گنجینه ی ادب
محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ... محرم آمد ...
آخرین مطالب
لینک دوستان
وبلاگ دبیر ارجمند اقای محمود کاظمی(دینی وعربی )وبلاگ دوست عزیز آقای کاظمی (نرم افزار موبایل)سوال وپاسخ امتحانات امتحانات هماهگ ونهايي (حتما سري بزنيد) آموزش ریاضی وفیزیک دبیرستان وپیش دانشگاهینمونه سوال تمام دروس دبیرستان وپیش دانشگاهی یک وبلاگ بسیار زیبا(فیلم، صوت ، کتاب و ... )پایگاه احادیث موضوعیآخرین اطلاعات واخبار سازمان سنجشآموزش تمامی دروس دبیرستاناداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلیگزینه دو (حتما سری بزنید)سازمان آموزش وپرورش چهارمحالآموزش وپرورش منطقه ی بن مخصوص دانش آموزان ابتدایی و راهنمایی * حتما سری بزنید* یک وبلاگ بسیار پر محتوا حتما دیدن نماییدمعرفی رشته های دانشگاهی حتماسری بزنیدکتاب های مجازی ودانلود های آن برروی موبایل کد های جاوا گروه رباتیک دفتر مقام معظم رهبریپایگاه اطلاع رسانی دولت یک سایت علمی بسیار ارزشمند از ابتدایی تا دبیرستان( سفارش می کنم دیدن نمایید) همه چیز از همه جا * شهر دانلود ........... استخاره با قرآن- دانلود نرم افزار بزرگترین سایت علمی دانش آموزان (حتما سری بزنید )نمونه سوالات امتحانیپایگاه پنج تن علیهم السلامدوستانهرهروان ولايتوخدايي كه در اين نزديكي استشهر بن - شهر مناخبار دانش آموزي شهرستان بنمهدويتزندگي زيباست اما شهادت زيباتركلامي از قرآنخبربسيج چهارمحال امام زمان (عج).....یک سایت علمی بسیار مفید مخصوص تمام دوره های تحصیلی ******پایگاه مذهبی میقاتیاحسین(ع)
+ نویسنده در جمعه بیست و چهارم شهریور 1391 |
ایه اول- درس دوم – رزم رستم و سهراب (1)
ابیات زیر را بخوانید وبه پرسش های خواسته شده پاسخ دهید. ورایدون که آید زاختر پسر                 ببندش به بازو نشان پدر مگر کان دلاور گو سال خورد             شود کشته بر دست این شیرمرد ازآن پس بسازید سهراب را                ببندید یک شب براوخواب را زکف بفکن این گرزوشمشیرکین           بزن جنگ و بیداد رابرزمین   1- دربیت اول با توجه به آوردن کلمه ی "اختر" به کدام عقیده ی پیشینیان اشاره دارد؟ 2- دربیت دوم منظور از"گوسال خورد"و"شیرمرد"چه کسانی هستند؟ 3-مفهوم کنایی"خواب را برکسی بستن"درمصراع "ببندید یک شب براوخواب را"چیست؟ 4-درمصراع دوم بیت چهارم ،مفهوم"جنگ رابرزمین زدن"چیست؟   پایه اول- درس سوم-رزم رستم وسهراب (2) ابیات زیررابخوانیدو به پرسش های خواسته شده پاسخ دهید. رهاکردزودست وآمدبه دشت              چوشیری که برپیش آهو گذشت چوسهراب شیراوژن اورا بدید            ز باد جوانی دلش بردمید بخواهد هم از تو پدر کین من              چوبیند که خاک است بالین من چوبگشادخفتان وآن مهره دید              همه جامه بر خویشتن بردرید   1- باتوجه به داستان«  جنگ رستم و سهراب»  دربیت اول کدام یک ازدو پهلوان به "شیر"وکدام به "آهو"تشبیه شده اند؟ 2-منظور از "باد جوانی"در مصراع دوم بیت دوم چیست؟ 3-منظور از "خاک است بالین من"دربیت سوم چیست؟ 4-مفهوم کنایی"جامه برخویشتن دریدن"چیست؟   پایه اول-درس سیزدهم-درامواج سند باتوجه به اشعار زیر به سواات پاسخ دهید. به مغرب سینه مالان قرص خورشید          نهان می گشت پشت کوهساران فرو می ریخت گردی زعفران رنگ          به روی نیزه ها ونیزه داران                                 ++++++++++++++++ بدان شمشیر تیز عافیت سوز                   درآن انبوه ،کار مرگ می کرد شبی را تا شبی با لشکر خرد                   زتن ها سر ز سرها خود افکند   1-کدام واژه حرکت آرام خورشید راهنگام غروب توصیف می کند؟ 2-با توجه به بیت سوم ،منظور شاعراز"کارمرگ می کرد"چیست؟ 3-منظور شاعر از "انبوه "دربیت سوم چیست؟ 4-"شبی را تا شبی"معادل چه مدت زمانی است ؟       پایه اول-درس چهاردهم-هنرو سخن با توجه به متن زیر به پرسش ها پاسخ دهید. بدان که مردم بی هنر ،مادام بی سود باشد.چون مغیلان که تن داردوسایه ندارد.نه خودراسود کندونه غیر خود را. جهد کن که اگر اصیل و گوهری باشی،گوهر تن نیز داری که گوهر تن از گوهر اصل بهتر بود.چنان که گفته اند: بزرگی خرد ودانش راست نه گوهر وتخمه را.اگر مردم را باگوهر اصل گوهر هنر نباشد،صحبت هیچ کس را به کار نیایدودرهر که این دو گوهر یافتی چنگ در وی زن.   1-ازنظر نویسنده ،چه کسی برای هم نشینی مناسب نیست؟ 2-مفهوم کنایی "چنگ در وی زن"چیست؟ 3-مقصود نویسنده از اصیل وگوهری چیست؟ 4-باتوجه به متن چه چیزی موجب ارجمندی و بزرگی انسان می گردد؟   پایه اول-درس خط خورشید باتوجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید. شب،شبی بی کران بود / دفتر آسمان پاره پاره/ برگ ها زرد وتیره /فصل،فصل خزان بود /هرستاره/حرف خط – خورده ای تار /دردل صفحه ی آسمان بود / گرچه گاهی شهابی /مشق های شب آسمان را /زود خط می زدومحو- می شد /بازدرآن هوای مه آلود /پاک کن هایی از ابرتیره /خط خورشید راپاک می کرد /ناگهان نوری از شرق تابید /خون خورشید/ آتشی در شفق زد/ مردی از شرق برخاست / آسمان را ورق زد   1- درمصراع اول،منظور شاعر از"شب"چیست؟ 2-چرا در مصراع دوم،"آسمان"به دفتر تشبیه شده است؟ 3-"برگ ها"درمصراع سوم نمادچیست؟ 4-"ستاره"نشانه وسمبل چه کسانی است؟ 5-منظوراز"دل صفحه ی آسمان"چیست 6-مقصود شاعر از"مشق شب"چیست؟ 7-هوای مه آلود بیانگر چیست؟ 8-منظور شاعر از"ابرتیره"و"خط خورشید"چه کسانی است؟ 9-خورشیدنماد چیست؟ 10-تعبیر"نوری از شرق "درباره ی چه کسی است ؟ 11-منظورشاعراز عبارت"آتشی درشفق زد"دراین شعر چیست؟ 12-مقصود شاعراز"آسمان را ورق زد"چیست؟   پایه اول- درس دوازدهم- ازکعبه گشاده گردد این در باتوجه به بیت های زیر، به سوالات پاسخ دهید. چون رایت عشق آن جهان گیر             شد چون مه لیلی آسمان گیر برداشته دل به کار او بخت                 درمانده پدر به کار اوسخت خویشان همه در نیاز با او                  هر یک شده چاره ساز با او بیچارگی ورا چو دیدند                      درچاره گری زبان کشیدند گفتند به اتفاق یک سر                       کز کعبه گشاده گردد این در چون موسم حج رسیدبرخاست              اشتر طلبیدو محمل آراست فرزندعزیز را به صد جهد                 بنشاند چوماه در یکی مهد   1-آوازه ی عشق چه کسی در جهان پیچید؟ 2-"زبان کشیدند"یعنی چه؟ 3-برای درمان درد مجنون،همه چه راهی راپیشنهاد کردند؟ 4-"محمل آراستن"کنایه از چیست؟ 5-اقدامی که برای نجات مجنون صورت گرفته بود،درچه زمان خاصی بوده است؟   پایه اول – درس سیزدهم-درامواج سند با توجه به ابیات زیر ،به پرسش ها پاسخ دهید. خروشان،ژرف،بی پهنا،کف آلود          دل شب می دریدو پیش می رفت از این سد روان دردیده ی شاه             زهر موجی هزاران نیش می رفت                            ++++++++++++++ زنان چون کودکان درآب دیدند             چوموی خویشتن درتاب رفتند وز آن درد گران بی گفته ی شاه           چو ماهی در دهان آب رفتند                             ++++++++++++++ به پاس هر وجب خاکی از این ملک       چه بسیار است آن سرها که رفته زمستی بر سر هر قطعه زین خاک        خدا داند چه افسر ها که رفته   1-برای رود سندچه صفاتی ذکر شده است؟ 2-"نیش دردیده فرورفتن"کنایه از چیست؟ 3-عکس العمل زنان در مقابل فرمان شاه ،چه بود؟ 4-منظور از "خاک"دربیت آخر چیست؟   پایه اول- درس دوازدهم-ازکعبه گشاده گردداین در باتوجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید. چون رایت عشق آن جهان گیر           شد چون مه لیلی آسمان گیر بیچارگی ورا چو دیدند                    درچاره گری زبان کشیدند                             ++++++++++++++ آمد سوی کعبه سینه پر جوش             چون کعبه نهاد حلقه در گوش گو یارب ازاین گزاف کاری              توفیق دهم به رستگاری                              ++++++++++++++ از عمر من آن چه هست برجای          بستان و به عمر لیلی افزای گویند زعشق کن جدایی                    این نیست طریق آشنایی     1- دربیت سوم ،مفهوم کنایی "حلقه در گوش بودن"را بنویسید. 2-منظور از" گزاف کاری "دربیت چهارم چیست؟ 3-دربیت آخر ،برچه مطلبی تاکید شده است؟ 4-کدام بیت ،اوج از خود گذشتگی مجنون را نشان می دهد؟ 5- منظوراز"آسمان گیر شدن"دربیت اول چیست؟ 6-منظور از مصراع دوم بیت دوم چیست؟   پایه اول- درس سیزدهم-درامواج سند با توجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید. فرو می ریخت گردی زعفران رنگ                 به روی نیزه هاو نیزه داران اگر یک لحظه امشب دیر جنبد                        سپیده دم جهان در خون نشیند درآن تاریک شب می گشت پنهان                    فروغ خرگه خوارزمشاهی به فرزندان ویاران گفت چنگیز                       که گرفرزند باید،بایداین سان دمار از جان این غولان کشم سخت                   بسوزم خانمان هاشان به شمشیر   1-دربیت اول منظوراز"گردی زعفران رنگ"چیست؟ 2-مفهوم کنایی"درخون نشستن"دربیت دوم را بنویسید. 3-دربیت چهارم چنگیزچه کسی را تحسین و چه صفتی را ستایش می کند؟ 4-منظور از "دمارکشیدن" در بیت پنجم چیست؟ 5-مفهوم مصراع های زیر را بنویسید. الف- چوفردا جنگ برکامم نگردید ب- غروب آفتاب خویشتن دید پ- خیال تازه ای در خواب می دید 6-با توجه به بیت"درآن سیماب گون امواج لرزان  / خیال تازه ای در خواب می دید"امواج لرزان از چه جهت به سیماب  تشبیه شده است ؟   پایه دوم  - درس اول (الهی ) 1- درعبارت « پیغام او مفتاح فتوح است وذکر او مرهم دل مجروح است ومهراو بلانشینان راکشتی نوح است » به کدام یک از مفاهیم زیر اشاره ندارد ؟ الف – بخشایندگی        ب- آرامش بخشی           پ- نجات بخشی              ت- مشکل گشایی 2- باتوجه به عبارت زیر به سؤالات پاسخ دهید . « سلام اودروقت صباح مومنان راصبوح است وذکر او مرهم دل مجروح است ومهراوبلانشینان راکشتی نوح است» الف) به این نوع نثر ، اصطلاحاً چه می گویند ؟ ب) کدام واژه ، درعبارت بالا به معنی «آن چه باعث سرخوشی ونیروی معنوی فردشود.» است؟ 3- مفهوم عبارت «عبدالله عمر بکاست اما عذرنخواست »چیست؟   پایه دوم – درس دوم-  رستم واشکبوس باتوجه به ابیات زیر به سؤالات پاسخ دهید . تهمتن برآشفت وباتوس گفت  / که رهام راجام باده است جفت توقلب سپه را به آیین بدار    /  من اکنون پیاده کنم کارزار کشانی بخندید وخیره بماند   / عنان راگران کردواو را بخواند براوراست خم کردوچپ کردراست /خروش از خم چرخ چاچی بخاست چوبوسید پیکان سرانگشت اوی /گذرکردبرمهره ی پشت اوی 1- تهمتن لقب کیست وازتوس چه درخواستی می کند ؟ 2- تهمتن علت شکست وفرار رهام درمقابل کشانی راچه عاملی می داند؟ 3- مقصود از« خم چرخ چاچی » دربیت چهارم چیست؟ 4- شاعر دربیت چهارم به چه منظور صامت (خ)و(چ) راتکرار کرده است ؟ 5- کدام گزینه بابیت پنجم ارتباط ندارد؟ الف) حیرت               ب) سرعت               پ) مهارت               ت) دقت پایه دوم -  درس گیله مرد باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید . «مأمور دوم پیشاپیش آن ها حرکت می کرد .او هم درفکر بدبختی وبیچارگی خودش بود .او اهل شمال نبود .برنج این ولایت بهش نمی ساخت .باران ورطوبت بی حالش کرده بود .روزهای اول هرچه کم داشت ازکومه های گیله مردان جمع کرد .به آسانی می شد اسمی روی آن گذاشت .«این هااثاثیه ای است که گیله مردان قبل ازورود قوای دو لتی ازخانه های ملاکین چپاول کرده اند » اومزه ی این زندگی راچشیده بود .مکرر زندگی خود آنها را غارت کرده بودند .»   1- درچه قسمت هایی ازداستان نویسنده با وضعیت زندگی مأمور دوم ، اظهار همدردی می کند ؟ 2- درعبارت « برنج این ولایت بهش نمی ساخت » نویسنده می خواهد به چه نکته ای اشاره کند؟ 3- توجیه مأموران دولت ازغارت کومه های گیله مردان چه بود ؟ 4- «اومزه ی این زندگی راچشیده بود.» یعنی چه ؟   پایه دوم – درس سووشون باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید . «زن آشکارا نشنیده جواب می دهد « نه جان دلم بامال می رویم .غلام شما محمد تقی مال آورده ، زیردرخت گیسو منتظر مانشسته .یک جوال پر بابت کرایه می گیرد » زن می ایستد چانه اش گرم شده .» 1- «چانه اش گرم شده »کنایه ازچیست ؟ 2- درعبارت زیر ،چرا زری بعدازسخن عمه ، به یادحضرت زینب (س) افتاد؟ «عمه گفت :خان کاکا ،فعلاً توهستی ونعش برادر ، منشین وتماشا کن که خونش پایمال بشود .زری نگاهش کرد ویادش به حضرت زینب افتاد.   پایه دوم – درس دوازدهم – درآرزوی توباشم باتوجه به ابیات زیر به سؤالات پاسخ دهید . درآن نفس که بمیرم درآرزوی توباشم / بدان امیددهم جان که خاک کوی توباشم به مجمعی که درآیندشاهدان دوعالم  / نظربه سوی تودارم ،غلام روی توباشم حدیث روضه نگویم ،گل بهشت نبویم / جمال حورنجویم ، دوان به سوی توباشم به خوابگاه عدم گرهزارسال بخسبم / به خواب عافیت آنگه به بوی موی توباشم می بهشت ننوشم زجام ساقی رضوان / مرابه باده چه حاجت ، که مست بوی توباشم هزاربادیه سهل است با وجودتورفتن / اگرخلاف کنم سعدیا به سوی توباشم به وقت صبح قیامت که سرزخاک برارم / به گفت وگوی تو خیزم به جست وجوی توباشم    1- دربیت دوم «شاهدان »چه کسانی هستند ؟ 2- کدام یک ازبیت های بالا ،بابیت زیر هم مفهوم است ؟ «مارانه غم دوزخ ونه حرص بهشت است / بردار زرخ پرده که مشتاق لقاییم » 3- منظوراز«خوابگاه عدم »دربیت سوم چیست؟   4- دربیت پنجم شاعربه چه دلیل می گوید «من نیازی به باده ندارم» ؟ 5- چرا پشت سر گذاشتن مشکلات برای شاعر آسان است؟ 6- دربیت اول شاعر به چه امیدی حاضر است که جان خود را فدا کند ؟ 7- منظورازکلمات مشخص شده در ابیات زیر چیست؟ به وقت صبح قیامت که سرزخاک برارم  / به گفت وگوی توخیزم ،به جست وجوی توباشم هزاربادیه سهل است باوجود تورفتن / اگرخلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم    پایه دوم – درس یازدهم – مائده های زمینی باتوجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید . «ناتانائیل ،آرزومکن که خدارادرجایی جزهمه جا بیابی .هرمخلوقی نشانی ازخداست وهیچ مخلوقی اوراهویدانمی سازد.ناتانائیل ،ای کاش عظمت درنگاه توباشد نه به آن چه می نگری .ناتانائیل ، من شوق رابه توخواهم آموخت .اعمال ما به ما وابسته است هم چنان که دزخشندگی به فسفر .واگر روح ما ارزش چیزی راداشته ،دلیل برآن است که سخت ترازدیگران سوخته است .برای من «خواندن این که شن ساحل ها نرم است »  کافی نیست ،می خواهم پای برهنه ام این نرمی را حس کند .معرفتی که قبل ازآن احساسی نباشد ، برای من بیهود ه است .   1- کدام جمله مفهوم «چشم ها رابایدشست ،جوردیگرباید دید » رادربردارد ؟ 2- آیه ی « لاتدرکه الابصاروهویدرک الابصار» باکدام قسمت متن بالا ارتباط دارد ؟ 3- منظور از جمله ای که زیر آن خط کشیده شده است ، چیست؟ 4- ازنظر نویسنده ، چه نوع معرفتی باارزش است ؟ 5- کدام یک از جملات بالا به « تجربه وآزمایش شخصی » تأکید دارد؟   پایه دوم _ درس دوازدهم وسیزدهم باغ عشق وپیدای پنهان 1- در مصراع دوم بیت « دل می رود زدستم صاحبدلان خدا را / دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا » منظور شاعر ازراز پنهان ، چیست ؟ 2- دربیت «آسایش دو گیتی تفسیر این دوحرف است / بادوستان مروت ، بادشمنان مدارا » شاعرآسایش دوجهان را درچه می داند ؟ 3- دربیت « چه باید نازش ونالش ،براقبالی وادباری /که تا برهم زنی دیده ، نه این بینی نه آن بینی »شاعربه چه دلیل می گوید نباید بربدبختی ها نالید ؟ 4- دربیت « بدین زور وزر دنیا ، چوبی عقلان مشو غره / که این آن نوبهاری نیست کش بی مهرگان بینی » الف) « شاعر فریفته شدن به دنیا » راصفت چه کسانی می داند ؟ ب) مهرگان نماد چیست ؟ پ) نوبهار بی مهرگان یعنی چه وکنایه ازچیست ؟ 5- شاعر دربیت زیر چه چیزی را نشانه ی کوته بینی وسطحی نگری می داند ؟ « زیزدان دان نه ازارکان ،که کوته دیدگی باشد /که خطی کزخردخیزد توآن راازبنان بینی » 6- منظور از« دوگانه ای بگزارم» درعبارت زیر چیست ؟ «ای خواجه ،این تاس رابگیر تادو گانه ای بگزارم » پایه دوم- درس مسافر  با توجه به شعر زیر به سؤالات زیر پاسخ دهید : وپیدا نکردم درآن کنج غربت / به جز آخرین صفحه ی دفترت را / همان دستمالی که پیچیده بودی / درآن مهر وتسبیح وانگشترت را / همان دستمالی که پولک نشان شد /وپوشید اسرار چشم ترت را / سحر، گاه رفتن زدی با لطافت / به پیشانی ام بوسه ی آخرت را / وبا غربتی کهنه تنها نهادی / مرا آخرین پاره ی پیکرت را /کجا می روی ؟ای مسافر درنگی /ببر با خودت پاره ی دیگرت را   1- به اعتقاد شاعر ازدوستش چه چیزی به یادگار مانده است ؟ 2- به نظر شاعر چه چیزی نشان دهنده ی ناگفتنی های چشم تر شاعر است ؟ 3- دراین درس ، مسافر دنیای باقی چه کسی است ؟ و چه درخواستی ازاودارد؟ 4- شاعر پیوستگی خود ومخاطب را چگونه می داند ؟   پایه دوم – درس کعبه مخفی 1- در بیت زیر شاعر ازمیان دل وکعبه کدام را ترجیح می دهد ؟ چرا؟ « برو طواف دلی کن که کعبه ی مخفی است / که آن خلیل بناکرد واین خدا خود ساخت » 2- دربیت « شمعیم وخوانده ایم خط سرنوشت خویش / مارا برای سوز وگداز آفریده اند » مصراع دوم به چه معناست ؟و چراانسان ها به شمع مانند شده اند ؟ 3- دربیت « پروانه نیستم که به یک شعله جان دهم /شمعم که جان گدازم ودودی نیاورم » چه وجه شباهتی بین شمع وعاشق واقعی وجود دارد ؟ 4- چرا شاعر در این بیت می گوید : پروانه نیستم ؟   پایه دوم – درس پانزدهم – جلوه های هنر دراصفهان با توجه به متن زیر ، به سؤالات داده شده پاسخ دهید : « دمدمه های اردیبهشت ، اصفهان چون شاهزاده ی افسون شده ی افسانه است که طلسمش را شکسته اند . وآرام آرام ازخواب بیدار می شود .شکوفه های به وبادام ،رویاهای پرپرشده ی اویند .»  1- «طلسمش را شکسته اند » کنایه از چیست ؟ 2- درمتن زیر ، منظور از کلماتی که زیر آن ها خط کشیده اند ، چیست ؟ « این نقش ها و رنگ ها ، آرزو رویای جهانی بهتر را درخود دارند > جهانی شبیه به بهشت که درآن کوشیده اند تا نا پیدا کران در محدودجای گیرد ولانه ای برای نامحدود جسته شود . 3- « همه چیز به نقش ترجمه شده است » یعنی .......   پایه دوم – درس بیست ودوم – شخصی به هزار غم گرفتارم   شعر زیر را بخوانید سپس به پرسش ها پاسخ دهید شخصی به هزار غم گرفتارم / در هر نفسی به جان رسد کارم خورده قسم اختران به پاداشم /  بسته کمر آسمان به پیکارم محبوسم وطالع است منحوسم / غمخوارم واختر است خونخوارم امروز به غم فزون ترم ازدی / وامسال به نقد کمتر از پارم 1- دربیت اول « به جان رسیدن » کنایه از چیست ؟ 2- دربیت سوم « کمر بستن» چه مفهومی دارد ؟ 3- مفهوم بیت سوم چیست ؟ 4- شاعر می گوید غم دیروز من از امروز .......بود . 5- جایگاه ضمیر (م) درمنحوسم درنثر روان کجاست ؟   پایه سوم – رشته تجربی وریاضی درس اول : ما همچنان در اول وصف تو مانده ایم الف) با توجه به ابیات وعبارات به سؤالات پاسخ دهید : « باران رحمت بی حسابش همه را رسیده وخوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده ، پرده ی ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظیفه ی روزی به خطای منکر نبرد . منت خدای را که طاعتش موجب قربت است وبه شکراندرش مزید نعمت . ای مرغ سحر عشق زپروانه بیاموز/ کان سوخته را جان بشد آواز نیامد این مدعیان درطلبش بیخبرانند / کان راکه خبر شد خبری باز نیامد 1- در کدام بخش صفات رحمانیت خدا مطرح می شود ؟ 2- مفهوم عبارت « وظیفه ی روزی به خطای منکر نبرد » رابنویسید. 3- با توجه به عبارت بالا ، سرانجام عبادت وسپاسگزاری از خداوند چیست ؟ 4- نماد عاشق واقعی درابیات آمده چیست ؟ 5- درابیات بالا ، ویژگی بارز عاشق چگونه بیان شده است ؟ ب) منظور از کلمات وعبارات مشخص شده در جملات زیر چیست ؟ « یکی از صاحبدلان سر به جیب مراقبت فرو برده بود ودر بحر مکاشفت مستغرق شده ، آن گه که از این معاملت باز آمده ، یکی از دوستان گفت ازاین بوستان که بودی ماراچه تحفه کرامت کردی؟       درس دوم – رزم رستم واسفندیار الف ) باتوجه به عبارات وابیات زیر به سؤال ها پاسخ دهید : به باد افره این گناهم مگیر /تویی آفریننده ی ماه وتیر فراموش کردی تو سگزی مگر / کمان وبرمرد پرخاشخر بکوبمت زین گونه امروز یال /کزین پس نبیند تورا زنده زال بترس ازجهاندار یزدان پاک /خردرامکن بادل اندر مغاک زنیرنگ زالی بدین سان درست /وگرنه که پایت همی گورجست 1- در مصراع اول بیت اول «مگیر » چه مفهومی دارد ؟ 2- درکدام بیت رنگی ازتمسخر وتحقیر دیده می شود ؟ 3- دربیت چهارم ، اسفندیار به چه چیزی دعوت شده است ؟ 4- منظور ازماه وتیر چیست ؟ 5- به نظر گوینده مخاطب ازمیان دل وعقل کدام رابرگزیده وکدام راتباه کرده است ؟ 6- اسفندیار زنده بودن رستم را ناشی ازچه می داند ؟ 7- نیرنگ زال چیست وچگونه در او فراهم شده است ؟ ب) باتوجه به مفهوم دوبیت زیر رستم کدام کار را ناشایست می داند ؟ مبادا چنین هرگز آیین من /سزا نیست این کار دردین من که ایرانیان را به کشتن دهم / خوداندر جهان تاج برسر نهم پ) مفهوم کنایی مصراع « خردرا مکن بادل اندر مغاک » رابنویسید . ت) مفهوم مصراع « همه دل پراز باد ولب پرزپند » چیست ؟   درس های  24و25 1- با توجه به بیان سخنان زیر توسط چوپان چرا خداوند ازوی خشمگین نمی شود ؟ « دستکت بوسم ، بمالم پایکت / وقت خواب آید بروبم جایکت » 2- دربیت زیر علت آفرینش بنده چه چیزی بیان شده است ؟ « من نکردم خلق تاسودی کنم / بلکه تابربندگان جودی کنم » 3- درعبارت « شمادرگل منگرید ، دردل نگرید » منظور از واژه های مشخص شده چیست ؟ 4- درعبارت زیر چرا نویسنده ابلیس را اعور می داند ؟ « ابلیس پرتلبیس یک باری گرد او طواف کرد وبدان یک چشم اعورانه بدو نگریست » 5- درعبارت « روزکی چند صبر کنید تا من براین یک مشت خاک دستکاری قدرت بنمایم » منظور از قسمت مشخص شده چیست ؟ 6- منظور از بارامانت درعبارت زیر چیست ؟ « مجموعه ای می بایست ازهردو عالم ، روحانی وجسمانی تابار امانت درسفت جان کشد » 7- باتوجه به عبارت « خزانگی آن رادل آدم لایق بود که به آفتاب نظر پرورده بود. » چرادل آدم شایستگی خزانه داری الهی رایافت ؟   درس های 13 و14    با توجه به بیت « خوش است اندوه تنهایی کشیدن / اگر باشد امید باز دیدن »از نظر شاعر چه وقت اندوه تنهایی کشیدن لذت بخش است ؟ 2- باتوجه به بیت های زیر به سؤال ها پاسخ دهید : « ای صبح دم ببین به کجا می فرستمت / نزدیک آفتاب وفا می فرستمت  باد صبا دروغ زن است وتو راستگو / آنجا به رغم باد صبا می فرستمت دست هوا به رشته ی جان بر گره زده است / نزد گره گشای هوا می فرستمت » الف ) مرجع ضمیر تو دربیت دوم کدام واژه است ؟ ب) دربیت سوم منظور از گره گشای هوا کیست ؟ 3- باتوجه به بیت « آن که شد هم بی خبر هم بی اثر /ازمیان جمله اودارد خبر »ازدیدگاه شاعر ، حقیقت شناس واقعی چه کسی است ؟ 4- باتوجه به بیت « هرکه شدت حلقه ی در زود برد حقه ی زر                                                                   خاصه که در باز کنی محرم دروازه شود » الف) « حلقه ی در شدن » یعنی چه ؟ ب) ازنظر شاعر چه کسی به زودی به گنج دست خواهد یافت ؟ 5- باتوجه به بیت « خاک چه دانست که او غمزه ی غمازه شود / آب چه دانست که او گوهرگوینده شود » منظور از کلمات مشخص شده چیست ؟   - با توجه به متن زیر به سؤالات پاسخ دهید : الف ) « کسی از متعلقان منش برحسب واقعه مطلع گردانید که فلان عزم کرده است ونیت جزم که بقیت عمر معتکف نشیند وخاموشی گزیند .تو نیز اگر توانی سرخویش گیر وراه مجانبت پیش . گفتا به عزت عظیم وصحبت قدیم که دم برنیارم وقدم برندارم مگر آن که سخن گفته شود به عادت مألوف وطریق معروف که آزردن دوستان جهل است وکفارت یمین سهل وخلاف راه صواب است ونقض رأی اولوالالباب : ذوالفقارعلی درنیام وزبان سعدی درکام» 1- به نظر دوست سعدی چه چیزی امکان پذیر است وچه چیزی خلاف نظر خردمندان است؟ 2- دوست سعدی شرط « دم برآوردن وقدم برداشتن » رادرچه می داند؟ 3- سعدی درابتدا چه تصمیمی برای زندگی خودگرفته بود ؟ 4- گوینده انجام چه چیزی راآسان وچه چیزی را نادرست می داند ؟ 5- منظور از عبارت عبارت آخر چیست ؟  ب) « چون دمنه بدید که شیردرتقریب گاو چه ترحیب می نماید ، خواب وقرار از وی بشد .  نزدیک کلیله رفت وگفت : ای برادر ضعف رأی وعجز من می بینی ؟ همت برفراغ شیر مقصورگردانیدم ودرنصیب خویش غافل بودم واین گاو را به خدمت آوردم تاقربت ومکانت یافت ومن ازمحل ودرجت خویش بیفتادم واکنون تدبیر خلاصت من چگونه بینی ؟ کلیله گفت : توچه اندیشیده ای ؟ گفت می اندیشم که به لطاف الحیل بکوشم تااورا درگردانم که اهمال وتقصیررادرمذهب حمیت رخصت نبینم نیزمنزلتی نونمی جویم که به حرص وگرم شکمی منسوب شوم » 1- دمنه ضعف فکروناتوانی خودرادرچه می دانست ؟ 2- دمنه می گوید ازچه چیزی غافل شدم ؟ 3- دمنه چه چیزی راجایز نمی داند ؟ 4- چرادمنه آرامش خود راازدست داد؟ 5- باتوجه به متن بالا دمنه دارای چه صفاتی است؟ 6- درعبارت « می اندیشم که به لطایف الحیل بکوشم تااورادرگردانم » منظوراز(او)کیست و(درگردانم ) به چه معناست ؟ 7- دمنه ازمتهم شدن به چه صفتی اکراه دارد ؟   سؤالات درک مطلب ادبیات تخصصی سوم انسانی     درس های 11و12 الف) باتوجه به ابیات به سؤالات مطرح شده پاسخ دهید:  هم امروز ازپشت بارت بیفکن / میفکن به فردا  مر این داوری را چوتوخودکنی اخترخویش رابد / مدارازفلک چشم نیک اختری را چوکبک دری بازمرغ است ولیکن / خطرنیست باباز کبک دری را توبرپایی آنجا که مطرب نشیند / سزد گر ببری زبان جری را 1- منظور ازواژه های امروز وفردا دربیت اول چیست ؟ 2- یک کنایه دربیت دوم بیابید ومعنی آن رابنویسید ؟ 3- شاعر چرا می گوید نباید سعادت رااز آسمان انتظار داشت ؟ 4- دربیت چهارم شاعر کدام یک ازدوپرنده ی کبک وباز  را با ارزشتر می داند ؟ 5- چرا شاعر پیشنهاد می کند که دیگر شعر نگویید ؟ 6- دربیت زیر ، شاعر رابطه ی خود ومعشوق رابه چه چیزی تشبیه کرده است ؟ وجه شبه آن چیست؟ بامن آمیزش او الفت موج است وکنار / دم به دم با من وپیوسته گریزان از من 7- منظور ازواژه ی خطر دربیت چهارم چیست ؟ 8- دربیت بالا کدام ویژگی بیشتر موردنظر شاعر است . الف) پیوستگی معشوق    ب) دوری معشوق    پ) الفت گرفتن      ت) گریز
+ نویسنده در جمعه بیست و چهارم شهریور 1391 |

به نام خدا

    بی گمان شرط مقدّم تدریس و کلاس داری، آگاهی  مدرّس از موضوعی است که می باید در هر جلسه تدریس کند. گرچه برای حصول نتایج مطلوب عوامل بسیاری دخیل و تأثیر گذارند،معلمان جامعه برای حضور مفید و توأم با آرامش در محیط کلاس با تکیه بر دانش خود و آگاهی از کلیّت مباحث مورد نظر می توانند روش تدریس مناسبی را برای تفهیم بهتر مطالب اتّخاذ نمایند.

     در کتب درسی علاوه بر مطالبی که درمتن هر یک از دروس ذکر شده است مطالب نا گفته ای وجود دارد که اگر معلّم هنگام تدریس بر آن ها تسلّط کافی داشته باشد،می تواند با دقّت و حسّاسیّتی مضاعف وظیفه ی خود را انجام دهد.

    

    درس دوّم- جمله:

      فعالیت: با دلیل بگویید چرا شناسه، نهاد پیوسته است؟ در این پرسش ابهامی وجود دارد و مخاطب نمی داند نهاد بودن شناسه مورد نظر است یا پیوسته بودن آن . از طرفی هر یک از این پرسش ها پاسخ خاص خود را می طلبد. اگر پرسش بر سر نهاد بودن شناسه باشد، جواب این است : شناسه معادل نهاد جداست و در بود و نبود نهاد ، شخص را مشخص می کند .گرچه وقتی نهاد ذکر می شود، رفع ابهامی صورت نمی گیرد و نوعی حشو است، امّا چون ازویژگی های زبان فارسی است ،اجتناب ناپذیر است. اگر پرسش درباره ی علّت پیوسته بودن شناسه باشد، یکی به دلیل اتّصال ظاهری به بن فعل است و دیگر آن که دایم و همیشه همراه بن است و فعل بدون شناسه وجود نخواهد داشت. بر خلاف بعضی از زبان ها مثل انگلیسی که صورت فعل جز در سوم شخص مفرد ثابت است و شخص آن را نهاد جدا مشخّص می کند در زبان فارسی هر فعلی شخصی دارد که همان شناسه است.

     دانش آموزان تصور می کنند  گزاره همیشه طولانی تر از نهاد است و این تصوّر که ناشی از نمونه های موجود در کتاب است،درست نیست و پیشاپیش نمی توان چنین حکمی صادر کرد .لازم است جمله هایی مثال زده شود که نهادشان طولانی تر از گزاره باشد مثل: (( دبیران گروه زبان و ادبیات فارسی شهرستان ها آمدند. ))

                                                             نهاد                          گزاره

     از طرفی ضروری است با ذکر نمونه هایی به دانش آموزان آموخته شود که نهاد الزاما اولین کلمه ی جمله نیست،  و جملاتی با قید  های مختلف نمونه آورده شود. : ((  شنبه بعد از ظهر دوستانم به کتابخانه رفتند. ))

     ضرورت توجّه به بخش و جزء:

     منظور از بخش، نهاد و گزاره است؛ یعنی هر جمله ای دو بخش است :1- نهاد 2- گزاره .  اما هرگاه پرسش درباره ی اجزای جمله است ،باید نقش های: نهاد، مفعول، متمّم ومسند ، مورد توجّه قرار گیرد .لازم است این تفاوت در تدریس به دانش آموز تفهیم شود تا در پاسخ به پرسش های این درس و درس بعد در خصوص این که : (( اجزا را مشخص کنید،  )) یا ((  بخش های آن را مشخص کنید )) ابهامی نباشد.

     درس چهارم-جمله واجزای آن:

     گروه اسمی، الزاما چند واژه نیست پس چرا گروه نامیده می شود؟زیرا استعدادگروه شدن را دارد  . مثلا در جمله ی ((  دانش آموز کتاب خرید  )) هر یک از واژه های دانش آموز و کتاب استعداد پذیرش وابسته هایی را دارند و می توانند به گروه چند کلمه ای تبدیل شوند. پس گروه اسمی هستند .

     فعل  (( داشت  )) گرچه گذرا به مفعول است معمولا مفعول آن بدون را می آید که باعث غفلت از آن می شودمثلاً ((  او کتابی داشت )) ،که به شیوه ی معمول افزودن ((  را ))  به آن غیر عادی است  (( او کتابی را داشت  )) کاربرد ندارد، گرچه کتاب مفعول است.

     در تعریف مسند، برخلاف تعاریف مفعول و متمم و نهاد به گروه اسمی بودن مسند اشاره ای نشده است، بلکه  به کلمه یا گروه بودن بسنده شده است . این تعریف ریشه در این واقعیّت دارد که  گاهی اوقات صفت در نقش مسند قرار می گیرد و گاهی اسم یا ضمیر چنین نقشی را می گیرند ، مثلا: ((  هوا سرد است . ))  سرد که مسند است از نظر نوع، صفت است و در جمله ی: ((  اسم این شهر اهواز است )) ، اهواز از نظر نوع، اسم است ،یا در جمله ی :     (( علی تو هستی؟ ))  تو ضمیر است. گرچه دو نوع ضمیر و اسم هر دو گروه اسمی هستند، سرد صفت است و گروه اسمی نیست، به همین دلیل در تعریف مورد نظر عبارت گروه اسمی به کار نرفته است.

     ممکن است متمّم از جمله حذف شده باشد.لازم است دبیران محترم فعل هایی را که متمم خواه هستند شناسایی کنند و به دانش آموزان معرفی نمایند و توجه کنند که گاهی اوقات متمم به دلیل وضوح و مشخص بودن ذکر نمی شود مثلا ((  حسن کتاب را خرید ))  فعل خرید علاوه بر مفعول به متمّم هم نیاز دارد و کتاب فروشی متمّمی است که به دلیل مشخّص بودن ذکر نشده است یا  (( جمله ی او قرضش را داد. )) به دلیل وضوح طلبکار که متمّم است ذکر نشده است.

     بنابراین در بحث اجزای جمله تنها به ظاهر اکتفا نمی شود و اجزای اصلی هرگاه محذوف باشند ،در شمارش ارکان جمله به حساب می آیند وتنها به این بهانه و دلیل که حذف شده است و شبهه ی متمّم قیدی را ایجاد می کند، نباید آن را متمّم قیدی به حساب آوریم ،یا آن را نادیده بگیریم.

     همکاران محترم توجّه داشته باشند که فعل های ((  بود  )) و ((  است  )) علاوه  بر این که اسنادی هستند، کمکی نیز هستند و در ساخت ماضی بعید و التزامی به کار می روند با توجّه  به این که دانش آموزان در این دوره با اسنادی بودن این افعال آشنا می شوند ،لازم است تفاوت کاربردشان در شرایط کمکی و اسنادی گفته شود . معمولا زمانی این افعال کمکی هستند که قبل از آن ها فعل به صورت صفت مفعولی آمده باشد چون این دو فعل ((  بود  )) و ((  است  )) و مشتقّات آن ها علاوه بر این که در ساختمان ماضی بعید و نقلی  و التزامی کاربرد دارند،  جزء افعال ربطی هم هستند. بنابر این ضروری است همکاران ،این تفاوت کاربرد را آموزش دهند.

      درس دهم:ویژگی های فعل (2)

      در خصوص فعل های دو وجهی باید توجّه داشت فعل هایی دو وجهی هستند که هر دو کاربردشان(در شرایط ناگذر وگذرا) به یک معنا باشد،  مثل: (( لیوان شکست  )) ، (( او لیوان را شکست. ))  که فعل شکست  )) در هر دو جمله معنای یکسان دارد. این توصیه بدین علّت است که امروزه شاهد کاربرد فعل هایی هستیم  که معانی متفاوتی دارند. مثلا فعل  (( گرفت  )) در جمله ی  (( او دستم را گرفت ))  ،گذرا به مفعول است اما در جمله  (( دلم گرفت )) ، ناگذر است. چنین  فعل هایی که در جمله های مختلف کاربردهای معنایی متفاوتی دارند، دو وجهی محسوب نمی شوند.

     در بخش فعالیّت،فعل ((  بخشید ))  گذرا به مفعول و متمّم است : (( او کتابش را به من بخشید. ))  ((  فعل پوشید ))  هم گذرا به مفعول است. (( او لباس را پوشید  )) امّا گسست دارای دو کاربرد گذرا ((  او طناب را گسست ))  و ناگذر ((  طناب گسست ))  می باشد.

     در بحث گذرا کردن به کمک  (( ان ))  باید توجه داشت برخی فعل های ناگذر قابلیت گذرا شدن را ندارند، مثلا فعل ((  رفت  )) را نمی توان به شکل ((  رواند ))  به کار برد .

