) فلك را سقف بشكافيم و طرحي نو در اندازيم
4) نيت را معني قصد است .  

 

  نکته 260
گاهي حرف ” را“ پس از مفعول مي آيد كه نشانه ي مفعول است و زماني معني حرف اضافه را مي رساند.

1- معني ” را “ در كدام جمله با جمله هاي ديگر متفاوت است ؟

1) دشمنان را امان دهيم
2) آسمان را تسخير كنيم
3) زمان را دريابيم
4) جهان را آبادكنيم  

 

  2- در كدام گزينه ” را “ به معني ” به “ به كار رفته است و حرف اضافه است ؟

1) گفت نزديك والي را سرا آنجا شويم
2) گفت تا داروغه را گوييم در مسجد بخواب
3) گفت مي بايد تو را تا خانه قاضي برم
4) بگفتا گر كند چشم تو را ريش ؟  

 

  نکته 261
گاهي لفظ ” مر“ همراه با ” را “ به كار مي رود كه در اين صورت تاكيدي است براي حرف ” را“ و تابع حرف ” را“ است .

1- با توجه به بيت : “ محرم اين هوش جز بيهوش نيست مر زبان را مشتري جز گوش نيست“ ” مر“ چه نوع حرفي است ؟

1) حرف اضافه
2) فك اضافه
3)حرف اختصاصي
4) نشانه مفعول  

 

  2- با توجه به عبارت :” شيخ گفت مرمريد را : اگر خاموش باشي من تو را چيزي آموزم كه از اين مِحَن باز رهي “ ، ”مر “ در چمله ي اول و ” را“ در جمله ي سوم به ترتيب چه نوع حروفي هستند ؟

1) حرف اضافه – نشانه ي مفعول
2) نشانه ي مفعول – حرف اضافه
3) هردو حرف اضافه هستند
4) هر دو نشانه ي مفعول هستند  

 

  نکته 262
حرف ” كه “ مي تواند مفاهيم مختلفي را داشته باشد .

1- با توجه به بيت :
” كه گفتت برو دست رستم ببند؟
نبندد مرا دست چرخ بلند “
، ”كه “ چه نوع كلمه اي است ؟

1) حرف ربط
2) حرف اضافه
3) ضمير پرسشي
4) ضمير مبهم  

 

  2- ”كه “ در مصراع :” گفتا كه : كه را كشتي تا كشته شدي زار “ به ترتيب چيست ؟

1) حرف ، حرف
2) حرف ، ضمير
3) ضمير ، حرف
4) ضمير ، ضمير

نکته 263
چنانچه ” كه “ در معني ” كسي “ هر كه يا هر كسي به كار رود ضمير مبهم است .

1- با توجه به بيت :
” گرمن از دوست بنالم نفسم صادق نيست
خبر از دوست ندارد كه ز خود باخبر است “
”كه“ چه نوع كلمه اي است ؟
1)حرف اضافه
2) ضمير پرسشي
3) ضمير مبهم
4) حرف ربط

2- با توجه به بيت زير ”كه “ چه نوع كلمه اي است
” گوشم به راه تا كه خبر مي دهد ز دوست
صاحب خبر بيامد و من بي خبر شدم “
1) ضمير مبهم
2) حرف اضافه
3) پيوند وابسته ساز
4)پيوند هم پايه ساز

نکته 264
جنانچه ”كه “ پس از صفت تفضيلي بيايد حرف اضافه است .

1- با توجه به بيت زير ” كه “ چه نوع كلمه اي است ؟
” كم آواز هرگز نبيني خجل
جوي مشك بهتر كه يك توده گل “
1) حرف اضافه
2) ضمير مبهم
3) پيوند وابسته ساز
4) ضمير پرسشي

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
” سرم از خداي خواهد كه به پايش اندر افتد
كه در آب مرده بهتر كه در آرزوي آبي “
1) مصراع دوم يك تمثيل است
2) كه اول حرف ربط و كه دوم حرف اضافه است
3) كه اول حرف اضافه و كه دوم حرف ربط است
4) ش در مصراع اول مضاف اليه است

نکته 265
” گر “ هميشه پيوند وابسته ساز نيست و اين حرف در شاهنامه ي فردوسي در معني ”يا“ به كار رفته است .

1- با توجه به بيت :
”تو شاهي وگر اژدها پيكري
بيايد بدين داستان داوري “
كدام گزينه نادرست است ؟
1) ” گر“ در معني اگر به كار رفته است
2) ”گر“ در معني ”يا“ است
3) اژدها پيكر مسند است
4) ” شاه “ نقش مسند دارد

2- در بيت :”چه بايد مرا جنگ زابلستان
وگر يا جنگ ايران وكابلستان“
واژه ي ”گر“ در چه معني بكاررفته است؟
1) اگر
2) اگرچه
3) چه
4) يا

نکته 266
”چو“ و ”چون “ اگر در معني ” مثل و مانند “ باشند حرف اضافه هستند .

1- ”چون“ در كدام گزينه حرف اضافه است ؟
1) چون ببيني كن زحال ما بيان
2) چون شنيد آن مرغ كان طوطي چه كرد
3) خويشتن آراي مشو چون بهار
4) بشنو از ني چون حكايت مي كند

2- با توجه به بيت زير كدام گزينه نادرست است ؟
”روزها گر رفت ، گو رو باك نيست
تو بمان اي آنكه چون تو پاك نيست “
1) بيت هفت جمله است
2) ” چون “ حرف اضافه است
3) باك و پاك جناس هستند
4) ”چون “ پيوند وابسته ساز است

نکته 267
پسوند ”ك“ دارنده مفاهيم مختلفي است ضماير پسوند ” چه “ هميشه تصغير نيست .

1- همه ي گزينه ها از جهتي همگوني دارند به جز گزينه ي ........
1) پشمك
2) طوطيك
3) عروسك
4) چنگك

2- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......” چه “ پسوند تصغير است ؟
1) تپانچه
2) كمانچه
3) تربچه
4) پيازچه

نکته 268
اسمي كه به ظاهر مفرد باشد ولي مفهوم جمع را برساند در زبان فارسي اسم جمع ناميده مي شود ضمنا گاهي شكل ظاهري اسم همچون بن فعل است .

1- در مصراع :” بفرمود تا لشكر آراستند “ ،” لشكر “ چه كلمه اي است ؟
1) اسم خاص
2) اسم جمع
3) ضمير مبهم
4) اسم مفرد

2- نوع كلمه ي ” داد“ در مصراع : ” مي پذير ي ظلم را چون داد از او “ چيست ؟
1) فعل متعدّي
2) فعل لازم
3) ماضي ساده
4) اسم ساده

نکته 269
پسوند ها مي توانند مفاهيم گوناگوني را برسانند

1- ساخت دستوري كدام كلمه با كلمات ديگر متفاوت است ؟
1) سحرگاه
2) چراگاه
3) دانشگاه
4) نمايشگاه

2- نام دستوري كدام با كلمات ديگر فرق دارد ؟
1) تيردان
2) نمكدان
3) كاردان
4) گلدان

نکته 270
در ساخت واژه به اجزاي تشكيل دهنده ي آن ها دقت داشته باشيم .

1- نوع و ساختار دستوري كدام كلمه با كلمات ديگر متفاوت است ؟
1) دادستان
2) كوهستان
3) گورستان
4) قبرستان

2- كدام كلمه از تركيب اسم و بن فعل است ؟
1) جهانبان
2) زيركسار
3) دست آويز
4) چمنزار  

نكته ها:
بن ، حرف اضافه ، حرف ربط ، واج شناسي و...

 

  نکته 381
بن فعل به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- كلمه ي ” باستان شناس “ چند تكواژ است ؟

1) سه تكواژ
2) دو تكواژ
3) يك تكواژ
4) چهار تكواژ  

 

  2- كلمه ي ” جامعه شناسي “ چند تكواژ دارد ؟

1) يك تكواژ
2) دو تكواژ
3) سه تكواژ
4) چهار تكواژ  

 

  نکته 382
انواع ” ي “ هر كدام يك تكواژ است .

1- در كدام گزينه ” ي “ تكواژ به حساب نمي آيد ؟

1) ادبي
2) ديني
3) سياسي
4) علمي  

 

  2- عبارت ” نكات ادبي ، ديني و علمي “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 10
2) 9
3) 8
4) 7  

 

  نکته 383
حروف اضافه مانند ” از – به – در – با – بر و ...“ و حروف ربط مانند ” كه – زيرا – و – اما .....“ يك تكواژ به حساب مي آيند .

1- مصراع : بگفت از عشق كارت سخت زار است چند تكواژ دارد ؟

1) 13 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

 

  2- عبارت ” پروين نمي دانست كه كتابخانه تعطيل است “ چند تكواژ است ؟

1) 14 تكواژ
2) 12 تكواژ
3) 11 تكواژ
4) 10 تكواژ  

 

  نکته 384
كسره ي اضافه به عنوان يك تكواژ به حساب مي آيد چه نمود نوشتاري داشته باشد و چه نداشته باشد .

1- عبارت ” اوستا شاعر درد آشنا شعر خود ر ادر خدمتِ اعتقاد خويش قرار داده است “ چند تكواژ است ؟

1) 19
2) 18
3) 20
4) 21  

 

  2- عبارت ” بهار در آثارِ ارزشمندِ خويش به مسايل ِ اصلي ِ سبك شناسي ِ نثر و نظم فارسي پرداخته است “ چند تكواژ است ؟

1)29
2) 26
3) 28
4) 27  

 

  نکته 385
در فعل ها جزء پيشين يك تكواژ به حساب مي آيد .

1- فعل ” نمي گويند “ از چند تكواژ ساخته شده است ؟

1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

 

  2- عبارت ” جمله از يك يا چند گروه ساخته مي شود “ داراي چند تكواژ است ؟

1) 9
2) 10
3) 11
4) 12  

 

  نکته 386
كلماتي مثل ” سهراب ، تابستان ، زمستان ، دشوار و ....“ يك تكواژ هستند و نبايد به پيشينه تاريخي آن ها دقت كرد .

1- كدام واژه بيش از يك تكواژ است ؟

1) مژه
2) ديوانه
3) ساربان
4) باغبان  

 

  2- همه ي واژه ها داراي يك تكواژ است به جز گزينه ي ......

1) پگاه – غنچه – پارچه
2) كوچه – شيرين – رستم
3) تهمينه-سياوش-دبستان
4) خاندان-زنخدان-پرورش  

 

  نکته 387
واژه يكي از واحد هاي زبان است كه از يك يا چند تكواژ ساخته مي شود .

1- عبارت : ” اين نوشته ها پر از نكات و لطايف تاريخي ، اجتماعي ، ديني و ادبي است “ چند واژه دارد ؟

1) 12
2) 13
3) 14
4) 15  

 

  2- عبارت :” مردم در گذشته به سعد و نحس بودن ِ ساعت ها اعتقاد داشتند “ چند واژه است ؟

1) 10
2)15
3)17
4) 13


نکته 388
كلمات مشتق ، مركب و مشتق –مركب هر كدام يك واژه هستند .

1- كدام گزينه بيش از يك واژه است ؟
1) شتر
2) شتر مرغ
3) شتر گاوپلنگ
4) اين شتر مرغ

2- در كدام گزينه بيش از يك واژه آمده است ؟
1) گيسو بلند
2) كلاه ِ سبز
3) دندان گرد
4) مادر بزرگ

نکته 389
حرف ربط – حرف اضافه – نقش نماي اضافه ( ِ ) نقش نماي مفعولي ( را ) هر كدام يك واژه هستند .
1- عبارت زير چند واژه دارد ؟
” كز كشيدن تنگ تر گردد كمند “
1) 7 واژه
2) 5 واژه
3) 6 واژه
4) 8 واژه

2- ” مسند “ پرسش شماره يك چند تكواژ و چند واژه است ؟
1) دو تكواژ – يك واژه
2) يك تكواژ – دو واژه
3) دو تكواژ – دو واژه
4) يك تكواژ – يك واژه

نکته 390
گروه : پس از جمله بزرگ ترين واحد زبان است كه از يك يا چند واژه ساخته مي شود ، هر گروه داراي يك هسته است و اين هسته ممكن است تعدادي وابسته داشته باشد كه وجود هسته الزامي ولي وجود وابسته يا وابسته ها اختياري است .

1- كدام گزينه حاوي گروه هاي بيش تري است ؟
1) مردم دنيا گرفتار بودند
2) همه ي مردم گرفتار بودند
3) همه ي مردم دنيا گرفتار تشويش بودند
4) مردم ايران در دوران پهلوي گرفتار تشويش بودند

2- عبارت : ” اختر شناسي به مطالعه يِ اجرام ِ آسماني مي پردازد “ چند گروه ، چند واژه و چند تكواژ دارد ؟
1) 3- 8- 12
2) 3-9-12
3) 3-8-11
4) 3-8-13

نکته 391
واج هايي كه واجگاه مشترك دارند نمي توانند بدون فاصله كنار هم قرار گيرند .

1- واجگاه كدام يك از واج هاي زير نزديك به هم نيست و آن ها را مي توان بي فاصله كنار هم قرار داد .
1) /ب/و/پ/
2) /ر/و/و/
3) /چ/و/ش/
4) /ت /و/د/

2- قواعدي كه مانع از اجتماع واج ها در كنار هم مي شوند چه نام دارند ؟
1) قواعد واجي
2) قواعد نحوي
3) قواعد همنشيني
4) قواعد معنايي

نکته 392
زبان شناسان معتقدند كه هيچ زباني از كليه ي امكانات هم نشيني تكواژ ها و واژه هايش استفاده نمي كند بلكه بعضي از امكانات به صورت ذخيره در زبان وجود دارد .

1- منظور زبان شناسان از اصطلاح :” ذخيره زباني “ با توجه به قواعد هم نشيني تكواژها و واژه ها چيست ؟
1) صورت هاي غير ممكن رايج گروه هاي اسمي
2) صورت هاي ممكن غير رايج گروه هاي اسمي
3) صورت هاي رايج گروه هاي فعلي
4) صورت هاي ممكن رايج گروه هاي قيدي

2- قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا بتوانيم از تركيب واژ ه هاي مناسب گروه هاي اسمي ، قيدي و فعلي مناسب بسازيم چه نام دارد؟
1) معنايي
2) نحوي
3) واجي
4) هم نشيني

نکته 393
قواعدي كه بر اساس آن گروه ها با هم تركيب شده و جمله ي درستي را تشكيل مي دهند ” قواعد نحوي “ و قواعدي كه جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند تا جمله هايي درست و قابل فهم بوجود آيند ” قواعد معنايي “ هستند .
1- دليل عدم جواز ورود جمله ي ” چوپانان ، آسمان آبي را رسيدند “ به فارسي نوشتاري معيار كدام قاعده از قواعد تركيب است ؟
1) نحوي
2) هم نشيني
3) واجي
4) معنايي

2- بررسي جمله ي ” من اورا ديديم “ مربوط به كدام قاعده ي زبان است ؟
1) نحوي
2) واجي
3) معنايي
4) كاربردي

نکته 394
قواعدي كه به ما كمك مي كنند تا هر جمله را در جايگاه و موقعيت خاص خود به كار ببريم ” قواعد كاربردي “ هستند
1- قواعد كاربردي قواعدي هستند كه ......
1) جمله ها را از نظر معنايي بررسي مي كنند
2) قواعد نحوي جمله را بررسي مي كنند
3) به هم نشيني گروه ها در جمله مي پردازند
4) به ما كمك مي كنند كه جمله ها را در جايگاه خودش به كار بريم

2- اگر كسي از ما بپرسد ” چرا براي موفقيت در كنكور تلاش نمي كني “ و ما در پاسخ بگوييم ” ديروز در مسابقه شركت كردم “ كدام قاعده زباني رعايت نشده است ؟
1) كاربردي
2) معنايي
3) هم نشيني
4) نحوي

نکته 395
هميشه تعداد واج ها ” هسته گروه اسمي “ يكسان نيست ضمنا نقش نماي اضافه يك تكواژ آزاد به حساب مي آيد .

1- در گروه اسمي ” نثر ِ خبري ِ فارسي ِ نوشتاري ِ امروز “ چند تكواژ آزاد وجود دارد ؟
1) هفت
2) هشت
3) نه
4) ده

2- تعداد واج هاي هسته ي كدام گروه اسمي بيش تر است ؟
1) هر چهار كارگر ساده
2) همان آدم هاي ديروزي
3) دفترچةهاي مشق بچه ها
4)داستان هاي جن وپري  

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

1) يكهو مي بيني آفتاب تيغ كشبده و ميدان روشن شد
2) تك وتنها مي آيد سي ميدان ، دور ميدان يواش يواش مي گردد
3) يكهو نگاه مي كني مي بيني رنگ شب پريده
4) اي والله زن داداش ، عجب روي مارا سفيد كردي  

 

  نکته 84
ويكتور هوگو :
مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه است آثار او عبارتند از بينوايان – گوژپشت نتردام – كارگران دريا – مردي كه مي خندد – بزرگ ترين قهرمان كتاب بينوايان ژان والژان نام دارد كه مدت 19 سال در زندان به سر برد ادبيات فارسي

1- كدام كتاب از ويكتور هوگو نيست ؟

1) راه هاي سرنوشت
2) كارگران دريا
3) مردي كه مي خندد
4) گوژپشت نتردام  

 

  2- كدام از ويكتور هوگو است ؟

1) قلب مغرب
2) آواز شهر
3) بينوايان
4) چرخ وفلك  

 

  نکته 85
سنايي غزنوي شاعر وعارف معروف قرن ششم ، آثار او عبارتند از :
حديقه الحديقه – سير العباد الي المعاد – كارنامه ي بلخ – طريق التحقيق – عقل نامه

1- نخستين كسي است كه موضوعات اجتماعي را بطور گسترده در شعر خويش مطرح مي كند .

1) سعدي
2) سنايي
3) ناصرخسرو
4) پروين اعتصامي  

 

  2- منظور سنايي غزنوي از ”هم عنان “ در مصراع :” عجب نبود كه با ابدال خود را هم عنان بيني “ چيست ؟

1) همراه
2) روبه رو
3) دشمن
4) مخالف  

 

  نکته 86
مولانا جلال الدين محمد بلخي ( 604 تا 672 )
آثار مولوي :
1-مثنوي معنوي
2- ديوان غزليات شمس
3- فيه ما فيه
4- مكاتيب
5- مجالس سبعه

1- كدام يك درون مايه ي كتاب ” فيه ما فيه “ را تشكيل نمي دهد ؟

1) مطالب اخلاقي
2) مطالب اجتماعي
3) مطالب تعليمي
4) مطالب ديني و عرفاني  

 

  2- كداميك از آثار مولوي در غم فراق شمس تبريزي سروده شده است ، در قالب غزل است و در حدود چهل هزاربيت دارد

1) مثنوي معنوي
2) ديوان كبير
3) ني نامه
4) مجالس سبعه  

 

  نکته 87
خاقاني :
شاعر مشهور قرن ششم – ملقب به حسان عجم – كه در قصيده سرايي صاحب سبك است

1- كدام گزينه در مورد خاقاني و آثار او نادرست است ؟

1) به حسام عجم ملقب است
2) حافظ در برخي از سرو ده هاي خود تحت تاثير او بوده است
3) قصايد ساده و روان دارد
4) رواني و سادگي از ويژگي هاي غزل اوست  

 

  2- باتوجه به مصراع :” اين سر به مهر نامه بدان مهربان رسان “ منظور خاقاني از سر به مهر و آن مهربان چيست ؟

1) عشق – عاشق
2) عاشق – معشوق
3) راز عشق – معشوق
4) نامه عاشقانه – عاشق  

 

  نکته 88
شفيعي كدكني در سال 1318 در كدكن نيشابور به دنيا آمد مجموعه هي شعري او :
شبخواني – از زبان برگ – در كوچه باغ هاي نيشابور – از بودن وسرودن – مثل درخت در شب باران – بوي جوي موليان ، آثار پژوهشي : صور خيال در شعر فارسي – موسيقي شعر – تصحيح وتوضيح اسرارالتوحيد

1- در هر گزينه به جز گزينه ي .....عنوان يكي از مجموعه اشعار دكتر محمد رضا شفيعي كدكني مطرح شده است ؟

1) از بودن وسرودن
2) بوي جوي موليان
3) موسيقي شعر
4) در كوچه باغ هاي نيشابور  

 

  2- با توجه به نقد وتحليل شعر شفيعي كدكني كدام گزينه نادرست است ؟ به كجا چنين شتابان / گون از نسيم پرسيد / دل من گرفته زين جا / هوس سفر نداري / ز غبار اين بيابان / همه آرزويم اما / چه كنم كه بسته پايم “

1) غبار = كنايه از ستم و جور است كه به مردم مي شود
2) گون = نماد انسانهاي اسير و زنداني
3) گون از نسيم مي خواهد كه بماند و با جور و ستم مبارزه كند
4) نسيم = نماد انسانهاي آزاد  

 

  نکته 89
سيد علي موسوي گرمارودي :
ولادت 1320 – از پيشتازان شعر مذهبي قبل از انقلاب است . آثار شعري او عبارتند از :
سرود رگبار – عبور – در سايه سار نخل ولايت – چمن لاله – خط خون – تا ناكجا – دستچين

1- مجموعه ي سرود رگبار و عبور سروده ي كيست؟

1) حميد سبزواري
2) سلمان هراتي
3) شمس كسمايي
4) موسوي گرمارودي  

 

  2- شعر زير منظور از ” تو “ كيست و نام سراينده ي آن چيست ؟ “ خجسته باد نام خداوند / كه نيكوترين آفريدگاران است / و نام تو / كه نيكوترين آفريدگاني “

1) امام علي – طاهره صفار زاده
2) امام علي – موسوي گرمارودي
3) امام حسين – موسوي گرمارودي
4) امام حسين – طاهره صفار زاده

نکته 90
هوشنگ ابتهاج متخلص به ” سايه “ در سال 1306 در رشت متولد شد از سال 1332 به شعر اجتماعي روي آورد آثار ائ عبارتند از :
نخستين نغمه ها – سراب – سياه مشق و شبگير

1- كدام گزينه از هوشنگ ابتهاج نيست ؟
1) نخستين نغمه ها
2) سراب
3) سياه مشق و شبگير
4) سايه ي عمر

2- منظور هوشنگ ابتهاج از عبارت :” در انتظار غبار بي سوار نشستن “ با توجه به بيت زير چيست ؟
” نشسته ام در انتظار اين غبار بي سوار
دريغ كز شبي چنين سپيده سر نمي زند “
1) اميد بي حاصل
2) جنگ بيهوده
3) شورش بي قهرمان
4) دل به دريا زدن

نکته 91
مسعود سعد سلمان :
قصيده سراي توانا كه بيش تر عمر خود را در هند به سر برد – ابتدا در دستگاه غزنويان عزت و مقامي يافت اما به سعايت بدخواهان گرفتار شد ،مدت 7 سال در قلعه ي ”دهك وسو “ و 3 سال در ” ناي “ و 8 سال در مرنج در زندان به سر برد

1- كدام يك از شاعران زير حبسيه نگفته اند ؟
1) خاقاني
2) فرخي يزدي
3) رودكي
4) مسعود سعد سلمان

2- در بيت زير مسعود سعد دليل خاموشي خود را چه مي داند ؟
” قصه چه كنم دراز بس باشد
چون نيست گشايشي ز گفتارم “
1) قصه ام طولاني است
2) گفتار زياد باعث گرفتاري من مي شود
3) بسيار قصه گفته ام
4) گفتار باعث نجاتم نمي شود

نکته 92
شريعتي : متفكر و نويسنده ي معاصر اهل مزينان (1312 تا 1356 ) كه كتاب كوير از آثار اوست. پوران شريعت رضوي :
همسر دكتر شريعتي كتاب طرحي از يك زندگي اثر اوست كه موضوع كتاب شرح زندگي و افكار دكتر علي شريعتي است

1- كدام گزينه از آثار دكتر علي شريعتي نيست ؟
1) فاطمه فاطمه است
2) حسين وارث آدم
3) حماسه ي كوير
4) كوير

2- منظور شريعتي از مدينه ي پليد در عبارت زير چيست ؟
” آن مدينه ي پليد و در قلب آن كوير بي فرياد سر در حلقوم چاه مي برد و مي گريست “
1) كوفه
2) بغداد
3) يثرب
4) بطحا

نکته 93
زيب النساء : از زنان شاعر هند و متخلص به مخفي است كه در سرودن شعر بيش تر از عرفي شيرازي پيروي مي كرد .

1- زيب النساء متخلص به ...... از زنان شاعر هند است وي در سرودن شعر بيش تر از .....پيروي ميكرد .
1) مخفي – عرفي
2) مخفي – صائب
3) گلرخسار – بيدل
4) سعادت – صائب

2- زيب النساء دربيت :
” عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را
دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را “
كلمه ي مي كشد را در كدام معني بكار برده است ؟
1) مي شكند
2) خاموش مي كند
3) مي دزدد
4) مي بيند

نکته 94
عطار نيشابوري :
شاعر قرن ششم و آغاز قرن هفتم از آثــار او مي تـوان به تـــذكره الاولــــياء – مـنطق الطير – الهي نامه – مختار نامه و مصيبت نامه اشاره كرد .

1- كدام گزينه از آثار منظوم عطار نيشابوري نيست؟
1) مصيبت نامه
2) تذكرةالاوليا
3) الهي نامه
4) منطق الطير

2- كدام گزينه درباره ي تذكرة الاوليا درست نيست ؟
1) پس از عطار نويسنده اي ناشناس حدود 25 بخش بر آن افزوده است
2) اصل آن داراي 72 بخش است
3) تنها اثر عطار است كه به نثر نوشته شده است
4) تنها اثر باقي مانده از عطار است كه در آن در شرح حال 72 تن از عارفان بزرگ سخن گفته شده است  

نكته ها:
تاريخ ادبيات (‌ شعرا و نويسندگان)

 

  نکته 95
تاريخ بيهقي اثر ابوالفضل بيهقي ( 385 تا 470) از جمله آثار درخشان نثر فارسي است موضوع اصلي اين كتاب تاريخ سلطنت مسعود پسر محمود غزنوي است و علاوه براين مطالبي نيز در تاريخ صفاريان ، سامانيان و دوره ي غزنويان پيش از محمود و جز آن دارد .

1- تاريخ مسعودي اثر كيست ؟

1) ابوالفضل بيهقي
2) احمد بهمنياد
3) سعدالدين وراويني
4) محمد عوفي  

 

  2- واژه ي ” پير “ در عبارت : ” سخن نرانم تا خوانندگان اين تصنيف گويند شرم باد اين پير را “ به كدام شخصيت برمي گردد ؟

1) بوسهل زوزني
2) بونصر مشكان
3) ابوالفضل بيهقي
4) حسنك وزير  

 

  نکته 96
نثر هاي قديم را مي توان به سه دسته تقسيم كرد
1- نثر ساده يا مرسل
2- نثر مسجّع يا فني
3- نثر مصنوع و متكلف

1- كدام اثر از نظر سبك با بقيه متفاوت است ؟

1) گلستان سعدي
2) بهارستان جامي
3) مناجات هاي خواجه عبدالله انصاري
4) تاريخ جهانگشاي جويني  

 

  2- كدام اثر از نظر نوع نثر با بقيه متفاوت است ؟

1) سفر نامه ي ناصر خسرو
2) قابوس نامه
3) سياست نامه
4) كليله و دمنه  

 

  نکته 97
جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني از شاعران اواخر سده ي ششم است شعر او از حكمت و اخلاق و وعظ بهر ه ي بسيار دارد ، افلاك حريم بارگاهت در نعت و ستايش پيامبر بزرگوار اسلام است .

1- شهرت جمال الدين عبدالرزاق بيش تر به واسطه ي چيست ؟

1) ترجيع بند
2) تركيب بند
3) مسمط
4) غزل  

 

  2- منظور جمال الدين عبد الرزاق از مصراع :” هم عقل دو ديده در ركابت “ چيست ؟

1) كمك كردن عقل به تو
2) عقل و شرع يكي است
3) ناتواني عقل دربرابرتو
4) تو عاقل مطلق هستي  

 

  نکته 98
داستاني زمينه هاي اصلي
قهرماني حماسه ملّي
خرق عادت

1- كدام زمينه ي حماسه بر بقيه مقدم است ؟

1) داستاني
2)قهرماني
3) ملّي
4)خرق عادت  

 

  2- وجود ” سيمرغ و ديو سپيد “ به كدام زمينه ي اصلي حماسه مربوط است ؟

1) قهرماني
2) داستاني
3) ملي و قومي
4) خرق عادت  

 

  نکته 99
علي حاتمي ( 1323 تا 1375 ) از سينماگران و فيلم سازان برجسته ي تاريخ سي ساله ي سينماي ايران است ، از مهم ترين فيلم نامه هاي او به ” هزاردستان ، دل شدگان ، سلطان صاحبقران ، مادر ، كمال الملك و جهان پهلوان تختي “ مي توان اشاره كرد

1- كدام فيلم نامه اثر علي حاتمي نيست ؟

1) ميدان كربلا
2) كمال الملك
3) مادر
4) دل شدگان  

 

  2- با توجه به فيلم كمال الملك منظور از هفت خطه در جمله ي زير چيست ؟
” بعيد از ما قدرت مداران هفت خطه كه تواين بازي قهر وآشتي كوتاه بياييم “

1) كسي كه سرد و گرم روزگار را چشيده است
2) كسي كه همه چيز بلد است
3) كسي كه باتجربه است
4) كسي كه سرش كلاه نمي رود و نيرنگ باز است  

 

  نکته 100
شخصيت هاي فيلم كمال لملك :
1- رضا خان
2- محمد غفاري مشهور به كمال الملك
3- تديّن

1- اين شرح مربوط به كدام شخصيت است ؟
” او بزرگوار و انساني بافضيلت و آزادمنش است كه حوادث دوران پنج پادشاه را ديده است “

1) عبدالله مستوفي
2) كمال الملك
3) تديّن
4) رضاخان  

 

  2- جمله ي زير از كدام شخصيت فيلم كمال الملك است ؟
” اعلي حضرتا ، كباب يخ كرد از دهن ميفته “

1) ميرزارضاكلهر
2) كمال الملك
3) تديّن
4) حمدالله مستوفي  

 

  نکته 101
كليله و دمنه :
اصل آن به زبان سانسكريت است ابن مقفّع آن را به عربي ترجمه كرد
نصرالله منشي آن را به فارسي برگرداند

1- كليله و دمنه را چه كسي به نظم درآورد ؟

1) رودكي
2) ابن مقفّع
3) نصرالله منشي
4) برزويه ي طبيب  

 

  2- كدام گزينه درباره ي كليله و دمنه درست نيست ؟

1) به زبان تمثيل و درقالب داستان است
2) مشتمل بر حكمت ها و معارف بشري است
3) از زبان حيوانات به ويژه دو سگ به نام هاي كليله ودمنه نقل مي گردد
4) اصل اين كتاب هندي بوده است

نکته 102
حميد سبزواري :
(متولد 1304 سبزوار ) از شاعران انقلاب اسلامي است از جمله ي آثار او مي توان به دو مجموعه ي شعر به نام هاي سرود درد و سرود سپيد اشاره كرد ” بانگ جرس “ از سروده هاي زيباي سبزواري است .

1- شعر ” بانگ جرس “ سروده ي كيست و در چه قالبي سروده شده است ؟
1) نصرالله مرداني – غزل
2) علي معلم – مثنوي
3) موسوي گرمارودي-قطعه
4) حميد سبزواري-مثنوي

2- حميد سبزواري در بيت زير كه از ”بانگ جرس “ انتخاب شده است از كدام آرايه ي ادبي استفاده نكرده است ؟
1) استعاره
2) تلميح
3) جناس
4) ايهام

نکته 103
ويليام شكسپير :
شاعر و نمايش نامه نويس معروف انگليستان و جهان و خالق نمايش نامه هاي مشهوري چون ”هملت ، مكبث ،اتللو ، شاه لير “ است .

1- غزلواره هاي شكسپير چه مسائلي را در بر دارد ؟
1) ستايش جواني – محبت – انسانيت
2) محبت – ستايش نيكي – مسائل اجتماعي
3) عشق – مسائل اخلاقي – ستايش جواني
4) عشق – ستايش انسان – عرفان

2- همه ي نمايش نامه هاي زير به جز .....از ويليام شكسپير است .
1) مكبث
2) هملت
3) فاوت
4) اتلّلو

نکته 104
رابيند رانات تاگور:
شاعر بزرگ و پرآوازه ي هندي است ، سرو ده هاي او سرشار از نكته هاي لطيف ، بديع و تامل برانگيز است ” ماه نو و مرغان آواره “ از مجموعه شعر هاي اوست

1- تاگور در اين قسمت از شعر خود :
” آنان كه فانوسشان را بر پشت مي برند سا يه ها شان پيش پايشان مي افتد “ چه كساني را درنظر دارد ؟
1) ايثارگران
2) افراد حقيقت گريز
3) هدايت يافتگان
4) آينده نگران

2- مجموعه ي ” ماه نو و مرغان آواره “ از كيست ؟
1) وارنر
2) تولستوي
3) تاگور
4) گوته

نکته 105
عبدالرحمان جامي ، شاعر و نويسنده ي بزرگ قرن نهم است ، او مشهورترين اثر خود ، بهارستان را به تقليد از گلستان سعدي نوشته است ، جز ديوان شعر و آثار منثور ، هفت اورنگ جامي شهرت فراوان دارد كه در بردارنده ي هفت مثنوي است .

1- كداميك از آثار جامي به تقليد از گلستان سعدي نوشته شده است ؟
1) هفت اورنگ
2) بهارستان
3) ديوان اشعار
4) تحفه الاسرار

2- كدام يك از آثار جامي با بقيه متفاوت است ؟
1) لوايح
2) اشعه اللمعات
3) بهارستان
4) هفت اورنگ

نکته 106
عطار نيشابوري از شاعران و عارفان بزرگ قرن ششم و خالق آثاري برجسته چون منطق الطير ، الهي نامه ، مصيبت نامه ، مختارنامه به شعر و تذكره الاوليا به نثر است

1- كدام اثر عطار نيشابوري به نثر نگارش يافته است ؟
1) الهي نامه
2) تذكره الاوليا
3) مصيبت نامه
4) منطق الطير

2- رباعيات عطار در كدام اثر او آمده است؟
1) الهي نامه
2) منطق الطير
3) مختارنامه
4) مصيبت نامه  

نكته ها:
تاريخ ادبيات ( شعرا ونويسندگان و سبكهاي مختلف ادبي )

 

  نکته 107
محمد علي معلم دامغاني ( متولد 1330) از شاعران صاحب سبك انقلاب اسلامي و خالق چندين مثنوي مشهور است از او مجموعه شعري به نام “ رجعت شرخ ستاره “ در سال 1360 به چاپ رسيده است

1- با توجه به مثنوي هجرت علي معلم منظور از “ شبروي بيدار “ در بيت زير چيست ؟
ديدم شبان خفته را تبدار ديدم
بر خفته ي شب شبروي بيدار ديدم

1) امام خميني
2) حضرت عيسي
3) ستمگران
4) ستمديدگان  

 

  2- منظور علي معلم از ” قابيليان “ و ” هابيليان “ در بيت زير چيست ؟
قابيليان بر قامت شب مي تنيدند
هابيليان بوي قيامت مي شنيدند

1) ستمگران – ستمديدگان
2) ستمديدگان – ستمگران
3) پسران حضرت نوح
4) افراد مظلوم – افراد نا اميد  

 

  نکته 108
آثار دكتر قيصرا مين پور :
تنفس صبح - آينه هاي ناگهان - ظهر دهم
مثل چشمه ، مثل رود - به قول پرستو

1- در كدام بيت قيصر امين پور به باور عاميانه اشاره مي كند ؟

1) تويي بهانه آن ابرها كه مي گريند / بيا كه صاف شود اين هواي باراني
2) دوباره پلك دلم مي پرد نشانه چيست ؟ / شنيده ام كه مي آيد كسي به مهماني
3) كنار نام تو لنگر گرفت كشتي عشق/ بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني
4) طلوع مي كند آن آفتاب پنهاني / ز سمت مشرق جغرافياي عرفاني  

 

  2- ” آينه هاي ناگهان “ سروده ي كدام شاعر است

1) سلمان هراتي
2) ساعد باقري
3) قيصر امين پور
4) محمد علي معلم  

 

  نکته 109
سيد احمد هاتف اصفهاني شاعر دو ره ي افشاريان و زنديان است . ديوان او شامل قصايد ، غزليات ، مقطعات و رباعيات است ، او اشعاري هم به زبان عربي سروده و در غزل پيرو سعدي و حافظ بوده

1- عمده ي شهرت هاتف اصفهاني به واسطه ي .....اوست؟

1) تركيب بند عرفاني
2) ترجيع بند عرفاني
3) غزل عارفانه
4) اشعار عربي  

 

  2- هاتف اصفهاني در كدام بيت به معراج پيامبر اشاره دارد ؟

1) شود آسان ز عشق كاري چند كه بود نزد عقل بس دشوار
2) باريابي به محفلي كانجا جبرئيل امين ندارد بار
3) شمع جويي و آفتاب بلند روز بس روشن و تو در شب تار
4) تا به جايي رساندت كه يكي از جهان و جهانيان بيني  

 

  نکته 110
مثنوي معنوي مولوي :
1- 26 هزار بيت
2- شش دفتر
3- مشوق مولوي ” حسام الدين چلپي “

1- كداميك از آثار مولانا با بقيه متفاوت است ؟

1) فيه مافيه
2) مكاتيب
3) مثنوي معنوي
4) مجالس سبعه  

 

  2- مولانا در بيت زير از كدام آرايه استفاده نكرده است ؟ گر نبندي زين سخن تو حلق را
آتشي آيد بسوزد خلق را

1) كنايه
2) جناس
3) مجاز
4) ايهام  

 

  نکته 111
دكتر محمد ابراهيم باستاني پاريزي (1304) ، آثار = حماسه ي كوير – خاتون هفت قلعه – اژدهاي هفت سر – وادي هفتواد – هشت الهفت – پيغمبر دزدان – اقتصاد عصر صفوي – آسياي هفت سنگ

1- كتاب از ” پاريز تا پاريس “ نوشته ي دكتر باستاني پاريزي چه نوع نوشته اي است ؟

1) سفر نامه
2) حسب حال
3) زندگي نامه
4) اتوبيوگرافي  

 

  2- همه ي آثار از دكتر باستاني پاريزي است به جز .....

1) هشت الهفت
2) اژدهاي هفت سر
3) هفت پيكر
4) پيغمبر دزدان  

 

  نکته 112
الكساندر دوما : رمان نويس و نمايش نامه نويس مشهور فرانسوي قرن 19 – حجم آثار وي بيش از 300 كتاب است – آثار : سه تفنگدار – كنت مونت كريستو – لانه ي سياه رمان سه تفنگدار شرح قهرماني ها و جوان مردي هاي سه تن از تفنگداران لويي سيزدهم است

1- كنت مونت كريستو از آثار كدام رمان نويس و نمايش نامه نويس است ؟

1) الكساندر دوما
2) توماس كارلايل
3) فانون
4) هومر  

 

  2- ”سه تفنگدار“ از آثار چه كسي است ؟

1) آلن رنه لوساژ
2) الكساندردوما
3) جمال زاده
4) سيمين دانشور  

 

  نکته 113
فرخي يزدي : محمد ابراهيم فرخي يزدي (فوت 1318ه .ش ) از شعرا و آزادي خواهان مشهور دوره ي مشروطه ، وي مردي منتقد و بي باك بود

1- روزنامه طوفان را چه كسي منتشر كرد ؟

1) فرخي يزدي
2) ميرزاده ي عشقي
3) عارف قزويني
4) علي اسفندياري  

 

  2- ملك الشعراي بهار در شعر دماونديه ي دوم خود به زنداني شدن چه كسي اشاره دارد ؟

1) مسعود سعد
2) فرخي يزدي
3) آزادي خواهان
4) خاقاني

نکته 114
عبيد زاكاني : شاعر و نويسنده ي طنز پرداز قرن هشتم هجري وي اصلا از مردم قزوين بود آثار معروف او عبارتند از :
رساله ي دلگشا – اخلاق الاشراف و موش وگربه

1- عبيد زاكاني در كدام زمينه ي شعر غنايي هنرنمايي نكرده است ؟
1) هزل
2) هجو
3) طنز
4) مضامين عاشقانه

2- داستان ” موش و گربه “ از چه كسي است ؟
1) عبيد زاكاني
2) فخرالدين عراقي
3) سوزني سمرقندي
4) نصرالله منشي

نکته 115
جان اشتاين بك : نويسنده ي آمريكايي قرن بيستم كه در نوشته هاي خود حالات زندگي محرومان و رنج ديدگان را شرح داده است ، بي آنكه گفتارش ملال آور باشد آثارش
الف ) موش و آدم ها كه موضوع آن پايداري و مقاومت است
ب ) خوشه هاي خشم كه موضوع آن پايداري و مقاومت است و از رمان هاي مشهور قرن بيستم است
ج ) مراتع بهشتي

1- ” خوشه هاي خشم “ نوشته ي چه كسي است ؟
1) خوزوئه دوكاسترو
3) جان اشتاين بك
2) فرانتس فانون
4) الكساندردوما

2- موضوع كدام يك از اثار زير پايداري و مقاومت نيست ؟
1) خوشه هاي خشم
2) موش ها و آدم ها
3) سال پنجم الجزاير

نکته 116
ويليام سيدني پورتر معروف به ” اُ . هنري “ در سال 1862 در آمريكا به دنيا آمد و در سال 1910 درگذشت ، شهرت او بيش تر بخاطر داستان هاي كوتاه و احساساتي و نيمه واقع گرايانه ي اوست كه در آن ها به زندگي مردم طبقه پايين مي پردازد
آثار او عبارتند از :
قلب مغرب - آواز شهر – راه هاي سرنوشت – چرخ وفلك – اختيارات

1- نويسنده ي ” قلب مغرب “ كيست ؟
1) اُ . هنري
2) ويكتور هوگو
3) دكتر محمود صناعي
4) جلال رفيع

2- كدام گزينه از آثار ” اُ. هنري “ است ؟
1) راه هاي سرنوشت
2) ژيل بلاس
3) كنت مونت كريستو
4) كارگران دريا

نکته 117
ويكتور هوگو: مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه است ، مردي آزاد منش و آزادي خواه و طرفدار جدي اصلاحات اجتماعي به نفع طبقات محروم بود
از ده سالگي به شعر گفتن پرداخت و در 25 سالگي شاعري سرشناس بود – مدتي نماينده مجلس قانون گذاري بود – آثار مهم او عبارتند از : بينوايان – گوژپشت نتردام – كارگران دريا – مردي كه مي خندد
كتاب بينوايان ماجراي مردم تيره روزي است كه با دشواري هاي زندگي روبرو بوده اند ، بزرگ ترين قهرمان كتاب بينوايان ” ژان والژان “ نام دارد كه 19 سال در زندان به سر برد

1- كدام كتاب از ويكتور هوگو نيست ؟
1) ژان والژان
2) كارگران دريا
3) گوژپشت نتردام
4) مردي كه مي خندد

2- ” بينوايان “ اثر كيست ؟
1) آندره ژيد
2) اُ. هنري
3) ويكتور هوگو
4) گوته

نکته 118
محمد حسين رهي معيري از غزل سرايان نامي معاصر ( 1347-1288) در سرودن غزل بيش تر از سعدي پيروي كرده است ، شيوايي و رواني سخن سعدي در سرو ده هاي رهي محسوس است
مجموعه اشعار رهي معيري به نام ” سايه ي عمر “ در زمان حياتش به چاپ رسيده است .

1- سراينده ي مجموعه ي اشعار به نام ” سايه عمر “ كيست ؟
1)هوشنگ ابتهاج
2) مهرداد اوستا
3) رهي معيري
4) بهجت تبريزي

2- در بيت زير از شعر” حديث جواني “ رهي معيري كدام آرايه بكار نرفته است ؟
اي سرو پاي بسته به آزادگي مناز
آزاده من كه از همه عالم بريده ام
1) تناقض
2) استعاره
3) كنايه
4) ايهام  

نكته ها:
ادامه تاريخ ادبيات ، اجزاي فعل ، شناسه ، فعل از نظر زمان و...

 

  نکته 119
بزرگ علوي : از داستان نويسان معاصر از نخستين تحصيلكرده هاي ايراني در آلمان بود – از سال 1321 تا 1357 نوشته هاي او در ايران اجازه انتشار نيافت
آثار وي عبارتند از : چشم هايش – چمدان – ميرزا – سالاري ها و وورق پاره هاي زندان - داستان گيله مرد بزرگ علوي مدتها راهنماي عمل نويسندگان مبارز بود – تاثير داستان گيله مرد را بر كتاب رنجي كه مي بريم نوشته ي جلال آل احمد به طور آشكار مي بينيم

1- از داستان نويسان معاصر است ؟

1) دكتر شريعتي
2) بزرگ علوي
3) زرين كوب
4) محمدجعفر محجوب  

 

  2- تاثير كتاب ” گيله مرد “ از بزرگ علوي در كدام كتاب جلال آل احمد ديده مي شود ؟

1) روشنفكران
2) غرب زدگي
3) مدير مدرسه
4) از رنجي كه مي بريم  

 

  نکته 120
كليم ابوالفتوح عمر خيام :
فيلسوف ، رياضي دان ، منجم و شاعر ايراني قرن پنجم و ششم است و اشعاري به فارسي و عربي و كتاب هايي در رياضي دارد

1- بزرگترين سراينده ي رباعي چه كسي است؟

1) بيدل
2) عطار
3) خواجه عبداله انصاري
4) خيام  

 

  2- تقويم جلالي را چه كسي بوجود آورد ؟

1) ابوعلي سينا
2) خيام
3) جلال الدين ملك شاه
4) شش نفر از دربار ملك شاه  

 

  نکته 121
رابعه ي قزداري بلخي :
قرن چهارم معاصر سامانيان – پدر او اصلا عرب بود و در نواحي بلخ حكومت مي كرد

1- در كدام مصراع ” كه “ معادل اگر آمده است ؟

1) مكن كاري كه بر پا سنگت آيو
2) بس كه بپسنديد بايد ناپسند
3) عشق را خواهي كه تا پايان بري
4) كز كشيدن تنگ تر گردد كمند  

 

  2- مصراع :” زهر بايد خورد و انگاريد قند “ با كدام گزينه ارتباط معنايي دارد ؟

1) به اندوه آينده خود را مباز
2) بس كه بپسنديد بايد ناپسند
3) هم چو ني زهري و ترياقي كه ديد ؟
4) كوشش بسيار نامد سودمند  

 

  نکته 122
كشف المحجوب :
نثر عارفانه تاليف عالم عارف ابوالحسن علي بن عثمان هجويري غزنوي

1- كشف المحجوب اثر كيست ؟

1) رشيدالدين ميبدي
2) علي بن عثمان هجويري
3) قائم مقام فراهاني
4) عين القضاه همداني  

 

  2- كشف المحجوب به كدام قرن منسوب است ؟

1) پنجم
2) نهم
3) هفتم
4) ششم  

 

  نکته 123
غزل دولت يار حافظ :
ناظر به سر آمدن حكومت ستمگر و نارواي امير پير حسين در شيراز و به حكومت رسيدن شاه شيخ ابواسحاق اينجو است

1- با توجه به غزل دولت يارحافظ منظور از : ” ساقي كدام گزينه نيست ؟

1) معشوق
2) خود شاعر
3) واسطه ي فيض الهي
4) شاه ابواسحاق  

 

  2- منظور از اختر گذشتن در غزل دولت يار حافظ چيست ؟

1) به پايان آمدن نيكبختي ها
2) مساعد شدن كار
3) گذشت زمان
4) از دست رفتن آرزوها  

 

  نکته 124
محمدرضا حكيمي : عمده ي نوشته هاي او در زمينه ي مسايل ديني و اعتقادي است و از مشهورترين آثار او مي توان از : ادبيات و تعهد در اسلام – در فجر ساحل – بيدارگران اقاليم قبله – تفسير آفتاب – حماسه ي غدير – الحياه نام برد

1- منظور از ” ديشب و امشب “ در نوشته ي سپيده آشنا چيست ؟

1) عاشورا – شام غريبان
2) تاسوعا – عاشورا
3) عاشورا – تاسوعا
4) شام غريبان – عاشورا  

 

  2- ” تهجد “ يعني :

1) جهاد كردن
2) تلاش كردن
3) شب زنده داري
4) هجوم آوردن  

 

  نکته 125
ايرج ميرزا :
(متوفا به سال 1304ه . ش ) شاعري است با زباني چالاك و بياني گرم و زنده و پوينده كه از گفتارر ساده ي روزانه ي مردم و تعبيرات آن ها به شيوه اي هنرمندانه بهره جسته است ، قطعه قلب مادر از اوست

1- قطعه ي ” قلب مادر “ ايرج ترجمه ي قطعه ي .....

1) آلماني است
2) روسي است
3) فرانسوي است
4) آمريكايي است  

 

  2- قطعه ي ” قلب مادر “ ايرج ميرزا در چه قالبي سروده شده است ؟

1) مثنوي
2) غزل
3) قطعه
4) مثنوي

نکته 126
اجزاي فعل :
1- بن ( بخش ثابت هر فعل )
2- شناسه ( نشانه شخص است ) َم ، ي ، َد ،يم ، يد ، َند

1- بن مضارع هاي سه مصدر ” مانستن ، شايستن ، توختن “ به ترتيب كدامند ؟
1) مان – شاي – توز
2)مانا-شايا-توخ
3) مانندباش-شاياباش-تاز
4) مانش – شايس – تازا

2- در كدام فعل حروف ين مضارع آن در بن ماضي وجود ندارد ؟
1) سوزاندم
2) ريختم
3) جهيدم
4) مي گويم

نکته 127
هر گاه از مصدر براي دوم شخص مفرد فعل امر بسازيم و آنگاه پيشوند ” ب “ را حذف كنيم بن مضارع به دست مي آيد .
رسيدن ------برس ---------------رس

1- بن مضارع مطرح شده در برابر كدام كلمه نادرست است ؟
1) بخشودن = بخش
2) سفتن = سنب
3) گسيختن = گسل
4) هشتن = هل

2- بن مضارع كدام مصدر نادرست است ؟
1) بودن = باش
2) آمدن = آ
3) هليدن = هليد
4) هشتن = هل

نکته 128
شناسه همان نهاد اجباري جمله است و گاهي ممكن است به قرينه حذف شود و زماني ممكن است تمام فعل حذف گردد .

1- در كدام گزينه شناسه ي فعل حذف نشده است؟
1) آب برداشتم و گرد تشنگان مي گشت
2) كبوتران اضطرابي كردند و هريك خود را مي كوشيد
3) كبوتران دام بركندند و سرخويش گرفت
4) او موشي است از دوستان من بگويم تا بندها ببرد

2- در بيت :
” بگفتا گر خرامي در سرايش
بگفت اندازم اين سر زير پايش“
بخش حذف شده چه ويژگي اي دارد ؟
1) يك جمله ي توضيحي
2) يك جمله ي عاطفي
3) يك جمله ي پرسشي
4) نهاد جمله هاي دوم و سوم بيت است

نکته 129
فعل از نظر زمان به سه دسته تقسيم مي شود :
1-ماضي
2- مضارع
3- آينده

1- فعل عبارت ” يك شب تامّل ايام گذشته مي كردم “ چيست ؟
1) مي كردم و ماضي
2) مي كردم و مضارع
3) گذشته مي كردم و ماضي
4) تامل مي كردم وماضي

2- فعلي است كه وقوع آن در زمان حال قطعي باشد :
1) مضارع التزامي
2) ماضي مستمر
3) فعل امر
4) مضارع اخباري

نکته 130
ماضي ساده : بر واقع شدن كاري يا روي دادن حالتي در گذشته ( دور يا نزديك ) دلالت مي كند به بيان ديگر عملي در گذشته انجام يافته و تمام شده است :
طرز ساختن = بن ماضي + شناسه

1- نوع فعل در جمله ي ” حاجتش برآوردم “ چيست ؟
1) ماضي ساده
2) مضارع اخباري
3) ماضي نقلي
4) مضارع التزامي

2- جاي خالي را با كدام گزينه مي توان كامل كرد ؟
........... شناسه ندارد و ظاهرا با بن ماضي يكسان است
1) سوم شخص مفرد ماضي ساده
2) سوم شخص مفرد مضارع اخباري
3) سوم شخص ممفرد مضارع التزامي
4) سوم شخص مفرد مضارع مستمر  

نكته ها:
ماضي استمراري ، نقلي ، بعيد ، التزامي ، مستمر و مضارع اخباري و التزامي

 

  نکته 131
ماضي استمراري : فعلي است كه در زمان گذشته انجام گرفته و مدتي دوام داشته يا تكرار شده است .
طرز ساخت = مي + بن ماضي + شناسه

1- زمان فعل در عبارت :” كبوتران در طاعت و مطاوعت او روزگار گذاشتندي “ چيست ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي نقلي  

 

  2- در جمله ي ” منهيان سوي يحيي مي نبشتند “ مي نبشتند چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) ساده
3) نقلي
4) بعيد  

 

  نکته 132
در متون قديم ماضي استمراري را به صورتهاي زير مي توان يافت :
الف ) جزء پيشين همي + بن ماضي + شناسه = همي گفتم
ب) جزء پيشين – ب- + بن ماضي+شناسه+ي
مثل: بديدندي
ج) بدون جزء پيشين ، بن ماضي+شناسه+ي
مثل: گفتندي (اين شكل دردوم شخص مفردودوم شخص جمع كاربرد ندارد)

1- نوع افعال عبارت زير چگونه است ؟
” هر سال كه موسم حاج بودي برفتي و بر ايشان خود را عرضه كردي “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) ماضي بعيد
4) مضارع اخباري  

 

  2- واژه ي ” شدي“ در بيت زير چه نوع فعلي است؟
شنيدي كه در روزگار قديم
شدي سنگ در دست ابدال سيم

1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي استمر
4) مضارع التزامي  

 

  نکته 133
در بعضي از فعلها صيغه سوم شخص مفرد ماضي استمراري با دوم شخص جمع مضارع اخباري يكسان است كه بايد آن ها را با توجه به شخص و زمان از هم تشخيص داد اين حالت معمولا در فعل هائي پيش مي آيد كه حروف بن مضارع آن ها در بن ماضي آن ها وجود دارد

1- شكل ظاهري فعل ماضي استمراري سوم شخص مفرد و فعل مضارع اخباري دوم شخص جمع هر يك از كلمه هاي زير به جز كلمه ي .....يكسان است .

1) رسيدن
2) سنجيدن
3) فروختن
4) لغزيدن  

 

  2- صيغه ي سوم شخص مفرد ماضي استمراري همه ي كلمه هاي زير به جز ....با صيغه ي دوم شخص جمع مضارع اخباري آن از نظر شكل ظاهري يكسان است

1) بردن
2) پريدن
3) جهيدن
4) طلبيدن  

 

  نکته 134
ماضي نقلي فعلي است كه در گذشته واقع شده اما اثر آن تا زمان حال باقي است . بن ماضي + ه + افعال معين (ام،اي،است،ايم،ايد،اند)

1- در بيت : ” زد بانگ كه كيست حاضر امروز
كز عشق نبوده خاطر افروز
فعل مصراع دوم از چه نوع است ؟

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي مستمر
4) ماضي ساده  

 

  2- فعل مصراع : ” چه فرهاد ها مرده در كوه ها “ چه زماني است ؟

1) ماضي ساده
2) ماضي نقلي
3) ماضي مستمر
4) ماضي بعيد  

 

  نکته 135
ساختمان ماضي نقلي در قديم به صورت زير بوده است :
بن ماضي + فعل معين ”است“ + شناسه

1- در مصراع ” بده داد من كآمدستم دوان “ چه نوع ماضي وجود دارد ؟

1) بعيد
2) نقلي
3) استمراري
4) ساده  

 

  2- ” شنيدستي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
”كنون رزم سهراب و رستم شنو
دگرها شنيدستي اين هم شنو

1) ماضي نقلي
2) ماضي بعيد
3) ماضي التزامي
4) ماضي ساده  

 

  نکته 136
ماضي بعيد فعلي است كه در گذشته انجام گرفته است و قبل از فعل ماضي ديگري به وقوع پيوسته است
بن ماضي +ه + فعل معين ” بود“+ شناسه

1- در گذشته به كدام يك از انواع فعل ماضي ” ماضي مقدّم “ مي گفته اند ؟

1) نقلي
2) بعيد
3) التزامي
4) استمراري  

 

  2- همه فعل هاي ماضي زير به جز ماضي .....فعل كمكي دارند .

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي  

 

  نکته 137
ماضي التزامي بيانگر انجام يافتن كاري است در گذشته آن هم به صورت شك و ترديد يا اميد و آرزو
بن ماضي +ه + فعل معين ” باش “+شناسه

1- در عبارت زير كدام يك از افعال ماضي بكار نرفته است ؟
” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “

1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد  

 

  2- فعل ” رفته باشد “ كه ماضي التزامي است داراي چند تكواژ است ؟

1) پنج
2) چهار
3) سه
4) دو

نکته 138
ماضي مستمر ( ملموس يا درجريان ) اين فعل بيانگر انجام كاري است آن هم در گذشته به صورت استمرار، تاكيد و تكرار
داشت + شناسه + مي + بن ماضي + شناسه

1- كدام نوع فعل ماضي از تركيب ماضي ساده از خانواده ي ” داشتن + مضارع استمراري از فعل مورد نظر “ ساخته مي شود ؟
1) التزامي
2) مستمر
3) استمراري
4) بعيد

2- جمله ي سوم در شعر :
” يادم آمد ، هان – داشتم مي گفتم آن شب نيز – سورت سرماي دي بيداد ها مي كرد “ داراي چه زماني است ؟
1) ماضي مستمر
2) ماضي استمراري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي

نکته 139
مضارع اخباري فعلي است كه روي دادن آن در زمان حال يا آينده ي نزديك قطعي باشد و براي بيان حقايق كلي و مطالــب علــمي از آن استفاده مي شود .

1- كدام گزينه درباره ي كاربرد مضارع اخباري نادرست است ؟
1) براي بيان كاري كه در آينده انجام خواهد گرفت
2) براي بيان احتمال ، الزام و آرزو در آينده
3) براي بيان حقايق كلي و مطالب علمي
4) براي بيان كاري كه اكنون در حال انجام است

2- عبارت زير فاقد چه نوع فعلي است ؟
” شنيده بودم فلان عامل را كه فرستاده اي به فلان ولايت بر رعيّت دراز دستي مي كند و ظلم روا مي دارد “
1) مضارع اخباري
2) ماضي ساده
3) ماضي نقلي
4) ماضي بعيد

نکته 140
ساختمان مضارع اخباري به صورت زير است :
جزء پيشين ” مي يا همي + بن مضارع + شناسه “

1- در بيت: ” الا اي هوشمند خوب كردار
بگويم با تورمزي چند از اسرار
بگويم چه زماني است ؟
1) مضارع اخباري
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4) ماضي التزامي

2- زمان فعل در مصراع : ” نه هرگز بر انديشم از پادشا“ چيست ؟
1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي استمراري

نکته 141
شكل مضارع اخباري از خانواده ي ” هستن “ بدليل از بيـن رفتن يا تغيير شـكل بسياري از صيغه هاي آن ” قياسي “ نيست و به دو صورت زير است :
الف ) استم-استي-است-استيم-استيد-استند
ب) هستم-هستي-هست –هستيم-هستيد-هستند

1- با توجه به هم زماني فعل هاي هر چهار مصراع فعل كدام مصراع از نظر نوع با بقيه فرق دارد ؟
1) ورايدون كه زين كار هستم گناه
2) سريرزشرم و بهايي مراست
3) اشتر به شعر عرب در حالت است وطرب
4) نفحات صبح داني زچه روي دوست دارم

2- با توجه معني در عبارت زير زمان افعال به ترتيب عبارتند از .......
الهي اگر تو مرا خواستي من آن خواستم كه توخواستي
1) التزامي – اخباري – التزامي
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – التزامي – التزامي
4) اخباري – اخباري – اخباري

نکته 142
مضارع التزامي بر انجام دادن كار يا روي دادن حالتي در زمان حال ، همراه با شك و ترديد يا اميد و آرزو دلالت مي كند .

1- زمان فعل در مصراع ” كاشكي قيمت انفاس بدانندي خلق ” كدام است ؟
1) ماضي استمراري
2) مضارع التزامي
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر

2- در عبارت :” هر چه عاشق در راز پوشي بكوشد باز نگاه دو ديده اش از سرّ ضمير خبر مي دهد “ كدام افعال آمده است ؟
1) مضارع التزامي – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – ماضي استمراري  

نكته ها:
ساختمان افعال

 

  نکته 143
ساختمان مضارع التزامي به صورت زير است :
جزء پيشين ”ب“ + بن مضارع + شناسه

1- در عبارت زير به ترتيب چند مضارع اخباري و چند مضارع التزامي آمده است ؟ ” نداني و نداني كه نداني و نخواهي كه بداني كه نداني “

1) 2 ، 4
2) 4 ، 2
3) 5 ، 1
4) 1 ، 5  

 

  2- عبارت :” در اين تو را چند مزد باشد . به خشم گفت :
نبخشيدم ونبخشم كه وي را اميرالمومنين به من داده است “ جمله ي اول داراي چه نوع فعل است ؟

1) مضارع التزامي
2) مضارع اخباري
3) ماضي ساده
4) ماضي نقلي  

 

  نکته 144
در شعر و نثر گاهي حرف ” ب“ بر سر فعل مضارع التزامي و ” مي “ بر سر فعل مضارع اخباري نمي آيد اما در معني عملا مي توان ”ب“و”مي“ را بر سر فعل افزود.

1- زمان فعل ها در مصراع :
” اگر در باغ عشق آيي همه فرّاش دل يابي “ به ترتيب كدام است

1) مضارع اخباري – مضارع التزامي
2) مضارع التزامي – مضارع اخباري
3) مضارع اخباري – مضارع اخباري
4) مضارع التزامي – مضارع التزامي  

 

  2- زمان فعل ها در بيت زير به ترتيب چيست ؟
عشق چون آيد برد هوش دل فرزانه را
دزد دانا مي كشد اول چراغ خانه را

1) اخباري – اخباري – اخباري
2) التزامي – اخباري – اخباري
3) التزامي – اخباري – التزامي
4) اخباري – التزامي – اخباري  

 

  نکته 145
جز دو ساخت ” ماضي و مضارع التزامي “ ساخت ساير زمان هاي فعل از وجه اخباري است ولي ” مضارع التزامي و ماضي التزامي “ براي وجه التزامي به كار مي رود .

1- كدام گزينه مشخصه هاي فعل ” مي خنديد“ را نشان مي دهد ؟

1) مضارع اخباري دوم شخص جمع – وجه خبري
2) ماضي ساده دوم شخص مفرد – وجه التزامي
3) ماضي مستمر دوم شخص مفرد – وجه التزامي
4) ماضي مستمر دوم شخص جمع – وجه خبري  

 

  2- وجه كدام فعل با بقيه متفاوت است ؟

1) اميدوارم كه ما را فراموش نكرده باشد
2) شايد از خطاي شما چشم بپوشد
3) پرويز در امتحان ورودي موفق شد
4) كاش پرويز در امتحان ورودي موفق بشود  

 

  نکته 146
در فارسي امروز هر فعلي را مي توان با آوردن تكواژ ” ن“ منفي كرد فقط زمان هاي مستمر صورت منفي ندارند و براي منفي ساختن آن ها از معادل هاي غير مستمر استفاده مي شود.

1- براي منفي كردن ماضي مستمر از ماضي ...... و براي منفي كـردن مضارع مستـمر از مضارع ..... استـفاده مي كنيم .

1) استمراري – التزامي
2) استمراري – اخباري
3) ساده – اخباري
4) ساده – التزامي  

 

  2- كدام يك از فعل هاي زير صورت منفي ندارند؟

1) داشتم مي خواندم
2) مي خوانم
3) خوانده ام
4) خوانده باشد  

 

  نکته 147
فعل از نظر اجزاي تشكيل دهنده ( ساختمان ) بر سه نوع است :
1- ساده
2- پيشوندي
3- مركب

1- كدام فعل مركب نيست ؟

1) طعنه مي زند
2) تنه مي زند
3) نق مي زند
4) چانه مي زند  

 

  2- كدام گزينه فعل مركب است ؟

1) غذا خورد
2) سرما خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد  

 

  نکته 148
اگر پيش از فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد يا مستقل بيايد و با آن تركيب شود كلمه ي حاصل ، فعل مركب است .

1- در كدام گزينه فعل مركب وجود ندارد ؟

1) كاوبه تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4) طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن  

 

  2- كدام يك از افعال زير فعل مركب نيست ؟

1) خشمگين شد
2) دوست داشت
3) دل بست
4) ايمان آورد  

 

  نکته 149
اگر به اول فعل هاي ساده ” وند “ افزوده شود اين فعل ها به فعل پيشوندي تبديل مي شوند مثل : آمد === برآمد ، درآمد ، باز آمد

1- كدام فعل پيشوندي است ؟

1) شركت دادند
2) آورد
3) روي داد
4) بر مي دارم  

 

  2- در كدام گزينه پيشوند ” بر “ هيچ معناي تازه اي به فعل ساده آن نمي افزايد ؟

1) برافتاد
2) برخاست
3) برانداخت
4) برنشست

نکته 150
آوردن حرف نشانه ي ” را“ بين دو جزء فعل مركب از نظر نگارشي نادرست است . ضمنا اين حرف بايد دقيقا بعد از مفعول بيايد نه بعد از جمله ي معرّفي كننده ي مفعول .

1- كاربرد ” را“ در ميان كدام دو جزء جايز نيست
1) پيچ خورد
2) نان خورد
3) آب خورد
4) ميوه خورد

2- در كدام گزينه حرف ” را“ كاربردي نادرست دارد ؟
1) حتي آن را مرادف بي نيازي مي شمرد
2) نام را باز ستانيم از ابر
3) كفشي كه خريده بودي را پسنديدم
4) آسمانش را گرفته تنگ در آغوش

نکته 151
حرف ”را“ هميشه نشانه ي مفعول نيست ،گاهي مي تواند حرف اضافه و گاهي فكّ اضافه باشد.

1- حرف ” را“ در كدام گزينه كاربردي متفاوت دارد ؟
1) او را مطوّقه گفتندي
2) سه خليفت را خدمت كرد
3) وحي آمد كه اين يگانه را بگوييد
4) چنان كاري كه خود را كشتن در پيش داريم

2- ” را “ در مصراع :” اين راه را نهايت صورت كجا توان بست “ چه كاربردي دارد ؟
1) فك ّ اضافه
2) صوت
3) حرف اضافه
4) حرف ربط

نکته 152
چنانچه حرف ” را“ بين مضاف و مضاف اليه تفكيك ايجاد كند فكّ اضافه است .

1- در مصراع :” جانا روا نباشد خونريز را حمايت “ كاربرد ”را“ چيست ؟
1) نشانه ي مفعول
2) حرف اضافه
3) فك ّاضافه
4) حرف ربط

2- ” را“ در بيت زير داراي چه كاربردي است ؟
”سرانجام گفت ايمن از هردوان
نگردد مرا دل نه روشن روان “
1) فكّ اضافه
2) حرف اضافه
3) نشانه ي مفعول
4) حرف ربط

نکته 153
فعل از جهت ويژگي گذر به سه دسته تقسيم مي شود :
1- ناگذرا
2-گذرا
3-دووجهي

1- كدام يك از افعال زير ناگذر است ؟
1) لرزيد
2)افكند
3) انداخت
4) بخشيد

2- فعل كدام گزينه دو وجهي نيست ؟
1) گسست
2) شكست
3) ريخت
4) دوخت

نکته 154
به فعل هايـي كه معنـي آن هـا با نهاد كـامل است ” ناگذر“ و به فعل ها يي كه علاوه بر نهاد به جزء يا اجــزاي ديگري نياز دارند ” گذرا “ مي گويند .

1- در كدام گزينه يك جمله ي دوجزئي با فعل ” ناگذر“ مشاهده مي شود ؟
1) مشركان بت ها را مي پرستيدند
2) رضا كتاب جغرافي خوانده است
3) آن ها مرا مي شناسند
4) دوستان ما خواهند آمد

2- كدام فعل به صورت نادرست به ”گذرا“ تبديل شده است ؟
1) ترسيد= ترساند
2) چسبيد=چسباند
3) رست = روياند
4) جوشيد=جوشاند  

نكته ها:
افعال گذرا به متمم و گذرا به مفعول ، افعال معلوم ومجهول ، حذف فعل و...