      هر فعلی که گذرا شود ، جزئی به اجزای جمله اضافه می کند.مانند     ((  اسب دوید  . ))، ((  او اسب را دواند. )) بنا بر این هر گاه فعل گذرایی را دوباره گذرا کنیم تابع چنین قاعده ای خواهد بود .مثلا جمله ی ((  کاغذ به دیوار چسبید )) ، سه جزئی (نهاد+ متمم+فعل ) است ،که اگر فعلش را با  (( ان  )) سببی گذرا کنیم ،می شود: ((  او کاغذرا به دیوار چسباند/نید )) ، که جمله ای چهار جزئی است (نهاد + مفعول + متمم+ فعل). هریک از جمله های  (( او لباس پوشید )) ،  ((  او لباس را به کودک پوشاند ))  یا  (( هوا سرد گردید )) ،  (( باران هوا را سرد گرداند ))  نیز تابع چنین قاعده ای هستند.

 

     درس دوازدهم ؛ گروه اسمی :

      برای تعیین هسته ی گروه اسمی چند نکته در نظرگرفته شده است :

     1-هر گروه فقط یک هسته دارد. 2- وجود هسته در هر گروه الزامی است .3- گروه ،حداقل یک واژه است ،که  ممکن است وابسته هایی نیز به همراه داشته باشد. 4- همیشه اولین کلمه ای که نقش نمای اضافه  داشته باشد،  هسته است .البته همکاران محترم باید حروف اضافه ای را که همیشه با –ِ می آیند،بشناسند و از این قاعده جدا کنند.حروفی مثل: (( برایِ)) ، (( به غیرِ)) ، (( به علاوه یِ))  ، (( به وسیله یِ)) ، (( به استثنایِ)) ، (( به مجردِ)) ، (( از نظرِ)) ،  (( از رویِ)) ، ((  از سرِ)) ،  (( از قبیلِ)) ،  (( از لحاظ ِ)) ، (( از حیثِ)) ، ((  در برابرِ)) ،  (( در مقابلِ)) ،       ((  درباره یِ))  ، (( در موردِ))  ، (( بر اثرِ))  ، (( بر اساسِ)) ،  (( بر طبقِ))  ، (( بر حسب ِ)) ، (( با وجودِ)).5- هسته هیچ وقت بعد از کسره نمی آید .

     یکی از راه های  شناخت اسم آوردن ی نکره به دنبال آن است . همکاران محترم توجّه داشته باشند ،که ممکن است در یک ترکیب وصفی ((  ی نکره بعد از صفت بیاید  ،که این موضوع ممکن است گمراه کننده باشد و دانش آموز صفتی که  (( ی گرفته است را اسم و هسته ی گروه اسمی حساب کند. مثلا  ((  فریدون کتاب گران بهایی خرید. )) (( ی ))  پس از گران بها  نشانه ی نکره است و به کتاب تعلّق دارد، ولی به دنبال صفت آمده است. صورت ادیبانه ی آن چنین است: (( فریدون کتابی گران بها خرید ه است . ))

     در بحث نکره علاوه بر ((  ی )) ، ((  یک ))  نیز نشانه ی نکره است  . مثلا در جمله ی ((  یک روز به باغی رفتم  )) ، روز به کمک یک نکره شده است. گرچه کاربرد این گونه جمله ها امروز کم شده است و حرف ((  ی )) جایگزین یک شده است و معمولا گفته می شود : ((  روزی به باغی رفتم  )).اما چون در برخی از نوشته ها این نوع جملات مشاهده می شود، می توان به اختصار به آن پرداخت و یا در صورت طرح برخی پرسش ها  از سوی دانش آموز پاسخ مناسب داد. ضمنا باید توجه داشت که ((  یک )) در همه جا نشانه ی نکره نیست بلکه گاهی صفت شمارشی است ،آن هم در زمانی که قصد گوینده تاکید بر ((  یک  )) باشد د ر مقابل هر عدد دیگری ، مثل (( او یک کتاب به من داد . )) که منظور ((  یک  )) کتاب است نه  ((  دو ))  کتاب. پس در این حال یک صفت شمارشی است.

     علاوه بر مطالبی که در خصوص شناس در کتاب درسی ذکر شده است، همکاران محترم می توانند برای پاسخ به پرسش های احتمالی به مطالب زیر توجّه داشته باشند:

     اسم شناس بر دو نوع است :

     الف:اسمی که ذاتا شناس باشد شامل:1-اسم خاص مثل احمد،مریم و...2- اسم پدیده های منحصر به فرد مثل  (( خورشید))  و ((  بهشت )) 3-ضمیرها مثل  (( او)) ، (( من))  و...4- برخی اسم های زمان مثل  (( پارسال))  ،     (( امسال)) ، ((  دیروز )) ،((  امشب))  ... 5- برخی اسم های مبهم مثل  (( فلانی )).

     ب)اسم هایی که به وسیله ی اسم های دیگر شناس می شوند ، شامل:1- اسم هایی که به قرینه ی لفظی شناس می شوند. یعنی اسم هایی که یک بار در نوشته  می آیند و در دفعات بعد شناس محسوب می شوند. مثلا ((  کتابی از بازار خریدم))  ،  (( کتاب بسیار مفید بود. ))  (( کتاب))  شناس است. 2- اسم های منادا  مثل  (( ای دوست ! )) ،((  ای مرد ! )) 3- اسم های همراه  نقش نمای مفعولی مثلا ((  کتاب را خواند. ))  4- اسم همراه صفت اشاره مثل: (( نمونه هایی را از این کتاب انتخاب کرد. )) 5- اسمی که مضاف الیه  شناس داشته باشد،  (( کتاب علی گم شد. )) کتاب به واسطه ی علی شناس می شود 6.- برخی از صفت ها ،اسم همراه خود را شناس می کنند:         ((  دومین نفری که آمد ))  ، (( کتاب چهارم )) ،  (( روز بعد )) ، ((  شب دیگر ))  7- برخی از جمله های ربطی توضیحی ،اسم قبل از خود را شناس می کنند : (( دانشجویی که دارد می آید ،دوست من است . )) هر اسم خاصی شناس است اما هر شناسی خاص نیست .

  

 

  درس شانزدهم- وابسته های اسم :

     علاوه بر موارد ذکر شده به عنوان صفت اشاره می توان به ((  همین )) ، ((  همان ))  ، (( چنین ))  ، (( چنان )) ،  (( این گونه ))  ، (( آن گونه )) ،  (( این همه ))  ، (( این قدر  )) ، (( آن قدر )) ،  (( آن جور ))  و ((  این جور ))  نیز به عنوان صفت های اشاره توجه داشت .

     علاوه بر موارد ذکر شده برای صفت پرسشی می توان به : (( چه قدر )) ،  (( چه نوع ))  ، (( چندمین )) ،      (( چگونه ))  و (( چه طور ))  نیز به عنوان صفت های پرسشی توجه داشت.

     برای صفت های تعجّبی علاوه بر موارد ذکر شده  (( چقدر ))  را نیز می توان اضافه نمود .

     برای صفات مبهم علاوه بر موارد ذکر شده در کتاب، می توان به  (( همه نوع )) ، ((  همه جور )) ، (( چندین ))  ، (( مقداری )) ، ((  قدری )) ، ((  اندکی  )) ، (( کمی ))  ، (( تعدادی )) ، ((  بسیاری )) ، ((  بعضی )) ،  (( برخی )) ، ((  پاره ای )) ،  (( بهمان ))  و ((  دیگر ))  نیز توجه داشت.

     توجّه:هرگاه همه همراه نقش نمای اضافه بیاید، هسته ی گروه اسمی به شمار می رود. مثلا همه ی مردم خوشحال شدند. ))

     توجّه:به جز ((  هر چند ))  و (( چندین )) ، سایر صفات مبهم می توانند به عنوان هسته ی گروه اسمی به کار روندکه در این حالت اسم مبهم خوانده می شوند ((  همه این را می دانند  )). (( همه  )) اسم مبهم است.

     توجه:واژه ی ((  هیچ  )) هرگاه  به معنی  (( اصلا ))  به کار رود قید است مثلا ((  هیچ خودت را در آینه دیده ای ؟ ))  هیچ=اصلا

     توجه: ((  یکی ))  همیشه به عنوان اسم مبهم به حساب می آید یکی از آن ها را با خودت بیاور !

     صفت شمارشی: (( نخستین ))  و (( آخرین ))  گرچه عدد نیستند هرگاه با اسم همراه شوند صفت شمارشی محسوب می شوند و هرگاه جایگزین اسم شوند،اسم هستند.

     صفت عالی : هرگاه صفت عالی همراه نقش نمای اضافه باشد هسته به حساب می آید مثلا ((  بزرگترین مردان علی است  )) .((  بزرگترین  )) هسته است  چون در خط فارسی نقش نمای اضافه نوشته نمی شود برای تشخیص چنین موردی باید توجه داشت هرگاه اسم پس از صفت عالی جمع باشد آن صفت عالی با نقش نمای اضافه خوانده می شود و هسته به حساب می آید .

     درس بیست- ضمیر:

در بحث ضمیر شخصی جدا گاهی اتفاق می افتد که دانش آموزان  (( آن ها ))  را به عنوان ضمیر سوم شخص جمع به حساب می آورند و معادل ((  ایشان ))  می دانند. در حالیکه ضمیر اشاره است که با (( ها )) جمع همراه شده است.

+ نویسنده در جمعه بیست و چهارم شهریور 1391 |

آرايه هاي ادبي

در کتاب های زبان و ادبیّات فارسی دبیرستان برخی از آرایه های ادبی به اختصار بیان شده است در اینجا  برای آگاهی بیشتر، پرکاربردترین آرایه ها را با توضیح بیشتری شرح می دهیم (منبع کتاب آرايه هاي ادبي سال سوم انسانی )

 

تشبيه

 (1) دانا چو طبله ي عطار است خاموش و هنر نماي
(2) بلم آرام چون قويي ، سبكبار / به نرمي بر سر كارون همي رفت
(3) دل ما به دور رويت ز چمن فراغ دارد / كه چو سرو پاي بند است و چو لاله داغ دارد
(4) روز چو شمعي به شب زود رو و سرفراز / شب چو چراغي به روز،‌كاسته و نيم تاب
(5) چون آينه، جان نقش تو در دل بگرفته است / دل سر زلف تو فرو رفته چو شانه است

تشبيه : ادعاي همانندي ميان دو يا چند چيز است.
مشبه ، مشبه به ، ادات تشبيه و وجه شبه پايه هاي تشبيه اند.
مشبه : چيزي يا كسي است كه قصه مانند كردن آن را داريم.
مشبه به : چيزي يا كسي كه مشبه به آن مانند مي شود.
ادات تشبيه: واژه اي است كه نشان دهنده ي پيوند شباهت است اين واژه مي تواند حرف ،‌فعل و ... باشد.
وجه شبه : ويژگي يا ويژگي هاي مشترك ميان مشبه و مشبه به است.
وجه شبه معمولاً بايد در مشبه به بارزتر و مشخص تر باشد.
مشبه و مشبه به را طرفين تشبيه مي نامند. اين دو در تمام تشبيهات حضور دارند اما ادات و وجه شبه مي توانند حذف شوند.
براي فهم يك تشبيه بايد به سراغ مشبه به رفت كه مهم ترين پايه ي تشبيه است ؛ زيرا وجه شبه از آن استنباط مي شود.
غرض از تشبيه، توصيف ، اغراق ،‌مادي كردن حالات و ... است.
راز زيبايي تشبيه در همانندي هاي پيش بيني نشده اي است كه براي انسان كشف مي كند.
اين نوع تشبيه كه معمولاً مشبه به آن از حواس مردم عادي دورتر است،‌ذهن را با شگفتي، درنگ و تلاش همراه مي سازد و اين تلاش،‌منشأ لذت هنري است.

تشبيه بليغ

(1)      ايام گل چو عمر به رفتن شتاب كرد / ساقي به دور باده ي گلگون شتاب كن
(2) چو درياي خون شد همه دشت و راغ / جهان چون شب و تيغ ها چون چراغ
(3) كه ني ام كوهم ز صبر و حلم و داد / كوه را كي در ربايد تند باد
(4) تو سر و جويباري،‌تو لاله ي بهاري / تو يار غمگساري،‌تو حور دلربايي
(5)دست از مسن وجود چون مردان ره بشوي / تا كيمياي عشق بيابي و زر شوي

وجه شبه و ادات تشبيه را مي توان از تشبيه حذف كرد.
حذف وجه شبه سبب تلاش ذهني و كسب لذت ادبي بيشتر مي گردد و بر تأثير تشبيه مي افزايد. حذف ادات تشبيه، ادعاي اتحاد و هم ساني مشبه و مشبه به را قوت مي بخشد و تلاش و كندوكاو ذهن را افزون مي سازد.
تشبيهي كه ادات و وجه شبه آن حذف شود، «تشبيه بليغ» نام دارد.

  تشبيه بليغ بر دو نوع است:

1 – اسنادي ،‌كه در آن «مشبه به» به «مشبه» اسناد داده مي شود، مانند : علم نور است.
2 – اضافي كه آن را اضافه ي تشبيهي مي خوانند و در آن يكي از طرفين تشبيه به ديگري اضافه مي شود، مانند: درخت دوستي (مشبه به ، به مشبه) لب لعل (م شبه ، مشبه به) مس وجود، قد سرو و ... تشبيه بليغ رساترين ،‌زيباترين و مؤثرترين تشبيهات است.  

استعاره مصرحه (آشكار)

بتي دارم كه گرد گل ز سنبل سايه بان دارد / بهارعارضش خطي به خون ارغوان دارد
گلا و تازه بهارا ، تويي كه عارض تو / طراوت گل و بوي بهار من دارد

شاعر در توصيف طلوع خورشيد مي گويد:
هزاران نرگس از چرخ جهان گرد / فرو شد تا برآمد يك گل زرد
نفسي بيا و بنشين ، سخني بگو و بشنو / كه به تشنگي به مردم بر آب زندگاني

استعاره ي مصرحه : بيان «مشبه به» و اراده ي تمامي اركان تشبيه.
در استعاره لفظ در غيرمعني اصلي به كار مي رود.
مصرحه (:آشكار) ناميدن اين استعاره به سبب آن است كه از طريق مشبه به،‌به آساني مي توان به وجه شبه و مشبه دست يافت.
غرض از استعاره ي مصرحه : اغراق ، تأكيد، ايجاز ،‌محسوس و عيني كردن امور و ... است. تشبيه ادعاي همانندي و استعاره ادعاي يك ساني است.
در استعاره، ‌تشبيه به فراموشي سپرده مي شود؛ گويي كه مشبه فردي از افراد مشبه به است.
استعاره ذهن را با شگفتي، درنگ و جست و جو رو به رو مي سازد و زيبايي آن نيز برخاسته از همين معني است. استعاره از تشبيه رساتر و خيال انگيزتر و در برانگيختن عواطف، مؤثرتر است؛ زيرا خود از درون تشبيه بليغ كه رساترين نوع تشبيه است – خلق مي شود.

شر كه آن ديد، دشنه باز گشاد    /    پيش آن خاك تشنه رفت چو باد

در چراغ  دو  چشم او  زد  تیغ             نامدش کشتن  چراغ  دریغ

 

استعاره مكنيه‌، شخصيت بخشي (تشخيص)

به صحرا شدم ؛ عشق باريده بود
تو را از كنگره ي عرض مي زنند صفير / ندانمت كه در اين دامگه چه افتاده است
قضا چون ز گردون فرو هشت پر / همه زيركان كور گردند و كر
استعاره ي مكنيه (كنايي) : مشهبي است كه به همراه يكي از اجزا يا ويژگي هاي مشبه به مي آيد. اين ويژگي وجه شبه يا يكي از وجه شبه هاي بين مشبه و مشبه به است. اين جزء يا ويژگي مي تواند به مشبه اضافه گردد يا به آن اسناد داده شود. استعاره مكنيه اي كه از اضافه شدن چيزي به مشبه به دست آيد، همان است كه «اضافه ي استعاري » خوانده مي شود.
استعاره ي مكنيه اي كه مشبه به آن «انسان» باشد ، «تشخيص» يا «انسان انگاري» نام دارد.
زيبايي استعاره ي مكنيه در گرو جزئي است كه از مشبه به انتخاب و به همراه مشبه ذكر مي شود.
استعاره مكنيه از استعاره ي مصرحه و تشبيه ، بليغ تر و مؤثرتر است ؛ زيرا ذهن براي فهم آن به دقت ، تأمل و تلاش بيشتري نياز دارد.  

ابر می گرید و می خندد  ازآن گریه چمن.

حقيقت و مجاز

طاقت سر بريدنم باشد / وز حبيبم سير بريدن نيست
يكي درخت گل اندر ميان خانه ي ماست / كه سروهاي چمن ، پيش قامتش پستند

«سربريدن» و «سير بريدن» به كار رفته است. «سر» در اولين مصراع، حقيقت و به معني يكي از اندام هاي آدمي است كه جايگاه مغز است و چشم و گوش و بيني و ...در آن جاي دارند.
«سر» در دومين مصراع مجاز و به معني «انديشه، قصد و تصميم» است. بقيه ي مصراع «قرينه» است؛ زيرا ذهن را از توجه به معني حقيقي باز مي دارد. علاقه اي كه ميان دو معني وجود دارد، اين است كه سر «محل و جايگاه» انديشه است و به همين دليل مي توان سر را در معني فكر و انديشه بكار برد.
«درخت گل» يك مجاز است ؛ زيرا در غيرمعني اصلي خود – يعني ، يار – به كار رفته است . بقيه ي كلمات قرينه اند؛ زيرا ذهن را از توجه به معني حقيقي – يعني «بوته گل» باز مي گردانند» و به جست و جوي معناي مجازي – يعني «يار» بر مي انگيزاند. علاقه اي كه گل و يار را به هم مي پيوندد و اجازه مي دهد تا يكي به جاي ديگري به كار رود، «شباهت» است؛ زيرا يار در زيبايي چون درخت گل است.
درخت گل يك استعاره مصرحه است؛ زيرا «مشبه به » تشبيهي است كه «مشبه» آن «يار» و اكنون به جاي آن بكار رفته است.
در مي يابيد كه «استعاره» نيز «مجاز» است؛ مجازي كه علاقه ي آن «شباهت» مي باشد. «استعاره»از سويي با مجاز مرتبط است؛ زيرا در غير معني اصلي به كار مي رود و از سويي به تشبيه مي رسد زيرا مشبه بهي است كه به جاي مشبه آمده است.
حقيقت :
اولين و رايج ترين معنايي است كه از يك واژه به ذهن مي رسد.
مجاز :
به كار رفتن واژه اي است در غيرمعني حقيقي، به شرط وجود علاقه و قرينه.
علاقه :
پيوند و تناسبي است كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد اگر علاقه نباشد مجاز هم نخواهد بود.
قرينه :
نشانه اي است كه ذهن را از حقيقت باز مي دارد و بر دو نوع است:
لفظي و معنوي
بيشتر قرينه ها لفظي اند و منظور از قرينه ي معنوي ، شرايط زمان و مكان و ... است كه مجاز بودن واژه را نشان مي دهد.
مجاز از اين رو در زبان پديد مي آيد كه الفاظ محدود و معاني نامحدودند. مجاز علاوه بر خيال انگيز بودن زبان را وسعت مي بخشد و در سخن موجب ايجاز و مبالغه مي شود.
تلاشي كه مجاز در ذهن مي آفريند راز هنري بودن و زيبايي آن است. استعاره از سويي باتشبيه و از سوي ديگر با مجاز مرتبط است.
توجه : كلماتي مانند شير كه چند معني لغوي دارند مجاز نيستند.

1 – حقيقت چيست؟ اولين و رايج ترين معنايي است كه از يك واژه به ذهن مي رسد.

 2 – مجاز را تعريف كنيد؟ به كار رفتن واژه اي است در غيرمعني حقيقي، به شرط وجود علاقه و قرينه

 3 – قرينه را تعريف كنيد؟ نشانه اي است كه ذهن را از حقيقت باز مي دارد.

 4 – چند نوع قرينه داريم نام ببريد؟ لفظي – معنوي.

 5 – منظور از قرينه معنوي چيست؟ شرايط زمان و مكان و ... است كه مجاز بودن واژه را نشان مي دهد.  

 

علاقه هاي مجاز(این درس ویژه ی  رشته ی انسانی است)

پيش ديوارآن چه گويي،‌هوش دار / تا نباشد در پس ديوار گوش
دست در حلقه ي آن زلف دوتا نتوان كرد / تكيه بر عهد تو و باد صبا نتوان كرد
سر آن ندارد امشب كه برآيد آفتابي / چه خيال ها گذر كرد و گذر نكرد خوابي
«گوش» اندام شنوايي آدمي و در اين معنا « حقيقت» است؛ بنابراين نمي تواند در پس ديوار بيايد و همين نكته قرينه اي است كه ذهن را به جست و جوي معني مجازي وا مي دارد. معني مجازي گوش در اين بيت «انسان جا سوس» است. علاقه اي كه گوش را به انسان جاسوس مي پيوندد ، «علاقه ي جزئيه» نام دارد. زيرا گوش جزئي از انسان و اندام شنوايي اوست.
در مثال دوم ، شاعر از دست كردن در حلقه ي زلف سخن گفته است. آن چه مي تواند در حلقه ي زلف جا گيرد، تمام دست نيست، بلكه انگشتان است كه بخشي از دست مي باشد. علاقه اي كه ميان دست و انگشتان دست وجود دارد، «علاقه ي كليه» نام دارد؛ زيرا كل دست ذكر شده و تنها جزئي از آن كه انگشتان باشد – اراده شده است.
در شاهد سوم، شاعر از ديرپايي شب مي نالد و آن گاه با خود مي گويد: امشب،‌آفتاب در اين انديشه نيست كه طلوع كند. او به جاي انديشه از چه واژه اي استفاده كرده است؟
«سر» مجازي است كه در مصراع اول به كار رفته است. مضاف بودن سر قرينه است تا في طلب دريابد كه سر در معني انديشه آمده است. علاقه اي كه خلق چنين مجازي را ممكن مي سازد، «علاقه محليه» نام دارد؛ زيرا سر محل و جايگاه انديشه است. اين علاقه از رايج ترين علاقه ها در ادب فارسي است.
علاقه : پيوندي است كه ميان حقيقت و مجاز وجود دارد.
آفرينش مجاز با وجود علاقه صورت مي گيرد

جزئيه : جزيي از يك چيز به جاي تمام آن به كار مي رود.
كليه : تمام يك چيز به جاي جزئي از آن مي آيد.
محليه :‌محل چيزي به جاي خود آن چيز مي آيد.
سببيه : سبب چيزي جانشين خود آن چيز مي شود.
لازميه : چيزي به دليل همراهي هميشگي با چيزي،‌به جاي آن بكار مي رود
آليه : ابزاري جانشين كاري مي شود كه با آن ابزار انجام مي شود.
علايق نامحدودند و نبايد آن ها را در شمار خاصي محدود كنيم چرا كه در اين صورت هنرمندان را از خلق مجازهاي نو باز مي داريم. گاه مجاز را با بيش از يك علاقه مي توان با حقيقت پيوند داد.

‌كنايه

نرفتم به محرومي ازهيچ كوي / چرا از در حق شوم زرد روي
هنوز از دهن بسوي شيرآيدش / همي راي شمشير و تير آيدش
شاعر در مصراع اول ادعا مي كند كه از هيچ درگاهي محروم بازنگشته است و به استناد اين سخن، دليلي نمي بيند كه از درگاه خداوند – بخشنده ي مطلق است – محروم و زرد روي باز گردد، خجالت بكشد و شرمنده شود.
با كمي تأمل در مصراع دوم در مي يابيم كه او «زرد روي شدن» را در معناي بي نصيب ماندن و شرمنده شدن به كار برده است. علتي كه او توانسته چنين معنايي را از «زرد رويي» اراده كند آن است كه بارزترين نشانه ي شرمندگي و بي نصيبي، زرد شدن چهره آدمي است. اين گونه بيان را به سبب پوشيدگي آن «كنايه» مي گوييم؛ يعني بيان نشانه ي يك چيز و اراده كردن خود آن چيز دريافت و فهم كنايه همواره از طريق معني معني صورت مي گيرد؛ براي مثال،‌زردرويي يك معني دارد كه آن زرد رنگ شدن چهره ي آدمي است و يك معني دارد كه آن خجل شدن و شرمنده گشتن است. قصد شاعر از بيان كنايه، وادار كردن مخاطب به تلاش ذهني،‌ايجاد حالت،‌اعجاب در او و محسوس ساختن يك حالت است.
مصراع نخست بيت دوم (هنوز از دهن بوي شيرآيدش) كنايه اي دارد كه امروز نيز در سخن جاري و رايج است. بسياري از شما اين كنايه را شنيده و شايد خود نيز آن را به كار برده ايد.
در اين جمله قرينه اي نيست تا نشان دهد كه الفاظ در معني مجازي به كار رفته اند؛ يعني ، الفاظ همه حقيقت اند اما مقصود گوينده هرگز آن نيست كه اگر دهان او را ببويم، بوي شير خواهد داد بلكه مقصود وي «كودك بودن» اوست . شاعر از بيان آشكار اين نكته روي ي گرداند ولي آشكارترين نشانه ي كودكي را كه هرگز از كودكي جدا نيست – ذكر مي كند تا مخاطب از طريق معني و با تلاش ذهني به مقصود دست يابد.
گوينده با استفاده از اين كنايه «كودك بودن» را محسوس ساخته و مخاطب را به درنگ و تأمل واداشته است.
كنايه : پوشيده سخن گفتن است درباره ي امري.
كنايه ،‌دريافت معني است از طريق استدلال
كنايه سبب درنگ خواننده است، ذهن او را به تلاش وا مي دارد و حالات را براي او محسوس مي سازد.
كنايه ادعاي خود را با دليل همراه مي سازد، از اين رو مخاطب توان انكار آن را ندارد و آن را مي پذيرد.

 

اين بدبخت ها  سال آزگار يك بار   برايشان  چنين پايي مي افتد.

يكي از حضّار  كه كبّاده ي شعر و ادب مي كشيد...

نكند بوي كباب چنان مستش كند كه دامنش از دست برود

واج آرايي

 جان بي جمال جانان ميل جهان ندارد / هر كس كه اين ندارد حقا كه آن ندارد
خيال خال تو با خود به خاك خواهم برد / كه تا ز خال تو خاكم شود عبيرآميز
شب است و شاهد و شمع و شراب و شيريني / غنيمت است چنين شب كه دوستان بيني
خواب نوشين بامداد رحيل / باز دارد پياده را ز سبيل

در مثال اول صامت «ج» ؛ صامت «ن» ومصوت « آ » بیش از واج های دیگر تکرار شده اند.
در مثال دوم‌،‌شاعر صامت «خ» را در آغاز هفت واژه آورده است ؛ يعني «خ» بيش از هر صامت ديگري تكرار شده و همين امر بر موسيقي دروني بيت مؤثر بوده و بر تأثير و زيبايي آن افزوده است. اين تكرار «واج آرايي» گفته اند؛ زيرا آرايه اي است كه از تكرار يك واج حاصل مي شود.
واج آرايي : تكرار يك واج (صامت يا مصوت) است در كلمه هاي يك مصراع يا بيت، به گونه اي كه آفريننده ي موسيقي دروني باشد و بر تأثير شعر بيفزايد.
توجه : موسيقي برخاسته از واج آرايي صامت محسوس تر است.  

رشته تسبيح اگر بگسست معذورم بدار  /  دستم اندر ساعد ساقي سيمين ساق بود

براو راست خم کرد و چپ کرد راست / خروش از خم چرخ چاچی بخاست

 

سجع

توانگري به هنر است نه به مال و بزرگي به عقل است نه به سال.
هر چه در دل فرو آيد، در ديده نكو نمايد.
مال از بهر آسايش عمر است نه عمر از بهر گرد كردن مال.
در مثال اول ، كلمات «مال و سال» كه در پايان دو جمله آمده اند هم وزن اند و واج هاي پاياني آن ها نيز يكي است. در مثال دوم، كلمه هاي «آيد و نمايد» كه در پايان دو جمله آمده اند هم وزن نيستند اما واج هاي آخر آن ها يكسان است.
در مثال سوم ، دو كلمه ي «عمد و مال» كه در پايان دو جمله آمده اند فقط هم وزن اند.
آرايه ي سجع زماني پديد مي آيد كه سجع ها در پايان دو جمله بكار روند و آهنگ دو جمله را به هم نزديك سازند. درست مانند قافيه كه در پايان مصراع ها يا بيت ها مي آيد. اگر سجع ها در يك جمله در كنار هم به كار روند‌«تضمين المزدوج» ناميده مي شود. سجع‌: يك ساني دو واژه در واج يا واج هاي پاياني ، وزن يا هر دوي آن هاست.
آراي ي سجع در كلامي ديده مي شود كه حداقل دو جمله باشند زيرا سجع ها بايد در پايان دو جمله بيايند تا آرايه ي سجع آفريده شود.  

انواع سجع

همه كس را عقل خود به كمال نمايد و فرزند خود به جمال
الهي اگر كاسني تلخ است، از بوستان است و اگر عبدالله مجرم است، از دوستان است. هر كه با بدان نشيند نيكي نبيند.
محبت را غايت نيست، از بهر آن كه محبوب را نهايت نيست
متكلم را تا كسي عيب نگيرد سخنش صلاح نپذيرد.
ملك بي دين باطل است و دين بي ملك ضايع
به كلمات مسجع در مثال اول (كمال و جمال) ،‌دوم (بوستان و دوستان) و سوم (نشيند و نبيند) بنگريد،‌اين كلمات هم وزن اند وواج هاي پاياني آن ها نيز يكي است اين نوع سجع را متوازي گويند.
در مثال چهارم و پنجم، پايه هاي سجع (غايت و نهايت، نگيرد و نپذيرد) در واج هاي آخر يك سان اند و هم وزن نيستند اين نوع سجع را «مطرّف» گويند.
در مثال ششم ، كلمات (باطل و ضايع) فقط هم وزن اند. اين نوع سجع را «متوازن» گويند.
سجع : يك ساني دو كلمه در واج هاي پاياني يا وزن يا هر دوي آن هاست.
انواع سجع :‌اشتراك در واج هاي پاياني = سجع مطرّف
اشتراك در وزن = سجع متوازن
اشتراك در واج هاي پاياني + اشتراك در وزن = سجع متوازي
سجع در نثر و شعر به كار مي رود. فايده ي آن ايجاد موسيقي در نشر و افزايش موسيقي در شعر است.
سجعي كه به تكلف خلق شود، ارزش هنري ندارد. نثر و شعري كه سجع در آن بكار رود مسجع ناميده مي شود

ذکر او مرهم دل مجروح است و مهر او بلانشینان را کشتی نوح است.

چشم ما را ضياي خود ده  و ما   را آن ده كه آن  به

 

موازنه وترصيع

دل

به

اميد

روي

او

همدم

جان

نمي شود

جان

به

هواي

كوي

او

خدمت

تن

نمي كند

 

اين

لطايف

كز

لب

لعل

تو

من

گفتم

كه

گفت

وين

تطاول

كز

سر

زلف

تو

من

ديدم

كه

ديد

 

هر مصراع از بيت نخستين، يك جمله است. كلمه هاي دو جمله را رو به روي هم نوشته و به هم ارتباط داده ايم. همان طور كه مي بينيد، تمام كمله هايي كه رو به روي هم قرار گرفته اند (به جز كوي و روي) سجع متوازن اند. اين تقابل سجع ها افزايش دهنده ي موسيقي دروني شعر است.
در شاهد دوم، كلمات جمله هاي اول و دوم را شماره گذاري كرده ايم. تمام كلمات هم شماره به جز كلمات تكراري – سجع متوازن اند و آهنگ دل نشين بيت تا حدي مديون اين سجع هاست كه علاوه بر موسيقي بيروني (وزن) واژه هاي دو مصراع را نيز هم وزن ساخته است.

 

  موازنه :

تقابل سجع هاي متوازن در دو يا چند جمله است كه به هم آهنگي آن مي انجامد. آرايه ي موازنه در شعر شاعراني چون مسعود سعد و سعدي به فراواني يافته مي شود.  

 

موازنه اي كه ، همه سجع هاي آن متوازي باشد «ترصيع» نام دارد.  

برگ  بی برگی  بود  ما را  نوال

مرگ بی مرگی  بود ما را  حلال

 

  جناس

گلاب است گويي به جويش روان / همي شاد گردد زبويش روان

صد هزاران گل شكفت و بانگ مرغي برنخاست/ عندليبان را چه پيش آمد هزاران را چه شد

اي مهر تو در دلها وي مهر تو بر لبها/ وي شور تو در سرها وي سر تو در جان ها

آن كس است اهل اشارت كه بشارت داند/ نكته هاست بسي محرم اسرار كجاست

 

كار دلم به جان رسد كارد به استخوان رسد/ ناله كنم بگويدم : دم مزن و بيان مكن

به ابيات اول و دوم دقت كنيد. در هر يك از آنان ها دو واژه مي يابيد كه در لفظ مشترك و در معني متفاوت اند؛ يعني ، صامت ها و مصوت ها آن ها از نظر نوع و تعداد و ترتيب يكسان است؛ مانند: «روان و روان» در بيت اول «هزاران هزاران» در بيت دوم . اكنون به بيت هاي بعدي نگاه كنيد.
در اين بيت ها واژه هايي را مي يابيد كه در يك مصوت كوتاه يا يك صامت اختلاف دارند، مانند : «مهر و مُهر ،‌سَر و سِر» در بيت سوم «اشارت و بشارت» در بيت چهارم.
در آخرين بيت نيز «كارد» يك صامت بيش از «كار» دارد و تنها متفاوت آن در همين نكته است. اين هم جنس و شباهت تام ياناقص واژه ها را در لفظ جناس مي گويند. نيكوترين جناس آن است كه با اقتضاي معني در گفتار پديد آيد؛ به گونه اي كه نتوان جاي آن را با هيچ واژه اي ديگر عوض كرد. به دو كلمه ي هم جنس با معني متفاوت كه در يك مصراع يا بيت به كار مي رود «اركان جناس» گويند.
جناس :‌يكساني و هم ساني دو يا چند واژه است در واج هاي سازنده با اختلاف در معني.
دو كمله ي هم جنس گاه جز معني هيچ گونه تفاوتي با هم ندارند و گاه علاوه بر معني، در يك مصوت يا صامت با هم متفاوت اند. ارزش جناس به موسيقي و آهنگي است كه در كلام خلق مي كند و زيبايي جناس در گروه ارتباط آن با معني كلام است.
جناس در شعر و نثر به كار مي رود.

خرامان بشد سوی آب روان / چنان چون شده بازجید روان

باید به مژگان رفت گرد از طور سینین / باید به سینه رفت زین جا تا فلسطین

 

انواع جناس  

جناس تام

بردوخته ام ديده چو باز از همه عالم / تا ديده ي من بر رخ زيباي تو باز است
برادر كه در بند خويش است نه بردار، نه خويش است

در مثال نخستين واژه ي «باز» دو بار به كار رفته است؛ بار اول به معني پرنده ي شكاري و باز دوم به معني گشاده است. اين دو كلمه در معني متفاوت اند اما در لفظ هيچ گونه تفاوتي ندارند.
در مثال دوم «خويش» در پايان دو جمله به كار رفته است؛ «خويش» اول به معني خود و «خويش» دوم به معني قوم و خويش است. دو واژه در تلفظ يكي، اما در معني مختلف اند.
جناس تام : يك ساني دو واژه در تعداد و ترتيب واج هاست ارزش موسيقايي جناس تام در سخن بسيار است.  

جناس ناقص حركتي
اختلاف در مصوت هاي كوتاه ( حركات)

شكر كند چرخ فلك، از مَلِك و مُلك و مَلَك / كز كرم و بخشش او، روشن و بخشنده شدم
گرم باز آمدي محبوب سيم اندام سنگين دل / گل از خارم برآوردي و خار از پاي و پاي از گل

در بيت نخستين ، سه واژه ي «مَلك، مُلك، مَلَك» به كار رفته اند. صامت هاي هر سه واژه يكسان اما مصوت هاي كوتاه آنان با هم متفاوت است.
در بيت دوم، دو واژه ي گل و گل يك مصوت كوتاه دارند كه با هم تفاوت دارد و صامت هاي «گ و ل » در هر دو واژه يكي است.
جناس ناقص حركتي : يك ساني دو يا چند واژه در صامت ها و اختلاف آن ها در مصوت هاي كوتاه است تكرار صامت ها ،‌موسيقي دروني مصراع را پديد مي آورد.  

جناس ناقص اختلافي اختلاف حرف اول، وسط و آخر

هر تير كه در كيش است، گر بر دل ريش آيد / ما نيز يكي باشيم از جمله ي قربان ها
نيست در شهر نگاري كه دل ما ببرد / بختم ار يار شود رختم از اين جا ببرد

در مثال نخستين ، دو واژه ي «كيش و ريش» تنها در صامت آغازين با هم متفاوت اند و هم ساني دو صامت ديگر در ايجاد موسيقي داخلي مصراع مؤثر است.
در بيت دوم نيز دو واژه ي «بخت و رخت» در حرف اول با هم تفاوت دارند و هم ساني ديگر صامت ها و مصوت ها از عوامل ايجاد موسيقي در مصراع دوم است.
جناس ناقص اختلافي : اختلاف دو كلمه در حرف اول، وسط و يا آخر است. اين نوع جناس نيز در آفرينش موسيقي لفظي مؤثر است.  

 

جناس ناقص افزايشي
افزايش در اول، وسط و آخر

دلا ز رنج حسودان مرنج و واثق باش / كه بد به خاطر اميدوار ما نرسد
شادي مجلسيان در قدم و مقدم تو است / جاي غم باد مر آن دل كه نخواهد شادت
دستم نداد قوت رفتن به پيش دوست / چندي به پاي رفتم و چندي به سر شدم

در اولين مثال،‌دو واژه ي «رنج و مرنج» به كار رفته اند. واژه ي رنج سه صامت و واژه ي مرنج چهار صامت دارد. اضافه شدن يك صامت به آغاز اولين واژه ،‌تنها اختلاف دو كلمه است. هم ساني سه صامت ديگر از اسباب ايجاد موسيقي دروني مصراع اول است. در مثال دوم نيز واژه ي «مقدم» يك صامت بيش از كلمه ي «دو قدم» دارد و اين صامت در آغاز آن افزوده شده است. در كنار هم آمدن «قدم » و «مقدم» و هم ساني سه صامت اين دو كلمه بر موسيقي اين بخش از مصراع مي افزايد.
در سومين مثال، واژه ي «دوست» يك حرف بيش تر از «دست» دارد و اين افزايش در وسط آن صورت گرفته است. آمدن اين دو واژه در آغاز و پايان مصراع اول و هم ساني اين دو در بقيه ي صامت ها در موسيقي و آهنگ مصراع مؤثر است.
جناس ناقص افزايشي: اختلاف دو واژه است در معني و تعداد حروف

  يادآوري:
دو واژه در سه حالت،‌جناس ناقص دارند:

1 – اختلاف در مصوت هاي كوتاه (حركتي)
2 – اختلاف در نوع حروف ( اختلافي)
3 – اختلاف در تعداد حروف (افزايشي)
ارزش جناس ناقص به موسيقي لفظي است كه در كلام مي آفريند.  

 

اشتقاق

 

ز مشرق سر كوي ،‌آفتاب طلعت تو / اگر طلوع كند طالعم همايون است
اگر تو فارغي از حال دوستان، يارا / فراغت از تو ميسر نمي شود ما را

در مثال نخستين، سه واژه ي «طلعت ، طلوع و طالع» به كار رفته اند. اين واژه ها با هم جناس نمي سازند اما هر سه در سه صامت «ط ، ل،‌ع» مشترك اند.اين اشتراك صامت ها كه از هم ريشه بودن واژه ها برمي خيزد،‌مسؤوليتي دل نشين را در سراسر بيت به وجود آورده است. در بديع استفاده از واژگان هم ريشه را «اشتقاق» مي نامند.
در بيت دوم دو كلمه ي «فارغي و فراغت» در آغاز مصراع اول و دوم بكار رفته است.
اين دو واژه نيز كه از يك ريشه (فزع) ساخته شده اند، چند واج يك سان دارند و اين يك ساني واج ها از اسباب غناي موسيقي شعر است.
اشتقاق : هم ريشگي دو يا چند كلمه است كه سبب مي شود واج هاي آن ها يكسان باشد. تكرار اين واج هاي همانند، بر موسيقي دروني سخن مي افزايد.
توجه :‌جناس هاي هم ريشه اشتقاق نيز خواهند داشت.

 

  تكرار و تصدير

گفتن ز خاك بيشترند اهل عشق من / از خاك بيشتر نه كه از خاك كم تريم
خيال روي كسي در سراست هر كس را / مرا خيال كسي كز خيال بيرون است

واژه ي «خاك» سه بار و واژه ي «بيش تر» دو بارتكرار شده اند. اين تكرار ناپيدا كه تا به جست و جوي واژگان تكراري برنخيزيم، نمي توانيم از آن آگاه شويم آرايه اي است كه «تكرار» خوانده مي شود و موسيقي درني شعر برخاسته از آن است.
در دومين مثال، كلمه هاي «خيال» و «كس» هر يك، سه بار تكرار شده اند و به تقريب مي توان گفت كه 3/1 واژه هاي بيت تكراري است . آهنگ دل نواز شعر تا حد زيادي از آرايه ي «تكرار» حاصل مي شود.
تكرار : تكرار يك يا چند كلمه است در شعر، به گونه اي كه بتواند برموسيقي دروني بيفزايد و تأثير سخن را بيشتر سازد. اگر واژه اي در آغاز و پايان بيتي تكرار شود، آن را «تصدير» مي نامند. تكرار زماني پديد مي آيد كه كلمه اي دوبار يا بيشتر تكرار شود.  