 

  نکته 155
اگر به فعل هاي ” گذرا به متمم “ و ”گذرا به مفعول “ تكواژ ”ان“ بيفزاييم تبديل به فعل هاي گذرا به ”مفعول ومتمم “ مي شوند يعني جمله ي چهارجزئي با مفعول ومتمم را مي سازند

1- كدام يك از فعل هاي زير علاوه بر مفعول نياز به متمم دارد ؟

1) خراشيدن
2) جويدن
3) ستودن
4) چسباندن  

 

  2- با افزودن تكواژ ”ان“ از كدام مصدر نمي توان گذراي سببي ساخت ؟

1) دانستن
2) ترسيدن
3) گذشتن
4) رهيدن  

 

  نکته 156
فعل معلوم فعلي است كه فاعل آن معلوم و مشخص باشد و فعل مجهول فعلي است كه فاعل آن مشخص نيست و ما آن را به مفعول جمله نسبت مي دهيم .

1- كدام فعل مجهول است ؟

1) خواهم برد
2) رفته بوديد
3) برده خواهد شد
4) تشريف فرما شدند  

 

  2- در هر گزينه به جز گزينه ي .......يك فعل مجهول هست .

1) دوخته شده است
2) آسوده شد
3) داشت خوانده مي شد
4) نوشته مي شود  

 

  نکته 157
طرز مجهول كردن فعل معلوم :
بن ماضي + ه + صيغه اي از خانواده ي ” شدن“ كه عينا شبيه فعل مورد نظر باشد .

1- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام گزينه است؟

1) آموخت
2) مي آموخت
3) مي آموزد
4) بياموزد  

 

  2- كدام گزينه ماضي مجهول است ؟

1) خوانده باشد
2) خوانده مي شود
3) خوانده آمده است
4) خوانده بشود  

 

  نکته 158
اگر بخواهيم جمله اي را كه داراي فعل معلوم است به صورت مجهول درآوريم ابتدا فعل را متناسب با مفعول ، مجهول مي كنيم و آنگاه نهاد يا فاعل را حذف مي نماييم .

1- مجهول جمله ي ” دبير ورزش آنها را به تماشاي مسابقه خواهد آورد “ كدام است ؟

1) آورده خواهند شد
2) آورده شدند
3) آورده مي شوند
4) آورده خواهد شد  

 

  2- مجهول جمله ي ” رضا آن كتاب را از روي ميز بر مي دارد “ كدام است ؟ آن كتاب ازروي ميز...........

1) برداشته شد
2) برداشته مي شود
3) برداشته مي شد
4) برداشته شده است  

 

  نکته 159
فعل مجهول فقط از فعل هاي گذرا به مفعول ساخته مي شود و فعل هاي ناگذر مجهول نمي شوند .

1- كدام يك از فعل هاي زير مجهول نمي شود ؟

1) دوخت
2) مي ديد
3) آموخت
4) مي آمد  

 

  2- صورت مجهول فعل ” افتاد“ در كدام گزينه آمده است ؟

1) افتاده شد
2) افتاده مي شد
3) انداخته شد  

 

  نکته 160
فعل معين (=كمكي ) فعلي است كه براي صرف فعل اصلي به كار مي رود .

1- در كدام گزينه فعل معين به كار رفته است ؟

1) آرزو دارم كه همه با اسلام راستين آشنا شوند
2) خلق و خوي ناپسند را رها كنيد
3) دارم از پيش دوست مي آيم
4) هر چه نپايد دلبستگي را نشايد  

 

  2- در كدام گزينه ” فعل معين “ هست ؟

1) تا باز كه او را بكشد آن كه تو را كشت
2) تا كس نكند رنجه به دركوفتنت مشت
3) چون تيغ به دست آري مردم نتوان كشت
4) حيران شدوبگرفت به دندان سر انگشت  

 

  نکته 161
چنانچه يكي از افعال خانواده ي ” شايستن ، بايستن ، توانستن و يارستن “ با مصدر مرخّم يا مصدر كامل بيايند وجه مصدري را مي سازند در متون گذشته به اين افعال ” شبه معين “ مي گفتند

1- در كدام گزينه فعل كمكي ” وجه مصدري “ را ساخته است ؟

1) پايداري و استقامت ميخ /شايد ار عبرت بشر گردد
2) سپهر آيينه ي عدل است شايد /كه هر چه از توبيند وانمايد
3) صد ملك دل به نيم نظر مي توان خريد /خوبان در اين معامله تقصير مي كنند
4) گربه اقليم عشق روي آري /همه آفاق گلستان بيني  

 

  2- همه ي فعل هاي ماضي به جز ماضي ..... فعل معين يا كمكي دارند ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) مستمر
4) نقلي

نکته 162
چنانچه ماضي ساده قطعي بودن عملي را در زمان حال يا آينده نزديك نشان دهد به آن مضارع يا مستقبل محقّق الوقوع مي گويند .

1- با توجه به عبارت :” اگر شفاعت تو رد كند قضا كار خود بكرد و هيچ در مان نيست “ زمان فعل جمله ي ” قضا كار خود بكرد “ چيست ؟
1) ماضي بعيد
2) مضارع التزامي
3) ماضي ساده
4)مستقبل محقّق الوقوع

2- در كدام گزينه مستقبل محقّق الوقوع وجود دارد ؟
1) باران مي باريد اما افق داشت روشن مي شد
2) نه اين طور نميشه بلند ميشي و واميستي
3) تفنگ را بنداز رو زمين ،تكون بخوري مردي
4) اين اسكناس را مي گيري و زود مي روي

نکته 163
فعل هايي مثل :” كُناد ، دهاد ، مريزاد و ....“ كه در كتاب درسي شما آمده اند فعل دعايي به حساب مي آيند .

1- كدام فعل دعايي نيست ؟
1) زشت باديد
2) خدايتان بميراناد
3) پدرشان را مزد دهاد
4) آنان را ايستانيد

2- در كدام گزينه فعل دعايي وجود دارد ؟
1) مردي را ديد به انواع فسق و فجور موجود چنان كه انگشت نماي شده بود
2) آن كس شيخ را گفت : خدايت در بهشت كناد
3) در نيشابور به محله اي فرو مي شد جمع متصوفه بيش از صدوپنجاه كس بازو به هم
4) شيخ نعره اي بزد وگفت :راست باز وپاك باز و امير باش

نکته 164
اگر حـذف فعل بـه دليل تـكرار و بـراي پـرهيز از تكرار صورت گيرد آن را ” حذف به قرينه ي لفظي “
مي گويند اما اگر شنونده يا خواننده از سياق سخن به بخش حذف شده پي ببرد ” حذف به قرينه معنوي “ است .

1- در بيت زير چند فعل به قرينه ي معنوي حذف شده است ؟
” چرخ ار چه رفيع خاك پايت
عقل ار چه بزرگ طفل راهت “
1) سه فعل
2) دو فعل
3) چهار فعل
4) يك فعل

2- فعل كمكي در كدام گزينه به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟
1) به نام او كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح
2) فصلي خواهم نبشت و پس به سر قصه شد
3) تو مو بيني و مجنون پيچش مو
4) به خدا كه گر بميرم كه دل از تو برنگيرم

نکته 165
زماني مي توان فعل را حذف كرد كه مشابه قسمت حذف شده در فعل جمله مجاور ديده شود در غير اين صورت حذف نادرست است .

1- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟
1) آل بويه بغداد را فتح كرده و خليفه را بركنار و پسرش را به جاي او گماردند
2) كليات لايحه بودجه در جلسه ي امروز مجلس مطرح و بررسي شد
3) گزارشات رسيده را بررسي و يادداشت كردم
4) همه ي نامه ها در جلسه ي شوراي دبيران مطرح و به تصويب رسيد

2- در كدام گزينه حذف به صورت نادرست انجام شده است ؟
1) آن ها حركت كردند و مانيز به دنبالشان
2) هواپيما فرود و مسافران را پياده كرد
3) صبح زود رسيديم و آنها زودتر
4) شهرميان دشت گسترده بود پر از دار و درخت

نکته 166
حذف نهاد جدا :
نهاد جمله هاي هم پايه و ناهم پايه ي اول شخص و دوم شخص را هميشه مي توان به قرينه ي نهاد پيوسته حذف كرد مگر آن كه وابسته يا بدل همراه باشد يا تاكيدي در كار باشد .

1- حذف نهاد جدا ، در عبارت :” ما دانش آموزان كلاس سوم دبيرستان ، تقاضا مي كنيم كتاب هاي تازه اي براي كتابخانه تهيه كنيد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با بدل
2) عدم مطابقت با نهاد اجباري
3) همراه بودن با مضاف اليه
4) عدم مطابقت با قاعده ي واجي

2- حذف نهاد جدا در عبارت :” استاد فيزيك ، دانشگاه تهران در همايش بين المللي سخن راني كرد “ به چه دليل ممكن نيست ؟
1) همراه بودن با صفت
2) همراه بودن با مضاف اليه
3) همراه بودن با بدل
4) مطابقت نداشتن نهاد با فعل  

نكته ها:
فعلهاي اسنادي و گروههاي اسمي

 

  نکته 167
درفعل هاي اسنادي بايد به معني و مفهوم افعال دقت داشته باشيم .

1- در مصراع: ” جانم ملول گشت ز فرعون و ظلم او “ چه نوع فعل ماضي است ؟

1) استمراري
2) التزامي
3) ساده
4) نقلي  

 

  2- ” نيست “ در كدام گزينه فعل اسنادي نيست ؟

1) كار تباه كردي و گفتي تباه نيست
2) ميدان همت جهان خوابگاه نيست
3) يغماگراست چون تو كسي پادشاه نيست
4) يك مرد رزمجوي تورا درسپاه نيست  

 

  نکته 168
درفعل هاي ساده بن مضارع يك تكواژ است

1- كدام فعل مركب نيست؟

1) دوست داشت
2) ايمان آورد
3) غذا خورد
4) حل كرد  

+ نویسنده در چهارشنبه نوزدهم فروردین 1388 |

نكته ها:
حذف ، قيد تاكيد ، تطابق موصوف وصفت ، علامات جمع و...

  نکته 1
زماني مي توان فعل يا بخشي از جمله را حذف كرد كه مشابه قسمت حذف شده در جمله ي مجاور ديده شود در غير اينصورت حذف نادرست است .

1- از لحاظ نگارش كدام يك از جمله هاي زير غلط است ؟

1) پدرم لباسش را پوشيده و به اداره رفت
2) سيل جاري شد و همه جا را فراگرفت
3) محمد شام خورده و خوابيده است
4) صياد تفنگ را برداشته و به طرف آهو ر فت  

  2- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟

1) آل بويه بغداد را فتح كرده و خليفه را بركنار و پرسش را به جاي او برگماردند
2) كليات لايحه ي بودجه در جلسه ي امروز مجلس مطرح و تصويب شد
3) گزارشات رسيده را بررسي و مطالب مهم را يادداشت كردم
4) همه نامه ها در جلسه ي شورا ي دبيران مطرح و به تصويب رسيد .  

  نکته 2
فعل ” برخوردار بودن “ زماني به كار مي رود كه جمله مفهوم مثبت و مفيد داشته باشد .

1- از لحاظ نگارش همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ....درست است .

1) آتش توپخانه از شدت بيشتري برخوردار بود
2) اين خانه از چشم انداز زيبايي برخوردار است
3) اين نويسنده از شهرت جهاني برخوردار است
4) پدرم از سلامت روحي وجسمي برخوردار است  

  2- كدام جمله از نظر نگارشي غلط است ؟

1) كودكي به تالاسمي مبتلاشده بود و از كم خوني قابل توجهي برخوردار بود
2) اين گوينده از صداي گيرايي برخوردار است
3) اين منطقه از هواي معتدلي برخوردار است
4) دوستم از خلق و خوي پسنديده اي برخوردار است  

  نکته 3
قيد هاي تاكيد نظير ” بي شك ، قطعا ، بي ترديد ، بي گمان ، حقيقتا ، به درستي كه “ را در جمله اي به كار ببريم كه احتياج به تاكيد باشد در غير اين صورت نادرست است .

1- كدام عبارت به قيد تاكيد نياز ندارد ؟

1) بي شك قطره قطره باران و دانه دانه ي برف از ابرهاي آسمان فرو مي ريزند
2) بي شك آنان كه خوب مي نويسند كساني هستند كه خوب مطالعه كرده اند
3) قطعا حضور مشاور در مديريت شركت را تقويت مي كند
4) خانواده ها بدون ترديد در پرورش استعدادهاي فرزندان خود موثرند  

  2- كدام گزينه از نظر نگارشي درست تر است ؟

1) بايد سخني مي گفت
2) بايستي سخني بگويد
3) سخني بايد گفت
4) مي بايست سخني بگويد  

  نکته 4
در زبان فارسي بر خلاف زبان عربي مطابقت موصوف و صفت از جهت جنس و عدد جايز نيست .

1- كاربرد كدام تركيب وصفي امروز معمول نيست؟

1) منكر بي قياس
2) كارهاي عجايب
3) مردم بد كار
4) مردم بسياردان  

  2- كدام گزينه از نظر نگارشي بدون اشكال است ؟

1) خانم مديره
2) پرونده مختومه
3) مواد مكشوفه
4) مدينه ي منوره  

  نکته 5
به كار بردن علامت جمع عربي ( ات – ين – ون – جمع مكسر ) با كلمات فارسي نادرست است .

1- كدام گزينه به ويرايش نياز ندارد ؟

1) بازرسين گزارش ها را مطالعه كردند
2) با اين كه موفق مي دانست خود را ولي باز تلاش مي كرد
3) كتاب را من براي مطالعه از كتابخانه گرفتم
4) داوطلبان در آزمايش هاي علمي موفق شدند  

  2- به كار بردن كدام كلمه در نگارش فارسي نادرست است ؟

1) اتّفاقات
2) ارتباطات
3) تصادفات
4) فرمايشات  

  نکته 6
استفاده از آرايه ها ي علم بيان و هنرورزي هاي ادبي ، ارزش ادبي كلام را بيش تر مي كند .

1- ارزش ادبي كدام گزينه فروتر است ؟

1) هماي سعادت بر قله ي رفيع سعي و تكاپو آشيان گزيد
2) سعادت را بايد در قله ي رفيع سعي و تكاپو جستجو كرد
3) سعادتمند كسي است كه به دامن سعي و تكاپو چنگ زند
4) آدمي تنها با سعي و تكاپو سعادتمند مي شود  

  2- ارزش ادبي كدام گزينه بالاتر است ؟

1) او پرده ي وهم را مي درد تا حقيقت را چون آفتاب بنگرد
2) او پرده ي وهم را مي درد تا آفتاب حقيقت را ببيند
3) او پرده ي وهم را مي درد تا حقيقت را در تابناكي مانند آفتاب ببيند
4) او وهم را چون پرده اي مي درد تا حقيقت را مانند آفتاب بنگرد  

  نکته 7
براي چهار ضمير مبهم ( هريك – هيچ يك – هركدام – هيچ كدام ) فعل مفرد و جمع هر دو جايز است ولي چنانچه با حرف اضافه ي ” از “ همراه باشند فقط فعل مفرد مي پذيرند ضمنا در جملات مركب اگر در آغاز جمله ي اول حرف ربط بيايد در آغاز جمله ي دوم نبايد از حرف ربط استفاده كرد

1- از لحاظ نگارش همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ......درست است .

1) هر كدام از ميهمانان كه وارد شد در جايش نشست
2) هر كدام وارد شدند و در جايشان نشستند
3) هر يك از ميهمانان كه وارد شدند در جايشان نشستند
4) هر يك وارد شد و در جايش نشست  

  2- كدام گزينه از نظر نگارشي درست است ؟

1) اگر چه بارها گفته ام ولي باز هم مي گويم
2) با آن كه گنهكاريم به تو روي مي آوريم
3) با اين كه زيان تنبلي را مي دانست اما چندان نكوشيد
4) هرچند كه صحبت كرده ايم ليكن باز هم صحبت مي كنيم

نکته 8
پس از برش زنجيره ي گفتار و تعيين واحدهاي زنجيري ، تعدادي واحدهاي آوايي باقي مي ماند كه در هيچ يك از جايگاه هاي زنجيره ي گفتار قرار نمي گيرند چون اين واحدها جايگاه مشخصي ندارند و به آن ها واحدهاي ”زَبَر زنجيري “ مي گويند .

1- كدام گزينه به ويژگي هاي زبر زنجيري ارتباط ندارد؟
1) اين ويژگي ها را با الفباي خط نمي توان نشان داد
2) اين ويژگي ها به چشم نمي آيند
3) اين ويژگي ها را نمي توان از ظاهر ديد
4) اين ويژگي ها را مي توان از هم جدا كرد

2- به واحدهاي زباني كه زنجيري به دنبال هم مي آيند چه مي گويند ؟
1) واحدهاي زنجيري گفتار
2) زنجيره ي گفتار
3) واحدهاي زنجيري زبان
4) واحدهاي زبرزنجيري

نکته 9
مهم ترين واحد هاي زَبَر زنجيري عبارتند از :
1- آهنگ 2- تكيه 3- درنگ

1- واحد زبر زنجيري كه در آن هجا با شدت و فشار بيش تري بيان شود چه نام دارد ؟
1) آهنگ
2) درنگ
3) تكيه
4) زير و بمي

2- هيچ گزينه اي به جز گزينه ي ....درباره ي تكيه درست نيست .
1) هر واژه اي داراي دو تكيه است
2) هر واژه حداقل يك تكيه مي گيرد
3) هيچ واژه اي بيش از يك تكيه نمي گيرد
4) تعداد تكيه ها به نوع واژه ها بستگي دارد

نکته 10
آهنگ يكي از واحدهاي زبرزنجيري گفتار است كه به نحوه ي تلفظ جمله ها مربوط مي شود .

1- توصيف زير مربوط به كدام نوع آهنگ است ؟ ” آهنگ صدا در آغاز گفتار از پايين شروع مي شود و كم كم بالا مي رود و ديگر فرود نمي آيد“
1) افتان
2) متوسط
3) خيزان
4)طنين

2- آهنگ سه جمله ي :” معلم به كلاس آمد . معلم به كلاس آمد ؟ - چه وقت معلم به كلاس آمد ؟“ به ترتيب كدام است ؟
1) خيزان – افتان – افتان
2) افتان – خيزان – افتان
3) خيزان – افتان – خيزان
4) افتان – افتان – خيزان

نکته 11
بر جستگي هاي خاصي كه به يك هجا داده مي شود تكيه نام دارد .

1- همه ي گزينه ها مورد تكيه درست است به جزگزينه ي
1) تكيه مي تواند مميز معنا باشد
2) هر واژه يك تكيه دارد
3) هر واژه نمي تواند داراي دو تكيه باشد
4) كلمه ي ”گويا“ فقط هجاي اول مي تواند يك تكيه داشته باشد

2- در كدام گزينه جاي ” تكيه “ درست آمده است ؟
1) نرو = تكيه در هجاي اول
2) مي روم = تكيه در هجاي آخر
3) پروردگار = تكيه در هجاي آخر
4) شنيدم = تكيه در هجاي آخر

نکته 12
تكيه ي واژه هايي كه اسم يا صفت هستند بر هجاي پاياني واقع مي شود .

1- محل تكيه در ” دانش نامه نويسي “ در چندمين هجاست ؟
1) هفتم
2) ششم
3) اول
4) دوم

2- محل تكيه در كلمه هاي ” پروردگار – نشست و برخاست – درختان “ كدام هجاست ؟
1) پاياني – پاياني – آغازي
2) آغازي –آغازي – آغازي
3) پاياني – آغازي – پاياني
4) پاياني – پاياني – پاياني  

نكته ها:
مضارع اخباري ، ماضي ساده ، نهاد ، واج ها و...

 

  نکته 13
در مضارع اخباري هجاي آغازي يعني پيشوند ” مي “ تكيه مي گيرد .

1- كدام هجاي كلمه هاي ” مي گويم – نمي گويم “ به ترتيب تكيه دار است ؟

1) آغازي – آغازي
2) آغازي – پاياني
3) پاياني – پاياني
4) پاياني – ماقبل آخر  

 

  2- در كدام گزينه جاي تكيه درست آمده است ؟

1) نرفت = آغازي
2) نگفتم = پاياني
3) مي رود = پاياني
4) نشستم = آغازي  

 

  نکته 14
در ماضي ساده ( جز سوم شخص مفرد ) هجاي قبل از آخر تكيه دار است و در سوم شخص مفرد هجاي پاياني ِ بن ماضي و در فعل هاي منفي همان نشانه نفي يعني ” ن“ تكيه مي گيرند .

1- كدام هجاي كلمه هاي ” فرستنده – آبادان – نمي دانستند – فرستاد “ به ترتيب تكيه دار است؟

1) پاياني – پاياني –آغازي – پاياني
2) آغازي – پاياني – آغازي – پاياني
3) پاياني – آغازي – پاياني –آغازي
4) قبل از آخر – پاياني – آغازي – پاياني  

 

  2- كدام هجا در فعل هاي ” شكست – آوردم – نرفتند – مي گويند “ به ترتيب داراي تكيه است؟

1) آغازي – قبل از آخر- پاياني – پاياني
2) پاياني –پاياني – قبل از آخر- آغازي
3) پاياني – قبل از آخر – آغازي – آغازي
4) آغازي – آغازي – قبل از آخر – پاياني  

 

  نکته 15
يكي از واحد هاي زَبَر زنجيري گفتار ” درنگ يا مكث “ است .

1- اگر عبارت ( عفو لازم نيست اعدامش كنيد ) طوري باشد كه دو مفهوم از آن برداشت شود از كدام يك از واحد هاي زبر زنجيري استفاده كرده ايم ؟

1) آهنگ
2) تكيه
3) درنگ
4) امتداد  

 

  2- كدام گزينه در مورد درنگ نادرست است ؟

1) درنگ بر دو قسم است ميان واژه اي و پايان واژه اي
2) در زبان فارسي مكث همواره با تكيه همراه است
3) مكث يا درنگ به دنبال واژه اي مي آيد كه تكيه دار است
4) درنگ پايان واژه اي مربوط به زماني است كه عدم رعايت آن سبب ابهام مي شود  

 

  نکته 16
به شكل درست همزه /ء / در كلمات دقت داشته باشيم .

1- در كدام گزينه شكل درست و جاي صحيح خود را دارد ؟

1) مُـ |ء| ثّر = مؤثّر
2) مـ|ء| خذ = مئاخذ
3) مُـ|ء| انست = مئانست
4) ء|ء|تلاف =أتلاف  

 

  2- شكل همزه در كدام گزينه نادرست است ؟

1) لئامت
2) منشأ
3) رؤ يا
4) مرؤس  

 

  نکته 17
از ميان همه اجزا ي جمله ، نهاد جدا و نهادِ پيوسته در شخص و شمار با هم مطابقت مي كنند يعني با فعل مفرد ، نهاد مفرد مي آيد و با فعل جمع نهاد جمع .

1- در كدام جمله فعل و نهاد با هم مطابقت ندارند ؟

1) از پليدي ، نامسلماني اين ها بايد كشيد
2) اين چيز ها را جندان قيمتي نيست
3) شيخ با كسي خلقي بكردند
4) فلان كس در هوا مي پرد  

 

  2- تمام گزينه ها به جز گزينه ي ......از نظر مطابقت با فعل درست است ؟

1) من با برادرم به مدرسه مي رويم
2) بعضي از سنگها قيمتي است
3) تا مردم زنده باشد او را از قوت چاره نيست
4) مجلس قوانين تازه اي تصويب نمود  

 

  نکته 18
تنها با جمع بستن نهاد ، فعل آن نيز جمع بسته مي شود ضمنا در اسم جمع ” مردم “ فعل به صورت جمع به كار مي رود ولي در كلمه ” ملت “ مي تواند هم بصورت مفرد و هم بصورت جمع بيايد .

1- كدام گزينه نادرست است ؟

1) در زمان قديم مرد تنگدستي در سرزمين هاي دور با وضع پريشاني زندگي مي كرد .
2) در زمان قديم مرد تنگدستي در سرزمين هاي دور زندگي مي كرد
3) در زمان قديم مردان تنگ دستي در سرزمين هاي دور با اوضاع پريشاني زندگي مي كرد
4) در زمان قديم مردان تنگ دستي در سرزمين هاي دور زندگي مي كردند  

 

  2- كدام گزينه نادرست است ؟

1) هر يك از شاعران ايران مثل ستاره اي در آسمان ادب فارسي مي درخشند
2) پيامبر (صلي الله عليه وآله) فرمودند
3) مردم ايران مقاومت خوبي در جنگ از خودنشان داد
4) ملت در مقابل استكبار مي ايستند  

 

  نکته 19
چنانچه حذف به دليل تكرار يا پرهيز از تكرار صورت گيرد آن را ” حذف به قرينه ي لفظي “ مي گويند .

1- در عبارت زير چند فعل به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟ ” تلميذ بي ارادت عاشق بي زر است و رونده ي بي معرفت مرغ بي پر و عالم بي عمل درخت بي بر و زاهد بي علم خانه ي بي در “

1) دو فعل
2) سه فعل
3) چهار فعل
4) يك فعل  

 

  2- بيت زير چند جمله است و فعل ها به چه قرينه اي حذف شده اند ؟ “ تو مو بيني و مجنون پيچش مو تو ابرو او اشارت هاي ابرو “

1) چهار جمله – لفظي
2) چهار جمله – معنوي
3) سه جمله – لفظي
4) سه جمله – معنوي

نکته 20
اگر خواننده يا شنونده از سياق سخن به بخش حذف شده پي ببرد ” حذف به قرينه ي معنوي “ است .

1- عبارت :” به نام او كه نام او راحت روح است و پيغام او مفتاح فتوح “ چند جمله است ؟
1) دو جمله
2) يك جمله
3) سه جمله
4) چهار جمله

2- در كدام گزينه حذف فعل نخستين جمله نادرست است ؟
1) من او را دعوت و با او سخن گفتم
2) او كتاب ها راتسليم و رسيد آن را دريافت كرد
3) آيا كتاب را خوانده و مطالب آن را ياد گرفته ايد
4) او خداشناس و پرهيز گار است

نکته 21
وقتي جزء ديگري به كلمه اي افزوده مي شود براي تلفظ آسان ِ واژه ي جديد واجي ميان دو جزء ظاهر مي شود كه به آن ” واج ميانجي “ مي گويند .

1- در كدام يك از واژ ه هاي زير واج ميانجي بكار رفته است ؟
1) بزرگي
2) دوستان
3) تشنگي
4) ارجمندي

2- اركان تشكيل دهنده ي ” سبزيجات ، هفتگي “ در كدام گزينه درست است ؟
1) سبزي + ج + ات - هفته + گ + ي
2) سبز+ ي + جات - هفته + ي
3) سبزي + ج +ات - هفت + ه + گي
4) سبز + ي + جات - هفته + گ + ي

نکته 22
مقاله ها از نظر شيوه ي نوشتن به سه گونه تقسيم مي شوند .

1- مقاله ها از نظر شيوه نوشتن به سه گونه تقسيم مي شوند ، نام اين گونه ها در كدام گزينه آمده است ؟
1) علمي – ادبي – ديني
2) تشريحي –تحليلي-تحقيقي
3) هنري – ساده – فني
4) سياسي – اجتماعي-انتقادي

2- متن زير از نظر شيوه ي نگارشي جزو كدام نوع است ؟ ” اگر بخواهيم جامعه اي بهتر بسازيم مي توانيم از افكار و اعمال گذشتگان خود الهام گيريم ،روزگاري ايرانيان يا لااقل عده اي در اين سرزمين معتقد بودند كه : دانش و آزادگي و دين و مروت /اين همه را بنده ي درم تنوان كرد “
1) تشريحي
2) تحقيقي
3) تحليلي
4) علمي

نکته 23
كلماتي كه با ” ان “ همراه اند گاه بر مفهوم جمع دلالت نمي كنند .

1- كداميك از كلمات زير بر مفهوم جمع دلالت مي كند ؟
1) گيلان
2) بامدادان
3) دوستان
4) گريان

2- كدام يك از كلمات زير با هر دو علامت جمع ، جمع بسته مي شوند ؟
1) چشمه
2) زمين
3) جوان
4) صورت

نکته 24
نشانه ي چمع ” ها“ در زبان فارسي امروز از ” ان “ بسيار فعال تر است .

1- در كدام گزينه ”ان “ نشانه ي جمع است ؟
1) گرگان
2) كوهان
3) بهاران
4) پارسايان

2- جمع كدام يك از كلمات زير اشتباه است ؟
1) آسمان ها
2) آدمان
3) سواران
4) ايرانيان  

نكته ها:
صفت فاعلي ، گزاره ، فعل گذرا و ناگذرا ، فعل معين و...

 

  نکته 25
بين دو مصوت صامت ( ي) قرار مي گيرد كه به آن ” ياي ميانجي “ مي گويند ضمنا واج هاي ميانجي براي تلفظ آسان تر واژه مي آيند .

1- در كدام گزينه صامت ميانجي وجود ندارد ؟

1) چاره گري
2) گرسنگي
3) بخشندگي
4) نويسندگان  

 

  2- نوع صامت هاي ميانجي كلمات ” دانايان – پختگي – ترشيجات – بچگانه “ در كدام گزينه آمده است ؟

1) يـ ، گـ ، ج ، گـ
2) ا ، گـ ، يـ ، گـ
3) يـ ، ه ، ج ، ه
4) ا ، ه ، ج ، گـ  

 

  نکته 26
كلماتي كه با ”ان “ همراه اند گاه مفهوم صفت فاعلي و گاهي مفهوم نسبت را مي رسانند .

1- ” ان “ در كدام گزينه نشانه ي صفت فاعلي است؟

1) قبادان
2) بابكان
3) اشكان
4) لرزان  

 

  2- پسوند ” ان “ در كدام گزينه نشانه ي صفت فاعلي نيست ؟

1) جانان
2) خندان
3) سوزان
4) گريان  

 

  نکته 27
گروه فعلي مهم ترين عضو گزاره است و دست كم از يك فعل و شناسه درست مي شود .

1- در كدام كلمه بن فعل به كار نرفته است ؟

1) كردن
2) گرديدن
3) گشتن
4) گردن  

 

  2- ” ي“ در پايان كدام گزينه فعل نيست ؟

1) تو چنين خانه كن و دل شكن اي باد خزان / گر خود انصاف كني مستحق نفريني
2) هر شب از حسرت ماهي من و يك دامن اشك / تو هم اي دامن مهتاب پر از پرويني
3) همه در چشمه ي مهتاب غم از دل شويند /امشب اي مه تو هم از طالع من غمگيني
4) ني محزون مگر از تربت فرهاد دميد / كه كند شكوه ز هجران لب شيريني  

 

  نکته 28
شخص ويژگي هاي گروه زمان فعلي عبارتند از:
گذر
وجه معلوم و مجهول

1- در عبارت : ” گفت : گفته ام را پيش از اينكه به تو گفته باشم به او گفته بودم “ كدام يك از افعالِ ماضي نيست ؟

1) نقلي
2) ساده
3) التزامي
4) بعيد  

 

  2- با توجه به بيت زير كدام گزينه غلط است ؟
” زنهار مزن دست به دامان گروهي كز حق ببريدند و به باطل گرويدند “

1) ببريدند =فعل ماضي
2) مزن = فعل نهي
3) زنهار= فعل امر
4)گرويدند = گذرا به متمم  

 

  نکته 29
فعل ماضي بيانگر انجام كاري است در زمان گذشته و انواع فعل ماضي عبارتند از :
1- ماضي ساده 2- ماضي استمراري 3- ماضي نقلي 4- ماضي بعيد 5- ماضي التزامي 6-ماضي مستمر

1- در دو بيت زير كدام فعل نيست ؟ ” بر در كعبه سائلي ديدم كه همي گفت و مي گرستي خوش “مي نگويم كه طاعتم بپذير قلم عفو بر گناهم كش “

1) ماضي استمراري
2) ماضي ساده
3) مضارع اخباري
4) مضارع التزامي  

 

  2- در بيت زير كدام يك از افعال به كار نرفته است ؟
” گفته آمد كه به دلجويي ما مي آيي دل ندارم كه به دلجوش نيازي باشد“

1) ماضي التزامي
2) ماضي مجهول
3) مضارع اخباري
4) مضارع التزامي  

 

  نکته 30
فعل مضارع بيان كننده ي انجام كاري است در زمان حال يا آينده ي نزديك ، انواع فعل مضارع عبارتند از :
1- مضارع اخباري2- مضارع التزامي 3- مضارع مستمر

1- در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي ..... فعل مضارع آمده است ؟

1) بسوزند چوب درختان بي بر
2) نه هرگز بر انديشم از پادشا
3) حديث روضه نگويم گل بهشت نبويم
4) نشسته ام در انتظار اين غبار بي سوار  

 

  2- واژه ي ” شدي “ در بيت زير چه نوع فعلي است ؟
” شنيدستي كه در روزگار قديم شدي سنگ در دست ابدال سيم “

1) ماضي ساده
2) ماضي استمراري
3) مضارع اخباري
4) ماضي مستمر  

 

  نکته 31
فعل ممكن است ناگذرا ، گذرا و يا دو وجهي باشد .

1- در فعل هاي ” آورد – رفت –برداشت – نشست “ فعل ناگذرا و گذرا به ترتيب در كدام گزينه آمده است ؟

1) ناگذرا – ناگذرا – گذرا – ناگذرا
2) گذرا – گذرا – ناگذرا – ناگذرا
3) گذرا – ناگذرا – گذرا – ناگذرا
4) گذرا – گذرا – گذرا – گذرا  

 

  2- در كدام گزينه فعل دو وجهي آمده است ؟

1) ريخت
2) ديد
3) افتاد
4) انداخت

نکته 32
زماني مي توانيم فعل يك جمله را معلوم بدانيم كه كننده ي آن فعل به عنوان نهاد در آن جمله مطرح باشد و اگر فاعل مشخص و معلوم نباشد و ما فعل را به مفعول نسبت دهيم فعل مجهول خواهد بود .

1- ماضي مستمر مجهول از فعل جمله ي ” .......وي را سپاس و طاعت حق تعالي برانگيزد “ كدام است؟
1) برانگيخته شد
2) برانگيخته شود
3) دارد برانگيخته مي شود
4) داشت برانگيخته مي شد

2- ” آموخته مي شود “ مجهول كدام فعل مي تواند باشد ؟
1) آموخت
2) بياموزد
3) مي آموخت
4) مي آموزد

نکته 33
فعل ساده فعلي است كه بن مضارع آن يك تكواژ است . اگر به آغاز فعل ساده ” وند “ بيايد فعل مورد نظر پيشوندي است و اگر به فعل ساده يا پيشوندي يك يا چند تكواژ آزاد اضافه شود فعل مركب خواهد شد .

1- كدام فعل ساده است ؟
1) طعنه مي زند
2) نق مي زند
3) چانه مي زند
4) تنه مي زند

2- در كدام گزينه فعل مركب نيست ؟
1) كو به تائيد نظر حل معما مي كرد
2) تا به تحقيق مرا منزل و ره ننمايي
3) سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد
4)طي اين مرحله بي همرهي خضر مكن

نکته 34
فعل اسنادي برنسبت دادن صفت يا حالت يا اسمي به كسي يا چيزي به كار مي رود فعل اسنادي از ” استن – بودن – شدن – گشتن و گرديدن “ ساخته مي شود .

1- در كدام گزينه فعل اسنادي هست ؟
1) به پيش جهان آفرين شد نخست
2) چو پيش پدر شد سياووش پاك
3) سوي لشگر آفريدون شدند
4) هنر ار خوار شد جادوي ارجمند

2- در هيچ گزينه اي به جز گزينه ي .....فعل اسنادي نيامده است ؟
1) بگفت اين دل تواند كرد دل نيست
2) مر زبان را مشتري جز گوش نيست
3) بگفتا جان فروشي در ادب نيست
4) بگفت از عشق بازان اين عجب نيست

نکته 35
افعال معين يا كمكي ، افعالي هستند كه در صرف زمان ها ي افعال ديگر به كار مي روند به عبارت ديگر در ساختمان فعل هاي ديگر به كار مي روند و به آن ها كمك مي كنند تا در زمان هاي مختلف صرف بشوند .

1- فعل معين در كدام گزينه به قرينه ي لفظي حذف شده است ؟
1) به نام او كه فرمان ها روان از نام او
2) چرخ ار چه رفيع خاك پايت
3) عقل ار چه بزرگ طفل راهت
4) فصلي خواهم نبشت و سپس به سر قصه شد

2- در كدام گزينه فعل معين يا كمكي وجود دارد؟
1) آرزو دارم كه همه با اسلام راستين آشنا شوند
2) خلق و خوي ناپسند را رها كنيد
3) دارم از پيش دوست مي آيم
4) هر چه نپايد دلبستگي را نشايد

نکته 36
شيوه گذرا كردن فعل ناگذرا به صورت زير است :
بن مضارع + تكواژ ” ان “ + د / يد

1- شيوه ي گذرا كردن كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) جهيدن
2) چكيدن
3) نشستن
4) جوشيدن

2- همه ي گزينه هاي زير بر خلاف قاعده گذرا مي شوند به جز گزينه ي ......
1) آمدن
2) افتادن
3) رفتن
4) ترسيدن  

نكته ها:
صفت تعجبي ، شاخص ، مضاف اليه و مباحث مربوط به انواع حماسه و حماسه سرايي ...

 

  نکته 49
چه !
صفت تعجبي = + اسم
عجب !

1- در كدام گزينه ” چه “ صفت تعجبي نيست ؟

1) چه فرهادها مرده در كوه ها !
2) چه حلاج ها رفته بر دارها !
3) چه گل هاي رنگين به جوبارها !
4) چه دارد جهان جز دل و مهر يار ؟  

 

  2- با توجه به بيت زير ”چه “ از نظر دستوري چيست ؟
” ديدي دلا كه آخرِ پيري ّ و زهد و علم با من چه كرد ديده ي معشوقه باز من“

1) صفت تعجبي
2) ضمير تعجبي
3) صفت پرسشي
4) ضمير پرسشي  

 

  نکته 50
شاخص : عناوين يا القابي هستند كه بدون هيچ نشانه يا نقش نمايي پيش از اسم مي آيند ، شاخص ها هميشه بي فاصله در كنار هسته مي آيند و خود اسم يا صفت هستند و در جاي ديگر مي توانند هسته ي گروه اسمي قرار گيرند .

1- در كدام گزينه ” شاخص “ وجود دارد ؟

1) ايشان استاد ادبيات بودند
2) حسن ، عموي جواد است
3) دايي جواد را بهتر از هر كس ديگري مي شناسم
4) غلام برادر من است  

 

  2- در كدام گزينه ” شاخص “ نيست ؟

1) استاد شهريار از برجسته ترين شاعران غزل سراي معاصر است
2) دكتر سيد جعفر شهيدي با ذوق و دقت علمي بسيار و به پيرئي از نثر آهنگين مهج البلاغه ، اين كتاب را ترجمه كرده است
3) علامه ي بزرگ استاد علي اكبر دهخدا لغت نامه را تدوين كرده است
4) سر لشگر عموي احمد است  

 

  نکته 51
” ي نكره “ از وابسته هاي پسين اسم است كه به دنبال اسم عام مي آيد ضمنا حرف ” ي “ هميشه نشانه ي اسم نكره نيست و مي تواند مفاهيم مختلفي داشته باشد .

1- در مصراع : ” بيدلي در همه احوال خدا با او بود “ چه نوع ( ي ) بكار رفته است ؟

1) ضمير
2) مصدري
3) نسبي
4) نكره  

 

  2- نوع ” ي “ در عبارت :” نگه كنيد كه قانعي و طامعي به مردم چه رساند !“ چيست ؟

1)نسبت
2) نكره
3) مصدري
4) لياقت  

 

  نکته 52
مضاف اليه از وابسته هاي پسين اسم است كه كلمه ي قبل از آن يعني مضاف هسته ي گروه اسمي است .

1- در مصراع : ” آن پيك نامور كه رسيد از ديار دوست “ ، ” ديار دوست “ چه نوع تركيبي است

1) تركيب وصفي
2) تركيب اضافي
3) اسم مركب
4) صفت مركب  

 

  2- ” حيوان “ در بيت زير چه نقشي دارد ؟
” سعدي ! حيوان را كه سر از خواب گران شد در بند نسيم خوش اسحار نباشد “

1)متمم
2) نهاد
3) مفعول
4) مضاف اليه  

 

  نکته 53
چنانچه بين مضاف و مضاف اليه رابطه ي همانندي برقرار باشد به آن اضافه ي تشبيهي مي گويند و اگر مضاف يعني هسته گروه اسمي در غير معناي واقعي خود به كار رود يعني مضاف اليه ، مضاف را عاريه بگيرد به آن اضافه ي استعاري مي گويند .

1- نوع كدام تركيب با بقيه متفاوت است ؟

1) پاي طبيعت
2) طوطي جان
3) گنج سعادت
4) كيمياي عشق  

 

  2- كدام گزينه اضافه ي استعاري است ؟

1) فراش باد صبا
2)چشم دل
3) دايه ي ابر بهاري
4) مهد زمين  

 

  نکته 54
در گروه اسمي هر گاه پس از اسم ، كسره بيايد چنانچه كلمه ي پس از كسره ، اسم ، ضمير و يا صفت شمارشي نباشد صفت بياني است كه از وابسته هاي پسين گروه اسمي به شمار مي آيد.

1- از تركيبات زير كدام تركيب وصفي و كدام اضافي است ؟ ” سخن دلنشين – كلام سعدي – شعر موزون – رنج مادر “

1) اضافي – وصفي – اضافي – وصفي
2) وصفي – اضافي – وصفي – اضافي
3) اضافي – اضافي – وصفي – وصفي
4) وصفي – وصفي – اضافي – اضافي  

 

  2- دركدام مصراع صفت بياني جانشين اسم نيست ؟

1) نبيند مدعي جز خويشتن را
2) اي سليم ، آب ز سرچشمه ببند
3) درشتي نگيرد خردمند پيش
4) چيزي نخريد و زر بينداخت  

 

  نکته 55
مضاف و موصوف كه هسته گروه اسمي هستند مي توانند در جمله نقش هاي متفاوتي داشته باشند .

1- با توجه به مفهوم بيت زير نقش كدام كلمه نادرست است ؟ ” مشكل خويش بر پير مغان بردم دوش كاو به تاييد نظر حل ّ معما مي كرد “

1) خويش = مضاف اليه
2) مشكل = مفعول
3) معما = مضاف اليه
4) معما = مفعول  

 

  2- كلمات :” جان و جوانان و پند “ در بيت زير به ترتيب چه نقشي دارند ؟
” نصيحت گوش كن جانا كه از جان دوست تر دارند
جوانان سعادتمند پند پير دانا را “

1) ندايي – نهادي – مفعولي
2) نهادي – نهادي – متممي
3) ندايي – نهادي – نهادي
4) نهادي – وصفي – متممي

نکته 56
مولوي : شاعر قرن هفتم
آثار :
منظوم و منثور

1- كدام كتاب ظاهرا ً با نام خدا آغاز نشده است اما روح نيايش و توجه به حق در تار و پود آن نهفته است ؟
1) شاهنامه ي فردوسي
2) ليلي و مجنون نظامي
3) مخزن الاسرار
4) مثنوي معنوي

2- كدام گزينه غلط است ؟
1) ديوان شمس در قالب مثنوي سروده شده است
2) مثنوي معنوي بيست وشش هزار بيت است
3) مولوي انسان آگاه را به ني و چنگ تشبيه مي كند
4) ” ني نامه “ به هجده بيت آغازين دفتر اول مثنوي معنوي گويند

نکته 57
انواع حماسه
1- طبيعي و ملّي
2- مصنوع و ساختگي

1- همه ي آثار زير به جز ......جزو منظومه هاي حماسي طبيعي و ملّي است .
1) انه ايد
2) رامايانا
3) گيل گمش
4) مهابهارات

2- كدام گزينه نمي تواند مكمل جمله ي زير باشد؟
” حماسه به شعري گفته مي شود كه .....“
1) حوادث خارق العاده در ان جريان داشته باشد
2) زمينه ي قهرماني داشته باشد
3) عاطفي و احساسي باشد
4) روايي و داستاني باشد

نکته 58
حماسه هاي طبيعي : شاهنامه ي فردوسي – گرشاسب نامه ي اسدي توسي – ايلياد و اديسه ي هومر – زامايانه و مهابهارات – گيل گمش

1- همه ي منظومه هاي زير ، به جز منظومه ي .... از آثار حماسي طبيعي و ملّي است .
1) اديسه = هومر
2) انه ايد = ويرژيل
3) شاهنامه = فردوسي
4) گرشاسب نامه =توسي

2- سرايندگان مجموعه هاي زير به جز .....به ابداع و آفرينش توجهي نداشته اند بلكه داستانهاي مدون كتبي يا شفاهي را باقدرت شاعرانه ي خويش نقل كرده اند.
1) ايلياد و اديسه
2) انه ايد
3) رامايانا و مابهارات
4) شاهنامه ي فردوسي

نکته 59
حماسه هاي مصنوع :
انه ايد – حمله ي حيدري – خاوران نامه ي ابن حسام خوسفي – ظفر نامه – شهنشاهنامه

1- كدام گزينه حماسه ي مصنوع نيست ؟
1) انه ايد سروده ي ويرژيل
2) خاوران نامه ابن حسام خوسفي
3) شهنشاهنامه ي ملك الشعراي صبا
4) ايلياد و اديسه ي هومر

2- ” در اين منظومه ها ، شاعر با داستان هاي مدون و معيني سر و كار ندارد بلكه داستان را خود ابداع مي كند و تخيل خود را در آن دخالت مي دهد“
1) مهابهارات
2) ظفر نامه ي حمدالله مستوفي
3) شاهنامه ي فردوسي
4) رامايانا

نکته 60
ويژگيهاي حماسه :
1- داستاني
2- قهرماني
3- ملّي
4- خرق عادت

1- كدام گزينه از زمينه هاي اصلي شعر حماسي نيست ؟
1) بيان واقعيت
2) خرق عادت
3) قهرماني
4) ملّي

2- در شاهنامه ي فردوسي وجود سيمرغ يا ديو سپيد به كدام يك از زمينه هاي حماسه مربوط است ؟
1) خرق عادت
2) داستاني
3) قهرماني
4) ملّي  

نكته ها:
جمله ساده ، گروه اسمي ، صفت اشاره ، صفت مبهم و...

 

  نکته 37
جمله ي ساده داراي يك فعل است اگر تنها اجزاي اصلي جمله ساده را در نظر بگيريم جمله ي ساده حداقل دو جزء و حداكثر چهار جزء دارد .

1- فعل كدام يك از مصدرها جمله ي دو جزئي مي سازد ؟

1) كاشتن
2) وزيدن
3) دوختن
4) چشيدن  

 

  2- بيت زير جمله ي چند جزئي است ؟
” همانگه يكايك ز درگاه شاه برآمد خروشيدن دادخواه “

1) چهار جزئي با مفعول و متمم
2) سه جزئي با متمم
3) چهار جزئي با مفعول و مسند
4) دو جزئي  

 

  نکته 38
اركان اصلي جمله ي دو جزئي عبارتند از :
نـــهاد + فعل نـاگـذر
گروه اسمي گروه فعلي ناگذر

1- با كدام فعل نمي توان جمله ي دو جزئي ، سه جزئي و چهار جزئي ساخت ؟

1) جنگيد
2) گرويد
3) گرفت
4) شكفت  

 

  2- كدام جمله دو جزئي است ؟

1) باغبان نهال را در باغ كاشت
2) خواهرم در المپياد شيمي خوب درخشيد
3) با دانايان درآميز
4) غزل مولانا لطيف و پرشور است  

 

  نکته 39
جمله هاي سه جزئي :

فعل اين جمله ها گذراست و در جايگاه گزاره علاوه بر فعل يك جزء لازم ديگر نيز مي آيد كه اين جزء مي تواند مفعول ، متمم ويا مسند باشد .

1- جملات سه جزئي چند نوع اند ؟

1) سه جزئي با مفعول
2) سه جزئي با متمم
3) سه جزئي با مسند
4) سه جزئي بي فعل  

 

  2- دركدام گزينه جمله سه جزئي نيامده است ؟

1) پرچم علم ودانش را برافرازيم
2) مردم دسته دسته به سپاه اسلام مي گرويدند
3) هيچ آزاد انديشي با حقيقت نمي جنگد
4) مرا خواند بايد جهان آفرين  

 

  نکته 40
ساده ترين راه يافتن مفعول ، مطرح كردن سوال زير است :
چه كسي را ؟
چه چيزي را ؟

1- كلمه ي قافيه در كدام گزينه نقش مفعول دارد؟

1)به يادخم ابروي گل رخان/بكش جام در بزم مي خوارها
2) به شادي و آسايش و خواب و خور /ندارند كاري دل افگارها
3) رود شاخ گل در بر نيلفر/برقصد به صد ناز گلنارها
4) نگارش دهد گلبن جويبار /در آيينه ي آب رخسارها  

 

  2- مفعول ها در بيت زير كدامند ؟
” آدمي را زبان فضيحه كند جوز بي مغز راسبكساري“

1) آدمي – سبكساري
2) زبان – سبكساري
3) جوز بي مغز – فضيحه
4) آدمي – جوز بي مغز  

 

  نکته 41
جمله هاي سه جزئي با مسند :
نـــهاد + مسـند + فعل اسنـادي گروه اسمي گروه اسمي گروه فعلي

1- كدام مصراع جمله ي سه جزئي با مسند است ؟

1) خشك آمد كشتگاه من
2) باغبان و رهگذاري نيست
3) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار
4) دل من گرفته زين جا  

 

  2- در كدام گزينه به جاي مسند ، متمم آمده است؟

1) چنگيز از ريختن خون بيگناهان سير نشد
2) كمال است در نفس انسان سخن
3) غالبا ً درسلوك با خلق ،ساده ، فروتن و شكيبا بود
4) ايشان از دوستان شما بودند  

 

  نکته 42
ساده ترين راه يافتن مسند مطرح كردن سؤال زير است :
چه جور؟ + فعل اسنادي = مسند

1- در بيت زير چند ” مسند “ آمده است ؟ ”از همگان بي نياز و بر همه مشفق وزهمه عالم نهان و بر همه پيدا “

1) چهار
2) سه
3) دو
4) يك  

 

  2- در بيت زير كدام واژه ” مسند “ نيست ؟
”هنرخوارشدجادوي ارجمند نهان راستي آشكارگزند “

1) خوار
2) آشكار
3) ارجمند
4) راستي  

 

  نکته 43
جمله هاي چهار جزئي :
فعل اين جمله ها گذراست و درجايگاه گزاره علاوه بر فعل گذرا دو جزء لازم ديگر نيز مي آيد .

1- كدام الگو نشان دهنده ي جمله هاي چهار جزئي نيست ؟

1) چهارجزئي دومسندي
2) چهارجزئي دومفعولي
3) چهارجزئي با مفعول ومسند
4) چهارجزئي با مفعول و متمم  

 

  2- تعداد اجزاي جملات در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) كوشش بسيار نامد سودمند
2) از آن پس كه خواند مرا شهريار
3) كم آواز هرگز نبيني خجل
4) گنه كرده را زود رسوا كند

نکته 44
جمله هاي چهار جزئي با مفعول ومسند :
نـهــاد + مفعول + مسند + فعل
گروه اسمي گروه اسمي گروه اسمي گروه فعلي

1- تعداد اجزاي جملات در كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟
1) رستم از جادوي زال تندرست گشته است
2) اهل محل به او پهلوان مي گويند
3) حافظ خود را رند مي خواند
4) مرا خواند بايد جهان آفرين

2- با توجه به مصراع :” مرا مادرم نام مرگ تو كرد “ كدام گزينه نادرست است ؟
1) مرا = مفعول
2) مرگ تو = مسند
3) مادرم = نهاد
4) كرد = فعل

نکته 45
جمله هاي چهار جزئي دو مفعولي :
نهاد + مفعول 1 + مفعول 2 + فعل
گروه اسمي گروه فعلي

1- كدام گزينه چهار جزئي دو مفعولي است ؟
1) باران هوا را سرد گردانيد
2) تهمينه پسرش را سهراب ناميد
3) مادر كودك را غذا داد
4) گنه كرده را زود رسوا كند

2- كدام گزينه چهارجزئي دو مفعولي نيست ؟
1) او را لباس پوشانديم
2) شاگردان ائل را جايزه دادند
3) چشم ها را ضياي خود ده
4) حافظ را لسان الغيب مي خوانند

نکته 46
هر گروه اسمي از يك اسم به عنوان هسته و يك يا چند وابسته ي پيشين يا پسين ساخته مي شود .

1- كدام گزينه از وابسته هاي پيشين نيست ؟
1) صفت اشاره
2) صفت مبهم
3) صفت شمارشي اصلي
4) صفت شمارشي ترتيبي با پسوند ـُ م

2- كدام گزينه از وابسته هاي پسين نيست ؟
1) مضاف اليه
2) صفت بياني
3) نشانه هاي جمع
4) صفت عالي

نکته 47
صفت اشاره = (اين ، آن ، همين ، همان ، چنين ، چنان )+ اسم
صفت پرسشي = (چه ، چگونه ، كدام ، كدامين ، چند ، چندم ، چندمين ) + اسم

1- با توجه به بيت :
” اين چرا كردم چرا دادم پيام سوختم بيچاره را زآن گفت ِخام “ كدام كلمه صفت پيشين است ؟
1) آن
2) اين
3) بيچاره
4) خام

2- در كدام گزينه صفت به كار نرفته است ؟
1) دو صد گفته چون نيم كردار نيست
2) قرآن انسان را به نيكوكاري فرا مي خواند
3) كدام دانه فرو رفت در زمين كه نرست
4) قصيّه از چه راهي بايد تعقيب شود

نکته 48 هر همه هيچ
صفت مبهم = فلان و بهمان + اسم
ديگر ، دگر
چند ، چندم ، چندمين

1- نوع كلمه ي ” فلان “ در عبارت :” اين قباله ي فلان زمين است و فلان چيز را فلان ضمين “ به ترتيب كدام است ؟ 1) صفت – صفت –ضمير
2) صفت –ضمير-ضمير
3) ضمير-صفت-ضمير
4) ضمير-ضمير-ضمير

2- در بيت ” سخن چين را مده نزديك خود جاي كه هر روزت بگرداند به صد راي“ چند صفت هست ؟
1) يك
2) دو
3) سه
4) چهار  

نكته ها:
شعر حماسي ، شعر عاشقانه ، اشعار غنايي ، اشعار تعليمي و...

 

  نکته 61
حماسه هاي منثور:
- ابو مسلم نامه
- شاهنامه ي ابومنصوري - شاهنامه ي ابوالمويد بلخي
- اخبار رستم
- حمزه نامه يارموزحمزه

1- كلمه هاي كدام گزينه براي كامل كردن عبارت زير مناسب اند ؟
” اخبار رستم از .......و ابو مسلم نامه از .......جزو آثار حماسي ........اند .

1) آزاد سرويستاني – ابو طاهر طرسوسي – منثور
2) ابوالمويد بلخي – ابوطاهر طرسوسي – منظوم
3) ابو طاهر طرسوسي – آزاد سرويستاني – منثور
4) ابوالمويد بلخي – ابو طاهر طرسوسي-منظوم  

 

  2- كدام گزينه در باره ي حمزه نامه يا رموز حمزه صادق نيست ؟

1) اثر آزاد سرويستاني است
2) از مولفي ناشناس است
3) حماسي است
4) منثور است  

 

  نکته 62
شروع شعر عاشقانه را بايد قرن چهارم دانست و رشد و باروري آن در تغزلات زيباي رودكي ، شهيد بلخي رابعه بنت كعب جستجو كرد در قرن پنجم تغزل در شعر فرخي كمال مي يابد از اويل قرن ششم عرفان واصطلاحات صوفيه با پيش گامي سنايي به حوزه غزل راه مي يابد

1- در شعر فارسي ، وسيع ترين افق معنوي ، افق شعر هاي ....است قالب شعري ......نمونه ي كاملي است كه مي توان همه ي انواع ........شعر را به خوبي در آن ملاحظه كرد

1) غنايي –قصيده – غنايي
2) غنايي – غزل – غنايي
3) تعليمي – غزل – تعليمي
4) تعليمي – قصيده – تعليمي  

 

  2- عرفان و اصطلاحات صوفيه با پيش گامي كدام شاعر و در چه قرني به حوزه ي غزل راه يافت؟

1) رودكي – چهارم
2) فرخي –پنجم
3) سنايي – ششم
4) مولوي - هفتم  

 

  نکته 63
اشعار غنايي در مضامين : تغزّل – عرفان – مناجات نامه – هجو – مرثيه – حبسيّه – شكوائيه – ساقي نامه – مديحه سرايي – عاشقانه سروده شده اند .

1- نمونه هاي موفق و معروف ” ساقي نامه “ كدام گروه است ؟

1) انوري – عبيد زاكاني
2) حافظ – رضي الدين
3) خاقاني – محتشم كاشاني
4) منوچهري – فرخي سيستاني  

 

  2- همه ي شاعران زير به جز ........در سرودن حبسيّه شهرت داشته اند ؟

1) مسعود سعد سلمان
2) فرخي يزدي
3) منوچهري دامغاني
4) خاقاني شرواني  

 

  نکته 64
نمونه هاي نثر غنايي : سمك عيّار – هزار و يك شب – سند باد نامه - راحه الارواح يا بختيارنامه – طوطي نامه - شرح زندگاني من - روزها

1- فرامرزبن خداداد ارجّاني مولف كدام اثر داستاني است ؟

1) بختيار نامه
2) سمك عيار
3) سند باد نامه
4) هزار و يك شب  

 

  2- براي پُر كردن جاهاي خالي جمله ي زير كدام گزينه مناسب است ؟
” بختيار نامه كتابي است .......از نوع .....تاليف ...... “

1) منثور – غنايي –دقايقي مروزي
2) منظوم – غنايي ظهيري سمرقندي
3) منثور – حماسي – ابوطاهر طرسوسي
4) منظوم – حماسي – اسدي توسي  

 

  نکته 65
مقلدان نظامي :
-امير خسرو دهلوي
-عرفي شيرازي
-وحشي بافقي
ابداع كننده مناظره
- وصال شيرازي
-اسدي توسي
-هاتفي

1- مبتكر مناظره در ادب فارسي چه كسي است ؟

1) پروين اعتصامي
2) نظامي گنجوي
3) وحشي بافقي
4) اسدي توسي  

 

  2- در هر گزينه به جز گزينه ي .....نام يكي از مشهورترين مقلدان خسروشيرين آمده است ؟

1) عرفي شيرازي
2) سنايي غزنوي
3) امير خسرو دهلوي
4) وصال شيرازي  

 

  نکته 66
بيدل دهلوي : قرن يازدهم و دوازدهم نماينده ي تمام عيار سبك هندي كه ديوان بيدل بيش از همه ي ديوان هاي شعر فارسي از خيال و انديشه هاي دور سرشار است .

1- كدام گزينه از مختصات شعر بيدل دهلوي نيست ؟

1) از خيال و انديشه هاي دور سرشار است
2) بسياري از ابيات شعرش پيچيده و معما گونه است
3) جهان بيني او در شعر فراتر از انديشه واحساس خواننده است
4) بسيااري از مسايل تاريخي روزگار خود را در شعر منعكس كرده است  

 

  2- در شعر بيدل دهلوي منظور از بيت زير چيست؟
” تا به كي نازي به حسن عاريت ما ومن آيينه داري بيش نيست “

1) ناپايداري وجودهاي عاريتي و عارضي
2) نازيدن به ما و من
3) مغرور نشدن به جواني و زيبايي
4) گذرا و ناپايدار بودن عمر  

 

  نکته 67
نمونه هاي شعر تعليمي :
دانش نامه ي مسيري – نصباب الصبيان - الفيه ي ابن مالك – منظومه حاج ملا هادي سبزواري

1- همه ي آثار منظوم به جز .....جزو شعر تعليمي است ؟

1) الفيه ي ابن مالك
2) گرشاسب نامه اسدي توسي
3) منظومه ي حاج ملا هادي سبزواري
4) نصاب الصبيان ابونصر فراهي  

 

  2- موضوع كدام كتاب درست معرفي نشده است ؟

1) الفيه ي ابن مالك در صرف و نحو عربي
2) دانش نامه ميسري در طب و داروشناسي
3) منظومه حاج ملا هادي سبزواري در فلسفه والهيات
4) نصاب الصبيان در آموزش مقدماتي نجوم

نکته 68
توصيفات واقعي : اين طرز توصيف عمدتا از آنِ نويسندگاني است كه به نوعي مكتب ادبي به نام طبيعت گرايي ( ناتوراليسم ) معتقدند و اميل زولا از برجسته ترين چهره هاي اين مكتب است .

1- كلمه هاي كدام گزينه به ترتيب براي كامل كردن عبارت زير مناسب اند ؟ ” اميل زولا كه از برجسته ترين چهره هاي مكتب ......است .....را به ......اصلي ترين شرط نويسندگي مي كند
1) سمبوليسم – واقع بيني – تخيّل
2) سمبوليسم – تخيّل – واقع بيني
3) ناتوراليسم – تخيّل – واقع بيني
4) ناتوراليسم – واقع بيني – تخيّل

2- وصف شور عاشقانه و وجد عارفانه و لحظه هاي هجران و وصل در اشعار كدام شاعر بيش تر جلوه گر است ؟
1) حافظ – مولانا
2) عنصري – منوچهري
3) فرخي و ملك الشعراي بهار
4) سعدي –فردوسي

نکته 69
آثار دكتر عبدالحسين زرين كوب :
با كاروان حلّه – شعر بي دروغ شعر بي نقاب – فرار از مدرسه – بحر در كوزه – سرّ ني – بامداد اسلام – ارزش ميراث صوفيه – جست وجو در تصوف – پله پله تاملاقات خدا

1- موضوع كدام كتاب با بقيه متفاوت است ؟
1) سرّ ني
2) بحر در كوزه
3) پله پله تا ملاقات خدا
4) فرار از مدرسه

2- كدام كتاب ، در شرح حال مولانا نوشته شده است ؟
1) يكي قطره باران
2) فرخنده پيام
3) پله پله تا ملاقات خدا
4) پير گنجه در جستجوي ناكجا آباد

نکته 70
آثار دكتر محمد علي اسلامي ندوشن :
گناه و چشمه – در كشور شوراها – كارنامه ي سفر چين – آزادي مجسمه – صفير سيمرغ – روزها – جام جهان بين – آواها و ايماها

1- نويسنده ي كتاب ” روزها “ كيست و درچه زمينه اي نگارش يافته است ؟
1) باستاني پاريزي – تاريخ
2) غلامحسين يوسفي – ادبيات
3) علي شريعتل – جامعه شناسي
4) محمدعلي اسلامي ندوشن – حسب حال

2- كدام اثر دكتر محمد علي اسلامي ندوشن با بقيه متفاوت است ؟
1) گناه
2) در كشور شوراها
3) كارنامه ي سفر چين
4) آزادي مجسمه

نکته 71
جــامي : معروف ترين شاعر پارسي گوي قرن 9
آثار منظوم = هفن اورنگ (هفت مثنوي )
آثار منثور = بهارستان – اشعه اللمعات – نفحات النس – شواهدالنبوه – لوايح – لوامع

1- عبارت زير چه كسي را معرفي مي كند ؟
” شاعر ،اديب و عارف مشهور كه پدرش ازدشت حوالي اصفهان ) به هرات مهاجرت كرد و وي در خرجرد متولد شد در آغاز كار ، دشتي تخلص مي كرد در هرات و ثمرقند علوم رسمي را تحصيل كرد و با فرقه نقسبنديه آشنا شد “ 1) جامي
2) سنايي
3) عطار
4) نظامي

2- كدام گزينه از سرو ده هاي نورالدين عبدالرحمان جامي است ؟
1) اشعه اللمعات
2) بهارستان
3) نفحات الانس
4) خمسه المتحيرين

نکته 72
گوتــه ( قرن 18 و 19 ) :
آثار علمي : تغيير حال گياهان - تئوري رنگ ها
آثار ادبي : ورتر – فاوت – اگمونت – نغمه هاي رومي – ديوان شرقي و ديوان غربي

1- كدام گزينه از آثار ”يوهان ولفگانگ گوته “ نيست ؟
1) ورتر
2) اگمونت
3) گرازيلا
4) فاوست

2- گوته در كدام قطعه ي ادبي خود اظهار مي كند كه ” آتش – عشق و شعر ” را نمي توان پوشيده وپنهان نگاه داشت ؟ 1) تقليد
2) اعتراف
3) هجرت
4) گذشته و حال  

نكته ها:
تاريخ ادبيات ( عصر شعراي ايران و جهان )

 

  نکته 73
عصر شعر نيمايي را به دليل رويدادهاي مهم به چند دوره تقسيم كرده اند :
1- دوره اول 1304 تا 1320 2- دوره ي دوم 1320 تا 1332 كودتاي 28مرداد
3- دوره ي سوم 1332 تا 1342 قيام پانزده خرداد 4- دوره ي چهارم 1342 تا 1357 انقلاب اسلامي

1- كدام دوره ي شعر نيمايي را بايد دوره ي درخشش نيما و جدال بر سر كهنه و نو دانست ؟

1) دوره ي اول
2) دوره ي دوم
3) دوره ي سوم
4) دوره ي چهارم  

 

  2- در كدام دوره از عصر نيمايي نشريه هاي ادبي چون ” روزگار نو – پيام نو و مجله سخن كه در آن جز نقد وتحليل آثار متجددان و وفاداران به سنت شعري گذشته چاپ مي شد منتشر شدند؟

1) اول
2) دوم
3) سوم
4) چهارم  

 

  نکته 74
آثار اخوان (1307 –1369 ) :
ارغنون – از اين اوستا – تو را اي كهن بوم و بر دوست دارم – در حياط كوچك پاييز در زندان – آخر شاهنامه – بدعت ها و بدايع نيما – عطاي و لقاي نيما

1- كدام شاعر از نخستين كساني است كه شعر نيما را به خوبي تجزيه و تحليل كرده است ؟

1) سهراب سپهري
2) اخوان ثالث
3) مهرداد اوستا
4) سلمان هراتي  

 

  2- شعر ” خوان هشتم “ سروده ي .......كه با زبان روايي ، حماسي و با ويژگي هاي سبك ..... پايان غم انگيز كشته شدن رستم و رخش را باز مي گويد ، از مجموعه شعر .... .وي انتخاب شده است .

1) اخوان – خراساني – در حياط كوچك پاييز در زندان
2) رحماني – خراساني – تيرانا
3) سپهري – هندي – شرق اندوه
4) نيما – عراقي – مي تراود مهتاب  

 

  نکته 75
سهراب سپهري ( 1307 تا 1359 ):
نخستين مجموعه ي شعر نيمايي سهراب به نام مرگ رنگ در سال 1330 منتشر شد و با مجموعه هاي شعري زندگي خواب ها ، آوار آفتاب ، شرق اندوه و حجم سبز شهرت يافت .

1- كدام گزينه براي كامل كردن عبارت زير صحيح است ” سهراب سپهري شاعر و نقاش مشهور معاصر در سال .... در كاشان متولد شد نخستين شعر نيمايي او به نام .... در سال 1330 منتشر شد زندگي او پس از 52 سال در ارديبهشت ......با بيماري سرطان به پايان رسيد .

1) 1307 – زندگي خواب ها – 1359
2) 1307 – مرگ رنگ – 1359
3) 1310 – آوار آفتاب – 1360
4) 1310 – شرق اندوه - 1360  

 

  2- با توجه به شعر ” صداي پاي آب “ سهراب سپهري در كدام گزينه آرايه ي تلميح ديده مي شود ؟

1) مادري دارم بهتر از برگ درخت
2) دوستاني بهتر از آب روان
3) و خدايي كه در اين نزديكي است
4) لاي اين شب بوها ، پاي اين كاج بلند  

 

  نکته 76
خواجه عبدالله انصـاري :
1- قرن پنجم
2- ملقب به شيخ الاسلام
3- معروف به پير انصار و پير هرات
4 – آثار :
الهي نامه – مناجات نامه – زادالعارفين – رساله ي دل و جان

1- خواجه عبدالله انصاري ملقب به .....از دانشمندان و عارفان قرن ...... است ؟

1) پير هرات – چهارم
2) پير انصاري – پنجم
3) شيخ الاسلام – چهارم
4) شيخ الاسلام - پنجم  

 

  2- همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....نام آثار خواجه عبدالله انصاري است ؟

1) الهي نامه
2) زادالمسافرين
3) مناجات نامه
4) رساله ي دل وجان  

 

  نکته 77
سيد محمد حسين بهجت تبريزي :
1- متخلص به شهريار 1285 تا 1367 تبريز 2- از برجسته ترين شاعران غزل سراي معاصر
3- آثار شهريار عبارتند از : منظومه ي حيدر بابا سلام به زبان تركي آذربايجاني 2- كليات

1- كدام گزينه در مورد شهريار درست نيست ؟

1) هماي رحمت يكي از سروده هاي مشهور و شور انگيز اوست
2) هماي رحمت در وصف سالار شهيدان امام حسين سروده شده
3) كليات اشعار او در 5 جلد است
4) شهرت شعري او سرودن غزل است  

 

  2- شهريار در بيت زير بر كدام گزينه تكيه دارد ؟ ” دل اگر خدا شناسي همه در رخ علي بين به علي شناختم من به خدا قسم خدارا “

1)خداشناسي
2) علي شناسي
3) شناخت علي توسط خدا
4) شناخت خدا توسط علي  

 

  نکته 78
وياسا : شاعر و فرزانه ي هندي كه حماسه ي طبيعي ” مهابهاراتا “ را به وي نسبت مي دهند اما اين حماسه در يك زمان و توسط يك شاعر سروده نشده است والميكي :
1- شاعر باستاني هند كه حماسه ي طبيعي رامايانا سروده ي اوست
2- حماسه ي طبيعي رامايانا منظومه اي طولاني به زبان سانسكريت درباره ي جنگ هاي رام وهمسر او سيته است .