 

مراعات نظير

ارغوان جام عقيقي به سمن خواهد داد / چشم نرگس به شقايق نگران خواهد شد
مجنوب رخ ليلي چو قيس بني عامر / فرهاد لب شيرين چون خسرو پرويزم

ارغوان، سمن،‌نرگس و شقايق نام گل هايي است كه در بيت آمده اند. گويي هر يك نام ديگري را كه نظيرو هم جنس آنان بوده، به ياد شاعر آورده است . زيبايي و تناسبي كه در بيت احساس مي شود از اين نام ها پديد مي آيد.
شاهد دوم را بخوانيد، هر مصراع، داستان عاشقانه اي را به ياد شما مي آورد.نخستين مصراع نام «مجنون، ليلي و قيس بني عامر» را در بردارد. مجنون لقب قيس بني عامر است كه عاشق ليلي است و داستان ليلي و مجنون سرگذشت دل دادگي اين دو است. در مصراع دوم، فرهاد و شيرين و خسرو و پرويز قهرمانان داستان خسرو شيرين اند. تناسبي كه در مصراع اول و دوم احساس مي شود، آن جاست كه نام هايي كه در هر مصراع آمده اند نام قهرمانان يك داستان است و اين تناسب، زيباي مي آفريند.
مراعات نظير: آوردن واژه هايي از يك مجموعه است كه با هم تناسب دارند. اين تناسب مي تواند از نظر جنس، نوع،‌مكان،‌زمان،‌همراهي و ... باشد.
مراعات نظير سبب تداعي معاني است. اين آرايه موجب تكاپوي ذهن مي شود در جست و جوي هم زاد و هر نوع تناسب به شرط آگاهي مي تواند يادآور اين هم زاد باشد. مراعات نظير بيش از همه آرايه ي ديگري در شعر و نثر فارسي بكار رفته است.

 

تلميح

ما قصه ي سكندر و دارا نخوانده ايم / از ما به جز حكايت مهر و وفا مپرس
گفت آن يار كزو گشت سردار بلند / جرمش اين بود كه اسرا هويدا مي كرد

در شاهد نخست، شاعر با آوردن دو نام اسكندر و دارا به ماجراهاي نبرد اسكندر مقدوني و داريوش سوم پادشاه هخامنشي اشارتي دارد و اين اشارت، براي كسي كه از آن آگاه باشد، اين دانسته ي تاريخي را به ياد مي آورد. تداعي اين رويداد كه موسيقي معنوي بيت بدان وابسته است. ذهن را به تلاش وا مي دارد و سبب كسب لذت ادبي مي گردد. در مصراع دوم «مهر و وفا» بيش تر يادآور عشق و دوستي است اما نام داستاني نيز بوده است. داستاني عاشقانه كه قهرمانانش «مهر» و «وفا» نام داشته اند و كسي كه اين اشاره ي باريك و لطيف را بداند، از بيت بيش تر لذت خواهد برد.
مثال دوم يادآور ماجراي بردار كردن حسين بن منصور حلاج، عارف مسلمان ايراني است كه بي آن كه سخن وي فهم شود، در سال 309 ه. ق در بغداد كشته و سوزانده شد. اشاره ي شاعرانه حافظ چنين داستان پرماجرايي را براي خواننده تداعي مي كند و او از اين تداعي لذت مي برد.
تلميح : اشاره اي است به بخشي از دانسته هاي تاريخي، اساطيري و ...
ارزش تلميح به ميزان تداعي اي بستگي دارد كه از آن حاصل مي شود. هر قدر اسطوره ها و داستان هاي مورد اشاره لطيف تر باشند تلميح تداعي لذت بخش تري را به وجود مي آورد. لازمه ي بهره مندي از تلميح آگاهي از دانسته ي است كه شاعر يا نويسنده بدان اشاره مي كند. تلميحات گاه مانند مثال او و آخر، مراعات نظير هستند.  

 

 

 

 

تضمين

چشم حافظ زير بام قصر آن حوري سرشت / شيوه ی« جنات تجري تحت الانهار» داشت
چه خوش گفت فردوسي پاك زاد / كه رحمت بر آن تربت پاك باد
«ميازار موري كه دانه كش است / كه جان دارد و جان شيرين خوش است»
درويش بي معرفت نيارامد تا فقرش به كفرانجامد، «كاد الفقر و ان يكون كفرا».
در مصراع اول شاعر بخشي از آيه هشتم سوره البينه (98) را در كلام خويش عيناً به كار برده است. او ضمن آن كه در بيان مقصود خويش از اين آيه استفاده كرده، با ايجاد تنوع در كلام سبب شده است كه ذهن به وادي ديگري پاي نهد.در شاهد دوم، سعدي بيتي را عيناً از فردوسي در سخن خوش آوره و خود با ذكر نام فردوسي به اين نكته اشاره كرده است. در آخرين شاهد ، سعدي بخشي از يك حديث را به عينه در كلام خويش آورده و به اصطلاح آن را تضمين كرده است. ارزشمندي اين تضمين، ايجازي است كه در آن وجود دارد.
تضمين : آوردن آيه، حديث ،‌مصراع يا بيتي از شاعري ديگر را در اثناي كلام تضمين گويند. تضمين با ايجاد تنوع سبب التذاذ(لذت بردن) خواننده مي شود. پديد آورنده ايجاز در كلام است و آگاهي شاعر را از موضوعات مختلف نشان مي دهد.

تضاد

 

گفتي به غم بنشين يا از سرجان برخيز / فرمان بدمت جانا، بنشينم و برخيزم
شادي ندارد آن كه ندارد به دل غمي / آن را كه نيست عالم غم، نيست عالمي
تو نه مثل آفتابي كه حضور و غيبت افتد / دگران روند و آيند و تو همچنان كه هستي
در بيت اول، دو فعل (بنشين و برخيز) به كار رفته است. اين دو فعل از نظر معني ضد يك ديگرند. شادي كلمه اي است كه بيت با آن آغاز شده و غم كه متضاد آن است. (حضور و غيبت) در مصراع اول و (روند و آيند) در مصراع دوم با يك ديگر تضاد دارند.
تضاد : آوردن دو كلمه با معني متضاد است در سخن براي روشنگري ، زيبايي و لطافت آن تضاد قدرت تداعي دارد و از اين رو سبب تلاش ذهني مي شود . تضاد در شعر و نثر به كار مي رود.

از دم صبح ازل تا آخر شام ابد/  دوستي ومهر بر يك عهد و يك ميثاق بود

بر در شاهم گدايي نكته اي در كار كرد/ گفت بر هر خوان كه بنشينم خدا رزاق بود

 

تناقض  (پارادوكس):

هرگز وجود حاضر غايب شنيده اي / من در مين جمع و دلم جاي ديگر است
كي شود اين روان من ساكن / اين چنين ساكن روان كه منم
كوش ترحمي كو كز ما نظر نپوشد / دست غريق يعني فرياد بي صدايم
از تهي سرشار، جويبار لحظه ها جاري است.
در بيت اول ،‌«حاضر و غايب» به هم اضافه شده اند و غايب، صفت حاضر واقع گرديده است.
به تعبير ديگر، اين دو صفت متناقض اند. موسيقي معنوي بيت، از اين آرايه ي شاعرانه – كه نوعي تناقض است – پديد مي آيد. اين آرايه را تناقض (پارادوكس) مي ناميم.
در مثال دوم ، واژه هاي «ساكن» و «روان» هر يك دو بار بكار رفته است . اين دو واژه ضد يكديگرو به تعبيري دقيق متناقض اند. يعني بود يكي بدون ترديدف نبود ديگري را در پي خواهد داشت اما شاعر در مصراع دوم با اين دو واژه چه كرده است.«روان» را صفت «ساكن» قرارداده و هنرمندانه مخاطب خويش را اقناع كرده است كه امري را كه عقلاً غيرممكن به نظ مي رسد، بپذيرد. اين آرايه ي هنرمندانه ذهن مخاطب را درگير مي كند و به كاوش وا مي دارد.به اين ترتيب، تلاش ذهني لذت بيشتري را عايد خواننده خواهد كرد.
در مثال سوم، شما با تركيب «فرياد بي صدا» رو به رو مي شويد.
تناقض (پارادوكس): آوردن دو واژه يا دو معني متناقض است در كلام، به گونه اي كه آفريننده ي زيبايي باشد. زيبايي تناقض در اين است كه تركيب سخن به گونه اي باشد كه تناقض منطقي آن از قدرت اقناع ذهني و زيبايي آن نكاهد.  (نمونه های دیگر : روشن تر از خاموشی ، خفتگان بیدار ،شولای عریانی ، فقیران منعم،گدایان شاه)

 

 

حس آميزي

ببين چه مي گويم.
خبر تلخي بود.
بود بهبود ز اوضاع جهان مي شنوم/ شادي آورد گل و باد صبا شاد آمد
گوينده از شما مي خواهد كه سخن و گفته ي او را ببينيد، يعني به جاي شنيدن ، سخن او را ببينيد. اين آميختن دو حس را با يك ديگر «حس آميزي» گويند.
ما بو را از طريق حس بويايي و با بيني احساس مي كنيم اما شعر اين دو حس را با يكديگر آميخته و اين از عوامل ايجاد موسيقي معنوي در شعر اوست.
حس آميزي : آميختن دو يا چند حس است در كلام، به گونه اي كه با ايجاد موسيقي معنوي به تأثير سخن بيفزايد و سبب زيباي آن شود.  

صدای شکفتن دل با نسیم محبت مشام جان را می نوازد.

 

 

ايهام

بي مهر رخت،‌روز مرا نور نمانده است / و ز عمر مرا جز شب ديجور نمانده است
خانه زندان است و تنهايي ضلال / هر كه چون سعدي گلستانيش نيست
در بيت نخست واژه مهد چند معني دارد: بدون محبت روي تو، روز من سياه است. اكنون مهر را به معني خورشيد بگيريد معني مصراع يعني اينكه :‌بدون خورشيد روي تو روز من سياه است. به احتمال قوي قصد شاعر معني دوم ، يعني خورشيد بوده است. اما او خواسته با ذهن خواننده بازي كند تا نخست به معني اي كه درست نيست دل خوش كند و سپس معني درست را دريابد. اين سرگرداني ذهن، منشأ لذتي است كه خواننده احساس مي كند. اين بازي شاعرانه را (ايهام ) مي خوانيم.
ايهام : آوردن واژهاي است با حداقل دو معني كه يكي نزديك به ذهن و ديگري دور از ذهن باشد. مقصود شاعر معمولاً معني دور و گاه هر دو معني است. در ايهام،‌واژه يا عبارت به گونه اي است كه ذهن بر سر دو راهي قرار مي گيرد و نمي تواند در يك لحظه يكي از دو معني را انتخاب كند. زماني مي توانيم آرايه ايهام را دريابيم كه از معاني مختلف واژه ها و عبارت ها آگاه باشيم.

گفتم غم تودارم گفتا غمت سرآید/ گفتم که ماه من شو گفتا اگر برآید

جان ريخته شد با تو، آميخته شد با تو / چون بوي تو دارد جان ،‌جان را هله بنوازم

باغبان محبت همیشه نگران پرپر شدن غنچه هااست.

ايهام تناسب

چنان سايه گسترد بر عالمي / كه زالي نينديشد از رستمي
ماهم اين هفته برون رفت و به چشم سالي است / حال هجران تو چه داني كه چه مشكل حالي است
در شاهد نخستين ، واژه (زال) به كار رفته است. با بودن واژه رستم در پايان مصراع ذهن آدمي به سوي اين معني مي رود كه زال در اين مصراع نام پدر رستم است در حالي كه اين معني درست نيست. زال در اين جا به معني پيرزن (پيرسفید موي) است. اين ترديد و دودلي ، ذهن را به تكاپو و جست و جوي معني درست وا مي دارد و سبب اين تكاپو همان كاربرد واژه زال است كه دو معني دارد. اين آرايه شاعرانه را (ايهام تناسب) مي ناميم زيرا در آن واژه اي با دو معني به كار مي رود يك معني آن قطعاً پذيرفتني و درست است و معني ديگر با بعضي از اجزاي كلام تناسب دارد، يعني يك مراعات نظير دارد.
ايهام تناسب :‌آوردن واژه اي است با حداقل دو معني كه يك معني آن مورد نظر پذيرفتني است و معني ديگر نيز با بعضي از اجزاي كلام تناسب دارد.ايهم تناسب با درگير ساختن ذهن خواننده بر سر انتخاب يك معني، لذت ادبي ايجاد مي كند. تفاوت ايهام با ايهام تناسب در اين است كه در ايهام، گاه هر دو معني پذيرفتني است اما در ايهام تناسب تنها يك معني به كار مي آيد و معني دوم با واژه يا واژه هاي ديگر يك مراعات نظير مي سازد. ايهام تناسب در شعر سعدي و حافظ فراوان است.

ماهم اين هفته برون رفت و به چشم سالي است / حال هجران تو چه داني كه مشكل حالي است

واژه ی ماه : به معنی محبوب شاعر و دیگری ماه آسمان کاربرد دارد که در معنی ماه آسمان ، با واژه های هفته و سال تناسب (مراعات نظیر) دارد.

 

‌لف و نشر

اي نور چشم مستان،‌در عين انتظارم / چنگي حزين و جامي بنواز يا بگردان
اي شاهد افلاكي در مستي و در پاكي / من چشم تو را مانم، تو اشك مرا ماني
آن نه زلف است و بنا گوش كه روز است و شب است / و آن نه بالاي صنوبر كه درخت رطب است
معني آب زندگي و روضه ي ارم / جز طرف جويبار و مي خوشگوار چيست
شاعر نخست دو مفعول (چنگي حزين و جامي) را بيان كرده و در پي آن دو فعل (بنواز و بگردان) را آورده است و اين تشخيص را كه كدام فعل از آن كدام مفعول به عهده ي مخاطب خويش نهاده است. ذهن در پي يافتن اين پيوند ، به تكاپو مي افتد و همين امر سبب التذاد ادبي خواننده است. بخشي از موسيقي معنوي بيت از اين آرايه برمي خيزد كه آن را «لف و نشر» مي گوييم.
لف و نشر : آوردن دو يا چند واژه است در بخشي از كلام كه توضيح آن ها در بخش ديگر آمده است. رابطه ي لف و نشر «مفعول و فعل» ،‌«فاعل و فعل» ، «مشبه و مشبه به» ، «مسنداليه و مسند» ،‌«اسم و متمم» ،‌«اسم و صفت» و ... است.
لف و نشر دو گونه است:
اگر نشرها به ترتيب توزيع لف ها باشد، «مرتب» ناميده مي شود و اگر چنين نباشد «مشوش» (به هم ريخته )ا ست.
لفت و نشر مرتب، ... تر از مشوش است. موسيقي معنوي كه از لف و نشر حاصل مي شود، به دليل درگيري ذهن براي يافتن ارتباط لف و نشرها است.  

 

اغراق (بزرگ نمایی)

كه گفتت برو دست رستم ببند؟ / نبند مرا دست،‌چرخ بلند
اگر چه نقش ديوارم به ظاهر از گران خوابي / اگر رنگ از رخ گل مي پرد، بيدار مي گردم
در مثال نخستين كه از شاهنامه انتخاب كرده ايم، رستم چنين ادعا مي كند كه فلك هم نمي تواند دست او را ببندد؛ يعني از نظر قدرت و توانايي براي خود صفتي مي آورد كه بيش از حد معمول است.ادعاي صفتي اين گونه كه گاه عقلاً و عادتاً پذيرفتني نيست «اغراق» مي ناميم. اغراق ذهن را به درگيري مي كشاند كه براي آن لذت بخش است و زيبايي بيت در همين اغراق نهفته است. اغراق در شاهنامه ي فردوسي بيش از هر اثر ديگري به كار رفته اس؛ زيرا مناسب ترين ابزار براي تصويرجهاني حماسي است. در مثال دوم، شاعر براي اثبات اين كه خوبش سبك است ادعا مي كند كه حتي اگر رنگ از روي گل بپرد ، بيدار مي شود. اين ادعا در عالم واقع پذيرفتني نيست اما در شعر نوعي خيال انگيزي پديد مي آورد كه در خواننده ايجاد لذت مي كند.
اغراق : ادعاي وجود صفتي در كسي يا چيزي است؛ به اندازه اي كه حصول آن صت در آن كس يا چيز بدان حد، محال يا بيش از حد معمول باشد.
اغراق از اسباب زيبايي و مخيل شدن شعر و نثر است. شاعر به ياري اغراق، معاني بزرگ را خرد و معاني خرد را بزرگ جلوه مي دهد.
زيبايي اغراق در اين است كه غيرممكن را طوري ادا كند كه ممكن به نظررسد.
اغراق، ذهن خواننده را به تكاپو وا مي دارد و اين تلاش ذهني سبب كسب لذت ادبي است.
اغراق مناسب ترين اسباب براي تصوير يك دنياي حماسي است، بنابراين در شاهنامه و آثار حماسي ديگر از آن بسيار استفاده شده است.

به گرز گران دست برد اشکبوس / زمین آهنین شد سپر آبنوس

شود کوه آهن چو دریای آب / اگر بشنود نام افراسیاب

 

حسن تعليل

هنگام سپيده دم خروس سحري / داني ز چه رو همي كند نوحه گري
يعني كه نمودند در آيينه ي صبح / از عمر شبي گذشت و تو بي خبري
به نخستين مثال دقت كنيد،آيا هرگز فكر كرده ايد كه چرا خروس به هنگام سحر مي خواند؟ كسي پاسخ واقعي اين سؤال را نمي داند. تنها مي توان گفت كه اين از خصلت ها و غرايز طبيعي اين حيوان است. اما شاعر در مثال اول براي خواندن خروس سحري علتي خيالي مي آورد. او مي گويد كه خروس بدان سبب ناله سر مي دهد كه در آيينه ي صبح حقيقتي را مي بيند و آن اين است كه از عمد ما روي ديگر گذشته و ما هم چنان در بي خبري مانده ايم. ناله سردادن خروس در غم اين بي خبري است. اين علت ادعايي كه سخت پذيرفتني مي نمايد و توان اقناع مخاطب را دارد، عامل اصلي موسيقي معنوي موجود دراين بيت است.
در مثال دوم‌، دوست شاعر از وي گله مند است كه چرا با بودن او ، شاعر از ديگران سخن گفته است، علتي كه شاعر براي كار خويش مي آورد، علتي ادعايي و خيالي اما واقعاً دل پذير است او خطاب به دوست خويش مي گويد: اگر از تو سخن نمي گويم و درباره ديگران حرف مي زنم خلاف عهد نكرده ام؛ زيرا تو را چنان دوست مي دارم كه در ميان جان من هستي و دوستي ديگران به حدي است كه فقط بر زبان من جاري اند و طبيعي است كه از كسي كه بر سر زبان است، بيش تر سخن مي رود تا آن كه در ميان جان جاي دارد زيبايي بيت از اين علت سازي خيالي برخاسته است.
حسن تعليل : آوردن علتي ادبي و ادعايي است براي امري، به گونه اي كه بتواند مخاطب را اقناع كند. اين علت سازي مبتني بر تشبيه است و هنر آن زيبا يا زشت نمودن چيزي است با وجود اين كه حسن تعليل ، واقعي ، علمي و عقلي نيست. مخاطب آن را از علت، اصلي دلپذيرتر مي يابد و از زيبايي آن نيز در همين نكته است. اين آرايه در شعر و نثر بكار مي رود. 

+ نویسنده در جمعه بیست و چهارم شهریور 1391 |

ب از سر کسی گذشتن:کارش به پایان رسیدن

آب خوردن(دمی آب خوردن پس از بد سگال) :آسایش و بهرمندی در زندگی

آب در دهان خشک شدن: ترسیدن

آخ نگفتن: ابراز ناراحتی نکردن

آسمان جل: بی چیز و فقیر

آفتاب از کدام سمت درآمده:اتفاق غیر منتظره ای پیش آمده

از پا افتادن: ناتوان شدن

از جا در رفتن:بسیار عصبانی شدن

از چشم کسی دیدن: او را مقصر دانستن

از زیر سنگ پیدا کردن:یافتن چیزی به دشواری

اسب را پی کردن: رم دادن اسب،دور کردن اسب

اسب فصاحت را در میدان بلاغت راندن:شیوا و رسا سخن گفتن

با سر دویدن : با شوق فراوان به سوی کسی رفتن

باب دندان: مطابق میل،مورد علاقه،دلخواه

باز جای شدن: برگشتن

بالا کشیدن: خوردن ، تصرف کردن

بچه قنداقی:ساده و بی تجربه بودن

بر مرکب چموش سخن سوار شدن:در سخن گفتن مهارت داشتن

برآویختن:جنگینن،درگیر شدن

برآهتختن:بالا بردن،کشیدن(گرز)

برافراختن بازو: بالابردن شمشیر

برای چیزی تره خورد کردن:اهمیت دادن بدان چیز

برو برگرد نداشتن : قطعی و مسلم بودن ؛ ایراد نداشتن

بسمل کردن: سربریدن

به باغ بینش در گشودن:آگاهی دادن

به تته پته افتادن:بریده بریده حرف زدن

به تیر غیب کشتن: افراد ناشناس کسی را کشته اند

به درک فرستادن: کشتن

به سرآوردن زمان :به پایان رساندن عمر

به سربردن وفا:به عهدوپیمان خود وفادار ماندن

به میدان بودن:پایداری و مبارزه کردن

بی پا : بی اساس

بی چشم و رو : بی حیا

بی دست و پا: ناتوان، بی عرضه

پا بر زمین فشردن: نشان دادن خشم و مصمم شدن ؛پافشاری

پاپی شدن: پافشاری در کار؛ پی گیری

پای افتادن: اتفاق افتادن؛ فراهم شدن شرایط

پای بسته بودن: گرفتار بودن، وابستگی داشتن

پر نزدن پرنده: بسیار ساکت بودن

پریدن رنگ شب : فرا رسیدن صبح،روشن شدن هوا

پشت بر وطن کردن: آواره شدن

پشت دست را داغ کردن: خود داری جدی از انجام کاری

پنجه در یقه افکندن:درگیر شدن

پولک شدن دستمال: گریه کردن، از اشک خیس  شدن

پیر شدن:عمر طولانی داشتن

تا ابر غبار برخاستن: به سرعت تاختن

تا خرخره خوردن: پرخوری کردن

تا کردن ( با رعیتش مثل برادر  بزرگ تا می کرد):مدارا نمودن،با احترام وگذشت رفتار نمودن

تلکه کردن: پول یا مال کسی را با فریب گرفتن

تیغ کشیدن آفتاب: طلوع خورشید

جام باده جفت بودن: شراب خواری

جامه پاکیزه داشتن:خود را از آلودگی ها  و وابستگی هاپاک کردن

جر کردن: جنگیدن

جلوی کسی درآمدن:توانایی خود را به دیگری نشان دادن؛خوب پذیرایی کردن

چانه گرم شدن:پر حرفی

چانه گرم شدن:پر حرفی

چراغ بر کردن: روشن کردن چراغ؛ تلاش برای آزادی و رهایی

چراغ های ذهن روشن بودن: فهمیدن،درک کردن

چشم به هم زدن:زمان بسیار کوتاه

چشم داشتن: امید و انتظار داشتن

چشم در راه بودن: منتظر بودن

چند مرده حلاج بودن: چقدر توانایی انجام کاری را داشتن

چه خاکی به سر بریزم: چه کار باید بکنم

چهار چشمی مواظب بودن: دقت و مراقبت بسیار داشتن

چین برجبین افکندن:ناراحت و اندوهگین شدن

چین به صورت انداختن:ناراحت شدن،اهمیت ندادن

حرف چیزی را نزدن: غیر ممکن بودن کاری

حساب کهنه پاک می کرد: عقده های گذشته را خالی می کرد

خروس خوان: صبح زود

خشت زدن : پر حرفی کردن

خط کشیدن:صرف نظر کردن،نادیده گرفتن

خم به ابرو نیاوردن: اهمیت ندادن

خود را از تک و تا نینداختن: خود را نباختن

خوشه چین بودن: فقیر وبی چیز

خیره ماندن:تعجب کردن

داغ شدن پلک : گریه کردن

دامن از دست رفتن:اختیار خود را از دست دادن

در راه دین آمدن: مومن و دین دار شدن

در رکود نشستن بودن:بی حرکت بودن

در سحر زدن: تلاش کردن برای آزادی و رهایی

در یک چشم به هم زدن: زمان بسیار کم

درآشفتن(اندرآشفتن):ب آشفته شدن،خشمگین شدن

درصلح برروی هم بستن: تصمیم جدی برای جنگیدن

دست بر سر کوفتن : به شدت تاسف خوردن

دست بوسیدن:تحسین کردن (سپهر آن زمان دست او داد بوس)

دست به دامان شدن:کمک خواستن

دست بیخ گلوی کسی گذاشتن: جلوی اعتراض کسی را گرفتن

دست روی دست گذاشتن:کاری نکردن

دست روی کسی بلند کردن:تنبیه نمودن کسی

دست و پا کردن: تهیه کردن

دستگیرش نشده بود: متوجه نشده بود

دل از دست رفتن:عاشق شدن،عشق و بی قراری

دل به دریا زدن: شجاعت نشان دادن در انجام کار بزرگ

دل پر از کسی داشتن: بسیار ناراحت بودن از کسی

دلی از عزا درآوردن : سیر خوردن؛جبران گرسنگی کردن

دم برآوردن: حرف زدن

دم زدن:حرف زدن،سخن گفتن

دندان به دندان خاییدن:دشمنی کردن

دو دل ماندن: مردد و بلاتکلیف بودن

دیده بر هم زدن:زمان اندک

دیوار صوتی را شکستن:پرگویی کردن ، بلند حرف زدن

راست راه رفتن: درست زندگی کردن،درستکاربودن

راضی نبودن به آزار مورچه: بسیار مهربان بودن

رجز خواندن: خود ستایی کردن

رنجه داشتن: آزار دادن

رنگ از رخ پریدن:

رنگ باختن فلک: ترسیدن فلک

رو نهان کردن: پنهان شدن ، گوشه گیری

روسیاه ماندن: شرمنده شدن

روی حرف خود ایستادن:پای بند بودن به نظر خود

روی خندان شدن انجمن:راضی و شادمان شدن جمع

روی کسی را زمین انداختن:به خواسته ی کسی توجه نکردن

زبانی به اندازه ی کف دست داشتن: جرئت حرف زدن داشتن

زیر بغل کسی را گرفتن: به کسی کمک کردن

ساخته بودن کاراز دست کسی: توانایی انجام کار داشتن

ساخته شدن کار: به پایان رسیدن ؛مردن (که شد ساخته کارش از زهر چشم)

ساعت شماری کردن:بسیار منتظر ماندن

سبک بار: آسوده خاطر، نداشتن وابستگی ،نادان وسبک عقل(شاید که بس ابله و سبک بارم)

سپرانداختن:تسلیم شدن

ستوه گشتن:خسته شدن،شکست خوردن

سر از خاک برداشتن:رستاخیز

سر به سنگ زدن: بسیار بی تاب و بقرار بودن

سر به گرد آوردن: کشتن، از بین بردن؛ نابون کردن

سر به گردون رفتن:اوج قدرت وشهرت

سر به گریبان کشیدن:اندیشیدن

سر به مُهر : دست نخورده

سر در گریبان فرو بردن: اندیشیدن؛ گاهی به مفهوم نگران  ومردد بودن به کار می رود

سر کسی را زیر سنگ آوردن:کشتن ، به گور فرستادن کسی

سرخ و سیاه شدن:خجالت زده

سردماغ آمدن:خوش حال شدن

سرکشی کردن:گستاخی،نافرمانی

سماق مکیدن: منتظر ماندن

سندروس شدن رخ: ترسیدن

سنگ دلی: بی رحمی

شاخ درآوردن:  تعجب بسیار

شستش خبر دار شده بود: آگاه شده بود

شکم را صابون زدن: به خود وعده دادن (وعده ی غذا)

صدا از ته چاه در آمدن: آرام سخن گفتن

صفرا فزودن: نتیجه عکس دادن (از قضا سرکنگبین صفرا فزود)

صیغه بلعت چیزی را صرف کردن:خوردن چیزی به ناحق، تصرف چیزی به ناحق

طلسم کسی را شکستن:گره از کار کسی گشودن،مشکل کسی را برطرف کردن

علم کردن به عالم: معروف کردن در جهان

عنان را گران کردن: ماندن ،نگه داشتن اسب

عنان گیر:راهنما

غمی شدن: خسته شدن

قد علم کردن:ایستادن، قدرت نمایی نمودن

قدم بر سر وجود نهادن:غرور و خود بینی را کنار نهادن

قدم به عالم وجود ننهاده بود: متولد نشده بود

قید چیزی را زدن:صرف نظر کردان از جیزی

کار به جان رسیدن: بیچاره سدن

کاسه کوزه یکی شدن: صمیمی شدن با کسی

کباده چیزی را کشیدن:ادعای انجام کار دشوار

کرکس صفت: مفت خور

کسی به در نمی زند: کسی به فکر دیگری نیست؛کسی از دیگری احوال پرسی نمی کند

کسی را روسفید کردن:ایجاد سربلندی و افتخار

کشتی شکستگان: نیازمندان کمک؛مصیبت دیدگان

کشیده ی آب نکشیده:سیلی محکم

کفری شدن: عصبانی شدن

کلکش را کندند: از بین بردن

کمان را به زه کردن:آماده کردن کمان برای تیراندازی

کمر بستن:آماده شدن

کمیتش لنگ بود:ضعیف بودن در کار

کوته دیدگی:کوته فکری ،سطحی نگری

گرد برافشاندن: به سرعت تاختن اسب

گل به سرخود زدن: تصمیم گیری به عهده ی خود بودن

لات و لوت: بی چیز و فقیر

لای کتاب را باز کردن:کتاب خواندن

لباس غضب برکردن: لباس قرمز رنگ پوشیدن

متکلم وحده شدن:به تنهایی حرف زدن

مثل جرز خیس خورده وارفتن: ناتوان شدن ، سست شدن و پهن شدن روی زمین

مثل شاخ شمشاد:سربلند و سر فراز

مرد میدان بودن: قدرتمند بودن

موم شدن سنگ خارا در دست کسی:بسیار قدرتمند بودن

مهار شتر را کشیدن:تصمیم داشتن

میخ آهنین در سنگ نرفتن: اثر نداشتن(سخن)

میدان دادن به کسی : فرصت دادن به اشخاص برای نشان دادن قابلیت هایشان

نبرد جستن : حریف طلبیدن

ندا به گوش کر زدن: تلاش بی فایده

نفس راست کردن: نفس تازه کردن

نگین پادشاهی به کسی دادن:نهایت بخشش، بخشش فراوان

نمک نشناس: ناسپاس

نوک جمع را چیدن: جمع را ساکت کردن، به کسی اجازه صحبت ندادن

هفت قرآن به میان: دورماندن از شر و بدی کسی

هفت کفن پوساندن:  خیلی زودتر (ازاین زمان )مردن

هم پای هم رفتن: همراه هم رفتن

هم عنان هم رفتن: همراه هم رفتن

+ نویسنده در چهارشنبه هشتم شهریور 1391 |
تسبیح خداوند تعالي - بحر طویل

دوستان، آمده ام باز، كه اين دفتر ممتاز، كنم باز و شوم قافيه پرداز و سخن را كنم آغاز به تسبيح خداوند تبارك و تعالي كه غفور است و رحيم است، صبور است و حليم است، نصير است و رئوف است و كريم است، قدير است و قديم است. خدايي كه بسي نعمت سرشار به ما آدميان داده، گهرهاي گران داده، سر و صورت و جان داده، تن و تاب و توان داده، رخ و روح روان داده، لب و گوش و دهان داده، دل و چشم و زبان داده، شكم داده و نان داده، زآفات امان داده، كمالات نهان داده، هنرهاي عيان داده و توفيق بيان داده و اينها پي آن داده،‌كه از شكر عطا و كرمش چشم نپوشيم و زهر غم نخروشيم و زهر درد نجوشيم و تكبر نفروشيم و مي از ساغر توحيد بنوشيم و بكوشيم كه تا از دل و جان شكر بگوييم عنايات خداوند مبين را.

آفريننده ي دانا و خداوند توانا و مهين خالق يكتا و بهين داور دادار، كزو گشته پديدار، به دهر اين همه آثار، چه دريا و چه كهسار، چه صحرا و چه گلزار، چه انهار و چه اشجار، اگر برگ و اگر بار، اگر مور و اگر مار، اگر نور و اگر نار و اگر ثابت و سيار.

خدايي كه خبردار بود از همه اسرار، غني باشد و غفار، شود مرحمتش يار، درين دار و در آن دار، به اخيار و به زهاد و به عباد و به اوتاد و به آحاد و به افراد نكوكار، خدايي كه عطا كرده به هر مرغ پرو بال، به هر مار خط و خال، به هر شير بر و يال، به هر كار و به هر حال بود قبله ي آمال و شود ناظر اعمال، فتد در همه ي احوال از او سايه ي اقبال به فرق سر آن قوم كه پويند ره خير و نكوكاري و دينداري و هشياري و ايمان و صفا و كرم و صدق و يقين را.

آرزومندم و خواهنده كه بخشنده به هر بنده شكيبايي و تدبير و توانايي و بينايي و دانايي بسيار كه با پيروي از عقل ره راست بپوييم و زهر قصه ي شيرين و حديث نمكين پند بگيريم ونصيحت بپذيريم و چنان مردم فرزانه بدان گونه حكيمانه در اين دارجهان عمر سرآريم كه از كرده ي خود شرم نداريم و ره بد نسپاريم و به درگاه خدا شكر گزاريم كه ما را به ره صدق و صفا و كرم و عدل چنان كرده هدايت از سر لطف و عنايت كه زما خلق ندارند شكايت. به ازين نيست حكايت، به از اين چيست درايت، كه ز حسن عمل ما به نهايت، همه كس راست رضايت، چه خداوندو چه مخلوق خداوند، به گيتي همه باشند ز ما راضي و خرسند و به توفيق الهي بتوانيم در اين دار فنا زندگي سالم و بي دغدغه اي داشته باشيم و در آن دار بقا نيز خداوند كند قسمت ما نعمت فردوس برين را.

+ نویسنده در چهارشنبه هشتم شهریور 1391 |
نمونه سوالات قرابت معنایی
هر حركت و جنبشي در اصل از جانب خداوند است:

- ز يزدان دان، نه از اركان، كه كوته ديدگي باشد              كه خطّي كز خرد خيزد، تو آن را از بنان بيني

- ما به دريا حكم طوفان مي دهیم           ما به سيل و موج فـــرمان مي دهيم

- رودها از خود نه طغيان مي كنند          آن چه مي گوييم ما، آن مي كننــد

- نقش هستي نقشي از ايوان ماست    خاك و باد و آب، سرگردان ماست

- سوزن ما دوخت، هر جا هر چه دوخت     زآتش ماسوخت،هرشمعي كه سوخت

- ما چو چنگيم و تو زخمه مي زنـــي    زاري از مـا نـي تـــو زاري مي كنـي

- ما چـو ناييم و نوا در ما ز توست   ما چو كوهيم و صدا در ما ز توست

- ما چو شطرنجيم اندر برد ومات   برد ومات ما ز تست اي خوش صفات

- روي كسي سرخ نشد بي مدد لعل لبت   بي تو اگر سـرخ بود از اثر غازه شود

- آتش عشق است کاندر نی فتاد        جوشش عشق است کاندر می فتاد

پنهان كردن اسرار عشق حق در دل، نهان داشتن راز (رازداري)

- چون كه اسرارت نهان در دل شود        آن مرادت زودتر حاصــل شود

- گفت پيغمبــر هر آن كو سر نهفت        زود گردد با مراد خويش جفت

- دانـــه چون انـدر زمين پنهـان شود    ســرّ آن سرسبــزي بستان شود

- زرّ و نقـــره گر نبــودندي نهــــان    پـرورش كي يافتندي زير كان

- رازنهان دار وخمش ورخمشي تلخ بود              آن چه جگرسوزه بود باز جگرسازه شود                                               

- هر كه را اســرار حــق آموختنـــد     مهــر كردند و دهـانش دوختند

- درون دلــت شهــــربنــد است راز   نگــر تا نبينـد درِ شهـــر بــاز

- عشـق با ســر بريــده گويد راز            زان كه داند كه سر بود غمّاز

عشق مايه ي كمال است:

- آتش عشـق است كانـدر مي فتاد               جوشش عشـق است كاندر ني فتاد

- چون شبنم اوفتاده بدم پيش آفتاب            مهرم به جان رسيدوبه عيّوق بر شدم                                             

- گويندروي سرخ تو سعدي كه زرد         كرد اكسيــرعشق برمسـم افتاد و زر شدم

فقط ماجراي درد عشق را عاشق دل سوخته مي داند:

- سينه خواهم شرحه شرحه از فراق         تا بگويم شـــرح درد اشتيــاق

- در نيــابد حــال پختـــه هيچ خام         پس سخن كوتاه بايد والسّلام

- چندت كنم حكايت،شرح اين قدركفايت         باقي نمي توان گفت الّا به غمگساران                                         

ابيات ذيل به خاصيّت دوگانه ي ني اشاره دارد:

- همچو ني زهري و ترياقي كه ديد    همچو ني دمساز و مشتاقي كه ديد

- ني حـديث راه پر خــون مي كند   قصه هــاي عشق مجنــون مي كند

- من به هر جمعيـــتي نالان شــدم     جفت بدحالان و خوش حالان شدم

حواس ظاهري از ادراك حقاق عاجز است:

- سـرّ من از ناله ي من دور نيست                       ليك چشم وگوش را آن نور نيست

- تن زجان وجـان زتن مستـور نيست                      ليك کس راديدجان دستور نيست

- توكي داني كه ليلي چون نكويي است              كزو چشمت همين برزلف و رويي است                                        

- اگر در ديده ي مجنـون نشيني             به غير از خـوبي ليـلي نبيــني

مصراع اوّل بيتِ:

«سرّ من از ناله ي من دور نيست               ليك چشم و گوش را آن نور نيست»

با بيتِ :رنگين سخنان در سخن خويش نهان اند              از نكهت خود نيست به هر حال جدا گل

راه عشق پر درد و رنج است، عاشقان بايد آن را تحمّل كنند:

- عشق را خواهي كه تا پايان بری             بس كه بپسنـديد بايد ناپسند

- زشت بايد ديد و انگاريدخوب               زهر بايد خورد و انگاريد قند

-دربيابان گربه شوق كعبه خواهي زدقدم            سرزنش هاگركندخارمغيلان غم مخور                                       

- به شادي و آسايش و خواب و خور         ندارند كــاري دل افــگارها

- چه فـــرهادها مــرده در كــــوه ها       چه حــلّاج ها رفتـه بر دارها

- كشيدنـــد در كـــوي دل دادگــان          ميـــان دل و كـــام ديوارها

- جمال كعبه چنان مي كشاندم به نشاط كه خارهاي مغيلان حریر مي آيد

عدم توجّه به تعلّقات و فقط توجّه به جانب معبود داشتن:

- مهين مهرورزان كـه آزاده اند                 بـريـزند از دام جان تــارهـا

- ولي رادمردان و وارستـــگان                  نبازنــد هـرگـز به مردارهـا

- هر كس به تمنّايي رفتند به صحرايي         ما را كه تو منظوري خاطر نرود جايي                                           

- اميد تو بیرون برد از دل همه اميدي            سوداي تو خالي كرد از سر همه سودايي                                       

- سجده نتوان كرد بر آب حيات              تا نيابم زين تن خاكي نجات

- گر مخيّر بكنندم به قيامت كه چه خواهي               دوست ما را و همه نعمت فردوس شما را

- دست از مس وجود چو مردان ره بشوي       تا كيمياي عشق بيابي و زر شوي                                         

- از مقامــات تبتّل تـا فنــا                          پلّه پلّه تا ملاقـــات خــدا

- الهي، گل هاي بهشت در پاي عارفان خار است ؛ جوينده ي تو را با بهشت چه كار است؟

- مي بهشت ننوشم ز جام ســـاقي رضوان              مرا به باده چه حاجت كه مست بوي تو باشم                            

- ســـرم به دنيا و عقبــي فـــرو نمي آيــد          تبـــارك ا... از اين فتنه ها كه در سـر ماست

- آرزوهاي دو عالـــم دستـگاه            از کـف خاكم غباري بيـش نيست

- فريب جهان را مخــور زينهـار              کــه در پـاي اين گل بود خـارها

- اي سـروپاي بسته به آزادگي مناز         آزاده من كه از همه عالم بـريده ام

- جز افسون و افسانه نبود جهـان              که بستنــد چشـم خشـايـارهـا

- به مجمعي كه درآيند شاهدان دو عالم         نظر به سوي تو دارم غلام روي تو باشم

- حديث روضه نگويم، گل بهشت نبويم       جمـــال حور نجويم دوان به سوي تو باشم

- خواب و خورت ز مرتبه ي خويش دور كرد        آن گه رسي به خويش كه بي خواب خور شوي

- از پاي تا سرت همه نور خدا شود                 دراه ذوالجـلال چو بي پا وسر شوي

بازگشت به عالم معنا يا مبدأ هستي، « كلُّ شيءٍ يرجِعُ الي اصلِهِ»،  و آيه ي شريفه ي :«انّا لِلّه و انّا اِليه راجعون»:

- هركسي كاودورماند از اصل خـويش          باز جوید روزگار وصل خويش

- ما ز درياييـم و دريا مي رويم                     ما ز بالاييم و بـالا مي رويـم

- خلــق چو مرغابيــان زاده ز دريــاي جان            كي كند اين‌جا مُقام مرغ كز‌آن بحر خاست؟                                                                                                                                            

- مـا به فلك بوده ايـم، يـار ملك بوده ايـم             باز همان جا رويم جمله، كه آن شهر ماست

- خود ز فلك برتريم، وز مَلَك افزون تريم         زين دو چـــرا نگذريم؟ منزل ما كبـــرياست.

-چنين قفسي نه سزاي چو من خوش الحاني است                روم به روضه ي رضوان كه مرغ آن چمنم

توصيف اغراق آميز حالات دروني:

- بــــرق با شــــوقم شـــراري بيش نيست   شعـــله طفــــل ني ســـــواري بيــــش نيست

- زين آتش نهفته كه در سينه ي من است          خورشيد شعله اي است كه در آسمان گرفت

بيتِ:«گفتم ببينمش مگرم درد اشتيـاق   ساكن شود، بديدم و مشتاق تر شدم»  با دو بيت زير از بوستان تناسب معنايي دارد:

- «دلارام در بــــر، دلارام جوي         لب از تشنگي خشك، بر طرف جوي

     نگويم كه بر آب، قادر نيند           كه بر شـاطي نيـل، مستسقي اند.»