1- تاليف كدام اثر حماسي را به ” وياسا “ فرزانه ي هند نسبت مي دهند ؟

1) مهابهاراتا
2) رامايانا
3) انه ايد
4) ايلياد  

 

  2- كدام اثر حماسي سرو ده ي والميكي است وجزو كدام يك از انواع آثار حماسي است ؟

1) رامايانا – طبيعي
2) رامايانا – مصنوع
3) مهابهارات – طبيعي
4) مهبهارات – مصنوع  

 

  نکته 79
هومر :1- از كهن ترين و نامدارترين حمايه سرايان يوناني است 2- در قرن هفتم قبل از ميلاد مي زيست 3- آثار مهم او اديسه ، كه مي توان از آن مجموعه آداب و اخلاق يونانيان قديم را دريافت و ايلياد كه از شاهكارهاي ادبيات جهان به شمار مي رود

1- كدام گزينه با بقيه متفاوت است ؟

1) ايلياد و اديسه ي هومر
2) گرشاسب نامه
3) خاوران نامه
4) گيل گمش  

 

  2- نوع حماسه ي كدام اثر درست نيست ؟

1) حمله ي حيدري(طبيعي)
2) ايلياد هومر (طبيعي)
3) خاوران نامه (مصنوعي )
4) نبرد رستم واشكبوس (طبيعي )

نکته 80
محمد علي جمال زاده :
داستان نويس معاصر آثار او عبارتند از :
يكي بود يكي نبود – دارالمجانين – سر و ته يك كرباس – تلخ وشيرين – هفت كشور – شور آباد – راه آب نامه – قصه هاي كوتاه براي بچه هاي ريش دار – قصه ي ما به سر رسيد

1- كدام گزينه براي كامل كردن عبارت :” داستان كوتاه در ايران با مجموعه ي ......اثر ......در سال 1300 متولد شد “ مناسب است ؟
1) يكي بود يكي نبود – سيد محمد علي جمال زاده
2) مجمع ديوانگان – صنعتي زاده
3) تهران مخوف – مشفق كاظمي
4) روزگار سياه – عباس خليلي

2- كدام گزينه اثر سيد محمد علي جمال زاده است ؟
1) چشم هايش
2) چمدان
3) سالاري ها
4) هفت كشور

نکته 81
محمد بن منور :
از نوادگان شيخ ابوسعيد ابوالخير – اثر معروف وي ” اسرارالتوحيد في مقامات شيخ ابوسعيد “ كه در احوال جد خود نوشته است .

1- كدام گزينه در مورد كتاب ” اسرارالتوحيد في مقامات شيخ ابوسعيد “ نادرست است ؟
1) اين كتاب درباره ي شيخ ابوسعيد و در سه باب نوشته شده است
2) نواده ابوسعيد به نام محمدبن منور آن را تاليف كرده است
3) نمونه اي زيبا از شرح حال نويسي است
4) شيخ ابو سعيد ان را براي ارشاد خلق و تهذيب اخلاق ايشان نوشته است

2- كتاب اسرارالتوحيد درچند باب نوشته شده است ؟
1) دو باب
2) سه باب
3) چهار باب
4) يك باب

نکته 82
جلال آل احمد (1302 تا 1348 ) :
نويسنده مشهور ايراني آثار او شامل چهار دسته 1- سفرنامه ها ( مثل خسي در ميقات )
2- داستان ها ( مدير مدرسه )
3- مقالات ( غربزدگي )
4- ترجمه ها ( قمارباز )

1- عبارت زير چه كسي را معرفي مي كند ؟
” يكي از پركار ترين نويسندگان معاصر است از او نزديك به چهل وپنج اثر ادبي ، اجتماعي ، سياسي و ترجمه به يادگار مانده است آثار وي را مي توان به چهار دسته تقسيم كلي داستان ها، سفرنامه ها، مقالات و ترجمه ها تقسيم كرد
1) محمد علي جمال زاده
2) محمد علي اسلامي ندوشن
3) غلامحسين يوسفي
4) جلال آل احمد

2- كتاب ” اورازان “ از كيست ؟
1) جلال آل احمد
2) محمد علي اسلامي ندوشن
3) رسول پرويزي
4) دكتر علي شريعتي  

نكته ها:
تاريخ ادبيات (شعرا و نويسندگان)

 

  نکته 83
سيمين دانشور :
همسر جلال ال احمد در سال 1300 در شيراز به دنيا آمد – نخستين مجموعه او ” آتش خاموش “ در سال 1337 منتشر شد – رمان ” جزيره ي سرگرداني “ از آثار اوست

1- نخستين مجموعه ي داستان سيمين دانشور در كدام گزينه آمده است ؟

1) سووشون
2) گيله مرد
3) چمدان
4) آتش خاموش  

 

  2- با توجه به متن داستان سووشون در همه ي گزينه ها به جز گزينه ي .....از آرايه ي كنايه استفاده شده است .

+ نویسنده در سه شنبه یازدهم فروردین 1388 |

به نام خدا     عربی سوم رشته(رياضي-تجربي)

«إلَهي إلَهي فقيرٌأتاك!»

إلهي

إلهي

فقيرٌ

أتاك

إلَه:منادي مضاف ومنصوب تقديراً.

ي:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

إلَهي:اعرابه كمامرّ.

فقيرٌ:خبربراي مبتداي محذوف«أنا».

أتاك:فعل وفاعل ضميرمستتر‹هو›.

كَ:مفعول به ومحلاًمنصوب./أتاكَ«جمله وصفيه محلاًمرفوع»

«إنَّك أنتَ الْوَهَّابُ»

إنَّك

أنتَ

الْوَهَّابُ

إنَّكَ:إنَّ-حرف مشبهة من الفعل و‹كَ›-اسم حرف مشبهة بالفعل محلاًمنصوب.

أنتَ:ضميرفصل‹لامحل لها من الاعراب›.قيل«مبتداوالوهّاب خبر»

الْوَهَّابُ:خبرإنَّ ومرفوع.

«اللّهُمَّ أَنْطِقْني بِالهُدي وأَلْهِمني التَّقوي ووَفِّقْني لِلَّتي هي أزْكَي»

اللّهمَّ

أَنْطِقْني

بالهُدي

وَألهِمني

التَّقوي

وَوفِّقْني

لِلَّتي

هي

أزْكَي

اللّهُمَّ:اعرابه كمامرَّا.

أَنْطِقني:فعل وفاعل ضميرمستتر‹أنتَ›-ن/نون وقاية-ي:مفعول به ومحلاًمنصوب.

بالهُدي:جارومجرورتقديراً.

وَأَلهِمني:وَ/حرف عطف-فعل وفاعل ضميرمستتر‹أنتَ›-ن/نون وقاية-ي:مفعول به ومنصوب محلاً.

التَّقوي:مفعول به ثانٍ ومنصوب تقديراً.

ووَفِّقْني:و/حرف عطف-فعل وفاعل ضميرمستتر‹أنتَ›-ن/نون وقاية-ي:مفعول به ومنصوب محلاً.

لِلّتي:جارومجرورمحلاً.

هي:مبتداومرفوع محلاً.

أزْكَي:خبرومرفوع محلاً-وجمله‹هي أزْكَي›صلة الموصول لامحلَ لها من الاعراب.

«واللهُ يَعِدُكُمْ مغفرةًمنه وفَضْلاً»

وَاللهُ

يَعِدُكُمْ

مغْفِرةً

منه

وَفَضْلاً

وَاللهُ:وَ/حرفٌ حَسِب علي ماقبلها—اللهُ:مبتداومرفوع.

يَعِدُكُمْ:فعل وفاعله ضميرمستتر‹هو›--كُمْ:مفعول به ومنصوب محلاً.

مغْفرةً:مفعول به ثانٍ ومنصوب.

منه:جارومجرور.

وَفَضلاً:و/حرف عطف-فَضلاً:معطوف ومنصوب.

الدرس الثـــاني:

«يَجِبُ أنْ لانَسْمَحَ لِلْفقراءِ والمساكينِ أنْ يأتواالي الاستقبال!»

يَجِبُ أنْ لانَسْمَحَ

للفُقراءِ

وَالمساكينِ

أنْ يأتوا

الي الاستقبال

يَجِبُ:فعل وفاعله‹أنْ لانَسْمَحَ›-----أنْ لانَسْمَحَ:فعل وفاعله ضميرمستتر‹نحن›.

للفقراءِ:جارومجرور.

‹وَ›حرف عطف—المساكينِ:معطوف ومجرورباعراب اصلي.

أنْ يأتوا:فعل وفاعله ضميربارز‹و›محلاًمرفوع والجملة‹أنْ يأتوا›مفعول به ومحلاً منصوب لفعل أنْ لانَسْمَحَ.

الي الاستقبال:جارومجرور.

«حينَئذٍ نَزَل الرّاكبونَ مِن مَراكبهم لِاستقبالِ أميرِالمؤمنين وقاموابتَبجيلِه كعادتِهم في اسْتقبال المُلوك……»

حينئذٍ

نَزَل الرّكبونَ

مِنْ مراكبهم

لِاستِقْبالِ

أميرالمؤمنين

وَقاموا

بِتَبجيلِهِ

كَعادتِهم

في استقبال الملوك

حيَنئذٍ:حينَ/ظرف ومنصوب-إذٍ/ شرطيه زمانيّة،تنوين آن بجاي جمله اي است كه محذوف است-يعني:حين إذوصل اميرالمؤمنين نَزل الراكبون..

نَزلَ الراكبونَ:فعل وفاعله الراكبون.

مِنْ مراكبهم:جارومجرور-هم:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

لإستقبال:جارومجرور.

أميرالمؤمنين:مضاف اليه ومجرور-المؤمنين:مضاف اليه ومجرورنياباً.

وَقاموا:و/حرف عطف-فعل وفاعله ضميربارز‹وَ›.

بِتبجيلِهِ:جارومجرور-هِ:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

كعادتِهم:جارومجرور-هِم:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

في استقبال الملوك:جارومجرور-الملوك:مضاف اليه ومجرور.

«إنَّنا نأْبَي أنْ نأْكُلَ مِن أموالكم شيئاً إلاّبِدَفْعِ الثَّمَنِ»

إنَّنا

نأْبَي

أنْ نأْكُلَ

مِن أموالكم شيئاً

إلاّبِدفعِ

الثَّمَن

إنَّنا:حرف مشبهة بالفعل،‹نا›اسم حرف مشبهة بالفعل ومحلاً منصوب.

نَأْبَي:فعل وفاعله ضميرمستتر‹نحن›محلاًمرفوع وخبرحرف مشبهة بالفعل.

أنْ نأكُلَ:فعل وفاعله ضميرمستتر‹نحن›وجمله‹أنْ نأكُلَ…›مفعول به منصوب محلاً.

مِن أموالكم:جارومجرور—كُم:مضاف اليه ومحلاًمجرور-------شيئاً:مفعول به ومنصوب.

إلاّبِدفعِ:إلاّ/حرف استثناء---بِدفعِ:جارومجرور.

الثَّمن:مضاف اليه ومجرور.

«ياعليُّ!مانسيتُ عَهدي ومسؤوليَّتي!إنَّهاقدأخذَت العقْدَ أمانةً مَردودةً مَضمونةً……»

ياعليُّ

مانَسيتُ عهدي

ومسؤوليَّتي

إنَّها

قدأخَذَت

العقدَ

أمانةً

مَردودةً مضمونةً

ياعليُّ:يا/حرف ندا –عليُّ:منادي مبني برضم محلاًمنصوب.

مانَسيتُ عهدي:فعل وفاعله ضميربارز‹تُ›----عهدي:مفعول به ومنصوب تقديراً---ي:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

وَمسؤوليَّتي:معطوف ومنصوب به تبعيت تقديراً---ي:مضاف اليه ومجرورمحلاً.

إنَّها:حرف مشبهة بالفعل و‹ها›اسم إنَّ ومنصوب محلاً.

قدأخَذَت:فعل وفاعله ضميرمستتر‹هي›وجمله فعليه‹خبرإنَّ ومرفوع محلاً›.                            العقدَ:مفعول به ومنصوب.

أمانةً:مفعول ثانٍ ومنصوب.

مَردودةً مضمونةً:صفت‹نعت›.

منادا

اسم منصوبي(ظاهراً يا محلاً يا تقديراً) است كه مورد خطاب وندا قرار مي گيرد ومعمولاً بعد از حروف ندا(يا،ايا،هيا،وا،...) قرارمي گيرد. ياتلميذُ

انواع منادا

1- منادا مفرد: كه اعراب آن مبني بر ضم-ُ  ومحلاً منصوب مي باشد .ويك كلمه (اسم)مي باشد.   وخود به دو دسته تقسيم مي شود.

الف) مناداعلم : يا قدسُ .           منادا علم مبني برضم محلاً منصوب

ب) نكره مقصوده :يك اسم باشد وعلم نباشد .  يا تلميذُ              منادا نكره مقصوده مبني برضم محلاً منصوب

2) منا دا مضاف: كه اعراب آن منصوب (ظاهري يا تقديري)مي باشد .  يا طالبَ المدرسةِ

3) منادا شبه مضاف:اسم نكره منصوب كه غالباً مشتق (اسم فاعل واسم مفعول ياصفت مشبهه ) مي باشد  يا بصيراً بالعبادِ أغِثْنا

تذكر 1- هر گاه اسم (ال) دار منادا قرار گيرد علاوه بر حرف ندا لفظ ايّها (براي مذكر) وايّتها (براي مؤنث) مي آوريم . واسمي كه بعد از ايّها وايّتها قرارمي گيرد بايد مرفوع باشد چون اگر جامد باشد نقش عطف بيان را دارد واگر مشتق باشد نقش صفت را دارد

ياايّهاالعالمُ        يا ايتّها العالمةُ

يا حرف ندا ايّ منادا نكره مقصوده محلاً منصوب ت علامت مؤنث ها حرف تنبيه العا لمُة صفت به اعراب اصلي مرفوع به تبعيّت

تذکر 2- كلمه الله از قاعده فوق استثناء مي باشد وگاهي اوقات به جاي حرف ندا ميم(مّ) مشدد در آخرآن اضافه مي شود . يا اللهُ  / اللهمَّ( منادا علم )

تذكر 3- گاهي اوقات حرف ندا در منادا حذف مي شود در اين صورت براي تشخيص باید از طریق تر جمه ومفهوم جمله منادا را تشخیص داد ،  یا معمولاً اگر بعد كلمه اول  عبارت مخاطب يا متكلم باشد(يعني فعل ها وضميرهاو ...صيغه هاي مخاطب يا متكلم باشد)آن كلمه اول نقش منادا را دارد .اگر صيغه هاي ان غائب باشد ، نقش مبتدا را دارد .

ربّنا إغْفرْ ذُنوبَنا (ربّ)  منادا مضاف است در عبارت ربّنا يغفرُ ذُنوبَنا (ربّ )مبتدامي باشد

تذكر 4- گاهي اوقات ضمير (ي) متكلم از آخر منا دا مضاف حذف مي شود وبه جاي آن كسره –ِ  مي كيرد . يا امِّ  كلمه (امّ) منادا مضاف تقديراً منصوب كه در اصل يا امّي بود. و همچنين در عبارت يا ابتا ويا ابتِ  منادا مضاف تقديراً منصوب مي باشد كه (بجاي) ضمير(ي) متكلم ،(ت)آمده است .

تمرين 1 . عيّن المنادا ونوع واعرابه :

يا ايّهاالمسلمون - يا ابا عبداللهِ - اللهمّ نوِّرْ قلوبَنا- يا صادق الوعدِ إعملْ بوعدِكَ- یا تلمیذیّ اجتهدا-

يا غاصبي حقوقِ المظلومين، انتبهوا- يا طلّابِ ، اُدرسوا جيّداً - يا تلميذان ِاجتهدا كثيراً.يا قدس احررُكِ

تمرین 2-  نادِ الاسماء التالیة

العالمَ  - الله - ابوالفضل ِمسلماتُ المسجدِ – تلمیذا الصفّ – معلموالصفِّ – الجاهلینَ- النفسِ- فاطمة

تمرین 3- شکّل ماتحته الخط

یا طالبات الجامعة   . یا ایّها الطالب

 

استثناء

استثناء جدا كردن حكم يك شخص يا شئ از حكم ما قبل خودش است . جمله اي كه در آن معمولاً ادات استثناء باشد جمله استثنائيه گويند

اركان  استثناء

الف ) مستثني: بعد از ادات مي آيد واز مستثني منه جدا مي شود

ب)  ادات استثناء : الاّ ، غير ، سوي

ج)مستثني منه : معمولا ً(با فاصله وبدون فاصله) قبل از ادات مي آيد .مستثني منه بايد  يك اسم جمع يا ضمير جمع باشد یا به عبارت دیکر کلی تر از مستثنی باشد تا بشود مستني را از آن جدا كرد.

جاء التلاميذُ الاّ  واحداً      ذهبوا الي المدرسة الاّ  سعيداً

م- منه   ادات   مستثني          م- منه       ادات    مستثني

اعراب مستثني

1) اگر مستثني تام مثبت يا منفي باشد ، (يعني مستثني منه ذكر شود) اعراب مستثني منصوب است

ذكر ْتَ جميعَ الذكرياتِ الاّ ذكرياتِ الحربِ المفروضةِ .    لا يمْلكُ سلاحاً الاّ الايمانَ

مستثني(تام مثبت) به اعراب فرعي منصوب                                                 مستثني (تام منفي ) ومنصوب

2) اگر مستثني مفرّغ باشد (يعني  مستثني منه در جمله نباشد ) در اين صورت اعراب مستثني تابع جمله قبل ازالاّ مي باشد .يعني اگر به منصوبات (مفعول و خبر افعال ناقصه و ...) نياز داشته باشد اعراب مستثني همچنان منصوب است و اگر جمله قبل از الاّ به مرفوعات (فاعل ونائب فاعل و...) نياز داشته باشد اعراب آن مرفوع است .

نكته : براي تشخيص مستثني مفرّغ  اولاً  جمله قبل الاّ با يكي از ادات نفي مانند (ما ،لا ،لمْ ،لمّا،لا نهي ؛لیس، لنْ) منفي است يا جمله  استفهامي(سؤالي)است ثانياً يكي از اركان اصلي جمله قبل از الاّ (مثل فاعل و نائب فاعل وخبر ومفعول به و خبر افعال ناقصه و حروف مشبهه ولا نفي جنس) محذوف مي باشد . ماذهب الاّ سعيدٌ . لا يُقالُ  الاّ الحقُ .  ليس الصادقُ الاّ مفلحاً.                                                                            مستثني مفرّغ در نقش فاعل مستثني مفرّغ درنقش نائب فاعل مستثني مفرّغ  در نقش خبر ليْسَ

تمرين : عيّن نوع المستثني واعرابه  هل جزاءُالاحسان ِ الاّ الاحسانُ.     مارايْتُ الاّ تلميذاً

نكته: هرگاه اعراب مستثني  مرفوع باشد، مستثني  مفرّغ مي باشد .

ترجمه جمله استثنائيه: اگر مستثني تام (مستثني منه ذکر شود)باشد ابتدا ادات سپس  مستثني وبعد از آن جمله قبل الاّ ترجمه مي شود . سجدوا الاّ ابليسَ . بجزء شيطان سجده كردند.

واگر مستثني مفرّغ باشد ، جمله معمولاً مثبت ومؤكد  ترجمه مي شوديعني درابتداي جمله مثبت الفاظ تأكيد مانند ( فقط،بي شك ، تنها،....) مي آيد.  لا تقلْ الاّ الحقّ   ( فقط حق را بگو)

تميز:  در لغت به معني تشخيص دادن امّا در اصطلاح اسم نكره منصوب جامد كه ابهام كلمه يا جمله ماقبل خودرا برطرف مي كند . تميز به دوسته تقسيم مي شود

الف) تميز مفرد (ذات)  ب) تميز جمله (نسبت )

تميز مفرد : تميزي  كه ابهام كلمه ما قبل خود را برطرف كند تميز مفرد گويند.

موارد تميز مفرد: اسم نكره منصوبي كه بعداز اسماء مبهم مانند وزن (كيلو- منّ - مثقال – غرام - ذره   ) و پيمانه(كأس- قدح – كوب ) مساحت (متر – كيلو متر – هكتار) وعدد (معدود عددسه به بعد )وكمْ(استفاميه وخبريه) بيايد نقش تميز را دارد .  اشتريتُ كيلواً تفا حاً . شربْتُ كوباً شاياً . اشتريتُ متراً قماشاً.                                        جاء احد عشَر تلميذاً

تميز جمله (نسبت) : اسم نكره منصوب كه ابهام جمله ماقبل را بر طرف مي كند ، تميز نسبت گفته مي شود .

 

موارد تميز جمله (نسبت) :1- اسم نكره منصوب جامد(با فاصله وبدون فاصله ) بعد از اسم تفضيل بيايد نقش تميز را دارد . هوَ اكثرُ الناسِ ِ نجاحاً نكته : كلمه خير وشرّ اگربتر تيب به معني خوب تر وبدتر باشد اسم تفضيل مي باشد.  العلماءُ خيرُ الناس ِ علْماً  تميز

2-  اسم نكره منصوب بعد از ريشه فعل هايي مانند زاد(يزداد) ،ملأ(امتلأ) ، فاض ، طاب، حسن ، كثُرَ ،كبر،تقّدم، تميّزَ،يمتازُ كفي، وسع ، تفتّحَ ، سقط، ارتفع، احصي ،غرس ، حفظ، اضاء، فجّرَ،رتّبَ، جفَّ، اطـمإنَّ ،نظم ،بيايد نقش تميز را دارد  .يزداد المسلمون نفوساً .        تميز

اصل تميز : تميز نسبت منقول از(در اصل ) فاعل ومفعول ومبتدا است. يعني قبل از اينكه تميز واقع شود نقشهاي فاعل ومفعول  ومبتدا را  داشته است . اگر جمله اسميه باشد يا اينكه در جمله اسم تفضيل باشد تميز در اصل مبتدا بوده واگر جمله فعليه باشد وقبل از تميز اسم منصوب باشد تميز در اصل مفعول مي باشد واگر قبل از تميز اسم مرفوع باشد تميز در اصل فاعل مي باشد .

نكته :اگر پيش از تميز  اسم مجرور و... باشدبه آن كلمه كاري نداريم وبه كلمه پيش ازآن مراجعه مي كنيم.يزداد المسلمون نفوساً. فجّرْنا الارضَ عيوناً. بعض الناس ِ اكثرُ نجاحاً

اصل تميز (فاعل )       اصل تميز (مفعول )        اصل تميز (مبتدا)

ترجمه تميز :

تمیز مفرد عینا بعد از اسماء مبهم ترجمه می شود. شربَ ابی کوباً شایاً پدرم یک فنجان چای نوشید

تميزجمله به اشكال زير ترجمه مي گردد

الف )گاهي اوقات  طبق اصل خودش ترجمه مي گردد .

ب) گاهي اوقات با آوردن اصطلاحاتي از قبيل ((از لحاظ ،از نظر ،و.....))در ابتداءتميز، ترجمه

 مي گردد.مُلِئَ قلبي ايماناً .(قلبم پر از ايمان شد.) يا (  قلبم از نظر ايمان پر شد. )

***در جملاتي كه تميز بعد از پس از اسم تفضيل مي آيد مي توان آنراعلاوه بر اشكال فوق به شكل صفت تفضيلي يا عالي نيز ترجمه كرد يعني آخر تميز (تريا ترين ) بياوريم .

هوَ احسنُ الناس ِ اخْلاقاً . (او خوش اخلاق ترين مردم است.) يا (او ازنظر اخلاق بهترين مردم است .تميز اعداد قواعد مخصوصي دارد كه در ذيل به شرح آن مي پردازيم .

قواعد عدد 1و2

1- عدد بعد از معدود مي آيد  ودر جنس و اعراب با معدود مطابقت مي كند چون نقش صفت را دارد

2-  عدد 2 در حالت رفع با (ا) مي آيد ودر حالت نصب وجر با(ي) مي آيد .

جاء رجلٌ واحدٌ     ذهبتْ تلميذةٌ واحدةٌ .  ذهب رجلان ِ اثنان ِ.   رايْتُ رجلين ِ اثنين ِ

قواعد عدد 3 تا 10

1- معدود بعد از عدد مي آيد وبايد جمع ومجرور باشد

2- اين اعداد از نظر جنس عكس معدودشان هستند يعني اگر معدود مذكر باشد عدد مؤنث است وبالعكس

3- اين اعداد معرب هستند در نتيجه با توجه به نقششان اعراب آنها تغير مي كند .

في القريةِ اربعةُ مساجدَ                            في المدرسة سبعُ تلميذاتٍ

مبتداي مؤخر   تميز به اعراب فرعي مجرور     مبتداي مؤخر  تميز به اعراب اصلي  مجرور

حال

حال وصفي است منصوب ، كه حالت صاحب حال را بيان مي كند . حال به دو دسته تقسيم مي شود الف) حال مفرد    ب) حال جمله(جمله حاليه)

حال مفرد : اسم نكره منصوب غالباً مشتق(اسم فاعل واسم مفعول وصفت مشبهه ) كه حالت صاحب حال (فاعل ونائب فاعل  ومفعول ) را بيان مي كند .منظور از مفرد در اينجا يك كلمه است  پس بنابراين حال مفرد مي تواند بصورت مثني وجمع قرار گيرد . حال مفرد با صاحب حال از نظر جنس(مذكر ومؤنث ) وعدد(مفرد و مثني و جمع ) مطا بقت مي كند .

شربْتُ الماءَ بارداً  .

حال مفرد به اعراب اصلي منصوب

تمرين

عيّن الحال وصاحبها . جاء التلميذُ ضاحِكاً. ذهبتْ التلميذةُ ضاحكةً.   ذهب التلميذان ِ ضاحكينِ ِ

ذهب التلاميذُ ضاحكينَ  ذهبتْ التلميذاتُ ضاحكاتٍ

نكته :بايد دقّت نمود كه حال جزء اركان جمله نيست پس بنابراين اگر اسمي خصوصيت فوق را داشته باشد وجزء اركان جمله(مثل خبر فعل ناقصه و... ) باشد حال نيست .

كانَ التلميذُ ضاحِكاً          خبر كان به اعراب اصلي منصوب

حال جمله (جمله حا ليه ): جمله اي كه حالت صاحب حال را بيان مي كند وبعد از جمله ابتدائيه  مي آيد  وخود به دو دسته تقسيم مي شود .

الف) جمله حاليه اسميه :درابتداء جمله حاليه واو (و)مي باشد وبعد از آن اسم مر فوع يا ضمير منفصل مرفوع(هو...)است كه نقش مبتدا را دارد ومبتدا با خبرش با هم ، نقش جمله حاليه را دارد ومحلاً منصوب مي باشد . جاء التلميذُ و هو ضاحكٌ.

                                                                                                              واو حاليه مبتدا    خبر

جمله حاليه محلاً منصوب

ب) جمله حاليه فعليه : جمله فعليه اي كه بعد از جمله ابتدائيه بيايد،و قبل از آن  اسم معرفه باشد  وآن جمله جزء اركان اصلي جمله نباشد وبيانگر حالت آن اسم معرفه باشد ، آن جمله فعليه نقش جمله حاليه را دارد ومحلاً منصوب است .جاء التلميذُ يضحكُ          التلميذُ يضحكُ

    جمله حاليه (فعليه ) محلاً  منصوب                  خبر از نوع جمله فعليه

تذكر1- : كلمه معاً و كلمه  وحد هنگامي كه به همراه ضمير مي آيد( مثل وحدك) وکیف زمانی که بعد از آن فعل تام بیاید نقش حال را دارد  .اذهبُ معاً . کیفَ ذهبتَ .دهبَ وحدَه

صاحب حال : اسم معرفه اي است كه حالت آن توسط حال بيان مي شود  صاحب حال نقش نيست بلكه يك اصطلاح است كه مي تواند نقش هاي فاعل ونائب فاعل و مفعول و... را داشته باشد گاهي اوقات صاحب حال ضمير ( بارز يا مستتر ) مي باشد .

خُلِقَ الانسانُ ضعيفاً .                    اعتصم بحبل الله مُعتصماً

صاحب حال   حال مفرد و منصوب         صاحب حال ضمير مستتر(انا)  حال مفرد و منصوب

تذكر :گاهي اوقات فقط مفهوم جمله به ما كمك مي كند كه صاحب حال فاعل يا مفعول است  مثال : رضعتْ الامُّ طفلتها جائعةً .

                                                                                                                                      صاحب حال  حال مفرد

(و)حاليه : واوي است كه در ابتداء جمله حاليه اسميه مي آيد وگاهي اوقات درابتداء جمله حاليه از نوع فعليه نيز مي آيد وآن زماني است كه فعل آن ماضي باشد وبه همراه  قد بيايد ويا اگر فعل آن مضارع باشد به همراه  لم ولمّا بيايد.

بدأ الطالبُ دراسته وهويجتهدُ في عمله . جلستْ الطالبةُ وقد كتبتْ درسَها

ترجمه اسلوب حال : حال معادل قيد حالت در زبان فارسي است .اگر مفرد باشد باپسوندهاي           (ان –ا- )وپيشوند( با) ترجمه مي شود . جاء التلميذ ضاحكاً . دانش آموز خندان آمد.

ودر ترجمه جمله حاليه ابتداء عبارت ‹‹ در حا ليكه،كه›› را مي نويسيم وآن گاه خود فعل ، معمولا طبق الگوي زير ترجمه مي شود

الف) فعل( جمله ابتدائيه) ماضي  + فعل( جمله حاليه) ماضي = (در ترجمه فعل جمله حاليه) ، ماضي بعيد يا ماضي ساده   خرج المعلم ُ وقد علّمَنا أشياءَكثيرةً . معلم خارج شد در حاليكه مطالب بسياري را به ما آموختة بود(آموخت)

ماضي+ مضارع = ماضي استمراري  جاء التلميذُ يضحكُ  . دانش آموز آمد درحاليكه مي خنديد.

مفعول مطلق :مصدري است منصوب از جنس فعل  يا هم معني فعل خودش كه براي تأكيد وبيان نوع وعدد بكار مي رود.

انواع مفعول مطلق

الف - تأكيدي : كه براي تأكيد عمل فعل بكار مي رود و وقتي كه مفعول مطلق نوعي وعددي نباشد ، تأكيدي است

تذكر : در ترجمه مفعول مطلق تاكيدي معمولاً از الفاظ تاكيد مثل   يقيناً، حتماً، مسلماً،و... بكار مي رود .   نزّل اللهُ القرآنَ تنزيلاً ( يقيناً خداوند قرآن را نازل فرمود)

ب- نوعي : براي بيان نوع عمل فعل بكار مي رود وهرگاه بعد از مفعول مطلق، صفت(يك اسم منصوب ) يامضافٌ اليه باشد ، مفعول مطلق نوعي است . ودر ترجمه مفعول مطلق نوعي كه بعد از آن صفت باشد ، معمولاََ صفت  ترجمه مي شود ويا ازالفاظي از قبيل( به نيكي) و... استفاده مي ميشود   واگر بعد از آن مضافٌ اليه باشد ، معمولا ً در ابتداي آن الفاظ ( همچون ، همانند و...) بكار مي رود.  ضربه ضربا ً شديدا ً (او را به شدت زد) استغفر الرجلُ استغفارَ التائببينَ(مرد همچون توبه كنند گان طلب بخشش كرد.)

عيّنْ الصحيح   استقبله .........الملوكِ الف-    استقبالا ً    ب- استقبالُ         ج-  استقبالَ       د- استقبالة َ

ج- عددي: براي بيان تعداد عمل فعل بكار مي رود  . معمولا ً آخر مفعول مطلق عددي (ة) مرة  يا لفظ (واحدة) يا (تین ِ) يا (اتٍ) مي آيد .در ترجمه آن بايد تعداد عمل فعل ذكر شود

ضربه ضربتين ِ ( اورا دو بار زد)

تذكر : مصادر منصوبي مانند شكراً- أيضاً – حقاً – حمداً- اهلاً وسهلاً –سمعاً وطاعةً – سبحانَ اللهِ – معاذ الله – جدّاً و..... كه به تنهايي مي آيد نقش مفعول مطلق براي فعل محذوف را دارند. مثال : شكراً يا ابي

مفعولٌ فيه : اسمي است كه بر زمان ومكان وقوع فعل دلالت مي كند  اگر بر زمان دلالت كند ظرف زمان واگر برمكان دلالت كند ، ظرف مكان گفته مي شود.

مفعول فيه سه شرط دارد 1- منصوب باشد 2- متضمن (دربرگيرنده) معناي في(در)باشدامّا (في) ظاهر نگردد(يعني مجرور به حرف جر نباشد)3- جزء اركان جمله (مبتدا، مفعول به ،فاعل)  ومضاف اليه نباشد. ذهبْتُ الي المدرسة يومَ الخميس ِ

ظروف مكان عبارتند از: فوق، تحت ، خلف ،عند، امام، وراء ، مع، جنبَ ،بينَ ،خلالَ ،نحو، حول،هنا، هناكَ، اين ، اينما،قُرْبَ ، لدي ، لدن ، داخل ، خارج،ثمَّ(انجا)

ظروف زمان عبارتنداز: يوم(روز)اليوم(امروز) ليل(شب) نهار(روز) صباح(صبح)شتاءً، صيفاً غداً(فردا)لمّا(بر

سر فعل ماضي به معني هنگا ميكه )عشاءً ،مساءً، دائماً،اخيراً، ابداً،فوراً، لحظةً، قبل ، بعد، متي ، عندئذٍ ، حينئذٍ، مدةً،منْذُومذْ، به معني هنگامي كه ،هرگاه بر سر فعل بيايد.

نكته 1- كل وبعض واسم اشاره (هذا) اگر بعد آن اسم زمان بيايد وجزء اركان اصلي جمله نباشد نقش  مفعول فيه را دارد .   مثال :  اذهب كلّ يوم ٍ الي المدرسةِ

نكته2- هرگاه بعد از فعل اسم مكان از جنس فعل بصورت منصوب بيايد نقش آن اسم مكان مفعول فيه مي باشد . جلسْتُ مجْلسَ العلماء

نكته 3- اسامي كه بر زمان دلالت مي كند اگر منصوب نباشد وهمچنين متضمن معني في(در) نباشد در اينصورت مفعول فيه نيست

تمرين : جملات زير را تركيب كنيد .  اليومُ يومٌ مباركٌ – احبّ ُ يوم َالمعّلِمِ . خلق الله الليلَ والنهارَ

 

+ نویسنده در دوشنبه دهم فروردین 1388 |

امتحانات هماهنگ کلاس اول در نوبت خرداد88

 

ساعت شروع 8

تاریخ وروز امتحان

مطالغات اجتماعی

یک شنبه 3/3/88

عربی ۱

سه شنبه 5/3/88

 

 

 

 

 برنامه امتحانات هماهنگ پیش دانشگاهی نیم سال دوم 88-87

ساعت شروع 10ونیم صبح

 

 

 

علوم انسانی

علوم تجربی

علوم ریاضی

تاریخ وروز امتحان

----------------

علوم زمین

---------------

پنجشنبه 24/2/88

-----------

-----------------

شیمی۲

شنبه 26/2/88

عربی ۲

--------------

--------------

یک شنبه 27/2/88

------------

ریاضی عمومی

--------------

دوشنبه 28/2/88

---------

---------------

دیفرانسیل

سه شنبه 29/2/88

ادبیات ۲

---------

------------

چهار شنبه 30/2/88

 

+ نویسنده در یکشنبه نهم فروردین 1388 |
برنامه امتحان نهایی سال سوم متوسطه سالی-واحدی (روزانه) نوبت دوم و نیمسالی-واحدی (بزرگسالان) رشته های ریاضی فیزیک، علوم تجربی، ادبیات و علوم انسانی، علوم و معارف اسلامی

شروع کلیه ی امتحانات ساعت 8 صبح می باشد

 

علوم ومعارف اسلامی

ادبیات وعلوم انسانی

علوم تجربی

ریاضی فیزیک

 

روز وتاریخ امتحان

قرآن وتعلیمات دینی 3

قرآن وتعلیمات دینی 3

قرآن وتعلیمات دینی 3

قرآن وتعلیمات دینی 3

پنج شنبه 31/2/88

تاریخ اسلام2

تاریخ ایران وجهان 2

زیست شناسی 2

جبر واحتمال

شنبه2/3/88

زبان خارجه3

زبان خارجه3

زبان خارجه3

زبان خارجه3

دوشنبه 4/3/88

ادبیات فارسی3

ادبیات فارسی3

ادبیات فارسی3

ادبیات فارسی3

چهارشنبه6/3/88

فلسفه ومنطق

فلسفه ومنطق

ریاضی 3

حسابان

شنبه 9/3/88

اخلاق 2

جغرافیا2

شیمی 3

شیمی 3

دوشنبه 11/3/88

زبان فارسی تخصصی

زبان فارسی تخصصی

زبان فارسی3

زبان فارسی3

چهارشنبه13/3/88

جامعه شناسی 2

جامعه شناسی 2

فیزیک 3

فیزیک 3

شنبه 16/3/88

تفسیر وعلوم قرآنی2

آرایه های ادبی

زمین شناسی

هندسه 2

دوشنبه 18/3/88

عربی 3  ویژه ی

عربی3 ویژه ی

عربی3

عربی3

چهار شنبه 20/3/88

 

+ نویسنده در چهارشنبه پنجم فروردین 1388 |

درس هجدهم

بعد از يك سال عَرض و عرض‌كشي مرا به اين آتش انداخت.الاهي از آتش جهنّم خلاصي نداشته باشد!

الاهي پيش پيغمبر روش سياه بشود!الاهي هميشه نان سواره باشد و او پياده! الاهي كه آن چشم‌هاي مثل اَزرَقِ شامي‌اش را مير غضب درآرد!

 ۱- منظور از «آتش» در عبارت «مرا به اين آتش انداخت» چيست؟

2-      توضيحات زير، مفهوم كدام عبارت‌هاي متن است؟

الف) مرتباً شكايت به دادگاه بردن

ب) هميشه گرسنه و بدبخت بماند.

3- مفهوم كنايي عبارت زير را بنويسيد

«الاهي پيش پيغمبر روش سياه بشود!»

4- «ازرق شامي» كيست و اين اسم نماد چيست؟

5- دو واژه محاوره‌اي در متن بيابيد و فارسي معيار نوشتاري آنها را بنويسيد.

6- جاهاي خالي را با كلمه‌هاي مناسب كامل كنيد.

دهخدا مقالات انتقادي خود را به طنز و با نثر ساده مي‌نوشت و با نام«      » و امضاي «        » در روزنامه‌ي «             » به چاپ مي‌رساند. او به سال 1258 ه. ش در تهران متولّد شد و به سال 1334 ه. ش در «            » در گذشت.

7- كدام گزينه از «ويژگي‌هاي ادبيات دوره مشروطه» نيست؟

الف) زبان شعر و نثر ساده‌تر و به زبان مردم كوچه و بازار نزديك‌تر مي‌شود.

ب) زبان مردم، مَثَل‌ها، اصطلاحات، قصّه‌ها  و زندگي مردم عادي در ادبيات جاز باز مي‌كند.

ج) واژه‌ها و تركيب‌هاي ناآشناي عربي كم‌تر مي‌شود.

د) عبارت‌هاي پيچيده و طولاني و جمله‌هاي پيوسته و پي‌در‌پي در نوشته‌ها افزايش مي‌يابد.

8- همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه «            » در شعر و نثر دوره‌ي مشروطه باز گفته مي‌شود.

الف) واقعيّات زندگي

 ب) مسائل سياسي

  ج) مسائل اجتماعي

 د) مسائل علمي

ناله‌ي مرغ اسير

ناله‌ي مرغ اسير اين همه بهر وطن است/ مسلك مرغ گرفتارِ قفس، هم چو من است

همّت از باد سحر مي‌طلبم گر ببـرد/ خبر از من به رفيقي كه به طَرْفِ چمن است

فكري اي هم وطنان در ره آزادي خويش/ بنماييد كه هر كس نكند مثل من است

خانه‌اي كاو شود از دست اجانب آباد/ ز اشــك ويران كُنش آن خانه كه بيت الحَزَن است

جامه‌اي كاو نشود غرقه به خون بهـر وطن/ بدر آن جامه كه ننگ تن و كم از كفن است

آن كسي را كه در اين ملك سليمان كرديم/ ملّت امروز يقين كرد كه او اهرمن است

                                           

1- منظور از «مرغ اسير» چيست؟

2- براي هر يك از كلمات «همّت و مسلك» دو كلمه‌ي هم خانواده پيدا كنيد.

3- «من» در بيت‌هاي اوّل و سوم كيست؟

4- در بيت چهارم كدام ديدگاه شاعر ديده مي‌شود؟

5- در كدام بيت موضوع «وطن‌پرستي يا ناسيوناليسم افراطي» ديده مي‌شود؟

6- در بيت آخر، دو آرايه‌ي ادبي را مشخّص كنيد.

7- در كدام بيت قافيه تكرار شده است؟

8- منظور از «آن كسي را» كيست؟

 درس نوزدهم

ناگاه از طرف ديگر صداي دور باشي بلند شد. از هر طرف بانگ مي‌زدند:

«برو پيش، بايست، آستين عبا را بپوش!» من در كمال حيرت بدان سوي نظر كردم؛ ديدم يك نفر جوان بلند قامت، كه سبيل‌هاي كشيده داشت، سواره مي‌آيد و سي چهل نفر با چوب دستي بلند، به رديف نظام، از دو طرف او مي‌آيند و در پيشاپيش آنان يك نفر سرخ پوش ديوچهر و در پشت سر آن، ده بيست نفر با تيپ مي‌آيند. از آقا رضا پرسيدم كه اين چه هنگامه است. گفت: «حاكم شهر است؛ به شكار مي‌رود». به ما گفت راست ايستاده هنگام عبور آن، كرنش و تعظيم نماييد؛ چنان كه ديگران مي‌كنند. چون نيك نظر كردم ديدم هي از چهار جانب و شش جهت است كه مردم سجده

مي‌كنند.                                           

1- چرا مأموران فرياد مي‌زدند «آستين عبا را بپوش»؟

2- سوارانِ پشتِ سرِ حاكم، چگونه مي‌آمدند؟

3- حدّاقل چند نفر حاكم را هم راهي مي‌كردند؟

4- يك جمله بيابيد كه به جاي ضمير «او» از «آن» استفاده شده باشد.

5- كدام عبارت طنز است؟

6- مفهوم كنايي كدام گزينه با ديگر گزينه‌ها تفاوت دارد؟

الف) به ما گفت راست ايستاده هنگام عبور آن، كرنش و تعظيم نماييد.

ب) ديدم هي از چهار جانب و شش جهت است كه مردم سجده مي‌كنند.

ج) در نهايت ادب راست ايستاده هنگام نزديك شدن حاكم در كمال فروتني ركوعي به جاي آورديم.

د) ده بيست تومان براي خودشان به عنوان جريمه و تعارف مي‌گيرند.

7- توضيحات زير اسامي شغلي هستند، نام هر شغل را در مقابل آن بنويسيد.

الف) سرباز حكومت

ب) نوكران، چوب داران و مأموران حكومت

ج) صاحب منصب

د) رئيس و سرپرست فرّاشان

هـ) نگهبان اصطبل، رئيس و مهتر اصطبل

و) آن كه بر كاركنان آب دار خانه در دستگاه سلاطين رياست كند.

ح) كسي كه مسئول رساندن شكايت نامه به حاكمان است

8- جاهاي خالي را با كلمه‌هاي مناسب كامل كنيد.

«سياحت‌نامه‌ي ابراهيم بيگ» اثر «                    » (1255-1328 ه.ق) آيينه‌ي تمام نماي اوضاع ايران در اواخر قرن «       » هجري است كه با قلمي «    » تحرير شده است. نويسنده كه خود تاجرزاده‌اي ميهن‌دوست و اصلاح‌طلب است، كتاب را در قالب يك «               » نوشته است.

مرغ گرفتار

من نگويم كه مـرا از قفـس آزاد كنيد/ قفسـم برده بـه باغـي و دلـم شاد كنيد

فصـل گــل مي‌گـذرد، هم‌نَفَسان بهر خدا/ بنشينيد بـه بـاغي و مــرا ياد كنيد

ياد از اين مرغِ گرفتار كنيد اي مرغان/ چون تماشاي گل و لاله و شمشاد كنيد

هر كه دارد ز شما، مرغ اسيري به قفس/ برده در باغ و به ياد منـش، آزاد كنيد

آشيان من بي‌چاره، اگر سوخت چه باك!/ فكر ويران شـدن خانه‌ي صيّاد كنيد

بيستون بر سر راه است، مباد از شيرين!/ خبري گفته و غمگين دل فرهاد كنيد

جور و بي‌داد كنــد عمر جوانان كوتــاه/ اي بزرگـان وطن بهر خـدا داد كنيد

گر شد از جــور شمـا خانه‌ي موري ويران/ خانه‌ي خويش محال است كه آباد كنيد

كُنج ويرانـه‌ي زندان شد اگر سهم «بهار»/ شكر آزادي و آن گنج خدا داد كنيد                                        

1- در كدام بيت قافيه تكرار شده است؟

2-واژه‌ي «برده» دو مرتبه در معناي فعل به كار رفته است، هر دو معنا را بنويسيد.

3- آرايه‌هاي زير را در ابيات بالا بيابيد و آن‌ها را بنويسيد.

استعاره، تضاد، مراعات نظير، تلميح

4- واژه‌ي «داد» دو مرتبه در جايگاه قافيه آمده است، معناي هر دو را بنويسيد.

5- در كدام بيت «ظلم ستيزي» شاعر ديده مي‌شود؟

6- درباره‌ي پيام‌هاي زير، مصداق‌هايي از غزل «مرغ گرفتار» پيدا كنيد.

الف) حمايت از مظلومان           ب) طرف‌داري از عدالت اجتماعي

7- ناشر روزنامه‌هاي زير را بنويسيد

الف) خراسان          ب) طوفان           ج) قرن بيستم           د) نوبهار

8- توضيح زير مربوط به كدام شخصيت است؟

يكي از شخصيت‌هاي كتاب خسرو و شيرين نظامي است كه عاشق شيرين- دختر شاه ارمنستان- مي‌شود و جان خود را بر سر اين عشق فدا مي‌كند.

 درس بيستم

وزير مَلك اهواز، كه او را اَبوالفَتح علي‌بن‌احمد مي‌گفتند، مردي اهل بود و فضل داشت از شعر و ادب، و هم كرمي تمامي، به بصره آمده بود، پس مرا در آن حال با مردي پارسي كه هم از اهلِ فضل بود آشنايي افتاده بود و او را با وزير صحبتي بودي و اين مرد پارسي هم دست‌تنگ بود و وسعتي نداشت كه حالِ مرا مَرمَتي كند، احوال مرا نزد وزير باز گفت. چون وزير بشنيد، مردي را با اسبي نزديكِ من فرستاد كه «چنان كه هستي برنشين و نزديك من آي». من از بدحالي و برهنگي شرم داشتم و رفتن مناسب نديدم؛ رُقعه‌اي نوشتم و عُذري خواستم و گفتم كه «بعد از اين به خدمت رسم».                                       

1- ابوالفتح علي‌بن‌احمد چگونه مردي بود؟

2- مردي كه با ناصر خسرو دوستي داشت، اهل كجا بود؟

3- در متن بالا دو كنايه مشخّص كنيد كه مفهوم هر دو مترادف است.

4- دوست ناصر خسرو توان چه كاري را نداشت؟

5- توضيح‌هاي زير مربوط به كدام عبارت‌ها و واژه‌هاي متن است، آن‌ها را بيابيد و در مقابل آن بنويسيد

الف) با او رفت و آمد و دوستي داشت             ب) وضع مالي خوبي نداشت

ج) به حال من رسيدگي كند        د) سوار شو                   هـ) نامه

6- چرا ناصر خسرو دعوت وزير را نپذيرفت؟

7- معادل امروزي عبارت‌هاي زير را بنويسيد:

الف- موي سر باز نكرده بوديم

ب) گفتم اكنون ما را كه در حمّام گذارد؟

ج) شوخ از خود باز كنيم.

د) پس مرا در آن حال با مردي پارسي كه هم از اهلِ فضل بود آشنايي افتاده بود.

هـ) آن‌چه آن اعرابي كِرايِ شتر بر ما داشت.

و) و چون بخواستيم رفت، ما را به اِنعام و اِكرام به راه دريا گُسيل كرد.

ز) دلّاك و قيّم در آمدند و خدمت كردند.

8-توضيح زير مربوط به كدام شاعر است؟

از حكما و شاعران قوي طبع و از قصيده‌سرايان گران‌قدر زبان فارسي است. لقب و تخلّص او «حجّت» است. آثار او عبارت‌اند از:

ديوان اشعار، سفرنامه، جامع الحكمتين، خوان اخوان و...

پرستو در قاف

بوي مدينه مي‌آيد. اين را از نم‌نم باران فهميدم. دل‌ها بي‌تاب و چشم‌ها گريان سمتِ چپمان مسجدِ «شجره» است. كم‌كم شهري سپيدپوش به استقبالمان مي‌آيد و من چه قدر دوست دارم «بقيع» را ببينم و چه قدر دلم مي‌خواهد «مدينه» را بغل كنم و چه قدر دوست دارم نخل‌هاي مدينه را، كبوتران حرم رسول‌الله (ص) را. سه دانگ از بهشت بايد همين جا باشد و ما وسعت اين جا را نمي‌توانيم درك كنيم. پيرمردي شروع كرده است به روضه خواندن و كاروان مي‌گريد و اتوبوس آرام آرام حركت مي‌كند و نم‌نم باران مي‌بارد و دل‌ها بي‌قرار است و لحظه‌ي وصال، نزديك: قدم به شهري گذاشته‌ايم كه روزي پيامبر (ص)، علي (ع) و فاطمه (س) در آن گام مي‌زدند، جايِ پايِ تمامِ امامان را در اين خاك مي‌توان ديد و عطرِ بالِ فرشتگان را مي‌شود حس كرد.                                          

1- چرا نويسنده نام سفرنامه‌ي خود را «پرستو در قاف» گذاشته است؟

2- «روضه» يعني چه و چرا «ذكر واقعه كربلا» به «روضه‌ خواندن» مشهور شده است؟

3- علامت‌هاي اختصاري عبارت‌هاي زير را در مقابل آن‌ها بنويسيد

الف) سلام‌الله عليها        ب) عليه‌السّلام     ج) صلّي الله عليه و آله و سلّم

د) صفحه  هـ) صفحه‌ها   و) عجّل‌الله تعالي فرجه الشّريف

4- چرا نويسنده معتقد است كه در مدينه مي‌توان عطر بال فرشتگان را حس كرد؟

5- جمله‌هايي را كه فعل آن حذف شده است، بنويسيد.

6- آرايه‌هاي كنايه و تشخيص (جان بخشي به اشيا) را در متن بيابيد و آن‌ها را بنويسيد.

7- توضيح زير مربوط به كجاست؟

نام قبرستاني در شرق مسجد النّبي است كه امام‌هاي دوم، چهارم، پنجم و ششم شيعيان در آن دفن شده‌اند. همچنين مادر علي (ع)- فاطمه بنت اسد- ، عموي پيغمبر (ص)- عباس-، دو تن از عمّه‌هاي پيامبر (ص)- صفيه و عاتكه-، ام البنين- مادر چهار شهيد كربلا؛ عباس، عبدالله، جعفر و عثمان در آن جاست.

8- توضيح زير مربوط به كدام شاعر و نويسنده‌ي معاصر است؟

در سال 1342 ه.ش به دنيا آمد. از تأليفات وي مي‌توان سفرنامه‌ي حجّ «پرستو در قاف» را نام برد.

درس بيست و يكم

روزهايي مي‌رسيد كه سختي و زيادي كار روح مرا افسرده مي‌كرد امّا به زودي اميد خود را باز مي‌يافتم و دردم را فراموش مي‌كردم؛ زيرا كسي كه مي‌خواهد به دانش حقيقي برسد، بايد از بلندهاي دشوار به تنهايي بالا برود. من در اين راه بارها به عقب مي‌لغزيدم، مي‌افتادم، كمي به جلو مي‌رفتم، سپس اميدوار مي‌شدم و بالاتر مي‌رفتم، تا كم‌كم افقي نامحدود در برابرم نمايان مي‌شد. يكي از فنوني كه در حين تحصيل آموختم، فنّ بردباري بود. تحصيل بايد با فراغ بال و تأنّي انجام گيرد. امتحانات بزرگ‌ترين ديوهاي وحشتناك زندگي دانشگاهي من بودند امّا من پيوسته پشت اين ديوها را به خاك مي‌رساندم.                                    

1- چه عاملي باعث خستگي و نااميدي‌ هلن كلر مي‌شد؟

2- اصلي‌ترين فنّي كه هلن كلر در راه كسب دانش آموخت، چه بود؟

3- توضيح زير مربوط به كدام عبارت متن است؟

«با اندكي موفقيت اميدوار مي‌شدم و بر مشكلات غلبه مي‌كردم»

4- آرايه‌هاي تشبيه و استعاره را در متن بيابيد و آن‌‌ها را بنويسيد.

5- منظور از «اين راه» چيست؟

6- منظور از «افق نامحدود» چيست؟

7- آرايه‌ي ادبي كدام گزينه با ديگر گزينه‌ها تفاوت دارد؟

الف) درِ زندان خاموشي من شكسته شد.

ب) كتاب براي من مانند نور خورشيد بود و ادبيات بهشت موعود.

ج) كم‌كم كليد زبان را در دست گرفتم و آن را با اشتياق به كار انداختم.

د) دست‌هايم همه چيز را حس مي‌كرد و هر حركتي را مي‌ديد.

8- مفهوم كدام عبارت با بيت زير ارتباط معنايي دارد؟

هجوم فتنه‌هاي آسماني/ مرا آموخت علم زندگاني

درس بيست و دوم

مسلماً اگر درها را به رويش نبسته بودند، شايد وضع جور ديگري بود. اين آخري‌ها فرياد را فقط در شعرش مي‌شد جست. نگاهش آرام و حركاتش و زندگي‌اش بي‌تلاطم بود و خيالش تخت.به همين طريق بود كه پيرمرد دور از هر ادايي به سادگي در ميان ما زيست و به ساده‌دلي روستايي خويش از هر چيز تعجّب كرد و هرچه بر او تنگ گرفتند، كمربند خود را تنگ‌تر بست تا دست آخر با حقارت زندگي‌هامان اُخت شد. هم‌چون مرواريد در دل صدف كج و كوله‌اي سال‌ها بسته ماند.                                        

1- به نظر جلال آل احمد، فرياد نيما را در كجا مي‌توان شنيد؟

2- آيا نيما به زندگي شهري عادت كرده بود؟

3- با توجّه به ويژگي‌ كه براي زندگي نيما آمده است (بي تلاطم)، زندگي او به چه چيزي تشبيه شده است؟

4- نيما به چه چيزي عادت كرد و انس گرفت؟

5- «صدف كج و كوله» استعاره از چيست؟

6- توضيح‌هاي زير مربوط به كدام عبارت‌هاي متن است؟ آنها را بيابيد و در مقابل آن بنويسيد.

الف) براي مبارزه با آن‌ها كمر همّت بست

ب) انسان ارزشمندي، ناشناخته ماند.

7- كنايه‌هاي زير را معنا كنيد.

الف) خانه‌ي فرهنگ شوروي در تهران علم كرده بود.

ب) توي جماعت بُر خورده بودم.

ج) در امور عادي زندگي بي دست و پا بود.

د) در چشم او كه خود چشم زمانه‌ي ما بود.

هـ) شَستم خبردار شد.

و) پيرمرد افتاده بود.

ز) نيمام از دست رفت:

ح) تو را من چشم در راهم.

8- حذف و كوتاهي جمله‌ها از ويژگي‌هاي نثر جلال آل احمد است، يك جمله بيابيد كه اين دو ويژگي را نشان مي‌دهد.

درس بيست و سوم

خدا آن ملّتي را ســروري داد/ كه تقديرش به دست خويش بنوشت

به آن ملّت سـروكاري نــدارد/ كه دهقـانش بـراي ديگـران كِشت                                      

1- قالب اين شعر چيست؟ چرا؟

2- مفهوم آيه 11 سوره رعد (13) در كدام بيت ديده مي‌شود؟

3- «شخصي كه به بيگانگان خدمت كند و سلطه اجنبي را بپذيرد»

مفهوم كدام مصراع است؟

4-  توضيح زير مربوط به كدام شاعر و متفكّر پاكستاني است؟

او در استقلال پاكستان نقش مهمّي داشته و به دو زبان فارسي و اردو شعر مي‌سرود. از كتاب‌هايش مي‌توان «جاويدنامه»، «پيام شرق» و «ارمغان حجاز» را نام برد.

ز جلوه‌ي سبز و سرخ، طرح چمني ريزم/ گشته است خُتن صحــرا، از بوي دلاويزم

خَم مي‌شوم از مستي، هر لحظه و مي‌خيزم/ سرتا به قدم نازم، پا تا به سر انگيزم

                 من لاله‌ي آزادم، خود رويم و خود بويم                                    

1- طرح قرار گرفتن قافيه‌ها در اين شعر چگونه است؟

2- «من با نشان دادن برگ و گل خود، آب و رنگي به چمن مي‌بخشم»

مفهوم كدام مصراع است؟

3- توضيح زير مربوط به كدام منطقه است؟

نزديك كاشغر، در تركستان شرقي كه الآن جزء تركستان چين است. به داشتن آهوان سياه چشم و مُشك‌هاي مرغوب و مردم زيبا رو معروف بوده است.

4- توضيح زير مربوط به كدام شاعر معاصر افغانستاني است؟

به سال 1285 شمسي در كابل زاده شد و پس از به پايان رسيدن تحصيلاتش در افغانستان و پاكستان و آموختن زبان‌هاي انگليسي، اردو، عربي و فرانسه به تأليف و ترجمه پرداخت. ديواني از اشعار او به نام «نواي كوهسار» منتشر شده است.

درس بيست و چهارم

زيب از بنفشه دارد و از ناز بوي، بوي/ صافي ز چشمه جويد و شوخي ز آب جوي/ نونو طراوتي بدهد/ چون سبزه‌ي بهار/ فارَم چو صوت بلبل و دل‌بر چو آبشار                                              

1- شاعر، زبان فارسي را از چه جهت به بنفشه تشبيه كرده است؟

2- شاعر زلالي زبان فارسي دري و شادابي آن را به چه چيزهايي تشبيه كرده است؟

3- واژه‌هاي زير را معنا كنيد:

زيب                        نازبوي                 شوخي                   فارم

4- از ديدگاه شاعر وجه شبه زبان فارسي و بلبل چيست؟

5- اين شعر در كدام قالب سروده شده است؟

6- كنايه‌هاي زير را معنا كنيد:

الف) به اوج سما مي‌رسد سرم

ب) قبحي ز من مجو

ج) صد مرد معتبر/ آيد برِ نظر

د) با شهد ناب خود، دل آب مي‌كند

هـ) چون دود مي‌رود

7- «لفظي كه از لطافت آن جان كند حضور» يعني چه؟

8- در كدام گزينه شاعران تاجيك آمده است؟

الف) دقيقي، اسدي

ب) امير خسرو، بي‌دل

ج) محمد ابراهيم صفا، خليل‌الله خليلي

د) صدرالدّين عيني، صفيّه گل رخسار، عبيد رجب

 به نام خداوند جان و خرد»

 زبان و ادبیّات فارسی (1)             

 

1- در مصراع «مُقبل آن کز خدای گیرد پشت» معنی واژه ی «مُقبل» چیست؟

    1) خوشحال                  2) خوش سخن          3) خوش بخت          4) خوش بین          

 

2- معنی واژه ی مشخّص شده در کدام گزینه، نادرست است؟

    1) جهد کن که اگر چه اصیل و گوهری باشی گوهر تن نیز داری. (نژاده)

    2) مرا مشّاطه ی صبح و زینت بخش ریاحین و ازهار می نامند. (آرایشگر)    

    3) در برابر گستاخ و مغرور، زانوی دنائت خم نکنم. (کم همّتی)

    4) من با تبختر گفتم: هر کدام جداگانه به او هدیه می دهیم . (خجالت)

 

3- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟

    1) بغض و کینه- صفاهت و نادانی- هور و ماه

    2) نعت و منقبت- ابتر و ناقص- لغو و بیهوده

    3) آمیخته و عجین- خار مغیلان- سرمنزل غایی

    4) نسیان و غفلت- قیافه ی عبوس- غمین و محزون  

    

4- نام پدیدآورنده ی کدام اثر، درست ذکر نشده است؟

    1) هفت پیکر: نظامی گنجوی                       2) ریشه در ابر: قیصر امین پور

    3) برخورد اندیشه ها: جواد حدیدی                4) با کاروان حلّه: عبدالحسین زرّین کوب

 

5- کلمات کدام گزینه برای پُر کردن جاهای خالی عبارت زیر، مناسب است؟

  «......... تصویر ناکامی اشخاص برجسته است و .......... کوششی است برای نشان دادن شکل عادی زندگی با همه ی تضادها و تعارض های آن.»                                                                                    

    1) درام- تراژدی        2) درام- کمدی            3) تراژدی- کمدی          4) تراژدی- درام

 

6- کدام قالب شعری برای سرودن داستان ها و مطالب طولانی مناسب است؟

   1) مثنوی                 2) قطعه                    3) غزل                     4) قصیده

 

7- آیه ی «أفرَأیتَ مَن اتّخذ إلهَهُ هَواهُ» با کدام گزینه ارتباط معنایی دارد؟

   1) منشین با بدان که صحبت بد               گر چه پاکی تو را پلید کند

   2) تو به کز توانایی خویش گویی            چه می پرسی از دوره ی ناتوانی

   3) هر آن سرگرانی که من کردم اوّل        جهان کرد از آن بیشتر سرگرانی

   4) مبر طاعت نفس شهوت پرست            که هر ساعتش قبله ای دیگر است

 

8- «خرامان بشد سوی آب روان       چنان چون شده باز جوید روان» یعنی، شاد و خرامان به طرف آب جاری راه افتاد ...                                                                                                           

   1) هم چون آب راکدی که دوباره جاری شده باشد.     2) هم چنان که کسی از نیمه راه دوباره بازگردد.

   3) مانند مرده ای که دوباره زنده شده باشد.            4) مثل آن تشنه ای که به آب زلال رسیده باشد.

 

9- معنی و مفهوم بیت «چون رایت عشق آن جهانگیر      شد چون مهِ لیلی آسمان گیر» چیست؟

   1) وقتی که آوازه ی عشق مجنون چون زیبایی لیلی در جهان پیچید.

   2) هنگامی که چهره ی ماه گونه ی لیلی در تاریکی شبانه از نظرها دور گشت.

   3) زمانی که شهرت عشق ورزی مجنون در همه جا پیچید، چهره ی لیلی از این خبر خندان شد.

   4) لحظه ای که رقیب توانگر مجنون از دور پیدا شد، چهره ی با طراوت لیلی افسرده گشت.

 

10- مصراع دوم بیت زیر در کدام گزینه آمده است؟

   «گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کُشت           ...................................»

   1) گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید              2) گفتا تو بندگی کن کاو بنده پرور آید

   3) گفتا ز خوب رویان این کار کمتر آید         4) گفتا خنک نسیمی کز کوی دلبر آید

 

11- عبارت «به شکل هایی از زبان گفته می شود که علاوه بر تلفّظ ، در انتخاب کلمات و قواعد دستوری نیز با هم فرق دارند» توضیح کدام گزینه است؟

   1) گویش                   2) لهجه              3) گونه                   4) لحن

 

12- کدام گزینه درباره ی زبان شناسی جدید درست نیست؟

   1) زبان را به قصد شناختن خودِ آن مطالعه نمی کند.

   2) فقط به کشف واقعیات زبان می پردازد.

   3) علمی است جدید که از آغاز قرن بیستم شروع شده است.

   4) آن را به نام زبان شناسی همگانی یا ساخت گرا نیز می شناسند.

 

13- عام ترین و صمیمانه ترین نوع نوشتن کدام است؟

   1) زندگی نامه نویسی    2) نامه نگاری      3) خاطره نویسی        4) داستان نویسی

 

14- پیش از کلمه ی «یعنی» در عبارت زیر، کدام نشانه ی نگارشی را باید به کار بُرد؟

   «گل ها با دلربایی به ما خیره می شوند یعنی، قدرت خدا را در ما بنگرید.»

   1) دو نقطه ( : )         2) ویرگول ( ، )     3) خط فاصله ( _ )     4) نقطه ویرگول ( ؛ )

 

 

15- در کدام گزینه، خطا و نقص نگارشی، مشاهده نمی شود؟

    1) شخصاً از او برای همکاری دعوت کردم.

    2) آیا چگونه می توانیم بر سرعت مطالعه ی خود بیفزاییم؟

    3) نوع بیماری پس از آزمایشات متعدّد، شناخته شد.

    4) پروین اعتصامی شاعره ی متعهّد و برجسته ی ایران است.

 

16- اجزای کدام گزینه با سایر گزینه ها متفاوت است؟

   1) متصدّی موزه جوانی بود سی ساله.

   2) زندگی چیست؟

   3) مرغان دریایی پریده بودند.

   4) کودکان داوطلب فروش نشریه ی نسیم شمال می شدند.

 

17- زمان فعل های «می نشیند، گفته اند، خریده بودی» به ترتیب در کدام گزینه آمده است؟

    1) مضارع التزامی- ماضی التزامی- ماضی بعید                       

    2) مضارع اخباری- ماضی نقلی- ماضی بعید                                                       

    3) مضارع اخباری- ماضی التزامی- ماضی استمراری

    4) مضارع التزامی- ماضی نقلی- ماضی استمراری

 

18- با توجّــه به جملــه ی «گلستان را باید یکی از شاهکارهای نثـر فارسی خواند» کدام گزینـه، ویژگی های کلمه ی «گلستان» را بیان می کند؟                                                                                       

    1) اسم ناشناس- خاص- مشتق                      2) اسم ناشناس- عام- مرکّب

    3) اسم شناس- عام- مرکّب                          4) اسم شناس- خاص- مشتق

 

19- در کدام گزینه، صفت فاعلی وجود دارد؟

    1) پوشیدنی              2) شنوا                    3) آسمانی            4) خورده

 

20- در عبارت «شاهنامه ی فردوسی کتاب جذّاب، خواندنی و آموزنده ای است» کدام یک از وابسته های پسین اسم وجود ندارد؟                                                                                                      

    1) صفت نسبی          2) مضاف الیه             3) صفت فاعلی      4) صفت بیانی ساده

 

+ نویسنده در چهارشنبه پنجم فروردین 1388 |

سوالات درس به درس از کتاب ادبیات فارسی ۱

درس اول

سپاس و آفرين ايزد جهان آفرين راست.ارجمند گرداننده‌ي بندگان از خواري؛ در پاي افكننده‌ي گردن‌كشان از سروري.و درود بر پيمبر بازپسين، پيش‌رو پيمبران پيشين.همچنين درود بر ياران گزيده و خويشان پسنديده او باد؛ تا باد و آب و آتش و خاك در آفرينش بر كار است و گل بر شاخسار هم بستر خار.

1- واژه «آفرين» دو بار با معني متفاوت به كار رفته است، آن معاني را بنويسيد.

2- عباراتي كه با آيات زير تناسب دارند، مشخص كنيد

ستايش بود ويژه‌ي كردگار/كه بر عالمين است پروردگار   «حمد/1»

به هر كس بخواهي تو عزّت دهي/ كسي را كه خواهي به خواري نهي «3 آل عمران/26»

خدا و ملك‌هاي او بس سلام/ بر احمد فرستند هر صبح و شام

شما نيز اي مؤمنانِ به رب/ درودش فرستيد هر صبح و شب

به تنظيم گوييد بر او سلام/ سلامش نماييد با احترام  «33 احزاب/56»

3- كدام عبارت ترجمه ادبي «خاتم النّبيين و سيّد المرسلين» است؟

4- دو واژه بيابيد كه لفظاً يكسان و كتباً و معناً متفاوت‌اند.