اشتياق عاشق براي ديدار محبوب:

- با صد هزار جلوه برون آمدي كه من              با صد هزار ديده تماشا كنم تورا

-  تا رفتنش ببينم و گفتنش بشنوم                     از پاي تا به سر همه سمع وبصر شدم

- به حرص از شربتي خوردم مگیر از من كه بد كردم               بيابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا

- سينه خواهم شرحه شرحه از فراق           تا بگويـم شـرح درد اشتيـاق

عظمت وجود انسان، توجه به دنياي درون:

- اي در لب بحــر، تشنه در خواب شده          وي بر سر گنج از گدايي مرده

- بيرون ز تو نيست هر چه در عالم هست     از خود بطلب هر آن چه خواهي كه تويي

- گر جام جهان نماي مي جويي تو                در صندوقي نهاده در سينه ي توست

- آيينه ي سكندر جام مي است بنگر                تا برتوعرضه دارد احوال ملك دارا

نكوهش حرص و دعوت به قناعت:

- كوزه ي چشـم حريصان پر نشد           تا صدف قانع نشـد پر دُر نشد

- چشم تنگ مـرد دنيـا دوست را         يا قناعت پر كنـد يا خـاك گـور

- قناعت سـر افرازد اي مرد هــــوش        سر پر طمع بـرنيـايد ز دوش

- روده ي تنگ به يك نان تهي پرگردد               نعمت روي زميـن پر نكنـــد ديــده ي تنگ

- ابلهي كو روز روشن شمع كافوري نهد          زود باشد كش به شب روغن نبيني در چراغ

اعتدال و ميانه روي:

- «خشم بيش از حد گرفتن وحشت آرد و لطف بي وقت هيبت ببرد.»

- درشتي و نرمي به هم در به است    چو فاصد كه جرّاح و مرهم نه است

- درشتي نگيـرد خــردمند پيش       نه سستي كه ناقص كند قدر خويش

- نه مر خويشتـــن را فـــزوني نهد     نه يك بـاره تن در مـذلّت دهـد

نگاه داشتن رسم دوستي:

- «دوستي را كه به عمري فرا چنگ آرند، نشايد كه به يك دم بيازارند.»

- سنگي به چند سال شود لعل پاره اي             زنهار تا به يك نفسش نشكني به سنگ

از وجود انسان هاي پاك سرشت گل و گياه مي رويد، گل نماد عاشق است:

- «هرسبزه كه بر كنار جويي رسته است                     گويي ز لب فرشته خويي رستـه است

    پا بر ســـر سبزه تا به خـــواري ننهــي                 كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است.»

- با صبا در چمن لاله، سحر مي گفتم                        كه شهيدان كه اند اين همه خونين كفنان

- به خون خـود آغشته و رفته اند                                چه گل هاي رنگيـن به جـوبارهـا

كم گويي و گزيده گويي، نكوهش پرگويي:

- چو خواهي كه گويي نفس بر نفس        نخــواهي شنيدن مگـر گفت كس

- فراوان سخـن باشد آكنـده گوش          نصيحت نگيــرد مگر در خمــوش

- صــدف وار گوهرشناسان راز              دهان جـز به لؤلؤ نكردند بـاز

- صد انداختي تير و هر صد خطاست      اگر هوشمندي يك انداز و راست

- كم آواز هرگــز نبيــني خجـــل        جوي مشك بهتر كه يك توده گل

- يك دستـــه گل دمـــاغ پــــرور        از خـرمن صد گیـاه بهتــــر

- حــذر كن ز نادان ده مرده گوي          چو دانا يكي گوي و پرورده گوي

- كم گوي و گزيده گوي چون دُر          تا ز انــدك تـو جهان شود پـر

     لاف از سخــن چو در توان زد           آن خشت بـود كـــه پر تـوان زد

گذر عمر و ناپايداري جهان:

- بنشين بر لب جوي وگذرعمر ببين            وين اشارت زجهان گذران مارا بس                                             

- هر دم از عمــر مي رود نفــسي                چـون نگه مي كنم نمــانْد بسي

- هر كه آمد عمارتي نو ساخت              رفت و منزل به ديگري پرداخت

- عمر برف است و آفتاب تموز              اندكي ماند و خواجه غرّه هنـوز

- ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون          نيكي به جاي ياران، فرصت شمار يارا

- چه بايد نازش و نالش بر اقبالي و ادباري           كه تا بر هم زنی ديده، نه اين بيني نه آن بيني؟

- سرالب ارسلان ديدي زرفعت رفته برگردون؟        به مرو آ تا كنون در گل تن الب ارسلان بيني

- مي رود صبح و اشـارت مي كند                كاين گلستان خنده واري بيش نيست

- لاله وگل زخمـــي خميـــازه اند                 عيش اين گلشن خماري بيش نيست

- اي شــرر از همرهان غـافل مباش                 فرصت ما نيـز، باري بيــش نيست

- مشـو مغـرور گنج و ديناركه دنيــا                يـــاد دارد چون تو بسيــار

- وان دگر پخت و همچنان هوسي                وين عمـارت به سـر نبـرد كسي

بيتِ «دانش و آزادگي و دين و مروّت          اين همه را بنده ي درم نتوان كرد»

با بيتِ :«من آنم كه در پاي خوكان نريزم            مر اين قيمتي دُرّ لفظ دري را»  متناسب است.

كار بيهوده و ناصواب انجام دادن:

-هرکاونکاشت مهر و زخوبی گلی نچید    در رهگذار باد نگهبان لاله بود

- بـی فایـده هـر که عمر درباخت            چیـزی نخریـد وزر بینـداخت

- روشــني ها خواستنــد، امّا زدود           قصــرها افراشتنـد امّا به رود

- قصّه ها گفتند بي اصل و اسـاس             دزدها بگماشتند از بهر پاس

- درس ها خواندند امّا درس عــار             اسب ها راندند امّا بي فسـار

- ابلهی کاو روز روشن شمع کافوری نهد        زود باشد کش به شب روغن نبینی در چراغ

تجلّي و آشكار بودن جلوه اي از جمال معبود:

- شور و غوغايي برآمد از جهان          حسن او چون دست در يغما نهاد

- يار بي پرده از در و ديــوار        در تجــلّي است يـــا اولي الابصـار

- شمـع جويي و آفتـاب بلنـــد        روز بس روشـن و تو در شب تـار

- هر آن چيزي كه در عالم عيان است        چو عکسي ز آفتاب آن جهان است

- با صد هزار جلوه برون آمدي كه من               با صد هزار ديده تماشا كنم تو را

- درازل پرتو حسنت زتجــلّي دم زد               عشق پيدا‌شدوآتش به همه عالم زد

- و خدايي كه در اين نزديكي است              لاي اين شب بوها/پاي آن كاج بلند

- ناتانائيل، آرزو مكن كه خدا را در جايي جز همه جا بيابي هر مخلوقي نشاني از خداست.

نيكي كردن:

- دوردستان را به احسان ياد كردن همّت است              ورنه هر نخلي به پاي خود ثمر مي افكند

- تو نيكي مي كن و در دجله انداز                            كه ايزد در بيابانت دهد باز

- ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون              نيكي به جاي ياران فرصت شمار يارا

- ز نيك و بدي ها به يزدان گراي      چو خواهي كه نيكيت ماند به جاي

- به گيتي نماند به جز نام نيك          هر آن كس كه خواهد سرانجام نيك

- به يزدان گراي و ز يزدان شناس        كه دارنده اويست و نيكي شناس

- بـد و نيك ماند ز مـا يادگـار            تـو تخـم بـدي تا تواني مكـار

- چنين است كيهـان ناپايــدار                 تو دروي به جز تخم نيكي مكار

- بيا تا جهان را به بـد نسپريــم                به كوشش همه دست نيكي بريم

- اي شرر از همرهان غافل مباش              فرصت ما نيز باري بيش نيست

ناتواني و عجز در شناخت، «العجزُ عَن درك الادراك، ادراك، مَنْ عَرَف ا... كَلَّ لِسانِهِ»:

- اين مدعيان در طلبش بي خبرانند      كان را خبري شد، خبري باز نيامد

- گر كسي وصف او ز من پرسد           بي دل از بي نشان چه گويد باز

- در صفتت گنگ فرو مانده ايم               من عَرَف ا... فرو مانده ايم

- هيچ مخلوقي او را هويدا نمي سازد (آندره ژيد)

عاشقان واقعي در برابر معبود دهان به اعتراض نمي گشايند:

- عاشقان كشتگان معشوق اند                      بـرنيايـد ز كشتگان آواز

- اي مرغ سحر عشق ز پروانه بياموز             كان سوخته را جان شد وآواز نيامد                                         

- مالك ملك وجود حاكم رد و قبول           هر چه كند جور نيست، ور تو بنالي جفاست

تحوّل و نوآوري:

- فسانه گشت و كهن شد حديث اسكندر                سخن نوآركه نورا حلاوتي است دگر                                         

- هين سخن تازه بگوتا دوجهان تازه شود             وارهدازحدّ جهان بي حدواندازه شود                                      

- آدمي در عالم خاكي نمي آيد به دست              عالمي ديگر ببايد ساخت واز                                       

مضمون آيه ي شريفه ي تُعِزُّ مَنْ تَشاء و تُذِلُّ مَنْ تَشاء:

- ارجمند گرداننده ي بندگان از خواري، در پاي افكننده ي گردن كشان از سروري

- همه غيبي تو بداني، همه عيبي تو بپوشي            همه بيشي تو بكاهي، همه كمّي تو فزايي

- يكي را بر آري به چرخ بلند                   نشانيش ناگه به خاك نژند

تغيير در نگاه و نگرش:

- ناتانائيل اي كاش عظمت در نگاه تو باشد.

- چشم ها را بايد شست جور ديگر بايد ديد.

- اگر در ديده ي مجنون نشيني                 به غير از خوبي ليلي نبيني

هر سخني را نبايد بر زبان آورد، زبان سرخ سر سبز مي دهد بر باد:

- مكن پيش ديوار غيبت بسي                   بُوَد كز پسش گوش دارد كسي

- آن به كه نظر باشد و گفتار نباشد         تا مدّعي اندر پس ديوار نباشد

- از آن مرد دانا دهان دوخته است           كه بيند كه شمع از زبان سوخته ست

- درون دلت شهربندست راز                      نگر تا نبيند درِ شهر باز

تحرّك و نفي ركود و تنبلي:

- چو ماكيان به درِ خانه چند بيني جور؟          چرا سفر نكني چون كبوتر طيّار؟

- از اين درخت چو بلبل بر آن درخت نشين                   به دام دل چه فرومانده اي چو بو تيمار؟

- زمين لگد خورد از گاو و خر به علّت آن /كه ساكن است نه مانند آسمان دوّار براي من خواندن اين كه شن ساحل ها نرم است، كافي نيست. مي خواهم پاي برهنه ام اين نرمي را حس كند.

رحمت عام خداوند:

-باران رحمت بي حسابش همه رارسيده وخوان نعمت بي دريغش همه جا كشيده.

- اديم زمين سفره ي عام اوست     چه دشمن بر اين خوان يغما چه دوست

- باران كه در لطافت طبعش خلاف نيست              در باغ لاله رويد و در شوره                                        

نفي رياكاري:

- علم از بهر دين پروردن ست نه از بهر دنيا خوردن.

- هر كه پرهيز و علم و زهد فروخت    خرمني گرد كرد و پاك بسوخت

- حافظا مي خور و رندي كن و خوش باش وولي   دام تزوير مكن چون دگران قرآن را

- صوفي نهاد دام و سر حقّه باز كرد         بنياد مكر با فلك حقّه باز كرد

- در ميخانه ببستند خدايا مپسند         كه در خانه ي تزوير و ريا بگشايند.

ظالم از ظلم خود در امان نيست:

- اگرزدست بلا برفلك رودبدخوي               زدست خوي بد خويش در بلا باشد.

- پادشاهي كه طرح ظلم افكند                 پاي ديوار مُلك خويش بكند

- مي شود اوّل ستمگر كشته ي بيداد خويش       سيل دايم بر سر خود خانه ويران كرده است.

- از تيرآه مظلوم ظالم امان نيابد      پيش از نشانه خيزد ازدل فغان كمان را

تكبّر و خودپسندي:

- اين جاهلان كه دعوي ارشاد مي كنند          در خرقه شان به غير «منم» تحفه اي مياب

- از تنور خودپسندي شد بلند                         شعله ي كردارهاي ناپسند

- برق عُجب آتش بسي افروخته                  وز شراري خانمان ها سوخته

تنها عاشق از درياي معرفت سير نمي شود:

- هر كه جز ماهي ز آبش سير شد                  هر كه بي روزي است روزش دير شد

- هر كه چون ماهي نباشد جويد او پايان آب             هر كه او ماهي بود كي فكر پايان مي كند

عمر را بيهوده تباه ساختن:

- هركونكاشت مهروز خوبي گلي نچيد      دررهگذار باد نگهبان لاله بود

- بي فايده هر كه عمر درباخت                 چيزي نخريد و زر بينداخت

مدهوش بودن عاشق:

- عشق چون آيد، برد هوش دل فرزانه را          دزد دانا مي كشد اوّل چراغ خانه را

- از در درآمدي و من از خود به در شدم        گويي كزين جهان به جهان دگر شدم

جمله هاي «خدا به انسان مي گويد: شفايت مي دهم از اين رو كه آسيبت مي رسانم ـ دوستت دارم /  از اين رو مكافاتت مي كنم» ازتاگور با اين بيت سعدي تناسب دارد:

- هر كه در اين بزم مقرّب تر است             جام بلا بيشترش مي دهند.


+ نویسنده در جمعه دوازدهم خرداد 1391 |
+ نویسنده در چهارشنبه دهم خرداد 1391 |

+ نویسنده در دوشنبه هشتم خرداد 1391 |
جهت دریافت انواع نمونه سوالات امتحانی از تمام دروس به نشانیwww.hejrat-school.mihanblog.com مراجعه نمایید. 

+ نویسنده در جمعه پنجم خرداد 1391 |
جهت دریافت سوال وپاسخ نامه سوالات امتحانات هماهنگ به فهرست پیوند ها مراجعه نمایید .
+ نویسنده در شنبه بیست و ششم فروردین 1391 |

باسمه تعالی

سوالات آزمون میان ترم زبان فارسی پیش دانشگاهی فروردین ماه 88

1- " دیده از دیدار آفرینش فرو بستن" کنایه از چیست؟

الف) کوری ب) مردن ج) بی توجهی به خلقت د) بی اعتنایی به مادیات

2- عناصر طبیعی( باران ،ژاله ،گل) در شعر کدام شاعر در مفهوم نمادین به کار رفته است ؟

الف ) نیما ب) منوچهری ج) عنصری د) فرخی سیستانی

3- دلپذیر ترین توصیف وتصویر نگاری عناصر طبیعی در شعر کدام شاعر دیده می شود ؟

الف) هاتف ب) نظامی ج) سعدی د) عنصری

4- نظامی در توصیف کدام یک از حالات زیر مهارت بیشتری داشته است ؟

الف) رویارویی پهلوانان ب) شور عاشقانه ج)مجالس بزم د)عناصر طبیعی

5- وصف شور عاشقانه ووجد عارفانه ولحظه های هجران ووصل در اشعار کدام دو شاعر بیش تر جلوه گر است ؟ الف) حافظ ومولانا ب)عنصری ومنوچهری ج)فرخی وبهار د)سعدی وفردوسی

6- چه توصیفاتی بر تشبیه ومقایسه بنا نهاده شده اند ؟

الف) تخیلی ب)واقعی ج)تخیلی واقعی د)نمادین

7- امیل زولا به لحاظ طرز توصیف ، از برجسته ترین چهره های ادبی کدام مکتب است ؟

الف) سمبلیک ب)ناتورالیسم ج)کلاسیک د)رمانتیسم

8- کرده گلو پرزباد در مصراع " کرده گلو پرزبادقمری سنجاب پوش " چه حالتی را توصیف می کند ؟

الف) صدا در گلوی خود فرو خوردن ب)با صدای بلند نغمه سرایی کردن ج)آماده شدن برای خواندن د)حالت غرور وتکبر داشتن

9- منظور از " چوک " در مصراع " چوک زشاخ درخت خویشتن آویخته " کدام پرنده است ؟

الف) زاغ ب)شباویز ج)عندلیب د)قمری

10- دربیت " ابر بهاری زدور اسب برانگیخته وز سم اسب سیاه لولو تر ریخته " منظور از اسب سیاه و لو لو تر به ترتیب کدام است ؟

الف) ابر – باران ب)ابر – رنگین کمان ج)باد – ابر د)رعد - برق

11-معنای کدام واژه درست است ؟

الف) نحل – مورچه ب)مرقع – نوشته شده ج)ثمین – گران بها د)زی – طریقه

12- معنی " بیخته" چیست ؟

الف) آویخته ب)صاف کرده ج)آمیخته د)آراسته

13- در بیت زیر همه ی آرایه ها به کار رفته جز..................

گویی بط سفید جامه به صابون زده است کبک دری ساق پای در قدح خون زده است

الف) حسن تعلیل ب)لف ونشر ج)استعاره د)تشخیص

14- در مصراع " بر گل تر عندلیب گنج فریدون زده است " مقصود از گنج فریدون چیست ؟

الف) پناه گرفتن ب) نغمه سرایی ج)آشیانه گرفتن د) آرام گرفتن

15- در کدام گزینه " تشخیص " هست ؟

الف) زمی زاردیبهشت گشته بهشت برین ب)گشت نگارین تذرو پنهان در مرغزار

ج) لاله سوی جویبار خرگه بیرون زده است د)چوک زشاخ درخت خویشتن آویخته

+ نویسنده در شنبه بیست و ششم فروردین 1391 |
- همه ی آرایه ها در بیت زیر به کار رفته جز ..............

ای دیو سپید پای در بند ای گنبد گیتی ای دماوند

الف) ترصیع ب)تلمیح ج)تشخیص د)استعاره

17- منظور از شیر سپهر واختر سعد در بیت زیربه ترتیب کدام است ؟

باشیرسپهر بسته پیمان با اختر سعد کرده پیوند

الف) آفتاب – مشتری ب) آفتاب – کیوان ج)کیوان – مشتری د)مشتری – کیوان

18- آوند یعنی :

الف) معلق ب)طراوت ج)فریاد د)ارامش

19- " چند " در بیت "ای مشت زمین بر آسمان شو بر وی بنواز ضربتی چند " چیست ؟

الف) قید پرسشی ب)قید مبهم ج)صفت مبهم د)صفت پرسشی

20- املای کدام کلمه غلط است ؟

الف) ضیعت : زمین زراعتی ب)سماط: صف ج)قصور : عیب د)ظماد کردن : مرهم نهادن

21- منظور شاعر از سوخته جان در بیت زیر کیست ؟

پنهان مکن آتش درون را زین سوخته جان شنو یکی پند

الف) کوه دماوند ب)عاشق ج)خود او د) مردم ستم دیده

22- معنی فند چیست ؟

الف) هنر ب) مکر ج)پند د) رنگ

23- معنی درست " معجر- مرعوب - کور سو " به ترتیب کدام است ؟

الف) پیراهن – نا خالص – نا بینا ب)رو سری – ترسیده - نور اندک

ج) آتشدان – پوشیده – احوال د)گذرگاه – آشفته - ناامید

24- اورند به کدام معنی نیامده است ؟

الف) تخت پادشاهی ب)حیله وفریب ج)شان وشوکت د)شکوه وفر

25- املای کدام واژه غلط است ؟

الف) مقری – خواننده ب)ارقند – خشمگین ج)مهجور – دور افتاده د)غرامت – تاوان

26- با توجه به مفهوم بیت " برکن زبن این بنا که باید ازریشه بنای ظلم برکند " فعل مصراع دوم کدام است ؟

الف) باید برکند ب)برکند ج)بنای ظلم برکند د)ظلم برکند

27- معنی " بر رود " در " مبلغی بر باروی شهر بررود " چیست ؟

الف) سرریز شود ب)فرو رود ج)هدر رود د)بگیرد

28- با توجه به معنی املای کدام واژه درست است ؟

الف) حصین – استوار ب) دحشت – حیرت ج) صخره – ریشخند د) قریو – هیاهو

29- معنای کدام واژه غلط است ؟

الف) خامل – بی قدر ب)طیره – سبکی ج) پاژه – پایدار د) عنا – رنج

30- مشرعه یعنی :

الف) جای نوشیدن آب ب)بادبان کشتی ج)در ورودی معبد د)دستگیره ی در

31- شاعر بزرگ وقصیده سرای قرن پنجم کدام است ؟

الف) شیخ بهایی ب)ناصر خسرو ج) فخر الدین اسعد گر گانی د) جلال الدین مولوی

32- املای کدام کلمه غلط است ؟

الف) مغلول – بسته شده ب)ایجاذ – سخن کوتاه کردن ج)نز هتگه – تفرج گاه د)نشئت – سر خوشی

33- معنای کدام کلمه درست است ؟

الف) نعت – خصلت ب)هتاک – یاوه گو ج)نشئت – تراوش د) اورنگ – نگران

34- در کدام گزینه " حس آمیزی" به کار رفته است ؟

الف) لطافت گل در زیر انگشتان تشریح می پژمرد ب)آسمان هم نژاد کویر شد

ج) آن عالم پر شگفتی وراز ، سرایی سرد شد د) آ سمان فریبی آبی رنگ شد

35- "عواید " یعنی :

الف) نتایج ب) زیان ها ج) منافع د) اموال

36- در کدام جمله ضمیر شخصی با مرجه خود هم نقش است ؟

الف) همه سرشان را می تراشند ب) کولی ها فقط در تابستان پیداشان می شود

ج) در امامزاده که اهالی معصوم زاده اش می نامند گچ به کار برده اند

د) بناهای عمومی ده یکی همین معصوم زاده است و بعد حمام ده که با گون گرمش می کنند

37-" دانشگاه های من " حسب حال کدام نویسنده است ؟

الف) امیل زولا ب) ماکسیم کورکی ج)دکتر طه حسین د) آلفونس دوده

38- موضوع کدام کتاب ، حسب حال است ؟

الف) یکی بود یکی نبود ب)سووشون ج)سر نی د)بدایع الوقایع

39- مولف کتاب " الایام " کیست ؟

الف) دکتر زرین کوب ب)دکتر طه حسین ج)سید محمد امین د)میرزا طاهر تنکابنی

40- یکی قطره باران زابری چکید " یاد نامه ای در باره ی کدام نویسنده ی معاصر را به یاد می آورد ؟

الف) احمد آرام ب)محمد پروین گنابادی ج)دکتر زریاب خویی د)دکتر یوسفی

41- کدام اثر شرح حال امام محمد غزالی است ؟

الف) شرح زندگانی من ب)صفیر سیمرغ ج)فرار از مدرسه د)جست وجو در تصوف

42- کدام کتاب در شرح حال مولانا نوشته شده است ؟

الف) از کوچه ی رندان ب)پله پله تا ملاقات خدا ج)فرار از مدرسه د)یکی قطره باران

43- مولف " اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابو سعید " کیست ؟

الف) ابو سعید ابو الخیر ب)عطار نیشابوری ج)عبد الرحمان جامی د)محمدبن منور

44- مفهوم عبارت " بی خویشتن نشسته بود ، خواجه وار وپای بگرد کرده " توصیف چگونه فردی است ؟

الف) اندوهگین ب)بیمار ج) فروتن د) مغرور

45- با توجه به معنی ، املای کدام کلمه درست است ؟

الف) ازار – شلوار ب) عاذر – از ماه های رومی ج)عذار – پوزش د) عزار – رخسار

46- معنی کدام واژه غلط است ؟

الف) ورنایان – جوانان ب) متصوفه – صوفیان ج) مقامران – والا مقامان د) ازار – شلوار

47- با توجه به عبارت " سهل است ، چغزی و صعوه ای نیز بر روی آب می رود " معنی چغز چیست ؟

الف) سنجاقک ب)قور باغه ج)ماهی د)مار آبی

48-" به قول مردمان خطی به وی فرو نتوان کشید " معادل کدام اصطلاح امروزی است ؟

الف) برچسب زدن به کسی ب)سر کیسه کردن مردمان ج)مردم را به چیزی نگرفتن د) همه را سر وته یک کرباس دانستن

49- با کاروان حله را مولف کدام کتاب تالیف کرده است ؟

الف) اعیان الشیعه ب) بامداد اسلام ج) آزادی مجسمه د) کارنامه ی سفر چین

50- در کدام ترکیب غلط املایی وجود ندارد ؟

الف) واقعات قرایب ب)سلابت شریعت ج) مخاطب معاند د) حصار عبوص

51- معنی کدام کلمه نادرست است ؟

الف) تبتل – دگر گونی ب) تضرع – زاری ج)تهجد – شب زنده داری د)تفقد – دلجویی

52- معنی " خشک دستی " با توجه به عبارت " تنگ عیشی او ناشی از خست وخشک دستی نبود " چیست؟

الف) بخل ب) ریا ج) طمع د) قناعت

53- " به تقریبی " در عبارت " مشایخ دیگر هر کدام به تقریبی حاضر می شدند " یعنی چه ؟

الف) به وقتی ب) به صورتی ج) به تنهایی د) به مناسبتی

54- املای کدام کلمه درست است ؟

الف) ظیف – مهمان ب) تبطل – از جهان بریدن ج) ذندیق – بی دین د) حضیض – پستی

55- آزادی مجسمه اثر کدام نویسنده ی معاصر است ؟

الف) غلامحسین مصاحب ب)محمد علی اسلامی ندوشن ج) رسول پرویزی د) جلال آل احمد

56- در کدام گزینه یکی از دو حرف نزدیک به هم حذف شده است ؟

الف) سر خورده ب) ره نورد ج) شیر خوارگی د) کبوده

57- در کدام ترکیب آرایه ی تضاد وجود دارد ؟

الف) سایه ی گیسوی نگار ب) این چرخ کج مدار ج) این شیخ همیشه شاب د) آن بی بها ناسزاوار پوست

58- شبیه بودن سخن سعدی به همه وبه هیچ کس شبیه نبودن کدام ویژگی کلام اوست ؟

الف) دشوار ومصنوع بودن ب) سهل وممتنع بودن ج) موزون ومسجع بودن د)کوتاهی عبارات

59- در عبارت " کز عشق نبوده هرگزم بهر " ؛ (م) چه نقشی دارد ؟

الف) متمم ب) مفعول ج) مضاف الیه د) نهاد

60- در بیت " خر گم شده را بخواند کای یار اینک خر تو بیار افسار " کلمه ی خر در مصراع دوم با کدام آرایه ی ادبی مطابقت دارد ؟

الف) تناقض ب) استعاره ج) تشخیص د) حس آمیزی

+ نویسنده در پنجشنبه دهم فروردین 1391 |
دستور زبان فارسی

۱- در ماضی مستمر و مضارع مستمر “تکیه در کجا قرار می گیرد؟
جواب: حقیقت این است که درباره­ی فعل و ساختمان آن در زبان فارسی تحقیق دقیقی صورت نگرفته است. از یک سو فعلها را به ساده و پیشوندی و مرکب تقسیم کرده­اند و فعلهای مرکب را دارای دست کم دو جزء اسمی و فعلی (پایه و همکرد یا جزء غیرصرفی و جزء صرفی ) دانسته­اند و جز آنها را – اگر پیشوندی نباشد – ساده دانسته­اند.از سوی دیگر، فعل­ها را در همه­ی انواع آن، یک واژه به شمار آورده­اند و مثلاَ فعل مرکب “روی داد” را یک واژه شمرده­اند.همچنین گفته­اند: واحد تکیه­دار در زبان فارسی واژه است… و هر واژه­ی مرکب فقط یک تکیه دارد.۱یعنی واژه­های فارسی – چه ساده و چه مرکب- فقط یک تکیه دارند.اگر این مقدمات را بپذیریم باید بگوییم:
الف: هر واژه – چه ساده و چه مرکب- در زبان فارسی یک تکیه دارد.
ب: ماضی مستمر یا مضارع مستمر، یک واژه است.
ج: پس ماضی مستمر یا مضارع مستمر، یک تکیه دارد.
ولی آقای وحیدیان کامیار در کتاب “نوای گفتار” ص ۳۱ نوشته­اند:” ماضی مستمر یا ماضی درجریان در حکم یک کلمه نیست، زیرا شکاف­بردار است و هم مکث بالقوه در میان دو اجزای آن میسر است و لذا هر جزء یک تکیه دارد، تکیه­ی هر جزء روی هجای اول است : داشتم می رفتم
در ماضی مستمر نقلی، تکیه­ی فعل، “داشتن” روی هجای آخر است، مثل: داشته­می­رفته
مضارع مستمر یا در جریان نیز مانند ماضی مستمر، دو واحد است و لذا دارای دو تکیه. تکیه­ی جزء اول روی هجای دوم است و تکیه­ی جزء دوم روی هجای اول:دارم­می­خورم
اکنون باید پرسید: آیا ماضی یا مضارع مستمر یک واژه­اند یا دو واژه؟
اگر یک وازه­اند، پس باید یک تکیه داشته­باشند. اگر دو واژه­اند پس چگونه آنها را جزء فعل­های ساده به شمار­می­آوریم؟از این گذشته، اگر دو واژه­اند نقش هر یک چیست؟سرانجام “دارم­می­روم” یک فعل است یا دو فعل؟
به نظر بنده، ماضی مستمر و مضارع مستمر یک فعل هستند و یک واژه­ی چند تکواژی به شمار می­روند و یک تکیه دارند، جای تکیه روی هجای پیشوند،می، است: داشتم­می­آمدم دارم­می­آیم
۲- اسمهایی که نشانه­ی صفت نسبی “ی” می­گیرند، در ترکیب­ها اسم هستند یا صفت ؟
ج: افزودن”ی” نسبت به اسم دو حالت پیش می­آورد:
خانه+ گ+ ی= خانگی
خانواده + گ + ی= خانوادگی
اسم + پسوند + پسوند:
مرد + انه + گ+ی = مردانگی
صفت + ه + گ + ی= هفتگی
قید + گ + ی= همیشگی
پیشوند+ اسم + میانجی+ پسوند:
بی+ برنامه + گ + ی= بی برنامگی
نتیجه:
ساختمان حاصل مصدر:
۱- صفت مفعولی + میانجی + ی = گرفتگی (مشتق)
۲- صفت فاعلی+ میانجی + ی = گویندگی (مشتق)
۳- اسم + میانجی + ی = خانگی، بچگی (مشتق)
۴- قید + میانجی + ی= همیشگی (مشتق)
۵- پیشوند + اسم + میانجی + ی = بی­برنامگی، بی­مزگی (مشتق)
۶- پیشوند + بن ماضی + پسوند+ میانجی + ی = هم­بستگی (مشتق)
۷- اسم + بن ماضی + پسوند+ میانجی + ی = تورفتگی، برق­گرفتگی، ضرب­دیدگی ( مشتق- مرکب)
۸- اسم + پسوند + میانجی + ی = مردانگی (مشتق)
۹- صفت + پسوند + میانجی + ی = آزادگی، بردگی، جاودانگی، پارگی ( مشتق)
۱۰- صفت + بن ماضی+پسوند + میانجی + ی = حلال­زادگی (مشتق – مرکب)

۳٫ چگونه می­توان بدون قرار دادن واژ‍ه در جمله جای تکیه را مشخص نمود؟
همان­گونه که در کتاب “زبان فارسی ۳″ صفحه­ی ۳۶ آمده است:
در زبان فارسی جای هجاهای تکیه­دار مشخص است… تکیه­ی واژه­هایی که اسم یا صفت هستند، بر هجای پایانی واقع می­شود.”البته وقتی وا‍‍‍‍ژه­ها را به طور معمولی و پشت سر هم به کار می­بریم، اصلا متوجه نمی­شویم که برخی از هجاها را با فشار بیشتر تلفظ می­کنیم. تنها درحالت­های آگاهانه – یعنی وقتی قصد شناخت تکیه را داریم- و یا در آزمایشگاه صداشناسی می­توان جای تکیه و فشار مورد نظر بر یک هجای واژه را معلوم کرد.پس بهتر است که قواعد تکیه را به خاطربسپاریم و بگویم که هجای پایانی اسم­ها و صفت­ها تکیه دارند. یا مثلاًَ تکیه­ی سوم شخص ماضی ساده روی هجای پایانی آن است.جای تکیه فعل­ها و انواع آن، در کتاب راهنمای معلم زبان فارسی۳ ص ۶۹ (چاپ۱۳۸۱) آمده است.
۴٫ در باره­ی تتابع مضاف­الیه و مضاف­الیه مضاف­الیه توضیح دهید:
ج: تتابع اضافات یعنی اینکه دو یا سه یا . . . مضاف الیه برای هسته در یک گروه اسمی. مانند:خانه­ی همسایه­ی من
مضاف­الیه مضاف­الیه، وابسته­ی وابسته است و به هسته­ی گروه اسمی مربوط نیست. مانند:باغ روستای احمدآباد
در تتابع اضافات همه­ی مضاف­الیه­ها وابسته­ی هسته به شمار می­آیند و به آن مربوطند.
متمم اسم
۵٫ چه نوع اسمهایی نیاز به متمم دارند؟
همان گونه که برخی از فعل­ها گذرا به متمم هستند و با داشتن حرف اضافه­ی اختصاصی به متمم نیاز دارند، بعضی از اسم­ها نیز از چنین خصوصیتی برخوردارند. فعل مرکب “آشتی کردن ” از جمله فعلهایی است که حرف اضافه­ی اختصاصی دارد:”آشتی کردن با” و بدون متمم، معنای فعل و در نتیجه مفهوم جمله ناقص می­ماند. واژه­ی “جدایی” هم از جمله اسم­هایی است که با داشتن حرف اضافه­ی اختصاصی “از” به متمم نیاز دارد و بدون آن، معنای “جدایی” ناقص خواهد بود:جدایی از دوست دشوار بود.” از دوست” متمم است ولی نه متمم فعل ؛ زیرا فعل اسنادی “بود” نیازی به متمم ندارد، بلکه متمم اسم “جدایی” است که در جمله­ی بالا نقش “نهاد” دارد.
متمم اسم درباره­ی اسم پیش از خود – و به ندرت پس از آن- توضیح می­دهد و معنای آن را تمام می­کند؛ یعنی اسمی که در جمله نفش نهادی، مفعولی، مسندی یا متممی دارد، بدون متمم خود ناقص می­ماند و حرف اضافه هم جزء ذات آن اسم است:«انتقاد از نارسایی­ها لازم است.»نارسایی­ها متمم است ولی نه متمم فعل، بلکه متمم اسم” انتقاد” که در این جمله نقش نهادی دارد.
نمونه­های دیگر:
کاسه پر از آب است. ( آب متمم صفت که در جای اسم نشسته و نقش مسندی دارد)
مبارزه با استعمار تاریخ طولانی دارد. ( متمم مبارزه در نقش نهاد)
او به جنگ با دشمن پرداخت. (دشمن متمم اسم جنگ است که در این جمله نقش متمم دارد —– متمم اسم)
جدایی از او برای من دشوار بود. ( او متمم اسم “جدایی” است که نقش نهادی دارد و “من” متمم “او” است که نقش متممی دارد—– متمم متمم است.)
رییس جمهور مصاحبه با خبرنگاران را پذیرفت.(خبرنگاران متمم اسم “مصاحبه” است که نقش مفعولی دارد—- متمم مفعول)
نکته­ی مهم: متمم اسم با اسم خود مجموعاً یک نقش دارد و در جایگاه یک نقش اصلی می­نشیند. به همین دلیل، با وجود اجباری بودن متمم اسم و لزوم آن در جمله، مستقل به حساب نمی­آید و از اجزای اصلی جمله شمرده نمی­شود.
جمله­ی : کاسه پر از آب است.
سه جزئی مسندی است و متمم “آب” با حرف اضافه جزئی از گروه اسمی “پر” به شمار می­رود که نقش مسندی دارد. هم­چنین:«انتقاد از نارسایی­ها لازم است.»”انتقاد از نارسایی­ها” نهاد جمله است و متمم “نارسایی­ها” جایگاه مستقل ندارد.
تعداد اجزای جمله را فقط فعل تعیین می­کند.گاه متمم اسم را می­توان به وابسته­ی یسین (صفت یا مضاف الیه) تبدیل نمود:رئیس جمهور در یک مصاحبه­ی مطبوعاتی اعلام کرد….
مصاحبه­ی مطبوعاتی= مصاحبه با مطبوعات.
انتقاد از نارسایی­ها لازم است.
انتقاد نارسایی­ها لازم است.
مضاف­الیه
تعدادی از اسم­های متمم­خواه:
نزاع با گفتگو با صلح با مناظره با جنگ با مناقشه با نبرد با سازش با رو بوسی با مقابله با وداع با دعوا با مدارا با مسابقه با معامله با

فعل مرکب

۷ – راه تشخیص فعل مرکب از ساده چیست؟
ج- برای تشخیص فعل مرکب از ساده چند راه وجود دارد که هر یک در جای خود مفید و کارگشا است. قبل از ذکر این شیوه­ها نکته­ای به تأکید تمام یادآوری می­کنیم و آن توجه به فعل در زنجیره­ی جمله است. فعل را به طور مجرد و خارج از جمله بررسی نکنیم، چه بسا فعلی در یک جمله ساده باشد و همان فعل در جمله­ی دیگر، در هم نشینی با اجزای متفاوت، مرکب به شمار­آید. اما راه­های تشخیص :
۱٫ در جمله­های چهار­جزئی مفعولی- متممی، اگر پیش از فعل اسم یا صفتی باشد که نه مفعول است و نه متمم،قطعاًباجزء فعلی، یک فعل مرکب به شمار­می­آید. مثال:
۱٫ احمد پول را از من قرض گرفت.
نهاد مفعول متمم فعل مرکب
تهمینه نام سهراب را برای پسرش انتخاب کرد.
نهاد مفعول متمم فعل مرکب
سارق پول­ها را از بانک سرقت نمود.
فعل مرکب
۲- در جمله­های چهار جزئی متمم – مسندی یا مفعولی – مسندی نیز اگر جزء غیرصرفی (پایه) نقش متمم یا مسند نداشته­باشد، حتماً جزئی از فعل مرکب است:
مردم از پوریای­ولی به عنـــــوان پهلوان نام می­بردند.
نهاد متمم گروه حرف اضافه مسند فعل مرکب
من او را عاقل گمان کرده­بودم.
نهاد مفعول مسند فعل مرکب
۳- عبارت­های کنایی دارای فعل- که اجزای آن امروزه تک تک معنای خاصی دارد که با معنای کل عبارت کاملاً متفاوت است- همیشه فعل مرکب هستند.
او دست به عصا راه می­رود (= احتیاط می­کند)
نهاد فعل مرکب
جمله­ی بالا دو جزئی است.
او به من فخر می­فروشد. (=ناز می­کند یا غرور دارد)
نهاد متمم فعل مرکب
۴- مفعول­پذیری : اگر در جمله­ای مفعول همراه با نشانه­ی خود بیاید، فعل دارای جزء اسمی یا صفتی حتماً مرکب است:
احمد این کتاب را مطالعه کرد.
فعل مرکب
دزد پول­ها را سرقت نمود.
فعل مرکب
در جمله­ی «دزد پول­ها را به سرقت برد.»فعل جمله ساده است و “به سرعت” متمم قیدی و قابل حذف است: دزد پول­ها را برد.
۵- هم معنایی با “گرداند”
اگر بتوانیم فعل یک جمله را با ” گرداند” عوض کنیم به طوری که معنای جمله تغیر نکند، فعل حتماً ساده و جزء پیش از آن “مسند” است، مثال:شاعر، مجلس را گرم نمود. (گرداند) طوفان خانه­ها را خراب کرد.( =گرداند)
مسند مسند
دشمن نقشه­های ما را نقش برآب ساخت. (= گرداند) نهاد مفعول مسند فعل
۶- منفی ساختن فعل و افزودن “هیچ” “ی” پیش و پس از جزء غیر صرفی(پایه):
اگر باز هم در ساده یا مرکب بودن فعل تردید داشتیم، باید آن را منفی کنیم و پیش و پس از پایه ” هیچ” و وابسته­ی پسین”ی” بیفزاییم، اگر جمله معنا داشت، فعل حتماً ساده است و در غیر این صورت، مرکب خواهد بود. مثلاً:احمد برای پیروزی خود تلاش کـــــرد.
مفعول فعل ساده
ممکن است بگوییم : فعل “کوشش کرد” مرکب است زیرا مترادف با فعل “کوشید” است که خود ساده به حساب می­آید. اما این نظر، درست نیست. هر فعلی که یک مترادف ساده داشته باشد، ساده نیست. جمله­ی بالا را منفی می­کنیم:احمد برای پیروزی خود هیچ تلاشی نکرد. (= انجام نداد)
درباره­ی جمله­ی : من درس را یاد گرفتم” نمی­توانیم بگوییم: من درس را هیچ یادی نگرفتم.
می­بینیم که ملاک گسترش­پذیری (وابسته­پذیری ) در این جا دیده می­شود و بعد از “کوشش” وابسته­ی “ی” آمده است و جمله هم معنای کاملاً درست و رایجی دارد. چرا باید از ملاک وابسته­پذیری فقط در ساخت­های مثبت استفاده کنیم؟اگر فعلی در شکل مثبت خود مرکب باشد،باید در شکل منفی و دیگر ساخت­ها هم مرکب بماند. فراموش نکنیم فعل مرکب، آن است که مصدر مرکب داشته­باشد و بن مضارع آن نیز به صورت مرکب رایج باشد.
نکته­ی مهم دیگر آن است که برخی به جزء‌غیر­صرفی (پایه) وابسته­ای می­افزایند و می­گویند : معنا دارد. اما معنا­داری به تنهایی کافی نیست، فعل باید کاربرد عام داشته باشد و رایج هم باشد.
۷- جانشین­پذیری
اگر در ساده یا مرکب بودن فعلی در جمله تردید داریم، می­توانیم قسمت فعلی را با فعل هم­معنای آن عوض کنیم تا تردید ما برطرف شود. مثال:الف: احمد حرف جالبی زد.
ب: احمد حرف جالبی گفت.
پ : احمد حرف جالبی بر زبان آورد.
می بینیم فعل­های “گفت” و “بر زبان آورد” معادل و هم­معنای فعل “زد” است. پس فعل “زد” در جمله­ی الف ساده است. توجه به نظام معنایی و کاربرد ها و معانی متفاوت یک فعل در جمله در تشخیص ساده و مرکب بودن آن، ضروری و روشنگر است.مثال دیگر:
الف: او با من مصاحبه کرد.
ب: او با من مصاحبه انجام داد.
فعل “کرد” در جمله­ی الف به معنای “انجام داد” است و ساده به شمار می­رود.
همان­گونه که اگر فعلی به معنای “گرداند” یا “گشت ” (= شد) باشد، فعل ربطی و اسنادی (مسند خواه) محسوب می­شود، فعل “کرد” کرد نیز اگر به معنای “انجام داد” باشد، همیشه ساده و گذرا به مفعول است و جزء پیش از آن (اسم یا صفت) مفعول جمله به شمار می­آید.
مثال دیگر:
الف: احمد سوگند خورد.
ب: احمد سوگند یاد کرد.
پ: احمد سوگند به جای آورد.
فعل “خورد” در معنای “به جای آورد” و “یاد کرد” آمده و ساده است و “سوگند ” مفعول آن شمرده می­شود.
اغلب، نقش مفعول با فعل خود، با فعل مرکب اشتباه می­شود. یعنی مفعول جمله را جزء اسمی یا صفتی (پایه) فعل می­پندارندو خطا در همین جاست. اگر نتوانستیم با قاعده­ی جانشینی و معادل معنایی، جزء پیشین فعل را مفعول به حساب آوریم، فعل ما مرکب خواهد بود.گاهی نیز -به ندرت – جزء پیشین، متمم اسم است؛ مانند:کودک زمین خورد = کودک به زمین خورد = کودک به زمین افتاد.
فعل “خورد” ساده است و “زمین” نقش متممی دارد که نقش­نمای آن به قرینه­ی معنوی حذف شده است.منظور از ساخت­گرایی و پرهیز از معنی­گرایی نیز دقیقاً به این معناست که :
۱- فعل­ها را باید در ساختمان جمله بررسی کرد نه خارج از آنها.
۲- به کاربرد­های گوناگون فعل در جمله توجه نمود.
۳- نشانه­های لفظی (نقش نماها ) اهمیت دارند و استثنا­پذیر نیستند.
برای مثال : نشانه­ی “را” همیشه و همه جا – در زبان فارسی معیار امروز- نقش­نمای مفعول است و معنای آن مورد نظر نیست. در جمله­ی “پرستار کودک را غذا داد” “کودک” مفعول اول جمله و “غذا” مفعول دوم آن است و جمله دو مفعولی شمرده می­شود. نباید بگوییم “را” یعنی “به” و جمله در اصل چنین بوده است:” پرستار به کودک غذا داد.
آن چه اهمیت دارد شکل فعلی جمله و قاطعیت نقش­نمای مفعول است. هم چنین جمله­ی “دلم گرفت” با جمله­ی “احمد حقش را گرفت” یا “پلیس دزد را گرفت” تفاوت دارد، در جمله ی اول “گرفت” یعنی “غمگین شد”، در جمله­ی دوم “گرفت” یعنی “به دست آورد” . در جمله­ی سوم ” گرفت” یعنی “دستگیر کرد”.فعل­ها تفاوت­های معنایی دارند و یک فعل به حساب نمی­آیند.”گرفت” جمله­ی اول ناگذر و در جمله­ی بعدی گذرا به مفعول است..در دستور مبتنی بر ساخت­گرایی، تعیین نقش و معنای یک واژه به هم نشینی آن با دیگر واژه ها بستگی دارد که به آن ارتباط افقی یا ساختاری می­گویند.مثال:
الف: سرم به سنگ خورد.
ب: لباسش به من خورد.
پ: کودک شیر خورد.
در جمله­ی الف “سرم به سنگ خورد” یک جمله­ی کنایی و مجموعاً یک فعل مرکب است و نهاد آن “من” بوده که حذف شده است.درجمله­ی “ب” لباس نهاد جمله، “من” متمم و “خورد” فعل آن و ساده است؛ یعنی اندازه شد.در جمله ی “ب” “خورد” یعنی نوشید و این معنا از هم­نشینی آن با کودک و شیر پیدا می­شود.در جمله­ی الف، هم­نشینی فعل “خورد” با سر و سنگ، فعل مرکب کنایی ساخته است.در جمله­ی ب، هم­نشینی “خورد” با لباس، فعل ساده­ی گذرا به متمم پدید آورده است. در جمله ی پ هم نشینی “خورد” با شیر و کودک، فعل را ساده و گذرا به مفعول نموده است.
از دو ملاک “وابسته­پذیری و نقش­پذیری سخن نمی­گوییم زیرا شرح آن در کتاب درسی آمده است.
به طور خلاصه :برای تشخیص فعل ساده از مرکب باید سه نکته را مهم دانست:
۱- توجه به معیار صرفی یعنی استفاده از قاعده­ی جانشین­پذیری.
۲- یعنی هم به جای فعل مورد نظر فعل­های مناسب دیگر قرار دهیم و هم به جای جزء غیرصرفی یا پایه (اسم/ صفت) نمونه­های دیگر بیاوریم.
۳- مثال : او مرا خسته کرد
بیچاره
خفه
ناتوان
مقروض ….
عوض کردن محتوای مسند و آوردن نمونه­های دیگر جمله را بی­معنا نمی­سازد. پس فعل ما ساده است. اگر مرکب بود، نمی­توانستیم جزء پیشین آن را تغییر دهیم. در فعل مرکب دو جزء اسمی و فعلی تجزیه­پذیر و قابل جداسازی و جانشین­سازی نیستند، مثال:حادثه­ی تلخی روی داد.به جای “روی ” هیچ واژه­ی دیگری نمی­توان آورد که معنا­داری جمله را حفظ کند؛ جز در یک مورد که آن هم “رخ” است و این واژه با “روی” در این جمله کاربرد یکسان دارد. پس فعل ما مرکب است.
۲- توجه به معیار نحوی، یعنی استفاده از قاعده­ی هم نشینی و نظام­معنایی در تشخیص ساده یا مرکب بودن فعل (نقش­پذیری و وابسته پذیری جزء پیشین فعل)
۳- توجه به معیار اوایی، یعنی استفاده از عوامل زبر­زنجیری و درنگ در تشخیص ساده یا مرکب بودن فعل. اگر فعل جمله مرکب باشد، چون یک واژه به شمار می­رودپس یک تکیه دارد. اگر بتوانیم پس از جزء پیشین فعل مکث یا درنگ کنیم، حتماً غعل ما ساده خواهد بود.برای این که بدانیم مکث یا درنگ چگونه در تشخیص ساده یا مرکب بودن فعل دخالت دارد از یک شیوه­ی ساده و علمی استفاده می­کنیم:استفاده از نقش تبعی “تکرار:
او مرا بیچاره کرد بیچاره
من همه چیز را خراب کردم خراب
اگر فعل ما مرکب بود، هرگز نمی­توانستیم قسمتی از آن را بعد از فعل تکرار کنیم. در نقش تبعی، مسندی که بعد از فعل می­آید به جمله پایان می­دهد و بعد از آن باید کاملا درنگ نمود و ساکت شد. اما نمی­توانیم بگوییم:
حادثه­ی بدی روی داد روی
او مرا درک نمی­کند درک
اکنون بر فراز ایوان­ها قرار داریم قرار

+ نویسنده در پنجشنبه دهم فروردین 1391 |
زبان فارسی ۳ – رشته ادبیات و علوم انسانی

« گروه فعلی »

یادآوری: مهم ترین عضو گزاره، « گروه فعلی » است که دست کم از یک بن و شناسه، درست شده است.
یادآوری:
هر فعل دارای پنج ویژگی است، یعنی از پنج نظر به ما اطّلاعات می دهد:
۱) شخص
۲) زمان
۳) گذر
۴) وجه
۵) معلوم و مجهول

یادآوری:
هر فعل سه زمان اصلی دارد:
۱) ماضی
۲) مضارع
۳) آینده

زمان های ماضی، عبارت اند از:
۱) ماضی ساده
۲) ماضی استمراری
۳) ماضی بعید
۴) ماضی التزامی
۵) ماضی نقلی
۶) ماضی مستمر

زمان های مضارع، عبارت اند از:
۱) مضارع اخباری
۲) مضارع التزامی
۳) مضارع مستمر

« روش گذرا کردن برخی از افعال ناگذر »
با افزودن تکواژ گذرا ساز « انـ » ، به بن مضارع برخی از فعل های ناگذر، می توان آن ها را گذرا به مفعول کرد؛ مثال:

گنجشک می پرد–> گنجشک، جوجه اش را می پراند.
گنجشک پرید –> گنجشک، جوجه اش را پراند ( پرانید )

« گذرای سببی »

به برخی از فعل ها با آن که گذرا به مفعول هستند می توان تکواژ « انـ » را اضافه کرد، در این صورت، علاوه بر مفعول، به « متمّم » هم احتیاج پیدا می کنند ( گذرا به مفعول و متمّم می شوند )
؛ مثال:
او دارو را خورد–>او دارو را به کودکش خوراند. ( فعلی که گذرا باشد و تکواژ « انـ » را هم بپذیرد، اصطلاحا گذرای سببی نامیده می شود. )
به برخی از فعل ها که گذرا به متمّم اند نیز می توان تکواژ « انـ » را اضافه کرد، در این صورت، علاوه بر متمّم، به « مفعول » هم نیاز خواهند داشت. ( گذرا به مفعول و متمّم می شوند ) ؛
مثال: او از تاریکی می ترسد –> او را از تاریکی می ترساند.
این کاغذ به دست می چسبد –> این کاغذ را به دست می چسباند.
از گرداب گناه رهید –>او را از گرداب گناه رهاند.
از اسارت رست –> او را از اسارت رهاند.
گاهی هنگام اضافه شدن تکواژ « انـ » ، تغییر مختصری در بن فعل ایجاد می شود؛ مثال: می نشیند –>می نشاند. ( بن مضارع « نشین » به « نش » خلاصه شده است. )
نکته ی بسیار مهم: برخی فعل ها با « انـ » گذرا نمی شوند و از مصدر دیگری به عنوان گذرای آن ها استفاده می شود؛ مثال:
افتادن –> انداختن
صندلی افتاد –> او صندلی را انداخت
رفتن –> بردن
علی رفت –> او علی را برد آمدن –> آوردن مهدی آمد –> او مهدی را آورد
ماندن –> گذاشتن
کیف، آن جا ماند –> او کیف را آن جا گذاشت

« ساختمان فعل »

یادآوری: فعل از نظر اجزای تشکیل دهنده ی آن، سه نوع است:
۱) فعل ساده
۲) فعل پیشوندی
۳) فعل مرکّب

فعل ساده، آن است که بن مضارع آن، تنها یک تکواژ است.
چند نمونه فعل ساده: شنیده ام ( بن مضارع –> شنو ) / رفته بودند ( بن مضارع–> رو ) / می خواندیم ( بن مضارع –> خوان )

فعل پیشوندی، آن است که پیش از فعل ساده، یکی از تکواژهای« بر، در، باز، فرا، فرو، وا، … » آمده باشد.
چند نمونه فعل پیشوندی: برآمد، درآمد، بازگرداند، فروگرفت، فراگرفت، وارفت.

گاهی پیشوند، معنای تازه ای به فعل ساده نمی افزاید؛ مثال: شمرد، برشمرد / افراشت، برافراشت.

گاهی پیشوند، معنای فعل ساده را عوض می کند؛ مثال: افتاد، برافتاد / انداخت، برانداخت / رفت، دررفت / ، / گشت، بازگشت / گذشت، درگذشت .

فعل مرکّب، از افزودن یک یا چند تکواژ آزاد، به فعل ساده یا پیشوندی ساخته می شود، به بیان دیگر، در ساختمان آن، دست کم دو تکواژ آزاد وجود دارد. چند نمونه فعل مرکّب: روی داد، دراز کشید، لمس کرد.

« تشخیص فعل ساده و مرکّب »

برای تشخیص فعل ساده و مرکّب از یک دیگر، باید به دو ویژگی « گسترش پذیری » و « نقش پذیری » توجه داشت.
توضیح ویژگی « گسترش پذیری » : اگر جزء همراه فعل، جزء دیگری بپذیرد، فعل جمله، ساده است.

مثال: در جمله « او هم حرف زد » ، می توان به کلمه ی « حرف » ، جزء دیگری افزود و مثلا گفت: « او هم حرف خوبی زد » پس فعل جمله « حرف زد » نیست؛ فعل ساده ی « زد » است.

توضیح ویژگی « نقش پذیری »: اگر جزء همراه فعل، نقش دستوری مستقل داشته باشد، فعل جمله، ساده است. برای مثال، در همان جمله ی « او هم حرف زد » ، کلمه ی « حرف » نقش مفعول را در جمله دارد.

اگر جزء همراه فعل، این ویژگی ها را نداشته باشد، فعل جمله، مرکّب است؛ برای مثال، نمی توان در جمله ی « حادثه ی مهمّی روی داد » ، به کلمه « روی » جزئی را اضافه کرد؛ هم چنین این کلمه نقش دستوری مستقلّی در جمله ندارد.

* تشخیص نوع فعل باید در جمله صورت بگیرد.

پاسخ خودآزمایی درس ( ۳ )
۱- برای نهادهای زیر، فعل مناسب بیاورید . علّت مفرد و جمع بودن فعل ها را توضیح دهید.
« استادان، استاد، آجرها، گل ها، هیچ کس، هیچ یک از، گروه »

پاسخ: استادان، از دانشجویان برگزیده، تقدیر کردند. ( برای نهاد جاندار جمع، فعل فقط به صورت جمع می آید. )

استاد تشریف آوردند. ( به منظور احترام، برای نهاد جاندار مفرد، فعل به صورت جمع می آید. )

آجرها با کامیون حمل می شود / می شوند. ( برای نهاد بی جان و جمع، فعل به صورت مفرد و نیز جمع می آید. )

گل ها مصنوعی است / هستند. ( برای نهاد بی جان و جمع، فعل به صورت مفرد و نیز جمع می آید.

گل ها در مقابل نیش زنبور اخم نمی کنند. ( برای نهاد بی جان و جمع، وقتی حالات انسانی به آن نسبت داده می شود، فعل فقط به صورت جمع می آید. )

هیچ کس حرفی نزد. ( برای نهاد اسم مبهم هیچ کس، فعل به صورت مفرد می آید. )

هیچ یک از دانش آموزان برای امتحان آمادگی نداشتند. ( برای نهاد اسم مبهم هیچ یک، وقتی پس از آن، « از » و « متمّم » جاندار بیاید فعل به صورت جمع می آید. )

گروه با این پیشنهاد موافقت کرد. ( برای نهاد اسم جمع گروه، فعل به صورت مفرد می آید. )

۲- دو جمله مثال بیاورید که در آن ها، نهاد و متمّم حذف شده باشد.

پاسخ: من(نهاد) نامه ها را به او(متمم) دادم –> نامه ها را دادم.
اگر تو(نهاد) این موضوع را به او(متمم) بگویی، حتما ناراحت می شود –> اگر موضوع حرف را بگویی،حتما ناراحت می شود.

۳- فعل های مجهول زیر را به معلوم تبدیل کنید و برای هریک از آن ها نهاد مناسب بنویسید.
« گرفته شده است- گفته می شد- جوشانده شده بود- برده خواهد شد »

پاسخ: گرفته شده است –> گرفته است –> او جایزه ی خوبی گرفته است.
گفته می شد –> می گفت –> دبیر، خاطرات خود را برای ما می گفت.
جوشانده شده بود –> جوشانده بود –> او شیر را جوشانده بود.
برده خواهد شد –> خواهد برد –> شما این همه وسیله را به تنهایی خواهید برد؟

۴- جملات زیر را ویرایش کنید.

پاسخ: ۱) او در منزل استجاره ای (–> استیجاری ) زندگی می کند و در ابتدای هر ماه با صاحب خانه اش تصفیه حساب (–> تسویه حساب ) می کند.
۲) مسّ (–> مسح ) سر و پا، از اعمال وضوست.
۳) همه بچّه ها به او احسن (–> احسنت ) گفتند.

+ نویسنده در سه شنبه بیست و سوم اسفند 1390 |
برنامه امتحانات هماهنگ خردادماه ۹۱اعلام شد .جهت مشاهده به قسمت پیوند ها / اداره کل سنجش وارزشیابی تحصیلی مراجعه کنید .
+ نویسنده در یکشنبه هفتم اسفند 1390 |

 به نام خدا

مطالب فرا دانشی کتاب ادبیات فارسی( متون نظم ونثر 2 )سال چهارم رشته علوم انسانی ومعارف اسلامی

1- ویژگی های غزل طرز تازه (سبک هندی)

شعر این دوره در قالب های متفاوتی سروده می شد وکما فی السابق شعرا در تمام قالب های شعری هنرنما یی می کردند . اما با رواج شعرسبک هندی ،غزل بیش از پیش به میدان ادبیات وارد شد وتقریباً مجلس آرای بلا معارض گردید «سبک هندی درنظم فقط محدود به غزل است .اما نه غزل به معنای متعارف، بلکه تک بیت ها و مفرداتی که بارشته ای از قافیه و ردیف به هم پیوسته شده و به شکل غزل در آمده اند از این رو در حقیقت شکل شعری در این سبک تک بیت است..اساس این سبک که حدود یک قرن و نیـم دوام آورده ، این است که در یک مصراع مطلبـی معقـول گویند و در مصراع بعد برای اثبات وتبین وتوجیه آن امر معقول، مثالی محسوس به مناسبت بیاورند.البته این کار ،گاه در ابیات قُدما نیز دیده می شود .چنان که در مثنوی می خوانیم:

کوزه ی چشم حریصان پرنشد تا صدف قانع نشد، پُر دُر نشد

به عبارت دیگر،شاعر در یکی از مصراع ها شعاری می دهد که معمولاً جنبه ی هنری ندارد.مثلاً کم روزی شدن و دخالت ستارگان را در آن مطرح می کند اما در مصراع بعد باید آن شعار را با مثالی محسوس(تمثیل) ، هنری وتصویری کند. صائب: هرشب کواکب گم کند از روزی ما پاره ای هر روز گردد تنگ تر سوراخ این غربال ها

ویا غفلت زدگی و سرگردانی در روز مرگی را این گونه بیان می کند که:

حیران اطوار خودم ، درمانده ی کار خودم هر لحظه دارد نیّتی چون قرعه ی رمال ها

پس همه ی هنر شاعر درساخت آن مصراع محسوس و تمثیلی است که باید با مصراع اول ارتباط هنری داشته باشد. اما یک حسن غزل هندی این است که کلاً از ابتذال به دور می ماند، چون بیت باید دارای مضمون تازه باشد و شاعر حق ندارد که مضمونی کهنه را تکرار کند .مگر این که طرز بیان و ارائه ، لااقل جدید باشد. از این رو غزل سبک هندی معمولاً «تازه» است یعنی می توان یک موتیو یا موتیف (motive = بن مایه وکلماتی که محور تداعی وتصویرند) کهنه را با دیدهای مختلف به طرز های تازه ای مطرح کرد .از این رو «بیابان گردیِ مجنون»را که مطلبی قدیمی وکهنه است ، غالب شعرا ی سبک هندی مکرراً به طرز تازه ای بیان و ادا کرده اند.

صائب: داغ هرلاله که برسینه ی هامون باشد مهری از محضر رسوایی مجنون باشد

دکتر شمیسا می گوید: «یک نکته ی دیگر ِاهمیّت این سبک این است که توانسته است ،حدود مضامین قراردادی و محدود شعری را بشکند شاعر از همه ی اشیاء وامور وپدیده ها ی پیرامون خود از بین قالی، شیشه، میوه، بخیه، گردباد، سیل، عنکبوت وغیره جهت یافتن مضمون و معنا استفاده کرده است .بدین ترتیب مضمون محدود نیست وهر چیزی ممکن است مضمون شود. از طرف دیگر همین امر باعث شد که شاعران غیراستاد و عوام نتوانند حدود متعالی غزل را حفظ کنند.»

1/1- از ویژگی های بارز بیت در سبک هندی این است که:

- بین اجزای مهم دو مصراع تشابه زیادی دیده می شود.(با لف ونشر،تشبیه ویا تناظر ):

صائب: سختی رسد از چرخ به نازک سخنان بیش باسنگ سرو کاربود شیشه گری را

- استفاده از تصویر ذهنیِ اصطلاحات و ترکیبات . مشروط بر این که معنی بکری آفریده شود:

کلیم کاشانی: بی دیده راه گر نتوان رفت، پس چرا چشم از جهان چوبستی ازو می توان گذشت

2 - مختصات کلی طرز تازه (سبک هندی) درشعرصائب

2/1. مختصات زبانی:

2/1/1. ساده ، روان ولی استوار و خالی از تکلف بیان و نزدیک شدن زبان شعر به کلام عامیانـه و وارد شدن زبـان

کوچه و بازار به شعر:

باعقل گشتم همسفر یک کوچه راه از بی کسی شد« ریشه ریشه دامنم از خار» استدلال ها

در نتیجه: گسترش دایره ی واژگان و در برخی موارد، وارد شدن ترکیبات غریب و نامأنوس:

ای «دفتر حسن تو را فهرست خط و خال ها » تفصیل ها پنهان شده در پرده ی اجمال ها

2/1/2. بسیاری از لغات ادبی قدیم از صحنه ی شعر خارج شد. به شکلی که سبک هندی دربردارنده ی زبان جدید فارسی است:

آتش فروز قهر تو ، آیینه دار لطف تو هم «مغرب ادباره ، هم مشرق اقبال ها»

2 /1/3.زبان سبک هندی واقع گراست.

2/2. مختصات فکری:

شعر این سبک صورت گرا نیست بلکه معنا گراست. یعنی شعرا به مضمون و معنا بیش از لفظ اهمیّت می دهند مثلاً در شعر صائب مضمونی نیست که نیامده باشد ؛ بخصوص که از نظر ابیات بسیار است.صائب از گل قالی ، تند باد، گرداب، آسیاب ،تبخال، بیابان، قرعه ی رمال، سوراخِ غربال ، پری و.... مضمون ساخته است، نکته سنج است و مضمون آفرین؛ ولی طول وعرض معنا بیش از یک بیت نیست. دراین دوره همچنین کلمات و لغات و اصطلاحات مخصوص ملل، ادیان ، مذاهب و فِرَق،در شعر دیده می شود.

2/3.مختصات ادبی: ( کاربرد های هنری در شعر)

چون شعر سبک هندی ،شعر اعجاب انگیز وایجاد رابطه های غریب است، کاربرد عمدی بیان وبدیع درسطح بالا در آن وجود ندارد، چون این گونه اشعار برای جلب توجه خواننده، نیازی به پیرایه های ادبی فراوان ندارند. اما باید گفت سبک هندی ،سبک استعاره به ویژه استعاره ی تمثیلیّه است.که در شعر صائب وسیدا وجود دارد و دیگر این که :

2/3/1- مضمون سازی و جست و جوی معانی بیگانه از طریق تشخیص، حس آمیزی ، پارادوکس و.........

2/3/2- تازه گویی و نازک اندیشی و نکته سنجی و دقت در جزئیّات : هرلحظه دارد نیّتی چون قرعه ی رمال ها

2/3/3- پیچیدگی و ابهام در کلام (رواج لُغُز و معما و مادّه تاریخ): سهل است اگر بال و پری نقصان این پروانه شد

2/3/4- آوردن کنایات و استعارات دور از ذهن: شد ریشه ریشه دامنم از خار استدلال ها

2/3/5- استفاده از بحور طولانی عروضی و تکرار قافیه

2/3/6- پرگویی (چنان که صائب و بیدل و هر یک از شاعران این دوره صاحب چندین دیوان شعر ی هستند)

2/3/7- آوردن حسن تعلیل به وفور: آیینه کی برهم خورد از زشتی تمثال ها

« عنصرکلامی که بیشتر از همه در تغییر سبکِ شاعرانِ این عهد مؤثر افتاد، معنی و مضمون است نه این که بگوییم این روش قبل از این مرسوم نبوده است ،بلکه رعایت نوعی مساوات ،اساس کار بوده است اما هرچه به عمر ادبیات افزوده شد،کفه ی معنی برلفظ چربید. زیرا توسعه ی دانش ها و ذوقیّات وسنت های شعری موجب شد که معنی های گوناگون وپردامنه به ذهن شاعران متأخر هجوم آورد ودایره ی لفظ را بر آنان تنگ کند وبیان آنها سخت گردد.» (صفا،1373،ج5 :530 نقل به مضمون)

برخی نیز عامل دیگری را درسخت شدن زبان وگسست تقریبی با قدما مؤثر می دانند:

یکی از علل محو مختصات سبکی زبان قدیم در آثار این دوره ، حملات پی در پی بیگانگان از قبیل مغولان،تیموریان و ازبکان به ایران مخصوصاً نواحی مشرق بود که باعث نابودی کتابخانه ها واز بین رفتن آثار کهن شده بود وفضلا دیگر با کتب قدیم ودر نتیجه با زبان قدیم مأنوس نبودند.

«بیشتر شاعران این سبک زادبومشان ایران بود و این شیوه نگارش و شعر سرایی نه همین در هند که در ایران و فرارودان و به ویژه در میان مردم تاجیک راه خود را پیدا کرد.عنصرهای مصنوعی و ساختگی مرده ریگ محفل هرات بودند. سبک هندی این ویژگی ها را گسترش داد و آنها را پر آب و تاب تر ساخت....بسیاری از شاعران مثنوی هایی از خود به یادگارگذاشتند .این گونه ی ادبی درآن روزگار در شکوفایی تمام بود و در مضمون ها سرشتی خیالپردازانه داشت و نشان دهنده ی مطلب هایی بود که برای دوران شعر کلاسیک ناشناس بود و پیوسته نکته ای نمادی داشت.» (یان ریپکا،1382، ج1 : 529 و 540)

3- نوآوری ،تفاوت سبک صائب با دیگر شعرا

در این عصر که دوره ی رواج سبک هندی یا اصفهانی است ، به دلیل روابط ادبی گستر ده حتی بین ممالک و محدودیّت ویکسانی منابع مطالعاتی شعرا ،تشابه لفظ، مضمون ومحتوا ی اشعار معاصران وتتبع وپیروی ونظیره نویسی رواج زیادی دارد.شعرای این دوره بیشتر وقت خود را به مطالعه ی شعر معاصران یا پیشینیان وتتبع از آنان می گذرانند تا جایی که برخی موارد منجر به توارد واشتراک مضمون وبالاخره به کشمکش بین همعصران می شود.

غنی می گوید: ازبس که شعرگفتن، شد مبتذل در این عصر لب بستن است اکنون، مضمون تازه بستن

و یا سلیم: دیوان کیست از سخنـانم تهی سـلیم تنها نه برمن این ستم از دست صائب است

در تذکره ی همیشه بهار آمده است که: «روزی شاه عباس صفوی از میرزا قاسم خلوت نشین پرسید که ،نظر شما درباره جامعیّت شاعری میرزا صائب چیست ؟ قاسم گفت:صائب فقط صاحب دوبیت است وبس وآن دوبیت این است:

تـیغ از گلـوی سوختـگان تند نگذرد آب از زمیـن تفتـه ، بـه لنـگر کنـد گــذر

بوی گل و باد سحری چشم به راهند گر می روی از خود بهِ از این ،قافله ای نیست

این ماجرا به گوش صائب رسید ،وی با میرزا قاسم شکوه کرد که چرا چنین گفته ای ؟من این همه شعر دارم . میزاقاسم گفت:چون با من آشنا بودید گفتم صاحب دو بیت وگر نه شما فقط صاحب بیت اول هستید ومضامین شما همه از دیگران است. اغلب اشعار معاصران وی تکرار همان مضامین گذشتگان است در لباس الفاظ فاخر، معنی یابی و مضمون آفرینی کار ساده ای نیست ، معیار شاعری آفرینش معنای تازه است، معنایی که سابقه نداشته باشد.

ولی صائب باتفاخر به شعر خویش می گوید:

میـان اهـل سخـن امـتیاز مـن صائـب همین بس است که با« طرز» آشنا شده ام

یـاران تـلاش تـازگـی لفـظ مـی کنند صائب ، تلاش «معنـیِ بیگانـه» می کنـد

تـلخ کـردی زنـدگی بـر آشنایان سخن اینقدر صائب تلاش «معنی بیگانه»چیست؟

شعر صائب با غزل سرایان مقدم براو وهنجارهای آنان درشعر متفاوت است وبه همین دلیل شاعری است صاحب سبک وبیرون از خطِ تقلید .در شعر او صور خیال و شیوه ی تعبیر وواژگان ،رنگی دیگر دارد .فکر ژرف نگر،تخیّل تیز پرواز احساسات و عواطف لطیف وذوق طرفه پسند و شگفتی آفرین وی دست به دست هم داده،شعری پدید آورده اند،عمیق وپر مغز ونکته آموز ،سرشار از تصویری رنگین ومتنوع که چون پرده های گوناگون نقاشی ،هر لحظه منظره ای وچهره ای وچیزی را با حالتی و کیفیّتی تازه وبی سابقه ،پیش چشم ما عرضه می دارد وبراثر مشاهده ی آنها اندیشه وخیال مارا به عوالمی می برد که برایمان تازگی دارد. اندیشه ی خواننده باید براثراستعاره های پیچیده ،به شبکه ی صور ذهنی او پی برد تا خود به دریافت حاصل ژرف اندیشی ها ی شاعرنایل آید. بدین ترتیب خواننده ی شعر صائب در سیر این عوالم با او همراه وهمگام می شود وبا اندیشه وتخیّل وی در شناخت وکشف آفاق تازه مشارکت می جویدحق آن است که مقایسه صائب وپیشینیان ضرورت ندارد ،اوشاعری است دیگر با حالت واسلوبی متفاوت. دریافت های ذهن نکته یاب و خلّاق صائب در قالب الفاظ وترکیباتی نو عرضه شده که هرچند ممکن است برخی از آنها فصیح و زدوده و خوش تراش نباشد بی گمان برغنای زبان فارسی افزوده است.

این ویژگی های منحصر به فرد در شعر کمتر شاعری دیده می شود. «[شعرا]در این سبک[هندی]هرچند گاه عادی ترین معانی را به لطیف ترین وساده ترین تعبیر بیان می نمایند ؛اما اصراری که در به دست آوردن معانی غریب و مضامین بی سابقه داشتند، غالباً شعر آنها را یک نوع ابهام می داد ؛علی الخصوص که بعضی از آنها در پاره ای صنایع بدیعی مثل مراعات نظیر و متضاد وتشبیه و استعاره ی نابجا افراط می کردند.

«در حقیقت شعرا ی این دوره ،به استثنای عده ای معدود که گرایش به« وقوع گویی» یا تقلید از قدما داشتند، شعرشان بیشتر بر «خیالبندی» و «مضمون سازی» مبتنی بود ودراین کار هم شعرابه اقتضای ذوق عامه افراط می کردند و گویی نزد این جماعت درشعر ایجاد حس اعجاب بیش از القای شور و عاطفه اهمیّت داشت واین شیوه که نزد صائب وکلیم ،اکثر بر دقّت ِفکر ولطفِ بیان ، مشتمل بود ،نزد امثال بیدل به ابهامِ معانی وازدحامِ خیالات وحتی به تعقیدِ بیان کشید.....از شعرای این دوره کمتر کسی توانست دقت معنی را با جودت لفظ ،جمع کند .این عده ی معدود نیز کسانی امثال صائب و کلیم وعرفی و فیضی بودند که با دواوین واسالیب قدما آشنایی داشتند وبه صِرفِ ذوق وقریحه شعر نمی گفتند و از آثار قدما نیز استفادتی می کردند کسانی مانند محتشم کاشانی و حکیم شفایی درتتبع سبک سعدی و خاقانی وانوری مهارتی نشان دادند واما اسلوب آنها مطبوع عامه واقع نشد و چندان شهرت و قبول نیافت» (زرین کوب،1372: 428-429)

مقایسه ی اجمالی میان شعر شاعران برجسته ی سبک عراقی مثلاً مولوی و عطار باصائب که شاعران شاخص سبک هندی است ،نشان خواهد داد که صائب بسیار بیشتر از آن دوشاعر بزرگ دغدغه ی شاعری داشته وشعراندیش بوده است.

به کلام او در این باره بنگرید: درسخن از عرفی و طالب ندارد کوتـهی عیب صائب این بود کز زمره ی اسلاف نیست

برخی ابیات صائب به سبک عراقی و خراسانی سروده شده است:

هـرجـا که دل شکستـه ای هسـت ریـحـان دل تــو را سفـال اسـت

انــدیشـه ی چشـــم مشـکبویـان آهــوی قـلمــرو خـیـال اسـت

رخســــــاره ی آتــشیــن او را پروانـه ی خانـه زاد، خال اسـت

چینــی که طـراز جبهه ی یارست بندی است که بر زبان اغیار است

شراب کهنه که روشنگـر روان من است مصاحب من وپیر من و جوان من است

درشعر سبک هندی که - اکثر غریب به اتفاق شعر صائب راتشکیل می دهد-سخن ایهام آمیز تمام کلام است . او درپی به وهم وگمان انداختن خواننده است.درشعرصائب اغلب معانیِ دور از ذهن ، مراد و منظور اوست.وی پرشعرتر وقوی طبع تر از شعرای این عصر و این سبک است پس در معنی ومضمون آفرینی استادی کاملی دارد و از خصایص شعر او استحکام جملات وحسن ترکیبات است .

واماتأمل در شعر خیالبندان ،بیانگر آن است که ، هرچه از خواجه حسین ثنایی دور و به صائب تبریزی نزدیک ترمی شویم زبان وبیان آنان شفاف تر وپاکیزه تر می شود. آنچنان که کمال شیوه ی خیال بندی را همراه با ظرافت ها و لطافت های شاعرانه باید در شعر صائب دید .به همین سبب صائب در میان شاعران سبک اصفهانی ،از همه معروفتر شده واشعارش خواننده ی بسیار یافته است .

هرچند بعداز بوجود آمدن طرز او بسیاری از شعرا ظهور کردند اما به همان نسبت لغزش هایی هم در غزل داشتند و این شعرا آنهایی بودند که اکثراً از هند برخاستند و شاعران معروف به سبک هندی هستند.هرچند ایشان خود را پیرو صائب می دانستند اما در راه نکته یابی ومضمون سازی آنقدر اصرار کردند ، که لفظ گنجایی آن را نداشت و از روش صائب دور افتاد. تا آنجا که محتاج تأویل و توجیه گردید. بنابر این، اساسِ بد نامیِ سبک هندی ریخته شد. بخصوص که زبان این هندی گویان به دلیل قطع ارتباط با ایران درزمان تسلط انگلیس از زبان فارسی سالم دور شد وبه صورت لهجه ای اختراعی درآمدکه بهتر است آن را فارسی هندی بنامیم.

4- زبان شعر صائب :

زبان صائب سرشار از ایجاز مقبول وسادگی مشهور است.دارای کلمات ولغات بسیار گسترده دامان ومتنوع که گویی تمام واژگان جهان را در بردارد. کنایات عامیانه ، حاوی خلق ترکیبات معنایی و تصویری مبتنی بر تشخیص و نمادها است.از نظر آوایی دارای اوزان متفاوت است.چراکه به غیر از اختیاراتی که در شاعری خود ایجادکرده ،سبک خراسانی وعراقی را پاس داشته است. اما از لحاظ محتوا شعر او یک سنت ادبی را بسیار حفظ کرده وآن زبان نصیحت است، که صمیمیت وگرمی خاصی را در سخنش ایجاد کرده است.او خود به این نکته اقرار دارد که :

از مدح وهجو و هزل وطمع شسته ام ورق پند ونصیحت است سراسر کلام من

4/1- کلام عامیانه (folklore)در شعر صائب

زبان شعرصائب گاهی تکیه بر واژگان عامیانه دارد . همان گونه که سبک شعر زمان او عامیانه وکوچه بازاری است وملک الشعرا درسبک شناسی به آن تاخته است- که درفصل یک گذشت-واقعیّت این است که شعر سبک اصفهانی یا هندی آیینه ی تمام نمای رفتار وزندگی وباورها و اعتقادات ایرانیان وتاجیکان ،دراین مقطع است،نمونه ای از این تکیه کلام های عامیانه را درشعرصائب بنگرید:

پای به خواب رفته » ی کـوهِ تحـملـم نتـوان بـه تیـغ کـرد ز دامـن جـدا مـــرا

شوخ ومیخواره وشبگرد و غزلخوان شده ای «چشم بد دور» که سرفتنه ی دوران شده ای

اگرچه «حرف بیجا» برزبان هرگز نمی آرم خجل از خویش دایم چون سؤال بی جوابم من

بخش عمده ی جریان سادگی زبان شعر به وجود کلمات عامیانه بر می گردد.کاربرد زبان کوچه وبازار چه در مکتب وقوع وچه در سبک هندی رواج عام داردواز ویژگی های زبان شعر قرون 16تا18م است.از ابتدای پیدایش طرز تازه تا زمان صائب وسیدای نسفی این روند رو به گسترش است .وتبدیل به یک گنجینه ی زبانی شده است .

اگر به تاریخ تألیف فرهنگ ها ی فارسی توجه کنیم در می یابیم که عصر صفوی پر رونق ترین دوره ی فرهنگ نویسی است .علت این امر علاوه برنفوذ زبان فارسی به مناطقی که زبان فارسی ،زبان مادری آنها نبوده و شاعران پارسی گوی آن دیار برای فهم آن نیاز به فرهنگ لغت داشته اند ،غنا وگسترش زبان فارسی وورود کلمات بی شمار تازه در این عهد است که عموماً از زبان عوام وام گرفته شده است.سهم صائب در وارد کردن زبان کوچه به زبان شعر بیش از دیگر شاعران این عهد است.

حقا که درباره ی تکیه صائب برکلام عامّه باید گفت:« کلام عامّه چون چمنزاری مفرّح در جای جای این باغ روییده است وتن خسته ی شارح کلام را بر روی حریر سبز خود به تفرج می خواند» (صانعی،1387 :3)

ترکیب سازی نیز یکی از راه ها و ملزومات مضمون سازی و از مشخصه های زبان است که صائب همت بلندی درتولیـد و به کارگیری آن دارد و دیوان اشعارش مملو از این ترکیبات زیباست.این ترکیبات بسیار متنوع است و با نیروی ترکیب و امتزاج کلماتی به ظاهر بی ربط تولید مشود وبه مضومن آفرینی کمک می کند. صائب با این هنرمندی از کثرت وحدت می سازد.اگر کلمات همنشین ، متضاد باشند ،مضمون می سازند وگرنه اصل همنشینی واژگان را می پذیرند. انواع این ترکیبات عبارتند از: ترکیب وصفی 1، اضافه استعاری و اضافه تشبیهی 2 ،3 ،کلمات مرکب4. به نمونه هایی از درس بنگردید:

1-زرین بال ها :

سهل است اگر بال و پری نقصان این پروانه شد کان شمع سامان می دهد از شعله زرین بال ها

2- دفتر حسن و پرده ی اجمال ها

ای دفتر حسن تو را فهرست خط و خال ها تفصیل ها پنهان شده در پرده ی اجمال ها

3- خارِ استدلال ها

باعقل گشتم همسفر یک کوچه راه از بی کسی شد ریشه ریشه دامنم از خار استد لا ل ها

4- آتش فروز

آتش فروز عقل تو ، آیینه دار لطف تو هم مغرب ادبارها ، هم مشرق اقبال ها

5-بررسی شعرصائب درسطح فکری

5/1- اجتماعی

عکس العمل کارهای صفویان که در آن دوره صورت می گرفت، آن بود که انسان خودش را پرنده ای دور افتاده از گروه وجمعیّتش می یافت واین در اشعار صائب هویداست،اشعار او جای انعکاس دردهای اجتماعی است . اوشاه ودربار را به ترحم به مردم فرا می خواند.صائب این کار رابسیار محکوم می کرد وهمیشه تأکید می کرد که مردم اساس شکوفایی وقدرت دولت هستند.وی می گوید :شاهی که خلق خود را غارت می کند ،مثل آن است که بام بنای خود را گِل می مالد که باران ازآن نگذرد اما دیوار ها را سست می کند. شاه در دید صائب ظاهرساز است. کاخ را آباد می کند وکوخ را خراب.از طرف دیگر شاهی که فقرای خود را می راند ،مثل مستی است که از ران سخود کباب می سازد.صائب در اشعار خود ظالمان را آگاه می کند که از تیری که از کمان می جهد قبل از آن که کسی را بکشد آواز مرگ را در گوش تیر انداز خود می خواند وحکم شاه ظالم این گونه است.

شاهی که بررعیّت خود می کند ستم مستی بود که می کند از ران خود کباب

از تیـرِآهِ مـظلـوم ظالـم امـان نیـابـد پیش از نشانه خیزد از دل فغان ،کمان را

5/2- عرفانی

آخرین دنیایی که صائب پیام نهایی را به خواننده می دهد، عالم عرفان است .اودر اشعارش جان جهان را دوباره شناخته وغایت موجود شدن انسان را دریافته است .البته صوفی نیست .او وشعرش حال و هوای عرفانی دارند.

درشعر او فلسفه[نه به معنای خاص] وعرفان به هم می آمیزد وشاعر که مثل صوفی از استدلال گریزان است مثل یک واعظ با تمثیل به استدلال می پردازد. عرفان او رنگی از نومیدی خیام را دارد ......طبع حساس او از دورویی ودورنگی بیزار است ودر دنیای یکرنگی وصلحی که قلمرو روح اوست ،کفرودین آشتی دارند و کشمکش هایی که هست ظاهری است.