5- بيت زير را با كدام عبارت مي‌توان مقايسه كرد؟

باد و خاك و آب و آتش بنده‌اند/ با من و تو مرده با حق زنده‌اند

6- بين كدام كلمات آرايه‌ي سجع ديده مي‌شود؟

7- متن از كدام كتاب انتخاب شده است؟

8- منظور نويسنده از جملات پاياني متن چيست؟

درس دوم

ز كشتي گرفتن سخن بود دوش/ نگيرم فريب تو زين در مكوش

بكـوشيـم فرجـام كار آن بـود/ كـه فرمـان و راي جهانيـان بـود

1- فردوسي سخن چه كسي را منظوم كرده است؟

2- از بن مضارع «كوشيدن» دو فعل آمده است، آن دو را معنا كنيد.

3- «توكّل» چگونه مطرح شده است؟

4- گوينده سخن چگونه شخصيتي است؟

5- «گرفتن» و «نگيرم» را معنا كنيد.

6- منظور از «تو» كيست؟

7- آيا مي‌توان واژه عربي در دو بيت بالا يافت؟

8- «جهانبان» كيست؟

درس سوم

1- در كدام گزينه رديف وجود دارد؟

الف) اي خدا اي فضل تو حاجـت روا/ بـا تو ياد هيـچ كـس نبـود روا

ب) خـرامـان بشد سـوي آب روان/ چنان چون شـد بـاز جـويد روان

ج) چو بشنيد رستم، سرش خيره گشت/ جهان پيش چشم اندرش تيره گشت

د) مي‌گفـت، گرفتـه حـلقـه در بـر/ كـامـروز مـنم چـو حـلقـه بـر در

2- در كدام گزينه استعاره به كار رفته است؟

الف) رها كرد زو دسـت و آمد به دشت/ چو شـيري كه بر پيـش آهو گذشت

ب) چـو رسـتم ز دست وي آزاد شـد/ بـه سـان يكي تيـغ پـولاد شـد

ج) زدش بر زميـن بـر بـه كـردار شيـر/ بدانسـت كـاو هم نماند به زير

د) چنين گفت كاي رسته از چنگ شير/ جـدا مانـده از زخـم شيـر دليـر

3- نوع دستوري «يكي» در كدام گزينه با گزينه‌هاي ديگر فرق دارد؟

الف) يكي خنجر آبگون بركشيد/ همـي خـواست از تـن سـرش را بـريد

ب) چـو رستـم ز دسـت وي آزاد شـد/ به ســان يكـي تيـغ پـولاد شـد

ج) بپيچيـد و زان پـس يكـي آه كـرد/ ز نيك و بـد انديشـه كوتاه كـرد

د)يكي از عقل‌مي‌لافد يكي طامات مي‌بافد/بيا كاين داوري‌ها را به پيشِ‌داور اندازيم

4- تركيب وصفي كدام گزينه با زبان فارسي معيار متفاوت است؟

الف)بزد دست سهراب چون پيل مســت/ بــر آوردش از جاي و بنهاد پست

ب) دلير جـوان سـر بـه گفتـار پيـر/ بـــداد و ببـود ايـن سـخـن دل‌پذيـر

ج) خرامـان بشـد سـوي آب روان/ چــنـان چـون شــده بـاز جويـد روان

د) از ايـن نـام داران گـردن‌كـشان/ كـسي هـم بـرد سـوي رستـم نشـان

5- در كدام گزينه تشبيه وجود دارد؟

الف) چنين گفت كاي رسته از چنگ شير/ جدا مانده از زخـم شير دليــر

ب) غمـي بـود رستم بيـازيـد چنگ/ گرفـت آن بر و يال جنگـي پلنـگ

ج) سبـك تيـغ تيـز از ميــان بركشيـد/ بـرِ شيــر بيـدار دل بر دريـــد

د) زدش بـر زميـن بـر بـه كـردار شيـر/ بدانست كاو هم نماند به زيــر

6- «آب» در كدام گزينه به معناي «اشك» است؟

الف) يكي خنجر آبگون بركشيد/ همي خواست از تن سرش را بريــد

ب) بخورد آب و روي و سر و تن بشست/ به پيش جهـان آفرين شد نخست

ج) وزان آب چون شد به جاي نبرد/ پر انديشه بـودش دل و روي زرد

د) همي ريخت خون و همي كند موي/ سرش پر ز خاك و پر از آب روي

7- «ي» در كدام گزينه «شناسه» است؟

الف) رها كرد زو دست و آمد به دشت/ چو شيري كه بر پيش آهو گذشت

ب) همي خـواست پيـروزي و دستگـاه/ نبود آگه از بخششِ هور و ماه

ج) غمي بود رستم بيازيد چنگ/ گــرفت آن بـر و يـال جنگـي پلنـگ

د) كه اكنـون چـه داري ز رستم نشان؟/ كه كم باد نامش ز گردن‌كشان

8- مفهوم كدام گزينه با مصراع دوم بيت زير متناسب است؟

«از اين خويشتن كشتن اكنون چه سود؟/ چنين رفت و اين بودني كار بود»

الف) بگو اي پيمبــر جــز آن چـه خـدا/ بخواهـد، نيايد به ما در قضـا

ب) كه مولاي ما هسـت يكتـا اله/ كه ياري است بخشنــده و خيرخواه

ج) هـم افـراد مـؤمـن بـه هـرگـونه حــال/ توكّـل نمايند بر ذوالجلال (سوره توبه)                                                          

د) سـرآغـاز گفتــار نـام خـداسـت/ كه رحمتگر و مهربان خلق راست

درس چهارم

امام:  ايا فرقه‌ي فارغ از ننگ و نام

1- «ننگ و نام» يعني چه؟

2- منظور از «فرقه‌ي فارغ از ننگ و نام» چيست؟

عباس:   نهاديد بر كفر، اسلام نام

3- مصراع را به نثر (زبان معيار) مرتّب كنيد.

4- مخاطب بيت چه كساني هستند؟

امام:     شما شرك يزدان و كين رسول

5- آيا دشمني با پيامبر (ص) در رديف شرك به خداوند است؟

عباس:    نهاديد در عالم ذر قبول

6- «عالم ذر» در آيه 172 سوره اعراف (7) چگونه مطرح شده است؟

امام:        من، اي قوم، فرزند پيغمبرم

7- منظور از «قوم» چه كساني هستند؟

عباس:    حسين است آقا و من نوكرم

8- رابطه امام حسين (ع) و حضرت عباس (ع) با يك ديگر چگونه است؟

درس پنجم

پس آتشك دست سمك بازِ پس بست و پالهنگ در گردن وي افكند و مي‌آورد تا به لشكرگاه رسيد. چون آتشك را ديدند كه يكي را پالهنگ در گردن كرده گفتند: «اين كيست؟» آتشك مي‌گفت با خرّمي و نشاط، كه سمك است. هر كه اين مي‌شنيد مي‌گفت: «هول عيّاري اي كرده است!» او را قفايي مي‌زدند. سمك سراسيمه شد. گفت: «اي آتشك! رها مكن كه مرا به سيلي بكشند». آتشك بانگ بر ايشان زد و همه را دور كرد و آمد به خيمه‌ي قطران و در پيش وي خدمت كرد.

1- معادل امروزي اصطلاحات زير را بنويسيد.

بازِپس                                      قفا زدن

رها مكن                                  خدمت كرد

2- «دست بردي جانانه زده است.» معادل امروزي كدام جمله است؟

3- همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه‌ي «        ‌   » با واژه‌ي «پالهنگ» ارتباط معنايي دارند.

الف) ريسمان                                 ب) بند

ج) يوغ                                         د) بستن

4- چه ارتباطي ميان سمك، آتشك و قطران وجود دارد؟

5- به نظر شمار كار سمك در مورد قطران خيانت بود يا سياست؟ چرا؟

6- آيا رفتار آتشك پسنديده است؟ چرا؟

7- چرا نويسنده گفته است: «آتشك مي‌گفت با خرّمي و نشاط»؟

8- دو مورد از تفاوت نثر تاريخي را با نثر فارسي معيار بنويسيد.

درس ششم

منـم آن تشنــه گهـر برده/ بخــت مـن زنـده، بخت تو مرده

تو مرا كشتي و خداي نكشت/ مقبـل آن كز خداي گيرد پشت

دولتـم چـون خدا پناهـي داد/ اينكــم تـاج و تخت شاهي داد

واي بـر جـان تو كه بدگهري/ جان بري كرده‌اي و جان نبري                          

1- مفهوم كنايه‌هاي زير را بنويسيد:

الف) تشنه‌ي گهر برده              ب) بخت من زنده

ج) تاج و تخت شاهي              د) جان بري كرده‌اي

2- واژه‌هاي زير در بيت‌هاي بالا به چه معنايند؟

گهر                      گوهر                     مقبل                      دولت

3- در كدام بيت يك كلمه بيش از دو بار تكرار شده است؟

4- تفاوت معنايي كلمه «آب‌دار» را در دو مصراع زير بنويسيد:

حالي آن لعلِ آب‌دار گشاد/ پيش آن ريگ آب‌دار نهاد

5-  كدام يك از كلمات بيت زير در معناي استعاري به كار رفته است

گفت مُردم ز تشنگي درياب/ آتشم را بكُش به لختي آب

6- پيام آيه 27 سوره مائده (5) چيست؟

بخوان ماجــراي دو فرزنــد را/ كن آويزه‌ي گوش اين پنـد را

كه بهر تقرّب به وجهي نكـوي/  به قربان نمـودن نهادنـد روي

ز هابيل،حاجت پذيرفته گشت/ به قابيل نامد، چنين سرگذشت

به هابيــل گفتـا همانا كه من/ سرت را جدا مــي‌نمايــم ز تن

بگفتــا گـنهكــار هـرگــز نِيَم/ پــذيــرد خــداوند قربانيــم

كه قرباني متّقيـن را خـدا/ به رغبـت پذيـرد به شـوق و رضـا

(قرآن مجيد با ترجمه منظوم دكتر اميد مجد- تهران: انتشارات اميد مجد- چاپ بيستم: بهار 86 ص 112)

7- طرفين تشبيه (مشبّه، مشبّه به) را در مصراع زير مشخص كنيد:

پيش آن خاكِ تشنه رفت چو باد

8- دكتر زهرا كيا «داستان خير و شر» را از كدام مثنوي‌هاي نظامي بازنويسي كرده است؟

درس هفتم

از قياسش خنده آمد خلــق را/ كاو چــو خود پنداشت صاحب دلق را

كار پاكان را قيــاس از خـود مگير/ گرچه ماند در نبشتن شير و شير

جمله عالــم زين سـبب گم‌راه شـد/ كـم كسي ز ابدالِ حق آگاه شد

هر دو گون زنبور خوردند از محل/ ليك شد ز آن نيش و زان ديگر عسل

چون بــسي ابليس آدم روي هست/پس به هر دستي نشايد داد دست 

 ۱- چه عاملي سبب خنده‌ي مردم شد؟

2- «صاحب دلق» به جز گزينه‌ي «              » با ساير گزينه‌ها مترادف است:

الف) جولقي           ب) ژنده پوش            ج) درويش       د) صاحب منصب

3- «قياس گرفتن» به چه معناست؟

4- مولانا علّت گم‌راهي مردم جهان را چه مي‌داند؟

5- «ابدالِ حق» چه كساني هستند؟

6- از بيت چهارم كدام مفهوم استنباط نمي‌شود؟

الف) تفاوت‌هاي ذاتي افراد در نتيجه‌ي كارهايشان تأثير دارد.

ب) از آن كه بنيادش بد است، نمي‌توان توقّع رفتار نيكو داشت.

ج) تنها با مشاهده‌ي تشابه دو پديده نمي‌توان در مورد آن‌ها قضاوت يكسان داشت

د) شرايط و اوضاع متفاوت باعث رفتار متفاوت در افراد مي‌شود.

7- چرا شايسته نيست كه با هر كسي پيمان دوستي ببنديم؟

8- «تنها در ظاهر يكسان بودن» مفهوم كنايي كدام مصراع است؟

درس هشتم

آن‌چه در دوران ما روي مي‌دهد، شعر عظيمي است و قالب شعر برايش برازنده‌تر است. دنبال قافيه و رديف نگرديد؛ شعر ناب است. بعدها معلّم‌ها موضوع انشا خواهند داد كه «ايمان مهم‌تر است يا تفنگ؟»در تاريخ كشورمان چه بسيار به مبارزاني سياسي برمي‌خوريم كه هرچند كوشش شده در تاريخ گمشان كنند امّا سخت حضور دارند و پيدا هستند.در هنر و ادب ايران، در ابيات فارسي پيش از مشروطيّت به تعداد معدودي برمي‌خوريم كه سعي كرده‌اند «نُه كرسي فلك را از زير پاي قزل ارسلان بكشند» و در دوران مشروطيّت چه بسيار روزنامه‌نگار و شاعر و نويسنده كه تا پاي جان مبارزه كردند و اين به آن نشان كه وقتي نسيم آزادي مي‌وزد. بسيار گل‌ها خواهند شگفت.خوش‌بختانه قطار سريع السّير مردم به طرف انقلاب راه افتاد و هنرمندان بسياري خود را به قطار رساندند و با مردم نشستند و قلبشان با قلب مردم هماهنگي يافت و هرم نفس مردم گرمشان كرد.                                       

1- نويسنده كدام واقعه‌ي روزگار ما را به شعر مانند كرده است؟

2- جمله‌ي «ايمان مهم‌تر است يا تفنگ؟» معادل جمله‌ي ديگر است با همين مفهوم؛ آن جمله چيست؟

3- كدام جمله به مفهوم «گردن كشان را از قدرت بيندازند؛ از تخت به زير كشند» است؟

4- منظور از «گل‌هايي كه در نسيم آزادي مي‌شكفد» چيست؟

5- منظور نويسنده از «هنرمندانِ بسياري خود را به قطار رساندند» چيست؟

6- منظور نويسنده از عبارت «دنبال قافيه و رديف نگرديد» چيست؟

7- منظور نويسنده از عبارت زير چه كساني‌اند؟

«در تاريخ كشورمان چه بسيار به مبارزاتي سياسي برمي‌خوريم كه هرچند كوشش شده در تاريخ گمشان كنند امّا سخت حضور دارند و پيدا هستند.»

8- بيتي كه سعدي در اعتراض به اين بيت ظهير فاريابي سروده است، بنويسيد:

«نُه كرسي فلك نهد انديشه زير پاي/ تا بوسه بر ركاب قزل ارسلان دهد»

 خط خورشيد

گرچه گاهي شبهابي

مشق‌هاي شب آسمان را

زود خط مي‌زد و محو مي‌شد

باز در آن هواي مه آلود

پاك كن‌هايي از ابر تيره

خطّ خورشيد را پاك مي‌كرد                                      

1- «شهاب» استعاره از چيست؟

2- منظور از «مشق‌هاي شب آسمان» چيست؟

3- مفهوم كنايي «زود خط مي‌زد و محو مي‌شد.» چيست؟

4- «هواي مه‌آلود» و «ابر تيره» نماد چيست؟

5- اين شعر در كدام قالب سروده شده است؟

6- آرايه‌ي «مراعات نظير» را بيابيد و بنويسيد؟

7- اين شعر برگرفته از كدام اثر «قيصر امين‌پور» است؟

8- در اين شعر، شاعر چگونه فضاي قبل از انقلاب را ترسيم مي‌كند؟

درس نهم

1- عبارت زير را توضيح دهيد:

« حقّ‌الله را خدا مي‌بخشد امّا واي از حقّ الناس...»

2- با توجه به عبارت زير، به نظر نويسنده حقيقت اشيا در جبهه‌ها چگونه تجلّي مي‌يابد؟

تو گويي اشيا گنجينه‌هايي از رازهاي شگفت خلقت هستند امّا تو تا به حال درنمي‌يافته‌اي.

3- كدام واژه به معني «سالن‌هاي بزرگ و بدون ستون مياني و سقف شيب‌دار» است؟

4- در عبارت زير، منظور نويسنده از «تمثيل وفاداري» چه كسي است؟

وقتي اسوه‌ي تو آن تمثيل وفاداري باشد، چه باك اگر هر دو دست تو نيز هديه‌ي راه خدا شود؟

5- در عبارت زير، منظور نويسنده از «كوهي از آتش» چيست؟

بولدوزرچي جهاد خاك‌ريز مي‌زند. بر كوهي از آتش نشسته است و كوهي از خاك را جابه‌جا مي‌كند.

6- در عبارت زير، نويسنده به چه نكته‌اي اشاره و تأكيد دارد؟

تا با خاك انس نگيري، راهي به مراتب قرب نداري.

7- منظور نويسنده از «دريادلان صف شكن» چه كساني است؟

8- مفهوم آيه 28 سوره رعد (13) در كدام گزينه آمده است؟

الف) آفتاب فتح در آسمانِ‌ سينه‌يِ مؤمنين درخششي عجيب دارد.

ب) خاك مظهرِ فقرِ مخلوق در برابر غَنايِ خالق است.

ج) دشمن در برابر ايمان جنود خدا متّكي به ماشين پيچيده‌ي جنگ است

د) آرامش و اطمينان حاصل ايمان است

سخ

من تفنگم در مشت/ كوله بارم بر پشت/ بند پوتينم را محكم مي‌بندم/ مادرم/ آب و آيينه و قرآن در دست/ روشني در دل من مي‌بارد/ پسرم بار دگر مي‌پرسد:/ تو چرا مي‌جنگي؟/ با تمام دل خود مي‌گويم:/ تا چراغ از تو نگيرد دشمن. 

1- شاعر در اين شعر، به كدام سنّت اشاره دارد؟

2- مقصود از «روشني در دل من مي‌بارد» چيست؟

3- منظورِ شاعر از «چراغ» چيست؟

4- معادل «از صميم قلب» را در كدام مصراع شعر مي‌يابيد؟

5- «بند پوتين را محكم بستن» كنايه از چيست؟

6- شعر سنتّي را با شعر نو مقايسه كنيد.

7- شعر «پاسخ» از كدام مجموعه‌ي «محمدرضا عبدالملكيان» انتخاب شده است؟

8- كدام بيت‌هاي شعر «پاسخ» قافيه دارند؟

رس دهم

1- همه گزينه‌ها به جز گزينه‌ي «         » از فايده‌هاي مطالعه‌ي آثار ادبي جهان است.

الف) ما را با انديشه و احساس ديگر ملّت‌ها آشنا مي‌سازد.

ب) تفاوت‌ها، وجوه مشترك، تأثيرپذيري‌ها و تأثيرگذاري‌ها را آشكار مي‌كند.

ج) مرزهاي احساس و انديشه‌ي ما را گسترش مي‌بخشد.

د) امكان تقليد از آثار بزرگ ادبي را براي ما فراهم مي‌سازد.

2- يك آرايه‌ي ادبي را كه در هر دو عبارت زير مشترك است، نام ببريد.

الف) ما تنگ دست بوديم.       ب) نيك سر بسته گفت.

3- همه‌ي گزينه‌ها به جز گزينه‌ي «      » با يك ديگر ارتباط معنايي دارد.

الف) تبختر              ب) به ناز خوابيدن           ج) تكبّر          د) تكلّف

4- مفهوم كنايه‌هاي عبارات زير را بنويسيد:

الف) صورت نيك از خوش حالي گل انداخت ب) صورتش از نوميدي رنگ باخت.

ج) صدا در گلويش شكست.             د) با دل سردي و ناتواني كار مي‌كرد.

5- با توجّه به درس «هديه‌ي ناتمام»، منظور از «من» در عبارت زير كيست؟

«من مقداري از پولم را داده بودم نان قندي خريده بودم.»

6- مفهوم عبارت زير چيست؟

هديه‌ي من با آن نگين‌‌هاي مثل الماس، باز سطل زمين‌شويي را به همان سطل زمين‌شويي تبديل مي‌كرد.

7- تمام گزينه‌هاي زير مي‌تواند درون مايه‌ي داستان «هديه‌ي ناتمام» باشد، مگر گزينه‌ي «               ».

الف) فداكاري       ب) قدرداني از مادر     ج) خرد و بزرگواري   د) ارزش هديه

8- واژه‌ي «اكراه» در عبارت زير به چه معني است؟نيك با اكراه خودش را بالا كشيد.

درس يازدهم

پروردگارا، دعايم به درگاه تو اين است:بي نوايي و تنگ چشمي را از دلم ريشه‌كن ساز و از بيخ و بن بركن؛اندكي نيرويم بخش تا بتوانم بارِ شادي‌ها و غم‌ها را تحمّل كنم.نيرويي به من ارزاني فرما تا عشق خود را در خدمت و كمك، ثمربخش سازم.توانايي به من عطا فرما كه هيچ‌گاه چيزي از بي‌نوايي نستانم و در برابر گستاخ و مغرور، زانوي دنائت خم نكنم.قدرتي به من بخشا تا روح خود را از تعلّق به جيفه‌هاي ناچيز روزگار بي‌نياز كنم و از هرچه رنگِ تعلّق پذيرد، آزادش سازم.و نيرويي به من ده تا قدرت و توان خود را از روي كمالِ عشق و نهايتِ مَحَبّت تسليم خواسته‌ها و رضاي تو كنم.

1- واژه‌ي «بي‌نوايي» دو بار در متن به كار رفته است. معناي هر كدام را بنويسيد.

2- «جيفه» در اين جا يعني چه و در زبان عربي چه معنايي دارد؟

3- بيت زير از سعدي با كدام قسمت متن ارتباط دارد؟

مبر طاعت نفس شهوت پرست/ كه هر ساعتش قبله‌ي ديگر است

4- آرايه‌ي تشبيه را در متن بيابيد و آن را بنويسيد

5- دو بيت زير از حافظ با كدام قسمت‌هاي متن ارتباط دارد؟

غلام همّت آنم كه زير چرخ كبـود/ ز هرچه رنگ تعلّق پذيرد آزاد است

رضا به داده بده و ز جبين گره بگشا/ كه بر من و تو در اختيار نگشاده است

6- توضيحات زير را بخوانيد و بنويسيد مربوط به كدام شاعر، نويسنده يا شخصيت تاريخي است.

الف) در سال 1749 در كشور آلمان چشم به جهان گشود. وي نويسنده و شاعر نام‌دار آلمان و خالق« فاوست» و «ديوان شرقي و غربي» و چندين شاه‌كار بزرگ ديگر است كه پس از يك عمر نويسندگي در سال 1832 در گذشت. او ارادت زيادي به حافظ داشت.

ب) اشعار او سرشار از ذوق عارفانه، ستايش آزادي و آزادگي و الهام گرفته از صحنه‌هاي عادي و جزئي زندگي است. اين نويسنده، شاعر و فيلسوف بزرگ، به دريافت جايزه‌ي ادبي نوبل نيز نايل آمد.

ج) شاعر ايتاليايي است كه «يوسف اعتصام الملك» شعر «قطرات سه‌گانه» او را ترجمه و در مجلّه بهار چاپ كرده است.

د) شاعر مشهور زبان فارسي، اشعار وي در حيطه‌ي مسائل اجتماعي، اخلاقي و انتقادي و حالت اندرزگونه دارد. وي در سال 1320 درگذشت. مناظرات وي مشهور است.

هـ) شاعر و درام نويس فرانسوي (1908-1842) از آثار وي مي‌توان «عابر»، «براي تاج»، «صميميت‌ها»، «دفتر سرخ»، «فرودستان» را نام برد كه شهرت بيش‌تري دارد.

و) از نويسندگان و مترجمان مشهور عصر حاضر، از آثار او دو دوره مجله‌ي بهار و از ترجمه‌هايش جلد اوّل تيره بختان ويكتورهوگو معروف است.

ز) رهبر و پيشواي سياسي و اخلاقي هند (1948-1869) كه با مبارزات خود موجبات استقلال هندوستان را فراهم كرد.

ح) شيمي‌دان و مخترع سوئدي كه در سال 1833 در شهر استكهلم متولّد شد. او ديناميت را اختراع كرد. وي كليه‌ي ثروت خود را صرف پرداخت جايزه‌ي سالانه به كساني كرد كه در زمينه‌هاي علم، ادبيات و صلح جهاني خدماتي انجام داده‌اند.

ط) نام اصلي وي تموچين بود. او در تمام عمرِ خود به غارتِ كشورها پرداخت و در سال 624 درگذشت.

ي) مؤسّس سلسله‌ي تيموريان كه كشوري وسيع و دولتي عظيم ايجاد كرد و خطّه‌ي ماوراءالنّهر را به اهميّت رسانيد و سمرقند را پايتخت اين مملكت بزرگ قرار داد.

ك) كتاب «برخورد انديشه‌ها» از اوست.

7- توضيحات زير را بخوانيد و بنويسيد مربوط به كدام شهر يا كشور است.

ل) يكي از شهرهاي قديم خراسان و سابقاً به ناحيه‌اي اطلاق مي‌شد كه شهر نوقان و طايران و قريه‌ي سناباد (مدفن امام رضا (ع) و هارون) در آن بود. گروهي از بزرگان بدان منسوب‌اند از جمله جابر بن حيّان و فردوسي.

م) كشوري است پهناور، در جنوب شرقي آسيا كه از شهرهاي مهمّش مي‌توان شانگهاي، ويتين و ستن را نام برد حكومتش از سال 1949 كمونيستي است.

ن) شهر و بندر معروف هندوستان در كنار خليج بنگال كه مركز بزرگ تجاري هند است.

8- «قطعه ادبي» را با «شعر» مقايسه كنيد.

رس دوازدهم

يــارب به خـدايــي خداييـت/ وان گه به كمـال پادشـاهيـت

كز عشـق به غايتـي رسـانـم/ كــاو ماند اگـرچـه من نمـانم

گرچه ز شراب عشق مستم/ عاشــق‌تـر از اين كنم كه هستم

از عمر من آن چه هست بر جاي/ بستان و به عمر ليلـي افزاي

1- كدام بيت «موقوف المعاني» است؟

2-چرا «كاو» را مانند بيت زير همان طور كه خوانده مي‌شود (كو) نمي‌نويسند؟

گفت طوطي:« ارمغان بنده كو؟/ آن چه ديدي وآن چه گفتي، بازگو»

3-با توجّه به بيت‌هاي زير، عشق از ديد مجنون و پدرش چگونه است؟

گو يارب از اين گزاف كاري/ توفيق دهَم به رستگاري

دريــاب كه مبتــلاي عشقـم/ آزاد كن از بلاي عشقم

4-     مفعول و مسند را در بيت بالا (بيت دوم) بيابيد و آنها را مشخص كنيد.

5-     كدام ويژگي شعر غنايي در اين چهار بيت ديده مي‌شود؟

6-     مجنون در جوار كعبه از خدا چه خواست؟

7-     كدام بيت، از خود گذشتگي مجنون را نشان مي‌دهد؟

8-     يك تشبيه بيابيد و مشبّه و مشبّه به آن را بنويسيد

 

درس سيزدهم

به مغرب سينه‌مالان قرص خورشيد/ نهان مي‌گشت پشت كوهساران

فرو مي‌ريخـت گردي زعفــران رنــگ/ به روي نيزه‌ها و نيـزه‌داران                                     

1- غروب خورشيد بيانگر چيست؟

2- در كدام عبارت تشخيص وجود دارد؟

3- منظور از «گرد زعفران رنگ» چيست؟

4- منظور از «نيزه‌داران» چيست؟

به خـوناب شفـق در دامن شام/ به خون‌آلوده ايران كهن ديد

در آن درياي خون در قرص خورشيد/ غروب آفتاب خويشتن ديد

5- جلال‌الدّين در سرخي شفق چه چيزهايي ديد؟

6- «غروب آفتاب» استعاره از چيست؟

بــدان شمشـيـر تيـز عافيـت‌سـوز/ در آن انبـوه، كـار مـرگ مي‌كـرد

ولي چندان كه برگ از شاخه مي‌ريخت/ دو چندان مي‌شگفت و برگ مي‌كرد

7- معادل واژه‌هاي زير را بيابيد و در مقابل آن بنويسيد

به آن                       برنده و كشنده

سربازان                   لشكر و سپاه

8- در كدام گزينه تشبيه به كار رفته است؟

الف) فرو مي‌ريخت گردي زعفران رنگ

ب) در آن درياي خون در دشت تاريك

ج) از اين سدّ روان در ديـده‌ي شـاه

د) در آن سيماب گـون امواج لـرزان

 رس چهاردهم

 

هنر و سخن

بدان كه مردم بي‌هنر، مادام بي‌سود باشد، چون مغيلان كه تن دارد و سايه ندارد؛ نه خود را سود كند و نه غير خود را؛ جهد كن كه اگرچه اصيل و گوهري باشي گوهر تن نيز داري كه گوهر تن از گوهر اصل بهتر بود؛ چنان كه گفته‌اند: بزرگي، خرد و دانش راست نه گوهر و تخمه را، اگر مردم را با گوهر اصل گوهر هنر نباشد، صحبت هيچ كس را به كار نيايد و در هر كه اين دو گوهر يابي، چنگ در وي زن و از دست مگذار كه وي همه را به كار آيد.

1- يك تشبيه بيابيد و اركان آن را مشخّص كنيد

2- معني «هنر» در قديم چه بوده و در برابر كدام واژه به كار مي‌رفته است؟

عيبِ مي جمله چو گفتي هنرش نيز بگوي/ نفيِ حكمت مكن از بهر دلِ عامي چند

3- معادل دو اصطلاح زير را از متن پيدا كنيد

اَصالت موروثي           اَصالت اكتسابي

4- لازمه‌يِ بزرگي چيست؟

5- اين دو بيت فردوسي با كدام بخش ارتباط معنايي دارد:

گهر بي هنر ناپسند است و خوار/ بدين داستان زد يكي هوشيار

كه گر گل نبويد ز رنگش مگوي/ كز آتش نجويد كسي آبِ جوي

6- با توجّه به متن تفاوت‌هاي «را» در نثر تاريخي و نثر فارسي معيار چگونه است؟

7- با توجه به متن، كاربرد «مردم» در سطر اول و «وي» در سطر آخر در قرن پنجم با امروز چه تفاوتي دارد؟

8- در چه مواردي الف «است» نوشته نمي‌شود؟

كدام قبله؟

يكـي پـرطمـع پيـش خـوارزم شاه/ شنيدم كــه شـــد بامـدادي پگـاه

چو ديدش به خدمت دوتا گشت و راست/دگر روي برخاك ماليد و خاست

پسر گفتش اي بابــك نام جوي/ يكـي مشكـلت مي‌بپــرسـم بــگوي

نگفتـي كه قبلــه اسـت راه حجـــاز/ چرا كردي امروز از اين سو نماز؟

مبر طاعت نفـس‌ شهوت‌پرســـت/ كه هر ساعتـش قبله‌ي ديگـر است                               

1-      معادل امروزي واژه‌هاي زير را بنويسيد

شد                                     دو تا گشت

يكي مشكل                            مي‌بپرسم

2- نقش دستوري «ـَ‌ ش» را در واژه‌هاي «ديدش» و «گفتش» بنويسيد

3- «روي بر خاك ماليدن» نماد چيست؟

4- آيه 53 سوره يوسف (12) و آيه 23 سوره جاثيه (45) با كدام بيت ارتباط معنايي دارد؟

5- در اين حكايت، چه چيزي عامل تعظيم در برابر خوارم شاه عنوان شده است؟

6- پسر كدام عمل پدر را نشانه‌ي عوض شدن قبله‌اي او دانسته است؟

7- پيام اين حكايت چيست؟

8- معناي «ـَ ك» در كدام گزينه با واژه‌ي «بابك» متفاوت است؟

الف) كاف رحمت گفتنش تصغير نيست/جد كه گويد «طفلكم»تحقير نيست

ب) بخنديد مـرد سيه گشتــه روز/ بدو گفت كاي «مامـك» دل فروز

ج) دستكـت بوسـم، بمالم پايكـت/ وقت خـواب آيد، بروبم جايكت

د) روزك چنـدي سخـن كوتـاه كـرد/ مـرد بقّـال از ندامـت آه كـرد

 

متاع جواني

جواني چنين گفت روزي به پيري/ كه چون است با پيري‌ات زندگاني؟

بگفت اندر اين نامه حرفي است مبهم/ كه معنيش جز وقت پيري نداني

تو به كـز توانايي خـويش گويي/ چه مي‌پرســي از دوره‌ي نــاتـواني

جواني نكـودار كـاين مرغ زيبا/ نماند در اين خانــه‌ي استــخــوانـي

متاعي كه من رايگان دادم از كف/ تو گر مــي‌تواني مـده رايــگـاني

هر آن سرگراني كه مـن كــردم اوّل/ جهان كرد از آن بيش‌تر سرگراني

از آن بـرد گنـــج مـــرا دزد گيتـي/ كـه در خواب بودم گهِ پاسباني                                    

1- قالب اين شعر چيست؟ چرا؟

2- چرا پير از جوان مي‌خواهد كه درباره‌ي دوره‌ي ناتواني سؤال نكند؟

3- منظور از «نامه» و «خانه‌ي استخواني» چيست؟

4- بيت سوم به چه نكته‌اي تأكيد دارد؟

5- دو تشبيه بيابيد و مشبّه و مشبّه به آن‌ها را مشخّص كنيد.

6- چه واژه‌هايي در اين شعر استعاره از جواني است؟

7- «سرگراني» كنايه از چيست؟

8- قطعه زير را با درس مقايسه كنيد:

در جواني به خويش مي‌گفتم/ شير شير است، گرچه پير بُوَد

چون كه پيري رسيد، دانستــم/ پير پير است، گرچه شير بُوَد

 درس پانزدهم

1- مفهوم كلمه «برهنگي» در هر يك از تركيب‌هاي عبارت زير چيست؟

«فرهنگِ برهنگي و برهنگيِ فرهنگي

2- علم، دين، اخلاق و هنر به ترتيب به كدام نيازهاي فطري انسان پاسخ مي‌دهند؟

3- كدام گزينه آرايه‌ي كنايه وجود دارد؟

الف) لباس، پوست دوم انسان نيست، خانه‌ي اوّل اوست.

ب) لباس انسان، پرچم كشور وجود اوست.

ج) لازمه‌ي اجتماعي بودن اين است كه فرد خود را همچون قطره‌اي در درياي جامعه غرق كند.

د) چنان نباشيم كه خود را فقط تن بينگاريم و جز به بهره‌وري از جسم به هيچ چيز نينديشيم

4- مفهوم عبارت زير چيست؟

لازمه‌ي وارد اجتماع شدن اين است كه «من» از ميان برود و «ما» ايجاد شود.