همان طور که گفته شد، از ویژگی های شعر او رگه هایی باریک از تفکرات عرفان خیامی است که رنگی از ناامیدی وشکایت از زمانه را دارد. مثل تریاک تلخ و مثل شراب نشأت انگیز است وبیشتر به افکار صوفیان می ماند که در شعر این دوره خصوصاً شعر شاعران هندیِ سبک هندی بیشتر دیده می شود وباید گفت تحت تأثیر تفکرات اهل خانقاه پدید می آید و نباید باعرفان اسلامی که غلب مضمون شعر اورا تشکیل می دهد و سراسر شوق واشتیاق به کمال ،دردو طلب ومجاهدت است، اشتباه گرفته شود. یکی از این رگه های باریک عدم اعتماد به تداوم حیات است :

فنای من به نسیم بهانه ای بند است به خاک با سر ناخن نوشته اند مرا

هرچند محرز است که صائب صوفی نبوده است اما گرایش های عرفانی داشته است .این گرایشات در شعر او به صورت توجه به امور روحانی ومعنوی ،وکاربرد اصطلاحات عرفانی به شکل عام و خاص نمایان می شود. مثل اعتقاد به وحدت وجود1 ، تجلی ذات الهی در عالم2، از خویش بریدن3،سلوک درونی4، بی نیازی وبسیاری صفات دیگر.به این نمونه ها بنگرید:

1 . چشم حق بین را نگردد کثرت از وحدت حجاب نُه صدف را گوهــر یکدانه می یابیم ما

2. هر چنـد که از محفـــل لیلــی اثـری نیسـت صد بادیه پر شور ز بانگِ جرس اوست

3. شرط همراهی ما بیخبران تـرک خـودی اسـت هرکه از خویش گسسته است به ماپیوسته است

4. خبـر ز سـاحـل ایـن بحـر، آن کسـان دارنــد که سر به جیب فرو برده همچو گردابند

چالش های درس هشتم (در آمدی بر سبک هندی)

الف) نویسنده بدون توجه به دسته بندی های سبک هندی به اصفهانی و هندی ، عیوب این سبک را به سخن تمام شعرا تعمیم داده است حال این که ابتذال و معما گونگی سخن مخصوص دوران انحطاط این دوره و بیشتر در شعر شعرای هندی آن ودر اواخر این عهد مشهود است . بنده در مطالعات دامنه داری که در این سبک داشته ام با تکیه به کلام بسیاری از بزرگان این کلی نگری را مردود می دانم و قائل به تقسیم سبک هندی برحسب سخن در هند و ایران هستم .

شاعری چون صائب در هند شاعر نشد ویا سبکش زائیده ی الطاف شاهان هند ویا همنشینی با دربار و شعرای هندی نیست بلکه در قلّه ی تغیرات سبکی ، قرار دارد و طرزش از اصفهان و قبل از ورود به هند «آشنایی زدایی » را فریاد می کشید .البته وی مبدع این سبک نیست ولی اعتلا دهنده آن و روش مند کننده آن است وسلیس تر از همه ی هم عصرانش شعر گفته است .

نگرشی چون نگرش کتاب از آن جمله است که نه تنها سبک هندی را از چشم همه می اندازد بلکه فراگیر را نسبت به یادگیری اصول آن دچار نگرانی وبلکه نا مأنوسی می کند . نمی گوییم لب به تعریف و گزافه بگشاییم بلکه همان طور که هر سبکی حسن و عیبی دارد ، اگر قصد نقد کردیم عیب ها را بزرگ نکنیم بخصوص که کتاب آموزشی است . بهتر آن است که به تقسیم بندی بزرگان درباره ی این سبک تن دهیم ویک سره آن را هندی الاصل و مردود نخوانیم بلکه به نقد منصفانه بپردازیم چه آن که این سبک بیش از 150 سال از ادب فارسی را تسخیر می کند و بازتاباننده ی دردهای اجتماعی و دید منتقدانه نسبت به اجتماع است و ما حق نداریم اگر خلاف سلیقه ی ماست و طرفدار سبک قدماییم ، یا به آن انتقاد داریم یک سره مردودش بخوانیم.

جالب اینجاست که رگه هایی از طرز تازه(سبک هندی یا اصفهانی) در سبک شاعران پیش از این ، جریان داشته است واین سبک یک شبه به وجود نیامده است . (پس باید گفت سبک هندی به شکل مشخص و با این نام در قرن 11 در اشعار شعرا خود را نشان داد. )

ب): بهتر بود بعد از مقدمه غزل ص 48 آورده شود وبعد از آن مختصات زبانی ، فکری و ادبی با شواهد کلام از همین غزل آورده شود تا دانش آموز به شکل کاربردی متوجه مختصات مربوطه بشود.

ج): در تمام اشعار این سبک لغات و اصطلاحات عامیانه به شکل حکم قطعی که کتاب داده است دیده نمی شود. دور از انصاف است اگر بند دوم از مختصات زبانی را بپذیریم زیرا بسیار اندک و غیر قابل توجهند ابیاتی که این خصوصّیت را دارند به شکلی که می توان این نظر را به عنوان نظری غیر قابل تعمیم رد کرد .برای مثال بدون غرض بنگریم به هشت جلد از دیوان صائب و یا حتی دیوان کلیم . بهتر آن است که با طرح استثنائات مطلب را بیان کنیم نه حکم کلی بدهیم.

د) رها کردن زبان که در بند اول مختصات فکری آمده است نیز در مورد همه ی شاعران این سبک مصداق ندارد باز عزیزان مؤلف این کتاب را به تفحصی بیشتر در این مورد فرا می خوانیم . معروفیّت صائب از آن جهت است که توجه یکسان به لفظ و معنا دارد و جانب هیچکدام را فرو نمی گذارد .پس بهتر است شاعران این سبک را دسته بندی کنیم و حکم بدهیم واگر وقت نداریم از کلام بزرگانی چون فروزانفر ، یوسفی و....... بهره مند شویم .

ه): اعمال نظر در توضیحات ص47 دالِّ براین که کشش غزل های سعدی و حافظ و مولانا در سروده های سبک هندی دیده نمی شود بلافاصله این قضاوت را به شعر صائب می چسباند و نشان می دهد که این ابراز عقیده به دنبال تحمیل سلیقه است . باید گفت این طور نیست اگر نگارنده ی محترم سلیقه را با نقادی خلط نفرمایند ، در بسیاری از اشعار صائب که تعدادشان هم کم نیست یا اشعار بیدل و طالب آملی و.... صدای سعدی و حافظ و مولانا به وضوح به گوش می رسد و حتی شکل و وزن و بحر عروضی بسیاری ما را به اشتباه می اندازد . شاید یکی از دلایل این قضاوت دور از انصاف توجه به ابتذال گویان این سبک همچون اسیر شهرستانی است .در این 14 سال که بنده پژوهشگر سبک هندی هستم با قلم واثر تفکر بسیاری از دانشمندان ادب فارسی آشنا شده ام که هیچ کدام این گونه صریح به نقد یک طرفه نپرداخته اند باید گفت ، این گونه قضاوت را دور از انصاف می دانیم .

این که مطلب را حقیر کنیم وبنوبیسم با این همه برخی از غزل های این سبک سرشار از حکمت و عرفان و... است عذر تقصیرمان پذیرفته نیست. حال فکر می کنیم با این ترسیم ناشیانه ی سیمای سبک هندی ، درس عرفان از غزل صائب،چه نمره ای می گیرد و فراگیر چقدر به آن گوش دل می دهد؟ مگر نه این است که آموزش را با پرورش می خواهیم؟

پس به نظر می رسد بهتر باشد یکی دوعقیده ی مخالف و موافق را مطرح کنیم و قضاوتی هیجان آور و انگیزه آفرین براس این درس ارائه دهیم . تا فراگیر کنجکاوانه به این کاوش گوش دهد و بهره مند گردد زیرا در فارسی عمومی دانشگاه ویا دروس اختصاصی ادبیات به این پیش علم نیاز دارد. بنابراین با تیره کردن افق نگاه او نسبت به این سبک وشعرای آن راه دلدادگی متفکرانه ی او را نبندیم .

و): انتخاب غزلی عارفانه از شاعری که به عرفان معروف نیست وخود را منتسب به شیخ و مسلکی عرفانی نمی داند وبیشتر شاعری اجتماعی و حکیم است تصمیم درستی نبوده است . چه بسیار غزل های صائب که درس های فردی و اجتماعی بسیاری را برای فراگیران در بر دارد و در این بازارآشفته ی جامعه با تلمیح به قرآن و کلام بزرگان ، راه درست زیستن را می آموزاند .

ح): انتخاب غزلی که بتوان در آن به راحتی مختصات درست ودرخورِسبک هندی را یافت و شامل و فراگیر باشد.

ط): درباره ی اظهار نامرادی ویأس به عنوان مختصات فکری، بهتر است بگوییم اغلب دیده می شود.

ی):اگر می گوییم سبک هندی حیات خود را در افغانستان و هند ادامه داد ، لازم است به طور واضح ، حداقل یک شاعر از این مکان ها نام ببریم.

ک): لازمه ی مضمون سازی استفاده از آرایه های ادبی مخصوصاً استعاره است .بنابراین آوردن بند اول مختصات ادبی وسپس بند 4-5-8به نظر اطاله ی کلام است واین موارد مکمل ودربر گیرنده ی یکدیگرند و نباید مجزا بیایند .

فعالیّت مربی همراه فراگیر:

1- یکایک مختصات زبانی سبک هندی را در ابیات غزل صائب (سررشته ی آمال ها) پیدا کنیم.

2- یکایک مختصات فکری را در ابیات غزل صائب (سررشته ی آمال ها) پیدا کنیم.

3- یکایک مختصات ادبی را در ابیات غزل صائب (سررشته ی آمال ها) پیدا کنیم.

4- نشان دادن چند کتاب نقد سبک هندی(طرز تازه) به فراگیران و حتی خواندن فرازهایی از آن برای آنها.

5- نشان دادن دیوان چند تن از شعرای این سبک در کلاس .

سوالات تشریحی درس هشتم (در آمدی بر سبک هندی)

· سبک هندی به شکل فراگیر و مشخص در چه قرنی مطرح شد؟ و شاعران معروف آن چه کسانی بودند؟

· نام دیگر سبک هندی چیست؟ وچرا به سبک هندی معروف شد؟

· سبک هندی با کدام شعرا به حیات خود در افغانستان و شبه قاره ی هند ادامه داد؟

· کدام خصوصیّت از شیوه ی مکتب وقوع یا«شیوه ی بیان حال» در شعر صائب (سر رشته دی آمال) دیده می شود؟

· چه تحول ادبی در سخن موجب پیدا شدن سبک « واسوخت» گردید؟

· شعر واسوخت ، چگونه شعریست؟ یکی از شاعران این سبک را نام ببرید.

· سبک میانی به چه سبکی گفته می شود وچرا بوجود می آید ؟ مثال بزنید.

· سبک هندی در ایران وهند با کدامیک از شعرا شکل گرفت و رواج یافت ؟

· تک بیت های سبک هندی از چه نظر اهمیّت دارند؟

· صائب در سخنوری چگونه است؟

· چند تن از شاعران معروف سبک هندی را نام ببرید .

· آیا نثر در قرن 11و 12ه مستقل از ادوار قبل است؟ توضیح دهید.

· نثر قرن 11و12ه به چند دسته تقسیم می شود؟ از هر کدام نمونه هایی همراه نویسندگان آنها نام ببرید.

· نمونه های از نثر متکلف قرن 11و 12ه را همراه نویسندگان آنها نام ببرید.

سوالات تستی درس هشتم (در آمدی بر سبک هندی)

*)-کدام گزینه درست است؟

1- سبک هندی در ایران از قرن 12 آغاز شد

2- سبک هندی در قرن 11 به ابتذال و انحطاط کشیده شد.

3- حافظ از شاعران قرن 11سبک هندی در ایران است .

4- افراط دروقوع گویی موجب پیدا شدن واسوخت گردید

*) - کدام گزینه غلط است؟

1- اظهار نامرادی و یأس از ویژگی های زبانی سبک هندی

2- آوردن ترکیبات غریب و نا مأنوس از ویژگی های زبانی سبک هندیست.

3- توجه به معنی و مضمون و رها کردن زبان از ویژگی های فکری سبک هندیست.

4- حسن تعلیل از ویژگی های ادبی سبک هندیست.

*)-کدام گزینه جزءِ ویژگی های فکری سبک هندیست؟

1- پیچیدگی و ابهام در کلام

2- مضمون سازی و جستجوی معنی بیگانه

3- به کارگیری اصطلاحات و لغات مردم عامّه *

4- بیان احوال شخصی وعواطف مربوط به زن و فرزند

*)- شاعر سبک هندی از طریق کدام آرایه ی ادبی به مضمون سازی می پردازد؟

1- تشخیص ، تشبیه

2- حس آمیزی ، استعاره

3- تمثیل ، ارسال المثل

4- همه ی موارد *

*)- هدف شاعر سبک هندی از مضمون سازی چیست؟

1- تفاخر شاعری

2- ایجاد معنی بیگانه

3- برتری بر سبک عراقی

4- کاربرد آرایه های ادب

*)- گزینه غلط کدام است؟

1- اسکندر نامه از متون نظم سبک هندی است.

2- جهانگشای نادری تألیف میرزا مهدی خان منشی استر آبادی است .

3- کتاب مجمل التواریخ از جمله نمونه سبک بین بین است.

4- گیتی گشا تألیف صادق نامی است.

سوالات کوتاه پاسخ:

1- شاعر در مصرع« ای دفتر حسن تو را فهرست خط و خال ها»حسن خداوند را به چه چیزی تشبیه کرده است؟

2- در بیت بالا «خط و خال» نماد چیست؟

3- در مصرع«تفصیل ها پنهان شده در پرده ی اجمال ها» بین واژه های تفصیل و اجمال چه آرایه ای حاکم است؟

4- در بیت دوم درس چه نوع تشبیهی وجود دارد؟

5- اسلوب معادله در کدام ابیات دیده می شود؟

6- «مغرب ادبار و مشرق اقبال »، چه اضافاتی هستند؟

دربیت دوم درس بین چه کلماتی آرایه تضاد وجود دارد؟

«پیشانی عفو» چه نوع اضافه ای است؟

مراعات نظیر را بین کلمات بیت سوم درس بیابید.

10- در مصرع «آیینه کی برهم خورد از زشتی تمثال ها» شاعر از چه صنعتی برای اثبات کلام خود بهره برده است؟

11-«خاراستدلال ها »چه اضافه ای است؟

12-«دامن ریشه ریشه شدن» کنایه از چیست؟

سوالات بلند پاسخ :

1- در مصرع « کان شمع سامان می دهد از شعله زرین بال ها» بال وپر سوخته پروانه چگونه سامان می پذیرد؟

2- نگرش صائب نسبت به عقل در بیت 5 درس چگونه است ؟این نگرش چه شباهتی با نگرش مولانا دارد؟

3- در درس سررشته آمال ها چگونه صائب تضاد عشق و عقل را مطرح می کند؟

4- درمصرع« با عقل گشتم همسفر یک کوچه راه از بی کسی» چرا شاعر همسفر عقل شده است؟

5- مصرع« هرشب کواکب گم کنند از روزی ما پاره ای » اشاره به چه اعتقادی در گذشته دارد؟

6- در بیت 6 چه آرایه هایی وجود دارد؟

7- چرا شاعر خود را به« قرعه ی رمال ها » تشبیه کرده است؟

8- «ش»در زلفش به دستم می دهد سر رشته ی آمال ها منظور کیست؟

9- زلف در مصرع بالا چه می کند توضیح دهید؟

+ نویسنده در یکشنبه هفتم اسفند 1390 |

سئوالات

1- معنا شناسی چیست ؟

2 - ........................ همان معنای روشن و مشخص هر عضو زبانی است .

3- فعل گرفت را در دو جمله با معنای متفاوت به کار ببرید .

4- هر کدام از کلمات زیر مشمول کدام یک از وضعیت های چهارگانه زبان شده اند؟

الف) دستور ب) رکاب ج) دیوار د) دستار

5- هر یک از واژه های زیر به چه شیوه ای ساخته شده اند ؟

الف) راه آهن ب) کوشش ج) ساف

6- کدام یک از واژه های زیر به تشدید نیاز دارد ؟ چرا ؟

الف ) قضات ب) علی حده ج) حق د) سدکرج

7- در ساخت واژه های جدید روشی که با افزایش وند به واژه های موجود تحقق می پذیرد چه نام دارد ؟

8- جمله ی «دیروز لباس به شما می آمد » جمله ی آشنای معنی داری است که معنای آن به رابطه ی ..........مربوط می گردد.

9- با توجه به جمله ی ( سیر را غم گرسنه نیست ) برای یافتن معنای واژه « سیر » از کدام رابطه کمک می گیریم ؟

10- کلمه ی ( دکتر ) را در دو جمله طوری به کار ببرید که در اولی شاخص و در دومی هسته گروه اسمی باشد .

11 در جمله زیر معطوف نقش ................ دارد

من و رضا علی را دیدیم

12- در جمله ی زیر ( دانشمند بزرگ ایران ) نقش .................. دارد .

ابوعلی سینا دانشمند بزرگ ایران در همدان در گذشت

13- یک جمله مثال بزنید که دارای نقش تبعی تکرار باشد و تکرار نقش متمم بگیرد

14- مفرد جمع مکسرهای زیر را بنویسید .

الف) قرون ب) نوابغ

15- جمع مکسر کلمات مفرد زیر را بنویسید .

الف) حر ب) نبی

16- دو کلمه مثال بزنید که دو تلفظی باشند و فرق آنها را از نظر تعداد هجا و واج بنویسید

17- چرا جمع مکسر واژه های ( میدان – فرمان ) به صورت زیر غلط است ؟

الف) میادین ب) فرامین

18- نوشته زمانی صمیمی می شود که ................... و بر آمده از دل باشد

19- نوشته های ادبی پایدارتر.......................... و ......................... هستند .

20- در چه زمانی ارزش نوشته بیشتر می شود ؟

21- نوشته ی ادبی به چه نوشته ای گفته می شود ؟

22- در گروه اسمی زیر وابسته را مشخص کنید و نوع آن را بنویسید

دو دستگاه رادیو

23-.................... و .................. به انتقال موثر حالات عاطفی درونی چون شادی ، اندوه ، خشم ، حیرت و ... کمک می کند.

24- در گروه اسمی زیر وابسته وابسته کدام است نوع آن را مشخص کنید

رنگ سبز روشن

25- .................. از کارکردهای نثر هنری و عاطفی است .

26- کاربرد کدام آرایه عامل زیبایی جمله ی زیر شده است؟

سینه با نسیم محبت پر می شود .

27- اگر نویسنده به کمک زبان و خیال و احساس شاعرانه صحنه ای از طبیعت را به طوری هنرمندانه وصف کند نوع نوشته مذکور چه نام دارد ؟

28- به کمک .................. می توان یک مفهوم و معنی را به گونه های مختلفی عرضه داشت .

29- در جمله ی ( محبت دل را به میهمانی شکفتن می برد ) چه آرایه ی ادبی به کار رفته است ؟

30- یک جمله مثال بزنید که در آن متمم اسم به کار رفته باشد و آن را مشخص کنید .

31- خنده حاصل از طنز چگونه خنده ای است ؟

32- دو ممیز برای پارچه بنویسید .

33- کلمه ی ( سیر ) را در یک عبارت به کار ببرید که ممیز باشد .

34- نویسندگان در آثار زیر از کدام شیوه های طنز پردازی استفاده کرده اند ؟

الف) کباب غاز ب) قبض آب «در مورد ابوالمراد جیلانی »

35- تلفظ درست کلمات زیر را با اعراب گذاری نشان دهید .

الف) پر مخاطب ب) مفاد

36- در درس ( مشروطه خالی ) اثر دهخدا از چه شیوه ای برای ساخت طنز استفاده شده است ؟

37- با ذکر یک دلیل ثابت کنید که کلمه ی زیر غیر ساده است

خود پسند

38- واژه ی « ناجوانمردی» یک واژه ..................... و واژه ی «دانش » یک واژه ................. است .

39- طریقه ساخت واژه های زیر را بنویسید .

الف) کتابخانه ب) ریش سفید

40- در واژه ی انبار و شب پره به ترتیب فرآیند های واجی ........................... و ................ وجود دارد .

42- نویسندگان از شیوه های مختلفی برای ساخت طنز استفاده می کنند که اساس همه ی آنها ............. است .

43- طنز چگونه نوشته ای است ؟

44- کلماتی را که از نظر املایی غلط هستند اصلاح کنید .

الف) هلاوت سخن ب) عناوین و القاب ج) غزای نماز

د) ابیات موقوف المعانی هـ) قنا و قداست . و) مقام مطبوع

45- تقلید طنز گونه از آثار ادبی ............... نامیده می شود .

46- یک واژه ی مرکب مثال بزنید که در اصل یک گروه اسمی بوده است که به هنگام ترکیب جای هسته و وابسته در آن عوض شده است .

47- مجموع مضاف و مضاف الیه و یا صفت و موصوف یا ترکیب های عطفی هنگامی که با هم تشکیل یک کلمه بدهند ........... تکیه می گیرند

48- یک واژه مثال بزنید که از نظر املایی نا مطابق باشد .

49- کلمات دخیل به چه کلماتی گفته می شود ؟

50- واژه های دخیل زیر را از نظر نشان دار بودن و بی نشان بودن مشخص کنید و نوع آنها را بنویسید .

الف) دقت ب) الساعه ج) عجالتا د) عن قریب

51- کلمات دارای تنوین در فارسی بدون استثنا نقش .................... دارند

52- واژه ی ( قبه الخضرا ) در عربی .................... و در فارسی ................... است .

53-در جمله ( استعمال دخانیات اکیدا ممنوع است ) ...................... کلمه دخیل دیده می شود .

54- تالیف دایره المعارف فارسی به شیوه ی نوین در قرن ......................... و در ............... رواج یافته است .

55- دایره المعارف فارسی به سرپرستی چه کسی و در چند جلد چاپ شده است ؟

56- کار تدوین دانش نامه ایران و اسلام زیر نظر ................. آغاز شد .

57- دانش نامه جهان اسلام در سال ..................... به دعوت .................... از حرف ............... آغاز شد .

58- چهار نمونه سرگذشت نامه را با ذکر نام مولف بنویسید .

59- ......................... ماهنامه ای است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هر ماه فهرست کامل مقالات و کتابهای تازه را در آن منتشر می کند .

60- فهرست کتابهای چاپی فارسی و فهرست مقالات فارسی از چه کسانی است ؟

61- دو مورد از منابع دیداری و شنیداری را نام ببرید.

62- ........................ در سالهای اخیر بیش از همه بر روند تحقیقات تاثیر گذاشته است .

63- پژوهشگران برای انجام دادن هر گونه پژوهش ابتدا باید چه کنند ؟

64-دو مورد از مراجع فرعی تحقیق را نام ببرید .

65- افزودن لایه هایی از ساخت های تازه بر ساخت های صوری که در محدوده نظام زبان توصیف پذیر نیستند تعریف کدام یک از نقش های زبان است .

66- اگر برای توصیف موضوعی ازعلم معانی و بیان و آرایه های ادبی بهره بجوییم از نقش .............. زبان استفاده کرده ایم .

67- اگر در گوشه ای بنشینیم و آهسته و بی صدا درباره خود حرف بزنیم از نقش ................ زبان استفاده کرده ایم .

68- با کدام یک از نقش های زبانی می توانیم به احکام علمی دست یابیم .

69- اساسی ترین نقش زبان ................... است .

70- واژه ی ( کوزه گری ) چه تفاوتی با واژه ی ( یاغی گری ) دارد ؟

71- در کدام یک از کلمات زیر ( دان ) تکواژ آزاد و در کدام یک تکواژه وابسته است ؟ چرا؟

الف) جغرافی دان ب) نمکدان

72- در کدام یک از کلمات زیر ( ستان ) تکواژه آزاد و در کدام یک تکواژه وابسته است ؟ چرا ؟

الف) دلستان ب) هنرستان

73- با کلمه ( با ادب ) دو جمله بسازید که در یکی از آنها «با» پیشوند و در دیگری حرف اضافه باشد .

74- هدف از هر ارتباط زبانی چیست ؟

75- در بیت زیر شاعر از کدام یک از نقش های زبان استفاده کرده است ؟

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

76- کدام یک از نقش های زبانی کارکرد اجتماعی بیشتری دارد ؟

77- برای هر یک از نقش های زبانی یک مثال بزنید .

78- علاوه بر صامت ( ی) چه صامتهای دیگری مشمول قاعده ی افزایش می شد

+ نویسنده در جمعه پنجم اسفند 1390 |

به نام خدای مهربان

سوالات کنکور سراسری درس زبان وادبیّات فارسی پیش دانشگاهی

ریاضی 89

1- معنی واژه های « آژنگ، ایدر، هتاکی ، تارک » به ترتیب کدام است؟

1- چین وشکن – اکنون – پرده دری – قلّه 2- شکنجه – این چنین – آبروریزی – اوج

3- چین وشکن – اکنون – بی حرمتی – بالا 4- آرنــج- این جا – پرده پوشــی – قلّه

2- کدام گزینه از آثار منثور جامی است ؟

1- سلامان وابسال – خردنامه ی اسکندری – نقدالنصوص – بهارستان

2- اشــعه المعات – نگارستـــان – نفحات الانــس – نقــد النصوص

3- نقـد النصوص- نفحات الانس- اشـــعه المعات- لوایـــح ولوامع

4- نفحات الانــس- بهارستــان – سلسله الذهب – سلامان وابــسال

3- مفهوم « اگرمقبول بودبه رد خلق مردود نگرددواگرمردود بود ، به قبول خلق مقبول نگردد » با کدام بیت تناسب دارد؟

1- عالِـــم آن کــس بود که بد نکنـد نه بگویدبه خـــلق وخـــود نکند

2- هرسودَوَدآن کش زبرِخویش براند وآن را که بخواند به درِکس ندواند

3- متـــاب ،ای پارســا،روی از گنهکار ببخشـــایندگی دروی نظــــر کن

4- به عذر وتوبه توان رستن از عذاب خدای ولیک می نتوان اززبانِ مردم رست

4- کدام بیت بیانگر فضای حکومتی ضحاک می باشد ؟

1- زفکـــر تفرقه باز آی تا شــوی مجموع به حکم آن که چو شد اهرمن، سروش آمد

2- رندعالم سوز را با مصلحت بینی چه کار؟ کارملک است آن که تدبیــر وتامّل بایدش

3- خلــوت دل نیست جای صحبت اضداد دیـــو چــوبیــرون رود فرشتـــه در آید

4-پری نهفته رخ ودیو در کرشمه ی حُسن بسوخت دیده زحیرت که این چه بوالعجبی ( تعجب آور) است

5- مفهوم عبارت زیر در کدام بیت آمده است؟

« مردی آن است که آزاد باشی ازاین جهان وخودراغریب دانی ودرهررنگی که بنگری وهرمزه ای که بچشی ، دانی که به آن نمانی وجای دیگرروی، پس هیچ دل تنگ نباشی »

1- ای گـــرفتار پای بـتند عیـــال دگــــر آزادگی مبند خیــــال

2- ســــرو را دانی چـــراآزاد می گویند خلق زان که دامان تعلّق زین چمن برچیده است

3- ریشه ی نخل کهن سال از جوان افزون ترست بیشتــــر دلبستـــگی باشد به دنیـــا پیر را

4- نجات غرقــه ی بحـــر تعلّق آســــان نیست مگـــر زتختــــه ی تابوت بـــرکنار افتد

تجربی 89

1- معنی واژه های « خوّاص ، لاابالی ، خَلَق ، تمسّک » ، به ترتیب کدام است؟

1) ژرف اندیشی – بی نهایت –جامه – تهیدستی 2- ویژگی – بی پروا – کهنه – چنگ زدن

3-زنبیل باف – بی پروا- کهنه – چنگ زدن 4- زنبیل باف – بی تردید – پیراهن – خودداری کردن

2-معنی واژه های «رؤیت ،سرگرانی ، صفدر،سواد» به ترتیب کدام است؟

1- خیال-غرور-شجاع-سیاهی 2- دیدن-ارزشمند- سپاه- حومه ی شهر

3- دیدن –خودپرستی – دلیر- آبادی - 4- وهم – غرور – کسی که صف لشکررامی درد – علم ودانش

3- .........نویسنده ، متفکّروجامعه شناس معاصربود .تحصیلات عالی رادر فرانسه ودر رشته ی تاریخ وجامعه شناسی مذهبی به پایان برد. از جمله آثاراو می توان به ...........و...........اشاره کرد .

1- علی شریعتی-مسؤلیّت شیعه بودن –هبوط

2-عی شریعتی – فاطمه فاطمه است – حماسه ی کویر

3- محمد ابراهیم باستانی پاریزی – حماسه ی کویر – خاتون هفت قلعه

4- محمد ابراهیم باستانی پاریزی – مسؤلّت شیعه بودن – حماسه ی کویر

4- مؤلفان آثار« دری به خانه ی خورشید ، آوارآفتاب ، تئوری رنگ ها ، چهل ساعت محاکمه ، الحیاه » به ترتیب کدامند؟

1- محمد رضا حکیمی – گوته –سهراب سپهری – عبدالله مستوفی – سلمان هراتی

2- عبدالله مستوفی – سهراب سپهری – گوته – سلمان هراتی – محمدرضاحکیمی

3- سلمان هراتی – گوته –سهراب سپهری – محمدرضاحکیمی – عبدالله مستوفی

4- سلمان هراتی –سهراب سپهری –گوته- عبدالله مستوفی – محمد رضا حکیمی

5- عبارت « این غلام رافرمود تابه حدی صوت برگشاد، اشتران اندر صوت وی وشنیدن آن مشغول شدند وهیچ دهان به آب نکردند تاناگاه یک یک دررمیدند واندر بادیه بپراکندند» به همه ی ابیات به استثنای ........ قرابت معنایی دارد .

1- شتـــر را چو شور و طرب در سر است اگــــر آدمـــی را نباشد خـــر است

2- اشتر به شعر عرب درحالت است وطرب گـــرذوق نیست تو را کــژطبع جانوری

3- درکنـــج دماغــم مطلب جای نصیحت کاین گوشه پراز زمزمه ی چنگ وربابست

4- به صوت بلبل وقمــری اگرننوشی مــی علاج کی کنمت آخر الدواء الکی [داغ کردن]

6- مفهوم منظومه ی « من نمازم را وقتی می خوانم / که اذانش را باد گفته باشد سرگلدسته ی سرو / من نمازم را پی تکبیره الاحرام ِ علف می خوانم » از کدام بیت دریافت نمی شود ؟

1- بنفشه دررکوع آمدچــو سنبل درخشوع آمد چونرگس چشمکش می زد که وقت اعتبار آمد

2- به بلبل گفت گل بنگر به سوی سوسن اخضر که گرچه صد زبان دارد صبور و راز دار آمد

3- درختان بین که چون مستان همه گیجند وسرجنبان صبا بــرخواند افسونی که گلشن بی قــرار آمد

4- چنار آورد رودر رز که ای ساجد قیامی کن جوابــش داد کین سجده مرا بی اختیــار آمد

انسانی 89

1-معنی واژه های « رسومات ، ستیهندگی ، قدوم ، مُعَمَّر» به ترتیب کدام است؟

1- راه ورسم –لجاجت- گام نهادن – عمران کردن

2- آداب ورسوم- ستیزندگی – وارد شدن – پیر

3- تشریفات – لجاجت – باز آمدن – سال خورده

4- شیوه وروش – مبارزه کردن – قدم گذاشتن –عمران کردن

2-عبارات« ادبیّات داستانی تحلیلی ، دست ما را می گیرد وبه یاری تخیّل ماراوامی دارد تابیشتر به درون جهان واقعی برویم .» به ترتیب چند تک واژ وچند واژه است؟

1) چهل – بیست وهفت 2) چهل بیست وهشت

3) چهل ویک –بیست وهفت 4) چهل ودو بیست وهفت

3- مجموعه آثار « قصص الانبیا، قصص الاعلما، سیره ی رسول الله» به ترتیب از چه کسانی است ؟

1) سید جعفر شهیدی – تنکابنی – زریاب خویی 2) قاضی ابرقو – ابواسحاق نیشابوری – تنکابنی

3) ابواسحاق نیشابوری – سیدجعفر شهیدی – قاضی ابرقو 4) ابواسحاق نیشابوری- تنکابنی- قاضی ابرقو

4- از عبارتِ« درکویر گویی به مرز عالم دیگر نزدیکیم واز آن است که ماوراء الطبیعه را- که همواره فلسفه از آن سخن می گوید ومذهب بدان می خواند – درکویر به چشم می توان دید » کدام مفهوم دریافت نمی شود ؟

1- مذهب ، مردم را دعوت می کند به این که ماوراء الطبیعه را باور کند .

2- مهتاب کویر ، دیگر نه بارش وحی ، تابش الهام ، که نوری بدلی بود .

3- باور داشتن یا نداشتن به ماوراء الطبیعه از مباحث مهم فلسفه است .

4- تماشای آن باغ پر از گل های رنگین شعر وخیال وپر از قدس وچهره های پر ازماوراء درونم را پر از خدا می کرد 5- همه ی ابیات به استثنای بیت ......... پاسخ مثبت مردم به دعوت کاوه تحت عنوان بیت :

« بپویید کاین مهتر آهرمن است جهان آفرین را به دل دشمن است »

1- چوکاوه برون آمد از پیش شاه براو انجمن گشت بازار گاه

2- سوی لشکر آفریدون شدند زنیرنگ ضحّاک بیرون شدند

3- هم آن گه یکایک زدرگاه شاه برآمد خروشیدن دادخواه

4- همی رفت پیش اندرون مرد گرد سپاهی براو انجمن شد نه خرد

6- مفهوم عبارت « نقل است که درویشی درآن میان از او پرسید که « عشق» چیست؟ » « گفت: امروز بینی وفردا وپس فردا. آن روز بکشتندودیگرروزبسوختند وسوم روزش به بادبردادند ؛یعنی، عشق این است.» با همه ی ابیات به جز بیت ....... تناسب دارد .

1- عشق را بنیاد بــــر ناکامی است هرکه رازین سرسرکشداز خامی است

2- عشق از اوّل ســـرکش وخونــی بود تا گـــــریزد هر که بیــــرونی بود

3- عشق آن شعله است کوچون برفروخت هرچه جز معشوق باقی جمله سوخت

4- عشق معشوقان نهان است وستیر [مستور] عشق عاشق باد و صد طبل و نفیر

7- مفهوم عبارت زیر در کدام بیت ذکر نشده است؟

« اگرچه صحبت رابرخلوت ترجیح می داد ، باز عزلت از صحبت کسانی که در قید تعلّقات باقی مانده بودند ، بهتر می دید ومعاشرت با کسانی را که دیدار آن ها فراغت وی یا آسایش مریدان را برهم می زد ، خوش نداشت .»

1- چو مشک از ناف عزلت بو گرفتم به تنهایی چو عنقا خو گرفتم

2- چو خلق این است وحال این ، تو نیابی ز تنهایی به ای خواجه حصاری

3- چون یار موافق نبود تنها بهتر تنها به صد بار چو با نادان همتا

4- که تنهایی از مرگ ناخوش تر است هر آن تن که تنها بود بی سر است

زبان 89

1-معنی واژه های« برک ، بیگاه، پای مردی ، توسنی » به ترتیب کدام است ؟

1- کرک،طولانی ، خواهشگری ، عصیان 2- پشم حیوانات ، زود ، میانجی گری ، نافرمانی

3- نوعی پارچه از پشم شتر ، دیر،شفاعت، سرکشی 4- نوعی پارچه از پشم شتر ، دیر،دست یارحکومت، سرکشی

2- یکی از ویژگی های دوره ی سوم شعر نیمایی ، کدام است؟

1- جدال برسر کهنه ونو ودرخشش نیما

2- بارور شدن فضای شعر با مسائل اجتماعی

3- شکوفایی شیوه ی نیما وپدید آمدن شعر سپید یا منثور

4- گسترش شعر نو تغزّلی وزبان رمزگونه وادبیّات اجتماعی وحماسی

3- مفهوم کدام بیت با بیت زیر ، متفاوت است؟

« آن که شد هم بی خبر هم بی اثر از میان جمله او دارد خبر »

1- تا خبــــر دارم از او بی خبر از خویشتنم با وجودش زمن آواز نیایـد که منم

2- دانــی که خبــــر ز عشق دارد؟ آن کـــز همه عالمش خبــر نیست

- سعدی از بــارگاه قـــربت دوست تا خبـــر یافته است بی خبر است

4- ای عشق شوخ بوالعجب آورده جان را در طرب آری درآهر نیمه شب برجان مست بی خبر

4- بیت « بگفتا گرنیابی سوی او راه بگفت از دور شاید دید در ماه » با همه ی ابیات به جز بیت ........ تناسب دارد.

1- گرچه در چشم تو مقدار ندارم لیکن اینقدرهست که درویش سر کوی توام

2- گر برندارم از سرزلف تو دست شوق عیبم مکن که تازه به دولت رسیده ام

3- گــــر نشاید به دوست ره بردن شرط یاری است د رطلب مردن

4- گر دست رسد که آستینش گیرم ور نه بروم بر آستانش میرم

5- همه ی ابیات به استثنای بیت ...........صورت منظوم بخشی از عبارت زیر است .

« این غلامی است که حادی است وصوتی خوش دارد . من این را به ضیاع خود فرستادم بااشتری چند تابرای ما غلّه آرد وی برفت ودوبار شتر برهر اشتری نهاد واندرراه حُدی می کرد واشتران می شتافتند تابه مدّتی قریب این جا آمدند چون بار از شتران فروگرفتند، اشتران همه یکان دوگان هلاک شدند.

1-چو در سختی چنان راهی سپردند بهم هــر چارصد آنجا بمـــردند

2- که تا آن اشتران بی خورد وبی خواب ز پس کردند ده منـــزل در آن تاب

3- جوانمــــردا شتر را گرحدی است تو را از حضرت حق صد ندا هست

4- حدائی زار و زنگیِّ خوش آواز به ره در اشتران را داد پـرواز

6- همه ی ابیات به جز بیت ...........باابیات زیر قرابت معنایی دارد .

« جهل وبی باکی شده فاش وحلال دانش و آزادگی گشته حرام

واژگونه کــرده عالم پوستین رادمردان بندگان را گشته رام»

1- نهان گشت آیین فرزانگان پراکنده شد نام دیوانگان

2- هنر خـــوار شد جادویی ارجمند نهان راستی آشکارا گزند

3- به یزدان هر آن کس که شد ناسپاس به دلش اندر آید زهر سو هراس

4- شده بر بدی دست دیوان دراز ز نیکی نبودی سخن جز به راز

7-مضمون عبارت « هر چه عاشق در رازداری بکوشد،بازنگاه دودیده اش ازسرّضمیر خبر می دهد » با کدام بیت تناسب بیشتری دارد؟

1- تورا صبا ومراآب دیده شد غمّاز وگرنه عاشق ومعشوق راز دارند

2- گفتم به دلق زرق بپوشم نشان عشق غمّاز بود اشک وعیان کرد راز من

3- اشک غمّاز من ار سرخ برآمد چه عجب؟ خجل ازکرده ی خود، پرده دری نیست که نیست

4- مستوری وعاشقی بهم ناید راست گرپرده نخواهی که درد دیده بدوز

هنر 89

1-معنی واژه های « جلی ، موجز،قصور، مصباح » به ترتیب کدام است؟

1- جلوه –ایجازدرسخن عیب –آینه 2- آشکار –سخن رسا وکوتاه – نقص- چراغ

3- روشن – اجازه داده شده – کاستی – چراغدان 4- آشکار – کوتاه شده – کاخ ها – باده ی صبحگاهی

2- با توجه به عبارات « ضحاک خودرا به لشکریان بیشتری نیازمند می دید ناچار موبدان وخردمندان را به مشورت خواند .مردم نیز از خودکامگی وجورپیشگی ضحاک به جان آمده بودند .درهر حال تصویر فردوسی از شهامت ومردانگی کاوه ، به شعر فارسی فروغی خاص بخشیده است .» همه ی جمله ها به استثنای جمله ی ........... صحیح است .

1-جمله ی اول چهار جزئی گذرا به مفعول ومسند

2- جمله ی دوم سه جزئی گذرا به مفعول

3- جمله ی سوم سه جزئی گذرا به متمم

4- جمله ی چهارم ، چهار جزئی گذرا به مفعول ومتمم

3- کدام گزینه صحیح است؟

1- محمدبن منوّر کتاب « اسرارالتوحید » رادراحوال جدّخود ، ابوسعید ابوالخیر درسه جلد نوشته است.

2- «کشف المحجوب» اثرجلابی هجویری غزنوی از جمله معتبر ترین وقدیم ترین کتاب های منظوم فارسی در تصوّف است .

3- « تذکره الاولیا ء» یکی از چندین اثرمنثورعطار است که درآن شرح حال 72تن از عارفان آمده است.

4- « عقل سرخ» اثرسهروردی دربرگیرنده ای قصه هایی درشرح مفاهیم عرفانی ، فلسفی ودینی بروجه نمادین است.

4- مفهوم بیت« عشق را خواهی که تا پایان بری بس که بپسندید باید ناپسند » باهمه ی ابیات به جز بیت ..... یکسان است.

1- آن الم را برکرم ها فضل داد وان جفارا از وفاها برگزید

2- گرچه جان ازوی ندید الّا جفا از وفاها برامید او رمید

3- خاراو از جمله گل ها دست برد قفل او دلکش تراست از صدکلید

4- جور اواز دَوردولت گوی برد قندها اززهر قهرش بردمید

5- مفهوم کدام بیت باابیات دیگر متفاوت است ؟

1- آرزوهای دوعالم دستگاه از کف خاکم غباری بیش نیست

2- بسته اند از دوجهان چشم هوس چون یعقوب تازپیراهن یوسف نظری یافته اند

3- تاابد از دو جهان بی خبر افتد مدهوش هرکه یک جرعه می از ساغر ما نوش کند چ

4- هر چه دردنیا وعقبی راحت وآسایش است گرتوبا ما خوش درآیی ماازآن آسوده ایم

6- بیت زیر بیانگر فرجام کار .............به دست ......... است .

« به ارّش سراسر به دو نیم کرد جهان را از او پاک بی بیم کرد »

1- فریدون –ضحاک 2- ضحاک –فریدون 3- ضحاک – کاوه 4- جمشید – ضحاک

7- ازمفهوم کدام بیت مرتبه ی فنای عرفانی استنباط می شود؟

1- بقادوستان رافنا عاشقان را من آن عاشقم کز بقا می گریزم

2- برلب بحر فنا منتظریم ای ساقی فرصتی دان که زلب تا به دهان این همه نیست

3- جهان فانی وباقی فدای شاهد وساقی که سلطانی عالم را طفیل عشق می بینم

4- مرا امید وصال تو زنده می دارد وگرنه هردمم از هجر توست بیم هلاک

ریاضی 88

1- معنی واژه های« مهجور، مغلّظ، مُقری ، معمَّر، لهب، فاق » به ترتیب کدام است؟

1- جداکننده –شتاب زده – فراخوانده شده – رفوگر – هزل – شکافِ نوک قلم

2- جدامانده – سخت گیری – سیاهکاری – تعمیر کار – شعله ی آتش – برتری

3- دورافتاده – استوار – خواننده – سال خورده – زبانه ی آتش – چاک زدن

4- دور افتاده – مؤکّد- معترف – مجرّب – بیهوده – بلندی

2- گروه بدلی در عبارت « آسمان کویر، این نخلستان خاموش وپر مهتاب، که مشت خونین وبی تاب قلبم رادر زیر باران های غیبی سکوتش می گیرم .» از چند واج تشکیل شده است؟

1) 28 2) 30 3) 29 4) 31

3- درعبارات « این اندوه وحشی وسیاهی پر بیم برسراپرده ی سوختگان هم حکومت داشت ؛ آن ها هم جز این که درآن سنگلاخ ها وخار ها ، کودکانِ ازدست رفته را جست وجو کنند یابرای اطفال از عطش سوخته ، قطره ی آبی بیابند، دیگررمقی نداشتند .» به ترتیب ، چند ترکیب وصفی وچند ترکیب اضافی وجود دارد؟

1) هفت –دو 2) هشت – دو 3) هفت – سه 4) هشت – سه

4- رباعی زیر ، سروده ی کیست وغزل « دولت یار» سروده ی حافظ ، ناظر به سر آمدنِ حکومتِ کیست؟

با چرخ ستـــیزه کار مستیز و بــرو باگــــردش دهر در میاویز و بـرو

یک کاسه ی زهر است که مرگش خوانند خوش در کش وجرعه برجهان ریز وبرو

1) حافظ – امیر پیر حسین 2) حافظ – شیخ ابو اسحاق

3) شیخ ابو اسحاق – امیر پیر حسین 4) شیخ ابو اسحاق – شاه شجاع

5- کدام اثر « بازآفرینی حماسه » است و«آفرینش حماسه» محسوب نمی شود؟

1) ادیسه 2) انه اید 3) خاوران نامه 4) حمله ی حیدری

6- مفهوم کلی بیت زیر ، با کدام بیت تناسب ندارد؟

« عشق را خواهی که تا پایان بری بس که بپسندید باید ناپسند »

1) به دوستی که اگر زهر باشد از دستت چنان به ذوق ارادت خورم که حلوا را

2) فریاد من از دستِ غمت عیب نباشد کاین درد نپندارم از آنِ منِ تنهاست

3) سفر دراز نباشد به پای طالب دوست که خار دشت محبت گل است وریحان است

4) داروی مشتاق چیست زهر زدست نگار مرهم عشّاق چیست زخم زبازوی دوست

7- بیت« آرزوهای دو عالم دستگاه از کف خاکم غباری بیش نیست » .باکدام بیت تناسب مفهومی ندارد؟

1- بسته اند از دو جهان چشم هوس چون یعقوب تا زپیراهن یوسف نظری یافته اند

2- تا ابد از دوجهان بی خبر افتد مدهوش هر که یک جرعه می از ساغر ما نوش کند

3- نقد دنیا به بهای لب ساقی دادیم تا کجا صرف شود مایه ی عقبایی ما

4- هر چه در دنیا و عقبی راحت واسایش است گر تو با ما خوش درآیی ما از آن آسوده ایم

8- مفهوم بیت « مازدریاییم ودریا می رویم ما زبالاییم وبالا می رویم » باکدام بیت تناسب ندارد؟

1- جزو جهان است شخص مردم روزی باز شود جزو بی گمان بسوی کل

2- به اصل باز شود فرع وهست نزد خرد مراین حدیث مسلّم هم این مثل مضروب( زده شده)

3- ماهی از دریا چودرصحرا فتد می تپد تا باز دردریا فتد

4- سیری طلب مکن که کس اندر نشیب خاک جز تشنه لب نیامد وجز ناشتا نشد

تجربی 88

1- معنی واژه های« استنکاف، اندر افکندن ، تبتّل ، تهجّد ، تضرّع » به ترتیب ،کدام است؟

1) امتناع کردن – واژگون کردن- دگرگون کردن – آگاهی – زاری کردن

2) سرباززدن –داخل شدن – ازمردم بریدن – شب بیداری – خواری کردن

3) از خود گذشتن – شکست دادن – از جهان بریدن- زیرکی – سخن چینی کردن

4) مکروه دانستن – برآمدن – دررنج وبلا افتادن – شب زنده داری – فروتنی کردن

2- گروه بدلی درعبارت « خیال، این پرنده ی نامرئی، آزادورها،درکویر جولان دارد .» از چند واج تشکیل شده است؟ 1) 22 2) 23 3) 24 4) 25

3- تعداد تکواژ های عبارت « تحمیدیّه در لغت به معنای حمد وستایش گفتن است ». با کدام عبارت یکسان است؟

1- عرفان اسلامی مولود قرآن وپیامبر است.

2- درتاریخ تفکّر بشری ، سرچشمه های عرفانی یافت می شود.

3- کلام عافان رنگ وجلوه ای دیگردارد وعشق به معبود است.

4- درتحمیدیّه های زبان فارسی ، نوعی براعت استهلال دیده می شود.

4- با توضیحاتی که درباب مفهوم دقیق حماسه وشکل گیری وویژگی های آن داده شده است کدام عبارت نادرست به نظر می آید؟

1- اخباررستم ازآزادسروسیستانی ، نمونه ای ازشاهنامه های منثور است که جنبه ی ملّی دارد.

2- درادب فارسی –جزشاهنامه- نمونه ای را که مصداق کامل حماسه باشد به دشواری می توان یافت .

3- شاهنامه ، مصداق کامل حماسه محسوب می شود وبه طورکلی ازمایه های اسطوره ای وتاریخی خالی است.

4- اصطلاح حماسه بیشتر برای شعر به کار گرفته می شود؛زیرادوعامل وزن وآهنگ ، تنها درشعر یافت می شوند.

5- متن زیر باکدام بیت تناسب مفهومی دارد؟

« آن چه دراین نی آوازی پدیدمیآورد ، کشش انسان آگاه به سوی عالم معنا، به سوی پروردگار ، به سوی کلّ وحقیقت هستی است ودرحقیقت این نی عشق را پروردگار می نوازد وفریادمولانا هنگامی از نیِ وجودش برمی خیزد که جذبه ی حق براواثر می گذارد».

1- یارازپرده هویداشد ویاران غافل یوسفی هست دریغا که خریداری نیست

2- ذرّه ی خاکم ودرکوی توام جای خوش است ترسم ای دوست که بادی ببردناگاهم

3- شبنم از روشن دلی آیینه ی خورشیدشد ای کم از شبنم ، توهم آیینه راپرداز ده

4- بابال شوق ، ذرّه به خورشید می رسد پرواز دل به سوی خدا می برد مرا

6-بیت « خوش است عمردریغاکه جاودانی نیست پس اعتمادبراین پنج روزفانی نیست » باکدام بیت تناسب معنایی دارد؟

1- آرزوهای دوعالم دستگاه از کف خاکم غباری بیش نیست

2- هرکه را با ماه رویی سرخوشست دولتی دارد که پایانیش نیست

3- ای شرر از همرهان غافل مباش فرصت ما نیز باری بیش نیست

4- جان ندارد هر جانانیش نیست تنگ عیش است آن که بستانیش نیست

7- عبارت« آن روز که من سرِچوب پاره سرخ کنم توجامه ی اهل صورت پوشی » باکدام بیت تناسب مفهومی ندارد؟

1- می دهد ظاهر هر کس خبراز باطن او رتبه ی پیرهن آری زقبا معلوم است

2- توگرظاهر بگردانی روا نیست که کار او به دستار وقبا نیست

3- ظاهر پرست کی به حقیقت رسد کلیم کاو سرهمیشه درره دستار می دهد

4- چشم ناقص گهران برزر وزیور باشد زینت ساده دلان پاکی گوهر باشد

انسانی 88

1- معنی کدام کلمه، نادرست است؟

استنکاف( سرباززدن) - اورند( تخت) – بهل( بگذار) – پاژه ( پاشویه) – تبتّل( مردانگی) – تضرّع( فروتنی کردن )

تهجّد( شب بیداری) – چغز( قورباغه) – حصین ( محکم ) – حضیض ( پستی) – خوص( لیف خرما) – درزه( بسته)

1- درزه 2- تبتّل 3- تضرّع 4- حضیض

2- کدام کتاب از جمله ی آثار ابوالمجد، مجدودبن آدم سنایی شاعر وعارف ایرانی قرن ششم هجری نیست؟

1- مسالک المحسنین 2- طریق التحقیق 3- کارنامه ی بلخ 4- سیرالعباد الی المعاد

3- کدام اثر، ازجمله سروده های سلمان هراتی نیست؟

1- مرگ رنگ 2- ازآسمان سبز 3- دری به خانه ی خورشید 4- از این ستاره تاآن ستاره

4- کدام دو بیت ، با یکدیگر تناسب مفهومی دارند؟

الف) گوش آن کس نوشد اسرار جلال کاو چو سوسن ده زبان افتاد ولال

ب) گوش اگر گوش تو ناله اگر ناله ی من آن چه البتّه به جایی نرسد فریاد است

ج) بیدل گمان مبر که نصیحت کند قبول من گوش استماع ندارم لِمَن تقول

د)نباید سخن گفت ناساخته نشاید بریدن نینداخته

ه) تأمّل کنان درخطا وصواب بِهاز ژاژخایان حاضر جواب

و) کمال است درنفس انسان ، سخن تو خود را به گفتار ناقص مکن

1) ب - ج 2) ج -و 3) ه - ب 4) ب -الف

5- به مضمون آیه ی« تُعِزُّمَن تَشاءوَتُذِلُّ مَن تَشاء» درکدام بیت اشاره نشده است؟

1) کلاه سـعادت یکــــی برســــــــرش گلـــــیم شقاوت یکــی دربــــرش

2) ادیم ( سفره) زمین سفره ی عام اوست براین خوان یغما چه دشمن چه دوست

3) یکی را به سر بر نهد تاج بخت یکی را به خاک اندر آرد زتخت

4) گلستان کند آتشی بر خلیل گروهی برآتش برد زآب نیل

6- بیت « گویند روی سرخ تو، سعدی که زرد کرد اکسیر عشق برمسم افتاد وزر شدم » باکدام بیت تناسب معنایی دارد؟

1) در مصطبه ی عشق تنعّم نتوان کرد چون بالش زر نیست بسازیم به خشتی

2) گویند سنگ لعل شود در مقام صبر آری شود ولیک به خون جگر شود

3- از کیمیای مهر تو زر گشت روی من آری به یُمن لطفِشما خاک زر شود

4- ترک درویش مگیر ار نبود سیم وزرش در غمت سیم شمار اشک ورخش رازر گیر

+ نویسنده در سه شنبه چهارم بهمن 1390 |
خداوند به سه طریق به دعاهای ما جواب می دهد:

او می گوید آری و آن چه می خواهی به تو می دهد.

او می گوید نه و چیز بهتری به تو می دهد .

او می گوید صبر کن و بهترین را به تو می دهد
+ نویسنده در شنبه سوم دی 1390 |
- باتوجه به ابيات داده شده به سوالات پاسخ دهيد.
دیدن روی تو ظلم است و ندیدن مشکل است چیدن این گل گناه است و نچیدن مشکل است هرکه جز معشوق باشدپرده ی بی گناهی است بوی یوسف را ز پیراهن شنیدن مشکل است بی چراغان تجلی ، طور سنگ تفرقه است کعبه و بت خانه را بی یار دیدن مشکل است بی قراران هر نفس در عالمی جولان کنندد همچو بوی گل به یکجا آرمیدن مشکل است در گلستانی که بوی گل گرانی می کند با قفس برعند لیب ما پریدن مشکل است تا نگردد جذبه ی توفیق صائب دستگیر از گلب تعمیر بای خود کشیدن مشکل است الف) ابیات زیر در چه قالبی سروده شده است؟چرا؟ غزل- مصراع اول با مصراع های زوج هم قافیه است و موضویی عاشقانه دارد ب) کلمات قافیه و ردیف را در بیت اول بیابید؟ ندیدن و نچیدن – مشکل است ج) کدامیک از ابیات بالا مصرع است؟چرا؟ بیت اول – چون هر دو مصراع قافیه دارد د)تخلص در این شعر کدام است؟ صائب ح) آیا شعر فوق مردف است ؟چرا؟ بله – چون دارای ردیف است و) حروف قافیه در این شعر چیست؟ دَن 2- هجاهای مصراع زیر را با علامت های خاص خود تعیین کنید. ای ساروان آهسته ران کارام جانم می رود ای- سا- رِ- با- آ- هِس- ته- ران- کا- را- مِ- جا- نم- می- رَ- وَ- د 3- شریطه و دعا از بخش های مهم کدام قالب شعری محسوب می شود آن را توضیح دهید؟ قصیده – شامل دعا برای جاودانه بودن ممدوح است ودر پایان قصیده در جواب جملات شرط می آید. 4- درو مایه قطعه چیست؟ اخلاقی – تعلیمی – حکایت- شکایت مدح – هجو – تقاضا 5- تفاوت اساسی ترکیب بند و ترجیع بند چیست؟ در ترکیب بند یک بیت نامکرر خانه های رشته ها را به هم وصل می کند ولی در ترجیع بند یک بیت یکسان 6- بنیان گذار مسمط کیسست؟ منوچهر دامغانی 7- رایج ترین قالب شعری در میان روستاییان کدام قالب شعری است؟ دوبیتی 8- تنها قالب شعر سنتی که مصراع های آن با هم برابر نیست کدام قالب شعری است؟ شعر نیمایی 9- شاهنامه ی فردوسی و حدیقه الحقیقه ی سنایی جز کدام یک از انواع مثنوی از نظر محتوا است؟ حماسی و تاریخی- عارفانه 10- بنیان گذار شعر نیمایی کیست؟عمده ترین درون مایه شعر نیمایی چیست؟ نیما یوشیج- عشق- سیاست و اجتماع 11- در بیت زیر پایه های تشبیه را مشخص کنید. همچو گلبرگ طری هست وجود تو لطیف همچو سرو چمن خلد سرا پای تو خوش ادات مشبه به مشبه وجه شبه ادات مشبه به مشبه وجه شبه 12 – تشبیه بلیغ را در مصراع های زیر بیابید ونوع آن را مشخص کنید ؟ دست از مس وجود چو مردان ره بشوی بلیع اضا فی 13- در ابیات زیر تشبیه های مفرد ومرکب را مشخص نموده وطرفین تشبیه و وجه شبه را در تشبیه مرکب تعیین کنید. الف ) رخساره چو گلستان خندان مفرد زلفین چو زنگبان لا عب مشبه مشبه به مشبه مشبه به ب) بگیر به ستاره که بتازد زسپس دیو مفرد چون زر گدازیده که بر خیر چکانیش مشبه مشبه به 14-انواع استعاره رادر ادبیات زیر مشخص کنید وبنویسید کدام یک تشخیص محسوب می شود؟ الف )ما هم این هفته برون رخت به چشم سالی بود حال هجران تو چه دانی که چه مشکل حالی است مصرحه ب) بسمای سمن شکست گیرد گل نامه غم بدست گیرد تشخیص 15- در بیت های مجاز های مشخص شده از چیست ؟ گلبرگ راز سنبل مشکین نقاب کن چهره یار گیسو 16- در ابیات زیر مجاز ، نوع علاقه و قرینه های آن را بنویسید. الف) بر آشفت ایران و بر خاست گرد همی هر کسی کرد ساز نبرد قرینه محلیه ب) سر آن ندارد امشب که بر آید آفتابی چه خیال ها گذر کرد و نکرد خوابی محلیه قرینه 17- در کدامیک از ابیات زیر ترصیع به کار رفته است؟دلیل خود را بنویسید. الف) بر سخاوت او نیل را بخیل شمار بر شجاعت او پیل را ذلیل شمار چون کلمات قرینه مصراعها سجع متوازی دارند. ب) یاد باد آن که سر کوی توام منزل بود دیده را روشنی از خاک درت حاصل بود 1- با توجه به ابیات زیر به سوالات پاسخ دهید : دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد بر زیر آن درختی رو که او گلهای تر دارد هر شب از افغان من بیدار خلق اما چه سود آنکه باید ناله ی من بشنود بیدار نیست الف) کدامیک از ابیات مصرع نیست؟ بیت 2 ب) واژه های قافیه رادر بیت اول مشخص کنید. خبر – تر 2- الف) واژه ی «هجران» چند هجا دارد ؟ 2تا ب) علامت های هجای آخر آن را با علامت خاص بنویسید. ج) یک کلمه هم وزن آن ذکر کنید. گلسار 3- در «قصیده»شاعر به چه منظور «تجدید مطع» می کند؟ طولانی کردن مطلب و انتقال مطلبی به مطلب دیگر 4- «غزل» در کدام دوره جنبه ی اجتمایی به خود می گیرد؟ مشروطه 5- درون مایه ی «ترجیع بند» های معروف فارسی چه چیز هایی است ؟ذکر دو مورد عشق – عدفان 6- با توجه به مصرع زیر کدام گزینه درست است؟ «توبه آفتاب ما نی به کمال و حسن و طلعت» 1- آفتاب : وجه شبه 2- به کمال و حسن طلعت : مشبه 3- مانی : مشبه * 4- آفتاب : مشبه به 7- در بیت زیریک « تشبیه بلیغ» بیابید و« مشبه» و«مشبه به»آن راذکر کنید روی کسی سرخ نشد بی مدد لعل لبت بی تو اگر سرخ شود بر اثر غازه بود . لبت مانند لعل است مشبه مشبه به 8- در تشبیه مرکب زیر ،مشبه به را مشخص کنید پیراهن برگ بر درختان چون جامه ی عید نیکبختان 9- درهریکاز ابیات زیر استعاره را مشخص کنید.در هر بیت چه نوع استعاره ای بکار رفته است؟ الف) تا تو را جای شد سرو روان در دل من هیچ کس نپسندم که به جای تو بود مصرحه ب) تو را زکنگره ی عرش می زنند صفیر ندانمت که در این دامگه چه افتاده است مکینه 10- در عبارت زیر « دم » مجاز از چیست؟ علاقه وقرینه ی آن کدام است ؟ این دم شنو کهراحت از این دم شود پدید.سببیه 11- در بیت زیر کدام کلمه مجاز است ؟ علاقه ی کدام است؟ محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست چون رخت از آن توست به یغما چه حاجت است علاقه ی لازمیه 12- در بیت زیر کنایه کدام است؟ مفهوم آن چیست؟ چنین است رسم سرای درشت گهی پشت برزین ، گهی زین به پشت 13- در هر یک از عبارات زیر چه نوع جناسی به کار رفته است؟ الف) مکن تا توانی دل خویش ریش اگر می کنی ، می کنی بیش خویش ناقص حرکتی ب) می شکفتم ز طرب زان که چون گل بر لب جوی بر سرم سایه ی آن سرو سمی بالا بود ناقص اختلافی 14- در عبارات زیر بین کدام کلمات سجع وجود دارد ؟ نوع آن کدام است ؟ سر عشق نهفتنی است نه گفتنی مطرب 15- در ابیات زیر آرایه های (تلمیح،حس آمیزی،ابهام تناسب،لف و نشر،اغراق و حسن تعلیق) را مشخص کنید. الف) دلم گرفت از این روزها دلم تنگ است میان ما و رسیدن هزار فرسنگ است اغراق ب)پدرم روضه ی رضوان به دو گندم بفروخت من چرا ملک جهان را به جوی نفروشم ج) چو سرو از راستی برزد علم را ندید اندر جهان تاراج غم را د) گر هزار است بلبل این باغ همه نغمه و ترانه یکی است ه) دل و کشورت جمع و معمور باد ز ملکت پراکندگی دور باد لف و نشر و) بوی بهبود ز اوضاع جهان می شنوم شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد حس آمیزی 16- در ابیات آرایه های (اشتقاق،تکرار،مراعات نظیر،تضمین،تضاد و تناقص) را مشخص کنید. الف)گشتند نا امید همهئ جانور ز جان با جان کوهساران چو پیوست جان برف تکرار ب) اگر چه سپید کرد همه خان و مان ما یا رب سیاه باد همه خان و مان برف ج) گوش تر حمی کو کز ما نظر نپوشد دست غریق یعنی فریاد بی صداییم تناقص د) چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری شرنوشت شیوه ی جنات«تجری تحت الانهار»دانست تضمین ه) حافظ از باد خزان در چمندر هر مرنج فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست و) لب میالای به شعر ی که ندارد شوری شاعری قدر تو داند که شعوری دارد اشتقاق 1- در بیت زیر کلمات قافیه و حروف قافیه کدامند؟ هر کجا که یوسفی باشد چو ماه كلمات قافیه جنت است از چه که باشد قعر چاه کلمات قافیه «اه» حروف قافیه 2- کلمه ی «امین» چند واج دارد؟علامت خاص این کلمه را بنویسید.
اَ مین U- 3- زیباترین تخلص در قصیده کدام است؟ چرا؟ 4- کدامیک از شاعران زیر از سرا یندگان مشهور ترکیب بند هستند؟ الف) مولوی * ب) محتشم کاشانی ج) فردوسی د) پروین اعتصامی 5- هریک از اشعار زیر در چه قالبی سروده شده است؟ الف) بهترین مراتب آن باشد کان به فضل و هنر بدست آید رتبتی کان نباشد استحقاق زودش اندر بنا شکست آید دو بیتی ب) دلم بی وصل تو شادی مبنیاد به غیر محنت آزادی مبنیاد خراب آباد دل بی مقدم تو اللهی هرگز آزادی مبنیاد رباعی ج) وقت است که در بر آشنایی بزنیم تا بر گل و سبزه تکیه جایی بزنیم زان پیش که دست و پا فرو بندد مرگ آخر کم از آن که دست و پایی بزنیم رباعی 6- شعر زیر در چه قالبی سروده شده است؟ چرا؟ سخن های نا خوش ز من دور دار به بدها دل دیور نجور دار مگوی آنچه هرگز نگفته است کسی به مردی نکن باد را در قفس مثنوی 7- قدیمی ترین متضاد در دیوان کدام شاعر پدید آمده است؟ درون مایه یا محتوای این نوع شعر چیست؟ مسعود سعد 8- در تشبیه زیر الف) هر یک از کلمات مشخص شده جزء کدامیک از ارکان تشبیه هستند؟ ب) کدام یک از پایه های تشبیه حذف شده است؟ وجه شبه ثریا چون منیژه بر سر چاه دو چشم من بدو چون چشم بیژن مشبه ادات تشبیه 9- در مصراع زیر چند استعاره وجود دارد ؟ بتی دارم که گرد گل ز سنبمل سایبان دارد 3 تا 10- در بیت زیر هر یک از کلمات مشخص شده استعاره از چیست ؟ چه نوع استعاره ای بکار رفته است ؟ هزاران نرگس از چرخ جهان گرد خروشد تا برآمد یک گل زرد ستاره _ مصرحه خورشید- مصرحه 11- در بیت زیر استعاره کدام است؟ چه نوع استعاره ای بکار رفته است؟ خواهم شدن به میکده گریان و دادخواه کز دست غم خلاص من آنجا مگر شود مکنیه _ تشخیص 12- در هر یک از ابیات زیر کدام کلمه در مفهوم مجازی بکار رفته است؟ الف) هرگز وجود حاضر غائب شنیده ای من در میان جمع و دلم جای دگر است ب) گر نبندی زین سخن تو حلق را آتشی آید بسوزد خلق را 13- در هر یک از عبارات زیر کنایه کدام است؟ الف) هر که دل پبش دلبری دارد ریش در دست دیگری دارد تسلیم شدن ب) از مکافات عمل غافل مشو گندم از گندم روید جو از جو هر کاری نتیجه ی خودش را دارد 14- انواع سجع را در هر یک از عبارات زیر بدست آورید: الف) که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت متوازی ب) گاه از دیدن خط مکتوب منتعش و گاه از ندیدن روی مطلوب مشتعل متوازی متوازن ج) الحمد الله شهر تبریز است و حسن و جمال و خیر مطرف 15- در هر یک از عبارات زیر چهئ نوع جناسی بکار رفته است؟ الف) مکن تا توانی دل خلق ریش اگر می کنی ، می کنی بیخ خویش ناقص اختلافی ب) می ز طرب زان که چو گل بر لب جوی بر سرم سایه ی آن سرو سهی بالا بود اختلافی ج) هر تیر در کیش است گر بر دل ریش آید ما نیز یکی باشیم از جمله ی قربان ها اختلافی د) گر آمدم به کوی تو چندان غریب نیست چون من در آن دیار هزارن غریب است تام 16- تکرار کدام صامت یا مصوتدر بیت زیر باعث به وجود آمدن واج آرایی شده است؟ چرشته ی تسبیح اگر بگسست معذورم بدار دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود 17- در عبارات زیر آرایه های «تضاد،حسن تعلیل،لف و نشر،حس آمیزی،اغراق و تضمین» را بیابید. الف) گدای نیک انجام ، به از پاشاه بد فرجام تضاد ب) موسی(ع) قارون را نصیحت کرد که « احسن کما احسن الله الیک » تضمین ج) دو کس دشمن ملک و دینند : پادشاه بی حلم و زاهد بی علم لف و نشر د) با من بیا به خیابان تا بشنوی بوی زمستانی که در باغ رخنه کرده حس آمیزی ه) آن فرومایه هزار من سنگ بر می دارد و طاقت یک حرف نمی آورد اغراق و) از صوفی پرسیدند : هنگام غروب خورشید چرا زردی روی است؟ گفت از بیم جدایی حسن تعلیل 18- درابیات زیر آرایه های « تناقص،مراعات نظیر،تلمیح،اشتقاق ایهام،ایهام تناسب » را بیابید. الف)ابر و باد و مه وخورشید و فلک در کارند تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری مراعات نظیر ب) گفت آن یار کز و گشتسردار بلند جرمش آن بود که اصرار با هویدا می کرد تلمیح ج)جان ریخته شد با تو آمیخته شد با تو چون بوی تو دارد جان جان را هله بنوازم ایهام د)فلک در خاک می غلتید از شرم سرافرازی اگر می دید معراج ز پا افتادن ما را تناقص ه) مدادم مست می دارد نسیم جعد گیسویت خرابم می کند هر دم فریب چشم جادویت ایهام تناسب و) چشم آسایش که دارد از سپهر تیز رو ساقیا جام میم ده تا بیا سایم دمی اشتقاق 19- در کدام یک از عبارتها آرایه ی ترصیح و در کدام یک آرایه مولزنه بکار رفته است، علت آن را بیان کنید. الف) به ظاهرش عیب نبینم و در باطنش غیب نمی دانم. ب) عقل گفت : من دبیر مکتب تعلیمم ، عشق گفت : عبیر نافه ی تسلیمم. 20- در هر یک از مصراع های زیر کلماتی را که جناس ناقص دارند ، مشخص کنیدو نوع جناس ناقص را نیز بنویسید. الف) سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند. ب) یاد یاران یا را میمون بود. ج) گل از خارم بر آوردی و خار از پای از گل 21- در کدام بیت جناس تام آمده است ؟ آن را مشخص نمایید و تفاوت معنایی آن را بنویسید. الف) که چندان بپیچیم اسفندیار مگر بپیچاند از کار زار ب) گر آمدم به کوی تو چندان غریب نیست / چون من در آن دیار هزاران غریب است 1- در بیت زیر کدام کلمات با هم آرایه ی «اشتقاق» را به وجود آورده اند ؟صامت های مشترک را بیابید. همه بینند نه این صنع که من می بینم همه خوانند نه این نقش که من می خوانم خوان 2- آرایه لفظی موجود در بیت زیر را مشخص کنید : عصا بر گرفتن نه معجز بود همی از دها کرد باید عصا 3- در بیت زیر آرایه ی مراعات نظیر را بیابیدو بنویسید که تناسب واژه ها از چه جهت است ؟ هر کو نظری دارد با یار کمان ابرو باید که سپر باشد ، پیش همه پیکان ها آلات جنگی 4- در اشعار زیر تلمیح،تضمین،تضاد،تناقص و حس آمیزی را باد ذکر مورد مشخص کنید. الف) در کوچه با غ های نیشابور / مستان نسیم شب به ترنم / آواز های سرخ تر ار باز / ترجیع وارزمزمه کردند حس آمیزی ب) وز ملک هم بایدم جشن ز جو کل شئ هالک الا و جهه تضمین ج) عنکبوتی را به حکمت دام داد صدر عالم را دار آرام داد تلمیح د) ساز او؛ باران؛ سروش باد؛/ جامه اش شو لای عریانی است تناقص ه) مرا نصیحت غم آمد به شادی همه عالم چرا که از همه عالم محبت تو گزیدم تضاد 5- درباره ی آرایه ی حسن تعلیل در بیت زیر توضیح دهید . نه خلاف عهد کردم که حدیث جز تو گفتم همه برسر زبان اند و تو در میان جانی 6- در بیت زیر مفهوم و نوع کنایه ی مشخص شده را بیان کنید. چو بشنید بیچاره بگریست زار که ای خواجه دستم ز دامن بدار رها شدن 7- در بیت زیر کلمات قافیه و ردیف را بیابید. ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست منزل آن مه عاشق کش عیار کجاست قافیه ردیف 8- کدام یک از شاعران زیر به قطه سرایی شهرت یافتند؟ *الف) ابن یمین ب) حافظ ج) نظامی د) فریدون مشیری 9- درو ن مایه ی ترجیع بند های معروف فارسی چه چیز هایی است؟ ذکر دو مورد . عشق ، عرفان 10- شعر زیر در چه قالبی سروده شده است؟ چرا ؟ نخستین بار گفتش کز کجایی بگفت از دارملک آشنایی بگفت آنجا صنعت در چه کوشند بگفت انده خرند و جان فروشند مثنوی ؛ زیرا هر بیت قافیه ای جداگانه ای دارد . 11- دو ویژگی شعر نیمایی را بیان کنید. وزن اجباری است – قافیه وردیف اختیاری است. 12- در بیت زیر مشبه و مشبه به را بیابید. چون آب روان می گذرد عمر و تو غافل ای وای در این قافله گر فاصله بودی 13- تشبیه بلیغ را در عبارت زیر بیابید و نوع آن را مشخص کنید: اسمی در دلهای ما جزء تخم محبت خود مکار اضافی 14- در بیت زیر چه نوع تشبیهی بکار رفته است؟ آن قطره ی باران بر افته بو گل سرخ چون اشک عروسی است بر افتاده به رخسار 15- در بیت زیر کدام کلمه در مفهوم استعاری بکار رفته است؟ آیا تشخیص است یا خیر ؟ چرا ؟ ای بخارا شاد باش و دیرزی میرزی تو شادمان آید همی بله ؛ چون انسان مخاطب واقع شده است. 16- در بیت زیر کدام کلمه مجاز است ؟ علاقه و قرینه ی آن را بیابید. جهان انجمن شد بر تخت اوی فرو مانده از فره و بخت اوی قرینه علاقه : محلیه 17- در بیت زیر کدام یک از کلمات مشخص شده مجاز و کدام یک حقیقت است؟ ماها ، پری رویا ، سخن با ما نمی گوید چرا آخر من از دیوانگی با ماه می گویم سخن 20 -در شعر زير دو واژه را بيابيد كه با هم جناس» دارند . شمع جويي و آفتاب بلند روز بس روشن و تو در شب تار چشم بگشا به گلستان و ببين جلوه‌ي آب صلف در گل و خار 21-چرا مي‌گوييم در عبارت زير ، «جناس تام» وجود دارد ؟ « گفت آن يار كزو گشت سردار بلند جرمش اين بود كه اسرار هويدا مي‌كرد » 23-در عبارت زير ، سعدي با آوردن بخشي از يك آيه عيناً در كلام خويش ، از آرايه‌ي ............. بهره گرفته است . « موسي (ع) قارون را نصيحت كرد كه اَحْسِنْ كَما اَحْسَنَ الله اليكَ. » 24-در كدام يك از ابيات زير ، آرايه‌ي «تناقص» ديده مي‌شود ، دليل خود را بنويسيد . الف) بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي و مستوري ندانم ب) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است 25-با توجه به بيت زير ، به سؤالات داده شده : پاسخ دهيد : ژ «ماهي اين هفته برون رفت و به چشم سالي است حال هجران تو چه داني كگه چه مشكل حالي است » الف) كدام كلمه ، داراي «ايهام تناسب» است ؟ ب) اين كلمه ، در بيت بالا به چه معناست ؟ پ) كلمه‌ي داراي ايهام تناسب ، با كدام واژه تناسب برقرار كرده است ؟ 26-ارتباط ميان واژه‌هاي مشخص شده در بيت زير ، كدام آرايه‌ي ادبي را به وجود آورده است ؟ «هر كو نظري دارد با يار كمان ابرو بايد كه سپر باشد ، پيش همه پيكان‌ها» 27-با توجه به بيت زير : «از عفو و خشم تو دو نمونه است ، روز و شب وز مهر و كين تو دو نمونه است شهد و سم» الف) در مصراع اول ، « لف‌ ها » را نشان دهيد . ب) چه نوع لف و نشري در بيت زير ديده مي‌شود ؟ 28-در ابيات زير ، آرايه‌‌هاي «تصدير ، حس آميزي ، اشتقاق ، اغراق ، حسن تعليل» را بيابيد . الف) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب ب) گل ، آن جهاني است نگنجد در اين جهان در عالم خيال چه گنجد ، خيال گل پ) رسم بد عهدي ايام چو ديد ابر بهار گريه‌اش بر سمن و سنبل و نسرين آمد ت) من كه باشم در ان حرم كه صبا پرده‌دار حريم حرمت اوست ث) از صداي سخن عشق نديدم خوشتر يادگاري كه در اين گنبد دوار بماند 1-در بيت زير واژه‌هاي قافيه و رديف را مشخص كنيد : هواي عشق ، مرا تازه در دل فتاده است نظر كنيد كه دريا به ساحل فتاده است 2-كلمه‌ي نيلوفر الف ) چند واج دارد ؟ ب ) چند هجا ؟ ج ‌) علامت خاص آخرين هجاي ان را بنويسيد : 3-محتواي غزل الف ) در آغاز چگونه بود ؟ ب ) اين محتوا از چه زمان ج ) با ظهور چه كسي تغيير پيدا كرد ؟ 4-چه تفاوتي بين بيت مصرع ميان تركيب بند و ترجيع بند وجود دارد ؟‌ 5-كداميك از اشعار زير قطعه و كدام مثنوي است ؟ الف : گفت دزدي شحنه را كاي پادشاه آنچه كردم بود آن حكم اله گفت شحنه آنچه من هم مي‌كنم حكم حق است اي دور چشم روشنم ب : يا وفا خود نبود در عالم يا كسي اندر اين زمانه نكرد كس نياموخت علم تير از من كه مرا عاقبت نشانه نكرد 6-شاهنامه فردوسي از نظر محتوا جزو كداميك از انواع مثنوي است ؟ 7-رايج‌ترين قالب شعري در ميان روستاييان كدام قالب شعري است ؟ 8-كدام يك از ابيات زير در قالب رباعي سروده شده است ؟ الف ‌: هر سبزه كه بر كنار جويي رسته است گويي ز لب فرشته خويي رسته است پا بر سر سبزه تا به خواري ننهي كان سبزه ز خاك لاله رويي رسته است ب : به صحرا بنگرم ، صحرا ته وينم به دريا بنگرم دريا ته وينم به هر بنگرم كوه و درو دشت نشان از قامت رعنا ته وينم 9-تنها قالب شعر سنتي كه مصراع‌‌هاي آن با هم برابر نيستند كدام قالب شعري است ؟ 10-بارزترين تفاوت شعر نيمايي و سنتي در چيست ؟ الف ) ‌وزن و قافيه ب ) درون مايه ج ) قافيه د ) طول مصرع‌ها و قافيه 11-در عبارت ( جان تو مرغي است نامش قفس ) چه اركاني از تشبيه حذف شده است؟ 12-تشبيه بليغ را در مصرع زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد :‌ « دست از مس وجود چو مردان ره بشوي » 13-در تشبيه مركب زير طرفين تشبيه و وجه شبه را مشخص كنيد : آن شاخه‌هاي نارنج اندر ميان ابر چون پاره‌هاي اخگر اندر ميان دود 14-استعاره را در ببت زير مشخص كنيد و نوع آن را بنويسيد : اي ماه سرو قيامت ، شكرانه سلامت از حال زيردستان ، مي‌پرس گاهگاهي 15-يك استعاره مصرحه و يك استعاره مكنيه را در مثال‌هاي زير نشان دهيد : الف : قضا چون زگردون فرو هشت پر مرا برف باريده بر پر زاغ 16-دو تشخيص در عبارت زير بيابيد : بحر در لاكت اي حيوان كه سرما نهاني دستش اندر دست مرگ است 17-در بيت زير مجازهاي مشخص شده استعاره از چيست ؟ گلرگ را زسنبل مشكين نقاب كن يعني كه رخ بپوش و جهاني خراب كن 18-در بيت زير الف ) مجاز را مشخص كنيد ب ) نوع علاقه ج ) قرينه‌ي آن را بنويسيد :‌ بر آشفت ايران و برخاست گرد همي هر كسي كرد ساز نبرد 19-در بيت زير الف ) كنايه كدام است ب ) مفهوم آن چيست ؟ حج ) نشانه ، نمونه يا دليل است ؟ هنوز از دهن بوي شير آيدش همي راي شمشير و تير آيدش 20-الف ) سجع را در عبارت زير بيابيد . ب ) نوع آن را مشخص كنيد : هر چه نپايد دلبستگي را نشايد . 21-در كدام يك از ابيات زير آرايه‌ي ترصيع وجود دارد ؟ الف– ما برون را ننگريم و قال را ما درون را بنگم و حال را ب-آه از آن جور و تطاول كه در اين دامگه است آه از آن سوزي و گداري كه در آن محفل بود 22-در كدام يك از ابيات زير آرايه‌ي تصدير و كدام آرايه‌ي تكرار وجود دارد ؟ الف-هم نظري ، هم خبري ، هم قمران را قمري هم شكر اندر شكر اندر شكر اندر شكري ب-ز خاك آفريدت خداوند پاك پس اي بندا افتادگي كن چو خاك 23-جناس را در ابيات زير بيابيد و نوع آن را مشخص كنيد : الف-سوزد مرا ، سازد مرا در آتش اندازد مرا وزز من رها سازد مرا بيگانه از خويشم كند ب-خرامان شد سوي آب روان چنان چون شده باز جويد روان 24-در ابيات زير در آرايه‌هاي (اشتقاق ، تصدير ، مراعات النظير ، تضمين ، تلميح ، تضاد و تناقص ) را مشخص كنيد . الف-بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي ومستوري ندانم ب-نرگسش بيمار بيني ، لاله‌اش دلسوخته غنچه‌اش دلتنگ يابي و بنفشه سوگوار ج-يارب اين آتش كه بر جان من است سرد كن آن سان كه كردي بر خليل د-اگر تو فارغي از حال دوستان يارا فراغت از تو ميسر نمي‌شود ما را هـ- خواب و خورت زمرتبة خويش دور كرد آنگه رسي به خويش كه بي‌خواب و خور شوي و-خير تا خاطر بدان ترك سمرقندي دهيم كز نسيمش «بوي چوي موليان آيد همي » ز-گوش ترحمي كو كزما نظر نپوشد دست غريق يعني فرياد بي‌صداييم 25-در ابيات زير آرايه‌هاي ( اغراق ، ايهام ،‌ايهام تناسب ، حس آميزي ، لف و نشر و حسن تعليل ) را مشخص كنيد . الف-روي و چشمي دارم اندر مهر او كاين گهر مي‌ريزد آن زر مي‌زند ب-به زيورها بيارايند وقتي خوبرويان را تو سيمين تن چنان خوبي كه زيورها بيارايي ج-چنان سايه گسترد بر عالمي كه زالي نينديشد از رستمي د-ما را در پياله عكس رخ يار ديده‌ايم اي بي‌خبر ز لذت شرب مدام ما هـ-آشنا هستيم با سرنوشت تر آب ، عادت سبز درخت روشني را بچشيم و-به صديق كوش كه خورشيد زايد از نفست كه از دروغ سينه روي گشت صبح نخست 1-با توجه به ابيات زير به سؤالات داده شده ، پاسخ دهيد : زان يار دل نوازم شكري است با شكايت گر نكته دان عشقي بشنو تو اين حكايت عشقت رسد به فرياد دار از خود به سان حافظ قرآن ز بر بخواني در چاره روايت الف ) كدام واژه «تخلص» را با علامت خاص خود نشان دهيد . 2-درون‌ مايه‌ي «چهارپاره» بيش‌تر چه موضوعاتي است ؟ 3-كدام يك از ابيات زير ، نمي‌تواند «مطلع» يك «قصيده» باشد ؟ چرا ؟ الف ) جهان بر آب نهادست و زندگي بر باد غلام همت آنم كه دلد بر او ننهاد ب ) خبري هست كه مرغان سحر مي‌گويند آخر اي خفته سر از خواب جهالت بردار 4-هر يك از كلمات مشخص ‌شده‌ي بيت زير ، كدام يك از «پايه‌هاي تشبيه» هستند ؟ «روز چو شمعي بهخ شب ، زود رو و سرفراز شب چو چراغي به روز ، كاسته و نيمتاب » 5-يك « تشبيه بليغ اضافي » بسازيد كه واژه‌ي « دانش » ، مشبه آن باشد . 6-در مصراع زير : « تو سرو جويباري ، تو لاله‌ي بهاري » الف ) كدام يك از پايه‌هاي تشبيه ، حذف شده است ؟ ب ) اين « نوع تشبيه » چه ناميده مي‌شود ؟ 7-كدام يك از تشبيهات زير ، « مفرد » و كدام يك « مركب » است ؟ الف ) بر گل سرخ از نم ، او فتاده لالي همچو عرق بر عذار شاهد غضبان ب ) زلف تو مگر جانا اميد و ناز است زيرا كه چنين هر دو سياه است و درز است 8-در كدام يك از ابيات زير ، آرايه‌ي « تشخيص » وجود دارد ؟ دليل خود را بنويسيد. الف ) اي نسيم سحر ، آرامگه يار كجاست ؟ منزل آن مه عاشق كش عبار كجاست ؟ اي غنچه خندان ف چرا خون در دل ما مي‌كني ؟ خاري به خود مي‌بندي و ما را ز سر وا مي‌كني 9-با توجه بيت زير ، به سؤالات پاسخ دهيد : « در اين بازار اگر سودي است با درويش خرسند است خدايا ، منعمم گردان به درويشي و خرسندي » الف ) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟ ب ) استعاره از چست ؟ پ ) چه نوع استعاره‌اي است ؟ 10-استعاره‌ي به كار رفته در كدام يك از ابيات زير ، « بليغ‌تر و مؤثرتر » است ؟ چرا ؟ الف ) فردا كه پيشگاه حقيقت شود پديد شرمنده رهروي كه عمل بر مجاز است ب ) بخت ان نكند با من ، كان شاخ ، صنوبر را بنشينيم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم 11-جمله‌اي بنويسيد و در آن واژه‌‌ي «قلم» را در « مفهوم مجازي » به كار ببريد . 12-با توجه به بيت زير : «دل عامي بسوزي چو عذار بر فروزي تو از اين چه سودي داري كه نمي‌كني مدارا» الف ) كدام كلمه در مفهوم مجازي به كار رفته است ؟ ب) « قرينه‌ » ي آن كدام است ؟ 13-در بيت زير ، « دينار و درم » مجاز از چيست ؟ نوع علاقه‌ي ان را بنويسيد . « آن كس كه به دينار و درم خير نيندوخت سر عاقبت اندر سر دينار و درم كرد » 14-كنايه‌ي به كار رفته در كدام بيت ، اثبات اين حقيقت است كه «آسايش بي رنج » در اين جهان وجود ندارد ؟ الف ) حافش از باد خزان در چمن دهر مرنج فكر معقول بفرما گل بي خار كجاست ب ) نپندارم اي در خزان كشته جو كه گندم ستاني به وقت درو 15-در هر يك از ابيات زير ، كنايات را مشخص كنيد و مفهوم هر يك را بنويسيد . الف ) چو بشنيد بيچاره بگريست زار اي كه خواجه دستم ز دامن بدار ب ) دلا معاش چنان كن كه گر بلغزد پاي فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد 16-در بيت زير : « لبخند تو خلاصه‌ي خوبي‌هاست لختي بخند ، خنده‌ي گل زيباست » الف ) كدام « صامت » بيش از بقيه تكرار شده است ؟ ب ) نام آرايه‌ي ادبي حاصل از اين تكرار چيست ؟ 17-در هر يك از عبارات زير ، بين كدام كلمات ، « سجع » وجود دارد ؟ « نوع سجع‌ها » را بنويسيد ؟ الف ) ملك بي دين باطل است و دين بي ملك ، ضايع . ب ) هر كه را زر در ترازوست ، زور در بازوست . 18-در ابيات زير ، آرايه‌هاي « موازنه » و « ترصيع » را بيابيد . در هر مورد ، دليل خود را بنويسيد . الف ) اي منور به تو نجوم جمال اي مقرر به تو رسوم كمال ب ) شاكر نعمت به هر مقام كه بوديم داعي دولت به هر طريق كه هستيم 19-در هر يك از ابيات زير ، بين كدام كلمات ، بين كدام كلمات « جناس » به كار رفته است ؟ نوع هر جناس را مشخص كنيد . الف ) اي گدايان خرابات ، خدا يار شماست چشم انعام مداريد از انعامي چند ب ) كار دلم به جان رسد ، كارد به استخوان رسد ناله كنم بگويدم : دم مزن و بيان مكن 1-مقدمه عاشقانه قصيده چه نام دارد . الف – تعزل ب – تخلص ج – غزل د – مطلع 2-كدام يك از شاعران زير به قطعه سرايي شهرت دارند . الف – ابن يمين ب – حافظ ج – نظامي د – فريدون مشيري 3-اين شرح كدام شعر را به خاطر مي‌آورد . غزل‌هايي است با قافيه متفاوت كه بيت يكساني آن‌ها را به هم مي‌پيوندد . الف – مسمط ب – قطعه ج – تركيب بند د – ترجيع بند 4-كدام يك از شاعران زير از سرايندگان مشهور تركيب بند است . الف – مولوي ب – محتشم كاشاني ج – فردوسي د – پروين اعتصامي 5-اگر شاعر مقصود خود را تنها در يك بيت بيان كند به آن بيت.......... گويند . 6-قصيده شعري است كه از نيمه قرن ........ هـ . ق به تقليد از شعر......... گويند . 7-بنيان‌گذار مسمط ............. است . 8-در بيت زير كلمات قافيه و رديف را بيابيد . هر كسي كو دور ماند از اصل خويش باز جويد روزگار وصل خويش 9-در بيت زير حروف قافيه كدامند . هر كجا يوسفي باشد چو ماه جنت است ار چه كه باشد به قعر چاه 10-كلمه‌ي «دلگشا» چند صامت و مصوت دارد . ( به عدد بنويسيد ) 11-هجاهاي كلمه‌ي «اختصاص» را مشخص كنيد . علامت خاص هجاها را بنويسيد . 12-اصلي‌ترين عوامل تأثير شعر را نام ببريد . يكي را به دلخواه توضيح دهيد . 13-زيباترين مختلص در قصيده كدام است . چرا ؟ 14-تجديد مطلع در قصيده چيست . چرا شاعر تجديد مطلع مي‌كند . 15-نظام قافيه‌ها در غزل چگونه است . 16-ويژگي‌هاي شعر نيمايي را نام ببريد . (ذكر سه مورد) 17-قديمي‌ترين مستزاد در ديوان كدام شاعر پديد آمده است . محتواي اين نوع شعر چيست . (ذكر سه مورد) 18-مسمط را شرح دهيد . 19-اركان تشبيه را در مصرع زير مشخص كنيد . يكي دختري داشت خاقان چو ماه 20-هر يك از اشعار زير در چه قالبي سروده شده‌اند . چرا . الف – سخن‌هاي ناخوش ز من دور دار . به بدها دل ديو رنجور دار . مگوي آن چه هرگز نگفته است كس به مردي مكن باد در قفس ب-بهترين مراتب آن بشتد كان به فضل و هز به دست آيد رتبت كان نباشد به استحقاق زودش اندر نبا شكست آيد . 21-كدام يا از اشعار زير دو بيتي و كدام رباعي است . چرا . الف) وقت است كه در برآشنايي بزنيم تا بر گل و سبزه تكيه جايي بزنيم زان بيش كه دست و پا فرو بندد مرگ آخر كم از آن كه دست و پايي بزنيم ‌ ب ) اگر صد تير ناز از دل آيد . مكن باور كه آه از دل بر آيد . پس از صد سال بعد از مرگ فايز هنوز آواز دلبر دلبر آيد . 22-بر پايه ويژگي قالب‌ها به سؤالات زير پاسخ دهيد . الف – مناسب ترين قالب براي ثبت لحظه‌هاي زودگذر شاعرانه است ب – قديمي‌ترين نمونه ترجيع بند از كدام شاعر است . ج – مناسب ترين قالب براي بيان داستان‌ها و مطالب طولاني است . د – قالبي كه وحدت موضوع دارد . 23-در تشبيه زير : الف – هر يك از كلمات مشخص شده جزء كدام يك اركان تشبيهند . ب – كدام يك از پايه‌هاي تشبيه حذف شده است . ثريا چون منيژه بر سر چاه دو چشم من بدو چون چشم بيژن 24-در ابيات زير چه نوع تشبيهي ديده مي‌شود طرفين تشبيه را مشخص كنيد . الف- پير دهن برگ بر درختان چون جامه‌ي عيد نيكبختان ب- چون آب روان مي‌گذرد عمر تو غافل اي واي در اين قافله گر فاصله بودي 25-در عبارات و مصراع‌عاي زير تشبيه بليغ را بيابيد نوع آن ا مشخص كنيد. الف –تا كيمياي عشق بيابي و ز رشوي ب – الهي در دل‌هاي ما جز تخم محبت خود مكار ج-دانش اندر دل چراغ روشن است . 26-در ابيات زير هر يك از كلمات مشخص شده استعاره از چيست . الف –هزاران نرگس از چشم جهانگرد برون شد تا بر آمد يك گل زرد ب-چو تنها ماند ماه سر و بالا فشاند از نرگسان لولوي لالا 27-در مصراع زير چند استعاره وجود دارد مشخص كنيد . بتي دارم كه گرد گل ز سنبل سايه بان دارد .
+ نویسنده در شنبه سوم دی 1390 |