5- منظور از «لباس» در عبارت زير چيست؟

آيا مردمي پيدا مي‌شوند كه صداقتي كودكانه داشته باشند و در مقابل جهاني كه برهنگي را لباس مي‌داند، جرئت كنند و فرياد برآورند؟

6- نويسنده «فرهنگ برهنگي و برهنگي فرهنگي» كيست؟

7- «كريستين آندرسن» اهل كجا بود؟‌شهرت او به چه دليل است؟

8- در بيت زير، شاعر به چه چيزي تأكيد مي‌كند؟

علم و فن را اي جوان شوخ و شنگ/ مغز مي‌بايد نه ملبوس فرنگ

 درس شانزدهم

اين فوايد گوناگون سبب مي‌شد كه بناي مسجد، هم راحت باشد و هم سودمند. بدين‌گونه در اين ابنيه‌ي عالي كه به خداوند اهدا شده بود، هنر معماري، مفهومي انتزاعي را با هدف انتفاعي در هم آميخت.البتّه تنوّع و اختلاف نژاد اقوامي كه سرزمين آن‌ها به وسيله‌ي اسلام فتح شد، از اسباب تنوّع شيوه‌ي معماري در بين مسلمين بود. شك نيست كه اوّلين معماران قديم اسلام براي آن كه تصوّري را كه از زيبايي داشته‌اند تحقّق بخشند، وسيله‌ي ديگري نداشته‌اند جز آن كه شيوه‌ي هنر قوم و كشور خود را مورد استفاده قرار دهند.                                     

1- دو صفت و ويژگي مساجد چه بوده است؟

2- عبارت زير، مفهوم كدام عبارت متن است؟

هنر معماري مفاهيم مجرّد و ذهني را براي انسان ملموس و عيني كرد.

3- تنوّع در شيوه‌ي معماري مساجد در كشورهاي اسلامي ناشي از چيست؟

4- منظور از «تحقّق بخشيدن تصوّرات» در عبارت زير چيست؟

براي آن كه تصوّري را كه از زيبايي داشته‌اند، تحقّق بخشند.

5- جمع‌هاي مكسّر واژه‌هاي زير را بنويسيد

مسجد، اثر، طرف، ذكر، فايده، بنا، قوم، سبب، عنصر، جزء، نقش، لون، لوح، مظهر، قرن، افق

6- توضيح زير مربوط به كدام شاه قاجار است؟

پسر چهارم ناصرالدّين شاه قاجار در سنّ 5 سالگي به وليعهدي انتخاب شد و در سنّ 45 سالگي به سلطنت رسيد. 14 ذي قعده 1324 ه.ق قانون اساسي را امضا كرد و 5 روز بعد در تهران درگذشت.

7- اصطلاح مربوط به توضيحات زير را بنويسيد

الف) چراغ، چراغدان، شمعدان كه از سقف آويزند.

ب) رشته‌ي باريك نقره‌اي يا طلايي كه داخل مجوّف باشد و با آن روي پارچه نقش و نگار ايجاد كنند.

ج) نقش برجسته به شكل گل و گياه و جز آن كه روي چوب ايجاد كنند.

د) دوره‌ي تجدّد، تجديد حيات علمي و ادبي در اروپا.

8- توضيحات زير را بخوانيد و بنويسيد مربوط به كدام شهر يا كشور است.

هـ) شهري است از كشور عراق در كنار شط‌ّ‌العرب در نزديكي خرّم‌شهر گويند اين لفظ معرّب «بس راه» است.

و) شهري است در كشور عراق نزديك مرز ايران كه چند ماه پس از بصره به دست سعد وقّاص در كنار فرات بنا شد. اين شهر نزد شيعيان مقامي ارجمند دارد. زيرا علي‌بن‌ابي‌طالب (ع) آن را مركز خلافت خود قرار داد و در همان جا به شهادت رسيد.

ز) اين كشور در شمال آفريقا و در كنار درياي سرخ و مديترانه است.

مراكز سياحتي و باستاني آن عبارت است از اهرام سه‌گانه و مجسمه‌ي ابوالهول.

ح) شهري از سرزمين مصر. اين شهر امروز بخشي از شهر قاهره است.

 

درس هفدهم

زنگ نقّاشي، دل خواه و روان بود. خشكي نداشت. به جد گرفته نمي‌شد، خنده در آن روا بود. معلّم دور نبود. صورتك به رو نداشت. «صاد» معلّم ما بود. آدمي افتاده و صاف. سالش به چهل نمي‌رسيد. كارش نگار نقشه‌ي قالي بود و در آن دستي نازك داشت. نقش‌بندي‌اش دل‌گشا بود و رنگ را نگارين مي‌ريخت. آدم در نقشه‌اش نبود و بهتر كه نبود. در پيچ و تاب عرفانيِ اسليمي، آدم چه كاره بود. معلّم مرغان را گويا مي‌كشيد؛ گوزن را رعنا رقم مي‌زد؛ خرگوش را چابك مي‌بست. سگ را روان گَرته مي‌ريخت امّا در بيرنگِ اسب حرفي به كارش بود و مرا حديثي از اسب‌پردازي معلّم در ياد است.                                    

1- مفهوم كنايه‌هاي عبارات زير را بنويسيد.

الف) دستي نازك داشت                   ب) حرفي به كارش بود

2- توضيح‌هاي زير را بخوانيد و اصطلاح مربوط به آن را در مقابل آن بنويسيد:

ج) طرح‌هايي مركّب از پيچ و خم‌هاي متعدّد كه شبيه عناصر طبيعت هستند.

د) آن است كه با خاكه‌ي زغال، تصوير چيزي را طرح كنند.

3- عبارت زير، مفهوم كدام عبارت متن است؟

«رنگ را به زيبايي و هنرمندانه به كار مي‌برد.»

4- «را» در عبارت آخر «نقش نماي» چيست؟

5- اصطلاح‌هاي نقّاشي متن را بيابيد و آن‌ها را بنويسيد.

6- درس «كلاس نقّاشي» از كدام كتاب سهراب سپهري برگرفته شده است؟

7- كدام گزينه ويژگي شعر سهراب سپهري نيست؟

الف) سادگي                                ب) بي‌آلايشي  

  ج) لب‌ريز بودن از مفاهيم عرفاني     د) كوتاهي

8- درس هفدهم را با سخن پيامبر اعظم (ص) تحليل كنيد.

«براي كسب علم سؤال كن و براي مچ‌گيري سؤال مكن.»

+ نویسنده در چهارشنبه پنجم فروردین 1388 |

كوه كوهان مرد مردستان/ رستم دستان : بلندترين كوه و مردترين مرد رستم پسر زال ؛ كوهان:كوه + ان (پسوندجمع) ؛مردستان:  مرد + ستان(پسوندمكان)؛ دستان: نام زال پدر رستم چرا که به افسون مشهور بود که سيمرغ پيش او حاضرمي شد

تگ: بمعني ته و بن و پايين باشد همچو ته حوض و بن چاه وامثال آن.  بن و پايين چيزي چون تگ حوض و تگ درخت. قعر چاه و ته و پايين و بن چون ته حوض و بن چاه و عمق. قعر دريا. ته و  در اصل بمعني پايان است. || بمعني دويدن و تک و دو هم هست. (البته نه در اینجا )

در بن اين چاه آبش زهر و شمشير و سنان گم بود: در ته اين چاه كه به جاي آب زهر شمشير و نيزه داشت گم شده بود. به طور ضمنی زهر و شمشیر و سنان را به آب تشبیه کرده است

تزوير:فريب و مکر و دروغ و دورويگي و نفاق و غدر و حيله و ريو. تلبيس   ||  دروغ بستن به کسي. || تهمت زدن بر کسي.

غدر: بيوفائي کردن. نقض عهد و خيانت[137]

بتر: مخفف بدتر. نکوهيده تر‚ و آن را بتر (با تشديد تاء) نيز خوانده اند.

طاق: مقابل جفت. معرب است از تا و تاي و بعقيده صاحب غياث قاف در آخر آن افزوده اند يا صورت و تعريبي از تک است و در اين معني طاق نعل‚لنگه کفش معني دهد; يکتا. فرد‚ طاقي بود. تو. ته. لنگه. بي جفت. بي مانند. مقابل زوج. يگانه. تنها. اوحد. وتر. وتر. بي نظير. فريد. وحيد

تا: بمعني نظير‚ عديل‚ لنگه‚ ترکي نيست براي اين که در همتامي آيد||   » تا» تنها بود و در «يکتا» بمعني يگانه‚ وحيد‚ فريد است

رخش: آميختگي رنگ سرخ و سفيد. رنگ سرخ و سپيد به يکديگر آميخته و بور ابرش را به اعتبار آن که رنگ سرخ و سپيد و درهم است نيز رخش خواندندي و اسب  سواري رستم را که بدين رنگ بوده است.

 رخشنده: تابان. رخشان. درخشان. پرتوانداز. درخشنده. تابنده.

كليد گنج مرواريد: اينجااستعاره از لبخند است، تركيب گنج مرواريد نيز به تنهايي استعاره از دندان است

شغاد: نام برادر ناتنی  رستم  زال بود که رستم را با رخش در چاه انداخت و خود هم به يک تبر رستم کشته شد.کلمه نابرادر در اینجا ایهام دارد 1- برادر ناتنی 2- آن که شایسته ی برادری نیست

چاهسار گوش: تشبيه گوش (مشبه )به چاهسار(مشبه به) ؛ چاهسار: چاه. چاهسر  . گودي عميق. گودالي ژرف. || دهانه چاه. سرچاه. لب چاه.

هي نوازش كرد:   هي: پيوسته. پياپي. مدام. دائم. هميشه. همواره

ضجه: بانگ و فرياد مردم..ناله. غوغا. شيون. خروش. فغان. ضج. ضجيج / ضجه می بارید استعاره مکنیه است

نگاهش مثل خنجر بود: نگاهش مثل خنجر دل را مي شكافت و به درد مي آورد.

كمند: ريسماني باشد که در وقت جنگ در گردن خصم انداخته به خود کشند و گاهي شخصي يا چيزي را از جاي بلند نيز بر آن انداخته به خود مي کشند .  خم کمند : حلقه و پيچ و تاب کمند.شصت خم : بلند ، کمندی شصت بار دور دست تاب می خورد/

فرازآيد:از فراز آمدن: بالا آمدن

می توانست او اگر می خواست لیک ...: رستم پیروزمندانه مرگ را پذیرفت . او مرگ را بر زندگانی که در آن به راحتی برادر کشی می شود ترجیح داد

 

 

 

درس30  شكوفه ي اشك

1-     تو به من وفا نكردي اما من وفا كردم تواز من ستم نديدي اما من از تو ستم ديدم تو پيمان را شكستي اما من نشكستم تو از من بريدي اما من از تو نبريدم(وفا ، جفا =جناس / تضاد بين فعل هاي نكردي و كردم و.../ ايجاز در بيت )

2-     اگر از مردم سرزنش شنيدم و اگر از كردار خود رنج پشيماني را كشيدم فقط به خاطر تو بود(لف و نشر مشوش/ واج آرايي حرف ش)

3-     من كيستم ؟ اشكي هستم كه مانند شكوفه از چشم عاشق نالان  روييدم و بر چهره دلداده ي شاكي جاري شدم( تشبيه من به شكوفه اشك / تشبيه اشك به شكوفه / چشم ناله و روي شكوه اضافه استعاري  «تشخيص»)

4-     با وجود شادي همه جهانيان غم قسمت و روزي من شد زيرا كه من خود از ميانهمه ي نعمت هاي دنيا عشق تو را برگزيدم (عالم مجاز از عالميان ، مردم)

5-     مانند شمع تنها به روز بدبختي من خنديدي و مانند بخت زماني كه موي من سفيد شد(پيري)خود را به من نشان دادي(تشبيه به شمع و بخت / روزسياه كنايه از بدبختي / موي سفيد كنايه از پيري)

6-     از ميان همه ي كارهاي  عالم وفا و توجه تو را تجربه نكردم اما چه پشيماني ها و سرزنش ها و...كه تجربه كردم(معني كتاب نيز كافي است)

7-     از تو چاره اي[138] نداشتم اين سان كه بار اندوه را با شكايت و ناله تحمل كردم(تشبيه غم دل به بار / دست شكوه و دوش ناله اضافه استعاري «تشخيص»)

8-     جواني بر اسب شتاب مي رفت و من مانند گرد به دنبالش دويدم اما نرسيدم (تشخيص در اسناد فعل به جواني / تشبيه شتاب به سمند / تشبيه شاعر به گرد )

9-     گاهي مانند اشك بر چهره بخت جاري شدم و گاهي مانند رنگ از چهره عمر به هوا پريدم (لف و نشر / روي بخت و چهر عمر اضافه استعاري «تشخيص» / تشبيه شاعر به اشك و رنگ / ايهام در رنگ 1- لون ، رنگ 2- بز كوهي / كنايه در رنگ پريدن)

10-تو به من وفا نكردي اما من كردم تو عهد خود را با من به پايان نبردي اما من بردم؛  اي نور اميد پايداري مرا در عهدو پيمان ديدي

 

 

درس30 پيش از تو [139]

 

1.     پيش از آن كه تو بيايي قطره معني دريا شدن را از دست داده بود ؛ شب دير مانده بود و جرأت[140] صبح شدن نداشت. (مانند قطره ي آب كه تا با قطره هاي ديگر يكي نشود نمي تواند تبديل به دريا شود پيش از قيام امام تك تك مردم چون با هم متحد نبودند نمي توانستند قيام كنند )

2.     در آن برزخ[141] كبود رودهاي بسيار جريان داشتند اما افسوس جرأت به هم پيوستن و دريا شدن نداشتند. ( برزخ كبود استعاره از شرايط پيش از انقلاب)

3.     در آن كوير داغ و سرزمين بي بهار حتي علف اجازه نداشت كه برويد و زيبايي خود را نشان دهد.(همان طوري كه در كوير يا در غيبت بهار حتي علف نمي تواند سبز شود در شرايط پيش از انقلاب هيچ كس نمي توانست زيبايي حضور و رشد خود رانشان دهد  )

4.     بهار در عمق زمين پنهان شده بود اما بدون تو زمينه ظهور و پيدايي نداشت. ( همان طور كه استعداد بهار در زمين وجود دارد اما بدون فراهم شدن شرايط نمي تواند خود را نشان دهد ؛ استعداد انقلاب در باطن مرم وجود داشت اما زمينه ظهور آن پيش از امام وجود نداشت)

5.     دل ها مانند آيينه صاف بود اما از ترس سنگ رغبتي به نشان دادن صافي و روشني خود نداشت.( در دل ها انديشه ي انقلاب و دگرگوني بود اما ترس و خفقان سبب شده بود كه هيچ كس رغبت خود را به آن نشان ندهد)

6.     سخن عشق مانند عقده اي [142] بابغض[143] در دل مانده بود و گويي اين عقده تا ابد قصد باز شدن نداشت.

 



[1]- گلو پر زباد کردن کنایه از آواز خوانی است/ سنجاب استعاره از پرهای نرم و لطیف / مشک استعاره از سیاهی گوش /مراعات نظیر

[2] - بلبلک و قمریک اسم مصغرند / مشک استعاره از لکه سیاه گلبرگ لاله (داغ) / مراعات نظیر

[3] - تشبیه سوسن به کافور،زمین به بهشت ،گلبن به گوهر فروش / گوهر استعاره از گل و شکوفه/کافور ماده ای خوشبو که در ادبیات بیش تر مظهر سفیدی است

[4] - دربیان علت سیاهی بال های زاغ حسن تعلیل به کار رفته است/ غالیه:ماده ای معطر با رنگ سیاه / تشخیص

[5] - اسب سیاه استعاره از ابر /لؤلؤ استعاره از باران

[6] - مشک استعاره از داغ لاله /در ثمین استعاره از قطره باران /لف: ریخته و بیخته  ؛ نشر: درثمین و مشک سیاه /جناس ناقص اختلافی ریخته و بیخته/ تشخیص

[7] - حسن تعلیل در بیان سفیدی پر مرغابی / جامه استعاره از پر مرغابی / کبک دری : کبکی که در دره و کوه  زندگی می کند و از کبک های معمولی دو برابر بزگ تر است./ تشخیص

[8] - لشکر چین استعاره از سبزه ها / ایهام د رگنج فریدون : 1- نام نوایی  درموسیقی2-گنجی منسوب به فریدون/تشخیص و مراعات نظیر

[9] - تشبیه لاله به خرگاهی سرخ /خرگه :سراپرده ی بزرگ مرجع آن لشکر چین (سبزه) و مرجع این لاله است/ تشخیص

[10] - دیو سپید استعاره از دماوند و  وجه شبه بزرگی جثه است. سپیدی اشاره به برف سر کوه دارد /  تلمیح در دیو سفید / پای در بند کنایه از ثابت و پابرجا /  گنبد استعاره از  دماوند / تشخیص و اغراق

[11] - سیم استعاره از برف ؛آهن استعاره از سنگ /مراعات نظیر

[12] - حسن تعلیل در بیان پوشیدگی / مراعات نظیر / «ت » در « نبیندت روی » مضاف الیه « روی» است

[13] - حسن تعلیل در بیان بلندی / ستور استعاره از مردم فرومایه است.

[14] - با بیت بالا موقوف المعانی است. / شیر سپهر مجاز از آفتاب چون برج اسد خانه ی اوست / اختر سعد کنایه از مشتری

[15] - تشخیص / آوند :آویزان در اینجا پریشان و درمانده می تواند باشد

[16] - تشبیه دماوند به مشت / دماوند نماد اعتراض ملت شمرده شده است

[17] - مشت زمین استعاره از دماوند / تشخیص / مردم را تشویق به اعتراض می کند

[18] - چون مردم ستورمانند اعتراض نمی کنند شاعراز تشبیه خود پشیمان می شود

[19] - تشبیه دماوند به قلب زمین / حسن تعلیل در بیان شکل برآمده ی دماوند در مصراع دوم

[20] - کافور استعاره از برف / حسن تعلیل در بیان وجود برف بر قله / برف اشاره به چاره گری ها برای فروکش کردن اعتراض مردم دارد

[21] - دل زمانه استعاره از دماوند / آتش استعاره از خشم و اندوه / شاعر از دماوند می خواهد آتشفشانی کند.

[22] - تضاد / خطاب به همه مردم است که قیام کنند

[23] - آتش درون استعاره از خشم است / سوخته جان منظور خود شاعر است

[24] - برای رعایت وزن «جانت »دوم به صورت یک بخشی خوانده می شود

[25] - «دهانت » به خاطر رعایت وزن دو بخشی خوانده می شود / فن : بند مکر وحیله /تشبیه سپهر به دیو / ژرف دهان اشاره به دهانه دماوند است و از سوی دیگر نشانگر آن است که مردم حرف های زیادی برای گفتن دارند.

[26] - جناس تام« بند» مصراع اول و« بند» در مصراع دوم (مفصل) / بند از بند گشودن :کنایه از کشتن و نابود کردن

[27] - برق استعاره از سخنان اعتراض آمیز / منظور آن است که با سخنان خود همه را به اعتراض وامی دارم

[28] - نزدیک در اینجا حرف اضافه به معنی نزد و پیش است/ مرجع این بیت قبل است

[29] - تشبیه به دیو

[30] - نور و کجور تا نهاوند مجاز از  همه ی ایران

[31] - البرز تا الوند مجاز از همه ی ایران / تنوره :دهانه ،دودکش

[32] - مادر سر سپید استعاره از دماوند ؛ سپیدی سر به اعتبار برف روی قله /فرزند سیاه بخت کنایه از خود شاعر/ تضاد رنگ ها

[33]  - سپید معجر استعاره از برف قله / اورند مجاز از قدرت و شکوه  / معجر بر سر کنایه از ضعف / نشستن بر اورنگ کنایه از قدرت و شکوه

[34] - تشبیه در مصراع اول و دوم / گرزه : نوعی مار سمی بزرگ سر / شرزه :  زورمند / ارغند : خشمگین

[35] - اساس تزویر استعاره از حکومت قاجار است.

[36] - بنا در مصراع اول استعاره از حکومت  است / بنای ظلم اضافه ی تشبیهی است

[37] - تضاد / واج آرایی حرف «د»

[38]  - عاصي. (اخ) نام نهر حماة و حمص است معروف به ميماس که از درياچه قدس سرچشمه مي گيرد و به درياچه انطاکيه مي ريزد.در لغت به معني گناهکار و نافرمان. ج‚ عصاة

[39]  -  جمع بلد و بلده به معني شهرها || اين کلمه درترکيب اسماء امکنه براي افاده مفهوم مملکت و کشور بکاررود‚ مثلا بلادالعرب‚ به عربستان و بلادالروم به مملکت روميان اطلاق شود

[40]  - قدري باشد معين از راه وآن به مقدار سه ميل است و هر ميلي چهارهزار گز باشد و طول هرگزي به قدر بيست وچهار انگشت دست باشد که به عرض در پهلوي هم گذارند و آن شش قبضه است يعني شش مشت. (برهان). فرسنگ ايراني قديم برابر با چهارهزار و چهارصد و سي وسه يا سي ودو گز بوده است. (از ايران باستان پيرنيا جدول اندازه ها در ج 1 ص 166) هرفرسنگي سه ميل باشد و هر ميلي چهارهزار و پانصد ارش به ذراع مرسل و سه هزار ارش به ذراع سلطان و هر ذراعي سي وشش انگشت که هر يکي به مقدار شش جو از پهنا به هم برنهاده. (مجمل التواريخ والقصص).

[41] - و آن نامي يوناني است بمعني سه شهر. (دمشقي) لغت شاميه و اصل آن اطرابلس بهمزه‚ يا لغت رومي است معني آن سه شهر. (منتهي الارب)(آنندراج) شهريست ساحلي و عاصمه طرابوزان شهريست مشهور برساحل درياي شام‚ بين لاذقيه و عکا. (معجم البلدان ج 1 ص 283(.

[42] - حلب.  شهر بزرگي است از شام‚ خرم و آبادان و بامردم و خواسته بسيار و يکي باره دارد که سوار بر سر وي گرداگردوي بگردد. (حدود العالم) شهري بزرگ است که هوايي خوش و آبي سالم و گوارا دارد. اين شهر در آغاز قصبه «جند قنسرين» بوده است.گويند حضرت ابراهيم در اين مکان روزهاي جمعه گوسفندان خود رامي دوشيد و شير آنها را بفقرا و مستمندان صدقه مي داد و فقرا«حلب حلب» يعني «دوشيد دوشيد» مي گفتند از اين رو به اين نام خوانده شد. به اين وجه تسميه‚ اعتباري نيست‚ زيرا حضرت ابراهيم و مردم شام در زمان وي عرب نبودند. گروهي ديگر گويند که حلب و حمص وبرذعه سه برادر از فرزندان عمليق بودند و هر يک شهري را بنيادگذاردند که بنام خود آنها ناميده شد..نام اين شهر در وثائقي که بهزاره دوم پيش از ميلاد برمي گردد آمده است. و از آنجا که در راه کاروانهايي قرار گرفته که از سرزمين شام به عراق مسافرت مي کنند‚ اهميت و شهرت کسب کرده است. اين شهر مرکزکشور حيثيان بود و تا اوان حکومت بيزنطي اعتبار و اهميت آن ادامه داشت. عربان در قرن هفتم هجري و سلجوقيان ترک در قرن يازدهم هجري بر آن مستولي گرديدند. و صليبيها در 1124 م. آن را محاصره کردند و صلاح الدين ايوبي 1138 و مغولها در 1260 - 1401 م. وعثمانيها در 1517 - 1832 و 1840 - 1920 م. و مصريها در 1832 - 1840 م. بر اين شهر استيلا يافتند. مهمترين محصولات اين شهر ابريشم و پارچه هاي پنبه اي است و پشم و پوست و ميوجات ازکالاهاي بازرگاني آن بشمار مي رود. از مهمترين آثار باستاني آن قلعه مشهور و مسجدجامع و برج و باروي شهر و ساختمانهاي چندي است مربوط به دوره ايوبيان و مماليک. (الموسوعةالعربية الميسرة)

[43] - گاه بمعني‚ برابر‚ مقابل‚ بر‚ و تقابل‚ آيد (غياث) (آنندراج):

با هنر او همه هنرها يافه              با سخن او همه سخنها ترفند.  فرخي.

[44] - به حد کمال و خوبي رسيدن. (منتهي الارب) (ناظم الاطباء) ||  حد چيزي و نهايت آن. (از اقرب الموارد). || || همچنين مبلغ نيزبمعني کامل و جيد است; و اين لفظ اکثر در انشاء صفت زر نقد واقع مي شود‚ مگر اين صفت قبل از موصوف مي آيد. چنانچه مبلغ ده روپيه يعني چنين روپيه ها که سازنده آن را جيد و کامل به صفات خودش ساخته است و ناسره و غير جيد نيست. و بعضي نوشته اند مبلغ مصدرميمي است که در صفت زر نقد بمعني اسم مفعول واقع مي شود. (غياث).فارسيان در مال و زر نقد استعمال کنند. (آنندراج). نقد و زر و پول حاضر و قيمت و بها و نوعا در حساب اين کلمه را بر زر نقد مقدم ذکرمي کنند. چنآن كه مي گويند مبلغ ده اشرفي و مبلغ مرقوم يعني نقدي که درپيش نوشته شده. (ناظم الاطباء) نقد از دراهم. (از ذيل اقرب الموارد) ج‚ مبالغ. از آن کنايه به دراهم و دنانيرکنند. :

مبلغ عشق تهيدستان ندارد هيچ وزن        مدعي چربيد بر من مبلغ و مقدار داشت.  نورالدين ظهوري

 ||  مقدار. (مهذب الاسماء) اندازه. (يادداشت به خط مرحوم دهخدا).مقدار و بلنج و شماره و جمع و جمله. (ناظم الاطباء). مقدار در مورد پول و نقد و جز آن :

 در ورقي ديدم نبشته به فرمان اميرالمومنين نزديک اميرابوالفضل... برده آمد از زر چندين وز فرش چند... مبلغش سي بارهزار هزار درم بود. (تاريخ بيهقي چ اديب ص191)

[45] - حصار.(برهان) ديوار و حصار و آن را باره نيز گويند  ||  قلعه. (برهان)  ومجازا در قلعه هم استعمال مي شود که داراي حصار است. (فرهنگ نظام) || برج. (ناظم الاطباء) || کنگره ديوار.(ناظم الاطباء(.

[46] - بر رفتن:مص مرکب( بالا رفتن. برشدن. صعود کردن. بردويدن. به بالا بر شدن. بر فراز چيزي برآمدن. ارتقاء:

 و پيادگان بدان قوت ببرج بر رفتن گرفتند بکمندها... (تاريخ بيهقي)

[47] - (غياث اللغات)آرش. باع. قولاج. قلاج. باز. بوع. رش. شاه رش. و آن مقداري باشدمعين از سر انگشت ميانين يک دست تا سر انگشت ميانين دستي ديگرچون کسي دستها را از هم گشاده دارد. || يا از سر انگشت ميانين تامرفق که بندگاه ساعد و بازو است   و مولف برهان گويد اين اصح است. و در منتخب آمده مقدار هر دو دست آدمي که برابر قامت آدم است. (غياث). ذراع

[48] -  لفظ عربي است که براي ترقي و اضراب آيد‚ و فارسيان اکثر به زيادت کاف در آخر استعمال کنند. (غياث اللغات).کلمه ايست که در ترقي چيزي يا در اعراض و اضراب از چيزي استعمال کنند و فارسيان اکثر به زيادت کاف بيانيه بر آن افزوده با وصف استعمال به معني اصلي به معني شايد آرند. (آنندراج). که. شايد. بلکه.اما. مخصوصا. البته.(يادداشت مولف(.

[49] - چشمه آب. || مغاکچه برسوي ران اسب تا شکم که استخواني نپوشد آن را. (منتهي الارب)  بعضي گويندکه صيغه مبالغه است از فور به معني جوشيدن‚ ليکن در عربي مستعمل نيست و از تصرف فارسيان مستعرب باشد. (غياث از سراج). لوله اي آهنين که به منبعي در محلي مرتفع متصل است و از دهانه آن آب فوران کند. (فرهنگ فارسي معين(

[50] - )ص نسبي) منسوب به برنج (فلز). ساخته شده از برنج.)(اظم الاطباء). برنجي.

[51] - )ا مصغر) از: پا‚ رجل + چه‚ ادات تصغير پاي از زانو تا بسرپنجه. کراع. پايچه. (مهذب الاسماء). || پاي خرد(مطابق معیارهای امروز ی اسم ساده محسوب می شود همین طور است نایژه)

[52] - نايژه(ا مصغر ) از: ناي + ژه = چه‚ پسوند تصغير نايزه.نايچه. (حاشيه برهان قاطع چ معين). ني کوچک. (فرهنگ نظام) اين لغت در اصل نايچه بود يعني ني کوچک وچون ژاي پارسي با جيم تبديل مييابد‚ مانند کژ و کج‚ نايژه شده.(انجمن آرا ) || نيزه. (ناظم الاطباء). || ني ميانخالي. (برهان قاطع ) || لوله کوچک.(فرهنگ نظام). لوله ابريق و لوله هر چيزي ديگر را نيز گويند. (برهان قاطع). لوله. لوله ابريق و آفتابه و جز آن. (ناظم الاطباء)

[53] - مشهد. [م ه ] (ع ا) جاي حاضر آمدن مردمان. (منتهي الارب) ( آنندراج).جاي حاضر شدن. (غياث). جاي گرد آمدن. ج‚ مشاهد. (مهذب الاسماء).محضر مردم. (از اقرب الموارد). محضر. محضر مردمان و مجمع آنان.جاي حضور مردم. ج‚ مشاهد. (يادداشت مولف). || حضور. پيش. مقابل.پيشگاه. پيش رو. پيش چشم :  اين جواب به مشهد من که عبدالغفارمداد. (تاريخ بيهقي چ اديب ص127).

 مامون را گفت: نذر کرده بودي به مشهد من... وليعهد از علويان کني. ( تاريخ بيهقي ايضا ص135). درخواهد تا آن شرطها و سوگندان را که در عهدنامه نبشته آمده استبتمامي بر زبان براند به مشهد حاضران. (تاريخ بيهقي ايضا ص212).وقت بستن عهد با خانيان آنچه رود به مشهد وي باشد. ( تاريخ بيهقي ايضا ص684).|| جاي اثبات دعوي به مهر و گواهي اهالي. (منتهي الارب) ( آنندراج). || شهادتگاه و قبرستان شهيدان. (غياث) (آنندراج).جاي استشهاد شهيد. (از اقرب الموارد). آنجا که شهيدي شهيد شده است. شهادتگاه. شهادتجاي. مقبره. گورگاه. تربت. قبر. گور. روضه.محل شهادت. ج‚ مشاهد. (يادداشت مولف) :

رسيده آفت نشبيل او به هر کامي          نهاده کشته آسيب او به هر مشهد. منجيک.

از آن جمله آن كه مشهد عليبن موسي الرضا (ع)... آبادان کرده بودسوري در آن زيادتهاي بسيار فرموده بود. (تاريخ بيهقي چ اديب ص420). و او را هم در پهلوي هارون الرشيد دفن کردند. و آنجامشهد است. (مجمل التواريخ و القصص ص352(.

از کشتگان زنده زآن سو هزار مشهد      وز ساکنان رهرو زين سو هزار معشر

. خاقاني (ديوان چ سجادي ص188(.

پس به کوفه مشهد پاک اميرالنحل را     همچو جيش نحل جوش انسي و جان ديده اند.    خاقاني.

بر تربت هر دو زار ناليد                    در مشهد هر دو روي ماليد.      نظامي.

نهاد آن مهد را بر دوش شاهان            به مشهد برد وقت صبحگاهان.    نظامي.

مضي احمدبن فارس في صفر سنة 395 بالري و دفن بها مقابل مشهدقاضيالقضاة ابي الحسن عليبن عبدالعزيز. (معجم الادباء ج2 ص12).عضدالدوله در بغداد در سنه... به صرع درگذشت و به مشهداميرالمومنين علي رضي الله عنه مدفون شد. (تاريخ گزيده ص224(.

-          مشهد حائري ; روضه حضرت امام حسين عليهالسلام :

 ... گورحسين بن علي المرتضي سبط رسول الله (ص) را خراب کرد چنآن كه زمين را شخم زدند و مردم را از زيارت کردن و مجاور شدن منع نمودند وآب در صحرا افکندند تا گور بکلي باطل گردد چندآن كه گور بود آب بازايستاد و بدانجا نرسيد‚ بدين سبب او را مشهد حائري خواندند.( تاريخ گزيده ص324.)

[54] - در نظر گذشتگان هریک از پدیده های طبیعت برای خود خدایی داشتند که به آن رب النوع اطلاق می شود . مانند الهه های یونان و ایزدان دین زرتشت

[55] - تعريض. [تَ] (ع مص) سخن سربسته گفتن. بکنايه سخن گفتن. خلاف تصريح. متعد بالباء و باللام. و از اين  معني است معاريض در گفتار و آن توريه است بچيزي از چيزي و درمثل است که در معاريض گريزگاهي است از دروغ گفتن.(منتهي الارب( دلالتي را در گفتار تضمين کردن که لفظي در آن براي آن دلالت نباشد. چنانکه گوئي زمستان رفت و روسياهي به زغال ماند;بدي تو بر ما گذشت و تو خجل ماندي. سخني نامصرح که شنونده بدان مراد گوينده را داند. (از تعريفات جرجاني). و رجوع به کشاف اصطلاحات الفنون شود:ا با وزيران دراين باب سخن گفته آيد هم بتعريض. (تاريخ بيهقي چ اديب ص685).خبر مگر خويش مي داد بر تعريض و ايشان نمي دانستند. (قصص الانبياءص 233). يکي از علما خورنده بسيار داشت و کفاف اندک. با يکي ازبزرگان... بگفت. روي از توقع او در هم کشيد و تعريض سوال از اهلادب در نظرش قبيح آمد. (گلستان). و حسن جايها گفته است چه بتعريض و چه بتصريح که همچنان که در دور شريعت اگر کسي طاعت و عبادت نکند. (جهانگشاي جويني). وقت وقت بتعريض و گه گاه بتصريح‚ چنان فرانمودي. (جهانگشاي جويني). بتعريض... نقش آن معني را‚ در دلديگر پسران کالنقش في الحجر مي نگاشت.(جهانگشاي جويني). || گوشه زدن. (فرهنگ فارسي معين). سرزنش گونه سخن گفتن : و حاسدان ودشمنان ما که به حيلت و تعريض اندر آن سخن پيوستند. (تاريخ بيهقي چ اديب ص214(.

بتعريض گفتي که خاقانيا                       چه خوش داشت نظم روان عنصري. خاقاني.

چون سايه شده به پيش من مست              تعريض مرا گرفته در دست. نظامي.

|| پهن نمودن چيزي را. || تعميه نمودن کاتب نبشته را و بيان ناکردن. || چيزي را عرض چيزي ساختن.

[56] - از نظر شكل  نوعي زندگي نامه است كه با محتواي  نقد ادبي و تاريخ ادبيات عجين شده است .شيوه نثر نويسنده ن