دانش‌هاي ادبي 1-آثار مشهور " خواجه عبدالله انصاري " را نام ببريد ؟ الهي نامه – زادالعارفين – مناجات‌نامه – رساله‌ي دل و جان . 2- انواع حماسه در ادبيات فارسي را نام ببريد و توضيح‌ دهيد ؟ طبيعي : از زمان‌هاي دور به صورت شفاهي در بين ملت‌ها وجود داشته و سينه‌ به سينه نقل شده و بعد‌ها به شكل مكتوب درآمده است . مصنوع : تقليدي از حماسه‌ي طبيعي است . همه‌ي افراد يك قوم يا ملت دخالت ندارند و شاعر به جاي آفرينش حماسه به بازآفريني حماسه مي‌پردازند . 3- چند نوع حماسه‌ي طبيعي در ادبيات جهان نام ببريد : " ايلياد و اديسه‌ اثر هومر " . مهابهاراتا و رامايانا در هند . " شاهنامه‌ي فردوسي " . 4 - چند نوع حماسه‌ مصنوع در ادبيات ايران نام ببريد:"حمله‌ي حيدري از باذل مشهدي " " خاوران نامه ابن حسام خوسفي " . واج آرايي چيست . مثال بزنيد ؟ واج آرايي تكرار يك واج ( صامت و مصوت ) در كلمات يك مصراع بيت يا عبارت است به گونه‌اي كه كلام را آهنگين كند . مثال- اذا زلزلت الارض زلزالها واج « ز» مثال- صداي سنگين سكوت در سراسر پيچيده بود . واج «س» 6- فرق نمايش‌نامه و فيلم‌نامه در چيست ؟ در نگارش نمايشنامه معمولاً‌ گفتگوي ميان بازيگران نوشته مي شود در حالي كه در فيلم‌نامه علاوه‌بر گفتگوي بازيگران ، ويژگي صحنه‌ها و چگونگي حركت دوربين نمايش داده مي‌شود . 7- نويسنده‌ي آثار زير را بنويسيد ؟ "سياحت‌نامه ابراهيم بيگ " از "زين‌العابدين مراغه‌اي " ، " مسالك المحسنين " از " عبدالرحيم طالبوف " 8- شرح زير درباره‌ي كدام نويسنده‌ي معاصر است ؟ وي را آغازگر سبك واقع‌گرايي در نثر معاصر فارسي و پدر داستان‌نويسي دانسته‌اند . ( سيد محمد علي جمال زاده ) 9- چند اثر از "سيد محمد علي جمال‌زاده" را نام ببريد . « دارالمجانين . سر و ته يك كرباس . تلخ و شيرين . هفت كشور . شور آباد . راه آب نامه . قصه‌هاي كوتاه براي بچه‌هاي ريش دار و قصه‌ي ما به سر رسيد »‌ 10- داستان كوتاه با كدام اثر جمال‌زاده متولد شد : "يكي بود يكي نبود" . 12- كنايه چيست . مثال بزنيد ؟‌عبارت يا جمله‌اي كه داراي دو معني نزديك و دور است . ما از معناي نزديك به معناي دور كه مد نظر نويسنده است پي مي‌بريم . معناي نزديك و واقعي مقصود نويسنده را نمي‌رساند . مثال : جلو كسي درآمدن ، سماق مكيدن ، شكم را صابون زدن ، چند مرده حلاج بودن 13- نخستين مجموعه‌ي داستاني "سيمين دانشور" چه نام دارد ؟ "آتش خاموش". 14- مشهورترين اثر "سيمين دانشور" چيست ؟ "سووشون" . 15- اصلي ترين مسائل در حوزه‌ي ادب پايداري را نام ببريد ( حداقل دو مورد ) ؟‌ دعوت به مبارزه ، ترسيم چهره‌ي بيدادگري ، ‌ستايش آزادي و آزادگي ، ‌نمودن افق‌هاي روشن پيروزي ، انعكاس مظلوميت . 16- از چهره‌هاي برجسته‌ي ادبيات مقاومت فلسطيندو نفر را نام ببريد : "غسان كنفاني" ، "محمود درويش" ، "جبرا ابراهيم جبرا" ، "اثل مانين" . 17- كلبه "‌عموتم" اثر كيست ؟ خانم "هريت بيچر استو" از چهره‌هاي ادب پايداري سياهان . 18- چند اثر از آثار "بزرگ علوي" را نام ببريد ؟ "چشم‌هايش" . "چمدان" . "ميرزا" و "سالاري‌ها" . 19- در عبارات و جملات زير چه آرايه‌ي مشخصي ديده مي‌شود ؟ باران هنگامه كرده بود . باد چنگ مي‌انداخت . درختان كهن به جان يكديگر افتاده بودند . ( تشخيص يا جان بخشي ) 20- مهم‌ترين آثار « ويكتور هوگو » مشهورترين شاعر رمانتيك قرن نوزدهم فرانسه را نام ببريد ؟ "بينوايان" ، "گوژپشت نتردام" ، "كارگران دريا" و "مردي كه مي‌خندد" . 21- شهرت ويليام سيدني پورتر به دليل چيست ؟ بيشتر مرهون داستان‌هاي كوتاه و احساساتي و نيمه واقع گرايانه اوست . 22- آثار اُ- هِنري را نام ببريد ؟ "قلب مغروب" ، "آواز شهر" ، "راه‌هاي سرنوشت" ، "اختيارات" ، "چرخ فلك" . 23- آرايه ابيات زير را بيابيد و بنويسيد . "كشتي شكستگانيم اي باد شرطه برخيز باشد كه باز ببينم ديدار آشنا را " . ( ايهام ) ملاقات ، چهره ( تشخيص : اي باد شرطه ) "ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون نيكي به جاي ياران ، فرصت شمار يارا".ايهام ، (خورشيد ، زندگي دنيوي) 24- يك اثر از سنايي غزنوي نام ببريد ؟ حديقه‌الحقيقه ، سيرالعبادالي المعاد ، كارنامه بلخ . 25- آثار "دكتر محمد علي اسلامي" را نام ببريد ؟ جام جهان‌بين ، آواها و ايماها ، صفير سيمرغ و روزها . 26- مجموعه‌هاي شعر "مهدي اخوان ثالث" را نام ببريد : ارغنون ، زمستان ، آخر شاهنامه ، از اين روستا ، در حياط كوچك پاييز در زندان . 27- مجموعه‌هاي شعر طاهره صفارزاده را نام ببريد : رهگذر مهتاب ، طنين در دلتا ، سد و بازوان ، سفر پنجم ، بيعت با بيداري و ديدار صبح . 28- متناقض‌نامه ( پارادوكس ) چيست ؟ تركيبي است كه در آن از دو واژه‌ي ضد هم استفاده مي شود . مثال : از تهي سرشار – جامه‌اش شولاي عرياني است – كسب جمعيت از آن زلف پريشان دولت فقر خدايا به من ارزاني دارد . 29- آثار منظوم ( مجموعه‌ي شعر ) و منثور "دكتر محمدرضا شفيعي كدكني" را نام ببريد ؟ شبخواني ، از زبان برگ ، در كوچه باغ‌هاي نيشابور ، از بودن و سرودن ، مثل درخت در شب باران ، بوي جوي موليان ، صور خيال در شعر فارسي ، موسيقي ، تصحيح اسرارالتوحيد . 30- بيت زير چه آرايه‌اي دارد بنويسيد ؟ ( آرايه‌ي تلميح ) "در احد كه گل بوسه‌ي زخم‌ها / تنت را در دشت شقايق كرده بود / از كدام باده مهر مست بودي كه با تازيانه هشتاد زخم بر خود حد زدي" . 31- مجموعه اشعار "رهي معيري" را نام ببريد : سايه‌ي عمر ... 32- آرايه‌هاي بيت زير را بيابيد و بنويسيد . با ياد رنگ و بوي تو اي نوبهار عشق هم چون بنفشه سر به گريبان ???????? . ايهام تشخيص تشبيه كنايه 33- "برو طواف دلي كن كه كعبه مخفي است كه آن خليل بنا كرد و اين خدا خود ساخت . ايهام تشبيه دل به كعبه كنايه از طواف دل كردن 34- از آثار شهريار مي‌توان يك مورد را نام ببريد ؟ منظومه‌ي " حيدر بابايه سلام " . تلميح چيست ؟ مثال بزنيد ؟ تلميح در لغت به گوشه چشم اشاره كردن – و در ادبيات چنان است كه گوينده يك يا چند كلمه در گفتار بياورد كه آن كلمات نظر خواننده را به حديث ، آيه ، بيت ، داستان و ... متوجه سازد . مثال " چنين گفت پيغمبر راستگوي زگهواره تا گور دانش بجوي " « اشاره به احاديث »‌ اطلبواالعلم من المهد الي اللحد " بيستون بر سر راه است مباد از شيرين سخني گفته و غمگين دل فرهاد كنيد" اشاره به داستان شيرين و فرهاد " آسمان بار امانت نتوانست كشيد قرعه‌ي كار به نام من ديوانه زدند " اشاره به آيه‌ي انا عرضنا اللمانه... 36- ويژگي ادبيات پس از مشروطه را بنويسيد . نويسندگان در آثار خود به مسائل اجتماعي و رنج طبقات محروم جامعه پرداخته‌اند . نويسندگان اصول فني داستان نويسي غرب را تا حدودي آموختند . نويسندگان ازنحوه قصه نويسي متداول پيش از مشروطه فاصله گرفتند و ... 37- در عبارت‌هاي زير چه آرايه مشخصي ديده مي شود .دلا در حالي كه مثل بيد مي‌لرزيد . تشبيه 38- ويژگيهاي مناجات نامه خواجه عبدالله انصاري؟ مسجع ، لطيف ، دلنشين ، ساده وسرشار از مضامين عرفاني 39- دركدام گزينه آرايه تلميح وجود ندارد . الف- مهر او بلانشينان را كشتي نوح است ب- نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت متحيرم چه نامم شه ملك لافتي را ج_علي اي هماي رحمت تو چه آيتي خدا را كه به ما سوا فكندي همه سايه هما را د- آسمان بار امانت نتوانست كشيد قرعه‌ي كار به‌نام من ديوانه زدند 40- حمله حيدري از باذل مشهدي چه نوع حماسه‌اي است : حماسه مصنوع 41- در ابيات زير چه آرايه هاي مشخصي ديده مي‌شود بشد تـيـــز رهـــام با خـود و گـبــر همي گرد رزم اندر آمد به ابر (اغراق) بر او راست خم كرد‌ ‌و چپ كرد راست خروش از خم چرخ چاچي بخواست(واج آرايي) به بيت هايي كه معني آنها به هم وابسته باشد چه مي‌گويند ؟ (موقوف المعاني) 41- الايام اثر كيست و موضوع آن چيست . اثر طه حسين – زندگي پرفراز و نشيب خود او شاعر قصيده‌سرا كه هيجده سال عمر خود را در زندان گذراند و حبسيات او معروف است . مسعود سعد سلمان . 42- اسلوب معادله ي چيست مثال بزنيد : يك بيت كه مصراع دوم در حكم مصداقي براي مصراع اول است و مي‌توان جاي دو مصراع را عوض كرد يا ميان آن دو علامت مساوي گذاشت . مثال : آدمي پير چو شد حرص جوان مي‌گردد خواب در وقت سحرگاه گران مي‌گردد . 43- در كدام گزينه اسلوب معادله نيست . الف – عشق چون آيد بر هوش دل فرزانه را دزد دانا مي‌كشد اول چراغ خانه را ب- عيب پاكان زود بر مردم هويدا مي‌شود موي اندر شير خالص زود پيدا مي‌شود ج- دود اگر بالا نشيند كسر شأن شعله نيست جاي چشم ابرو نگيرد گر چه او بالاتر است پروانه نيستم كه يك شعله جان دهم شمعم كه جان گدازم و دودي نياورم 44- توضيح زير مربوط به كدام نوع شعر است . اين نوع شعر آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه مشخص نيست : سپيد اين نوع شعر نه آهنگ دارد نه قافيه و نه وزن عروضي و فرق آن با نثر در تخيل شعري است . موج نو 43- شعر معاصر پس از نيما در سه شيوه ادامه يافت نام ببريد . 1- شعر آزاد يا نيمايي كه وزن دارد اما جاي قافيه مشخص نيست . 2- شعر سپيد كه آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه مشخص نيست . 3- موج نو كه نه آهنگ دارد . نه قافيه و نه وزن عروضي 55- پيراهن زيبايي با يقه آهاري داشت آهاري يعني چه ؟ خشك و اتو كرده . 56- جوان ديلاقي مصطفي نام آمده : ديلاقي : بلند قد . 57- اين مصطفي اگر چه زياد كودن و بي‌نهايت چلمن است . چلمن : زودباور . احمق 58- ديدم ماشاءالله چشم بد دور ، آقا واترقيده‌اند . واترقيده‌اند : رشد نامناسب . 59- با حال استيصال پرسيدم . استيصال : درماندگي . 60- پاپي مي‌شوند : اصرار مي‌كنند . 61- در صيغه‌ي « بلعت » اهتمام تامي داشتند . بلعت : بخور تا مي‌تواني – يعني كوشش و تلاش كاملي داشتند كه هر كس بيشتر بخورد . 62- گويي خنجره‌اش دو تنبوشه داشت . تنبوشه : لوله‌ي سيماني كه آب از آن عبور مي‌كند . 63- متكلم وحده و مجلس آراي بلا معارض شده است . بلامعارض : رقيب ندارد ( بدون رقيب ) 64- در اواخر با بنده مألوف بودند . مألوف : همدم 65- مهمان‌ها سخت در محظور گير كرده بودند . محظور : رو در بايستي . 66- مراحل مضغ و بلع و هضم و تحليل را پيمود . مضغ : جويدن . بلع : بلعيدن 67- براي به جا آمدن احوال و تسكين غليان دروني در حياط قدم مي‌زدم . غليان : جوشش . 68- با كليه‌ي متفرعات به انضمام مايحتوي آن آقاي استادي را بيرون انداختم . متفرعات : چيزهاي وابسته به انضمام : به اضافه مايحتوي : آن چه درون آن هست . 69- هر چه كم داشت از كومه گيله‌مردان جمع كرد . كومه : كلبه 70- آن را در كروج لاي دسته‌هاي برنج پيدا كرد . كروج : انباري براي نگهداري برنج . 71- آن لاورتون را خودم به درك مي‌فرستادم . لاور . رهبر . 72- رجز بخوان ؟ كنايه از خودستايي . 72- خود تو منو تلكه كردي . تلكه : پولي يا مالي را با مكر و فريب به دست آوردن . 73- سر كش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد دلبر كه در كف او موم است سنگ خارا . در راه عشق ، از فرمان خدا سرپيچي نكن و گر نه محبوب كه همه چيز در قدرت اوست تو را در آتش غيرت خود خواهد سوزاند . اگر چند روزي زيبايي دين هدايت تو گردد جاي تعجب نيست كه خود را با اولياء همراه ببيني . 30- كه خطي كز خرد خيزد تو آن را از بنان بيني . بنان : انگشت . 74- كالبد بنا ، مينايي است كه روح ايران را در آن حبس كرده‌اند ؟ مينا : شيشه . 75- ارتجالاً انشايي مي‌ساخت : ارتجالاً : بدون انديشه سخن گفتن . 76- مخذول و نالان طلب استرحام مي‌كرد . زبون ، پست رحم 77- مليجك اين طرف و آن طرف مي‌دويد و اشتلم مي‌كرد ؟ خودستايي . 78- پلنگ را بالاي نطعي انداخته بودند ؟ نطع : سفره‌ي چرمي . 79-" كه زكوي او غباري به من آر توتيارا " توتيا يعني سرمه . تو مثل ماه / ستاره / خورشيد / هميشه مي‌درخشي / از بدر 1- جنگ بدر 2- ماه كامل در كدام گزينه متناقص نامه وجود ندارد . الف)از تهي سرشار ب) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار ج) بر بساطي كه بساطي نيست د) باغ از ميدان چشم در راه بهاري نيست 80- چه آرايه‌ي مخفي ديده مي‌شود بيان كنيد . داستان از ميوه‌هاي سربه‌گردون اينك خفته در تالبوت پست خاك مي‌گويد . (واج‌آرايي) بي آن كه در ركود نشستن باشم . مرتباً در حال تلاش هستم . (بدر) در اين مصراع‌ها ايهام دارد معاني آن را بنويسيد . 81- در مصراع‌هاي زير مور استعاره از چيست . (مورچه مي‌داند كه بر ديواره اهرام مي‌گذرد / يا بر خشتي خام) ج)انسان - آرايه‌هاي بيت زير را مشخص كنيد . چون خاك در هواي تو از پا افتاده‌ام چون اشك در فضاي تو با سردويده‌ام خاك از پا افتاده‌ است / تشخيص اشك سر دويده است /تشخيص 24-" زمين آهنين شد سپهر آبنوش " يعني چه ؟ زمين سفت و محكم شد و آسمان در اثر گرد و خاك سياه شد . 29- دلا كلاهش را برداشت و از زير آن آبشار طلايي رنگ سرازير شد . ( استعاره ) 30- كدام بيت آرايه ايهام ندارد . الف- كشتي شكستگانيم اي باد شرطه برخيز باشد كه باز بينيم ديدار آشنا را ب- ده روز مهر‌گردون افسانه است و افسون نيكي به جاي ياران فرصت شمار يارا ج- آينه سكندر جام مي است بنگر تا بر تو عرضه دارد احوال ملك دارا د- اميد هست كه روي ملال در نكشد از اين سخن كه گلستان نه جاي دلتنگي است 35- چه آرايه‌ي مخفي ديده مي‌شود بيان كنيد . داستان از ميوه‌هاي سربه‌گردون اينك خفته در تالبوت پست خاك مي‌گويد . (واج‌آرايي) بي آن كه در ركود نشستن باشم . مرتباً در حال تلاش هستم . در مصراع‌هاي زير به كدام صفت حضرت علي اشاره نشده است . خودآزمايي 1-در اين بيت منظور از پيام آشنا و آشنا چيست ؟ " همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهي به پيام آشنايي بنوازد آشنا را " پيام آشنا : فيض حق آشنا : خود شاعر 2- " سر به گرد آوردن " يعني چه ؟ نابود كردن . 3- عبارت "دندان به دندان خاييدن" يعني چه ؟ خشمگين شدن . 4- عبارت‌هاي زير را معني كنيد . جلو كسي درآمدن ( به نحو شايسته پذيرايي كردن ) سماق مكيدن ( انتظار كشيدن ) شكم را صابون زدن ( خوردن مفصل ) چند مرده حلاج بودن ( چقدر توانايي داشتن )‌ 5- عبارت شلخته درو كنيد تا چيزي گير خوشه‌چين ها بيايد يعني چه ؟‌ نامرتب و پراكنده درو كنيد تا مقداري از محصول نصيب نيازمندان گردد . 6- مقصود شاعر از جمله ما اين را از گذشته به ارث مي‌بريم چيست ؟ استقامت و پايداري . 7- در عبارت فرشتگان سرودهاي صلح و شادي انسان را براي چوپانان خواندند .منظور وحي و آيات الهي پيامبراي الهي 8- زيتون نماد چيست و نشانه‌ي كدام كشور است ؟ نماد صلح و آشتي – فلسطين . 9- مقصود از جملات زير را بيان كنيد . نرون مرد اما رم نموده است . ( دشمن فلسطين از بين مي‌رود سرزمين فلسطين جاودان مي‌ماند ) "با چشم‌هايش مي‌جنگد" . ( با تمام آگاهي و توانش ايستادگي مي‌كند ) 10- محتوي داستان گيله مرد چيست ؟ روح عدالت‌خواهي و مبارزه با استبداد اربابان و دولت خود كامه پهلوي را در چهره‌ي گيله مرد كه دهقاني شورشي از گيلان است به تصوير مي‌كشد . 11- محوري‌ترين پيام داستان هديه‌ي سال نو اُ- هِنري چيست ؟ ايثار و عشق . 12- "اي كاش عظمت در نگاه تو باشد" از آندره‌ژيد را با شعر سهراب سپهري « چشم‌ها را بايد شست / جور ديگر بايد ديد » مقايسه كنيد ؟ هر دو بر اين باورند كه بايد معيارها را عوض كرد – بايد به ارزش‌ها بهاء دادند نه به شكل‌ها 13- مقصود از « كيمياي هستي » در مصراع " كاين كيمياي هستي قارون كند گدا" . را چيست ؟ عشق به خدا . 14- "از عرش به فرش آمدن" كنايه از چيست ؟ از عزت به ذلت مي‌رسي . 15- مقصود ار اصطلاحات زير را بنويسيد . كميتش لنگ بود ( ضعيف بود ) مثل شاخ شمشاد ( شادمان ) سپرانداختن ( تسليم ) باب دندان ( مطابق ميل ) 17-كلمه‌ي خدا در "پيش از تو / هيچ خدايي را نديده‌ بودم" به چه معناست ؟ حاكم فرمانروا . 18- "با چشماني يتيم نديدنت" يعني چه ؟ از ديدن تو محروم هستم . 19- "شعر سپيد من ، روسياه ماندي كه در فضاي تو به بي‌وزني افتاد اشاره" به كدام ويژگي شعر شاعر دارد ؟ به قالب شعر كه سپيد است اشاره دارد . 20- "يكي زشب گرفتگان چراغ بر نمي‌كند" . منظور از چراغ : آزادي . 21- مردم اين جزيره از اشراف فارس هستند ؟ واژه‌ي فارس به چه معني است ؟ ايران . 22- مقصود از بيت "خورده قسم اختران به پاداشم بسته كمر آسمان به پيكارم" روز اول شانس من بد بوده و ستارگان و آسمان براي شكنجه من آماده‌اند . 23- مصراع "در ميان خانه گم كردم صاحب خانه را" مقصود از صاحبخانه كيست ؟ خداوند . 24- پولك نشانه شدن دستمال نشانه‌ي چيست ؟ اشك آلود بودن . 25- منظور شاعر از"درسينه‌ام هزاران خراسان نهفته است" چيست ؟ عشق و علاقه و دل بستگي . 26- مقصود از جام مي در اصطلاح عارفانه با توجه به اين بيت چيست ؟ دل عارف . 27- بر كدام از سه شخصيت : محمد ولي ، گيله مرد و و مأمور دوم نماد چه انسان‌هايي در عصر خود هستند . محمد ولي : زورگو ، تابع ، ظالم به چيزي جز منفعت خويش نمي‌انديشد . گيله مرد : انسان مبارز طلب و عدالت‌خواه و ظلم ستيز . مأمور دوم : فرصت طلب ، ناآگاه ، ديگران براي او مهم نيستند . 28- در بيت زير كدام واژه ايهام دارد معناي آن را بنويسيد . گر مي‌گريزم از نظرمردمان ، رهي عيبم مكن كه آهوي مردم نديده‌ام عيب : آهو مفهوم 1- عنان را گران كرد و او را بخواند " عنان را گران كرد " يعني چه . ‌ اسب را متوقف كرد . 2- " كمان را به زه كردن " يعني چه ؟ زه كمان را بست يعني كمان را آماده كرد . 3- "روي ما را سفيد كردي" كنايه از چيست ؟ ما را سربلند و سرافراز كردي ، آبروي ما را حفظ كردي ، احترام ما را نگه داشتي . 4- "ستاره ضعيفي در شبستان تيره و تار درونم درخشيدن گرفت" يعني چه ؟ كمي اميدوار شدم . 5- "فنرش در رفته باشد" يعني چه ؟ از خود بيخود شده باشد . 6- شماها هزاران مرتبه قرآن را مهر كرديد : قرآن را مهر كردن يعني چه؟ تضمين براي عهد و پيمان . 7- دل مي‌ورد ز دستم صاحبدلان خدا را". خدا را يعني چه : به خدا قسم . 8- مقصود از زندان و چاه ظلماني در بيت زير چيست ؟ دنيا "دل تا كي در اين زندان ، فريب اين و آن بيني يكي زين چاه ظلماني برون شو تا جهان بيني" 9- به هر جانب كه روي آري درفش كاويان بيني . « درفش كاويان » نماد چيست ؟ پيروزي . 10- گون و نسيم در شعر "به كجا چنين شتابان ؟ گون از نسيم پرسيد" نماد چيست ؟ گون نماد اسارت . نسيم نماد آزادي . 11- "چو از اين كوير وحشت به سلامتي گذشتي" كوير وحشت نماد چيست ؟ جامعه‌ي نابسامان . 12- به جان رسد كارم "در مصراع در هر نفسي به جان رسد كارم" ؟ سخت و دشوار بودن . 13- چين بر جبين افكندن در مصراع "چين بر جبين فكنده ز اندوه كيستي" يعني چه ؟ بسيار ماتم زده بودن . 15- منظور از "كنج غربت" در اين بيت چيست ؟ سنگر . "و پيدا نكردم در آن كنج غربت / به جزآخرين صفحه‌ي دفترت را" در عبارت " بر كشته‌هاي ما جز باران رحمت خود مبار " مقصود از « كشته‌ها » چيست ؟‌ كردار آدمي در اين دنيا "نوك جمع را چيدن" يعني چه ؟ اجازه‌ي سخن به ديگران ندادن . يكي تيرالماس‌پيكان‌ چو‌آب نهاده بر او چهار پر عقاب : كمان چگونه توصيف شده ؟ تير برنده ‌چون‌ الماس‌كه نوك آن را جلا داده باشند و چهار پر عقاب برآن بسته بودند . 18- مفهوم مصراع دوم را بنويسيد . دليران ميدان گشوده نظر كه بر كينه اول كه بندد كمر ( چه كسي اول جنگ را شروع مي‌كند ) هم قطار احتمال مي‌دهم وزير داخله باشد و مرا بخواهد . " وزير داخله ايهام دارد" دو معني آن را بنويسيد . 1- خانم خانه 2- وزير كشور 19- با توجه به ابيات به سؤالات پاسخ دهيد . موي سپيد را فلكم رايگان نداد اين رشته را به نقد جواني خريده‌ام اي سر و پاي بسته به آزادگي نياز آزاده من كه از همه عالم بريده‌ام الف – منظور از رشته‌ چيست ؟ موي سفيد ب- شاعر دليل آزادگي خود را چه مي‌داند : ترك تعلقات در اين سراي بي‌كس كسي به در نمي‌زند به دشت پرملال ما پرنده پر نمي‌زند شاعر اوضاع جامعه را چگونه به تصوير مي‌كشد : بسيار نابسامان و آشفته 19- داروگ در اين مصراع نيما يوشيج نماد چيست ؟ قاصد روزان ابري ، داروگ ، كي مى‌رسد باران ؟ مژده دهنده يا پيك . 20-گر چه مي‌گويند : " مي‌گريند روي ساحل نزديك / سوگواران در ميان سوگوارن " منظوراز ساحل نزديك چيست ؟ سرزمين ايران شاعران اوضاع جامعه را چگونه توصيف كرده‌ است : عزادار بر بساطي كه بساطي نيست / در درون كومه تاريك كه در راه با آن نشاطي نيست / و جداردنده‌هاي ني به ديوار اتاقم دارد از خشكيش مي‌تركد . شاعر اوضاع جامعه خويش را چگونه به تصوير مي‌كشد : اوضاع نابسامان / عدم نشاط و اميد به آينده . 21- ابر در اين مصراع نماد چيست ؟ آسمان را گرفته تنگ در آغوش / ابر با آن پوستين سرد نمناكش نماد غم و خفقان 22- در مصراع‌هاي زير به كدام صفت حضرت علي اشاره نشده است . سحر ازسيپد‌ي چشمان تو مي‌شكوند / و در سايه‌ي آن به نماز مي‌ايستد . شب زنده‌داري . كلام تو گياه را بارور مي‌كند / سخنان تو هستي بخش است . 30- با توجه به بيت زير به سؤالات پاسخ دهيد : دل مي‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را دردا كه راز پنهان خواهد شد آشكارا دل مي‌رود ز دستم يعني چه؟ معني شعر و نثر سلام او در وقت صباح مؤمنان را صبوح است . يعني رحمت خدا در هنگام صبح براي مؤمنان باعث خوشي و شادي است . 2-" ما را از آن ده كه آن به و مگزار ما را به كه و مه " يعني به ما آن چيزي را عطا كن كه بهترين است و ما را به كوچك و بزرگ ( غير خودت ) واگذار نكن . 3-" الهي ، عبدالله عمر بكاست اما عذر نخواست " يعني خداوندا عبدالله پير شد اما توبه نكرد . 5- دليران ميدان گشوده نظر كه بر كينه اول كه بندد كمر" يعني چه . دليران ميدان منتظر بودند كه چه كسي جنگ را شروع مي‌كند . 6- به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم ( اگر هزار سال درون قبر بخوابم ) به خواب عافيت آن گه به بوي موي تو باشم . ( آرامش و خواب من بدان سبب است كه سرانجام روزي به وصال تو خواهم رسيد . ) 7- در عبارت زير چه آرايه مشخصي ديده مي‌شود: اي كريمي كه بخشنده عطايي و اي حكيمي كه پوشنده خطايي و اي صمدي كه از ادراك خلق جدايي و... (آرايه سجع) 8- "دانه‌ي خشكيده‌ي خوشه‌اي / دره‌ها را از خوشه‌ها لبريز خواهد كرد" . و جوانان فلسطين كه شهيد مي شوند / فلسطيني‌هاي ديگر دنبال كارشان را مي‌گيرند ( راه آن‌ها را ادامه مي‌دهند ) 9- " تو قلب سپه را به آيين بدار من اكنون پباده كنم كارزار " . تو مركز فرماندهي سپاه را با نظم و ترتيب اداره كن تا اكنون من پياده بجنگم . 10-" مرا مادرم نام مرگ تو كرد زمانه مرا ننگ ترك تو كرد " . يعني چه . مادرم نام مرا مرگ تو ناميد . روزگار ( زمانه ) مرا وسيله‌ي نابودي تو قرار داد . 11-" زمين آهنين شد سپهر آبنوش " يعني چه ؟ زمين سفت و محكم شد و آسمان در اثر گرد و خاك سياه شد 12- "فلك باخت از سهم آن جنگ رنگ بود سهمگين جنگ شير و پلنگ" يعني چه ؟ از ترس جنگ آن دو ، آسمان ترسيد . البته مبارزه‌ي شير و پلنگ ترسناك است . 13- "و اين سرزمين را سرشار خواهيم كرد از شادي / لذت بخش و زرين چون خوشه‌ي گندم" يعني چه ؟ اين سرزمين ( شيلي ) را پر خواهيم كرد از شادي ( نياز روحي مردم ) . از خوشه‌هايي طلايي گندم ( نياز مادي مردم) 14- "براي حاصل دادن كشتزارها منتظر رسيدن تموز و پايكوبي دبكه در موقع درو هستيم" يعني چه ؟ براي محصول دادن كشتزارها منتظر تيرماه هستيم كه به جشن و پايكوبي بپردازيم . 15- "و از سايه‌ي آبي ، خارهاي سرخ / بر اجساد به جا مانده و طعمه‌ي عقاب و زاغ شده ، فرو ريخت" يعني چه ؟ و از آسمان آبي بمب‌هاي آتشين بر جسدهاي به جا مانده هموطنان ما كه طعمه‌ي زاغ‌ها و عقاب‌ها شده بودند فرو ريختند . 16- "يكي از حضار كه كباده‌ي شعر و ادب مي‌كشيد چنان محظوظ گرديده بود كه جلو رفته جبهه‌ي شاعر را بوسيد . يكي از حاضران كه در مجلس ادعاي آگاهي از شعر و ادب را داشت آن چنان بهره‌مند شده بود كه جلو رفت و پيشاني شاعر را بوسيد . 17- سر كش مشو كه چون شمع از غيرتت بسوزد دلبر كه در كف او موم است سنگ خارا . در راه عشق ، از فرمان خدا سرپيچي نكن و گر نه محبوب كه همه چيز در قدرت اوست تو را در آتش غيرت خود خواهد سوزاند . 18- نان گير تو گر روزي جمال درد دين باشد عجب نبود كه با ابدال خود را هم عنان بيني اگر چند روزي زيبايي دين هدايت تو گردد جاي تعجب نيست كه خود را با اولياء همراه ببيني . 19- خشك آمد كشتگاه من / در جوار كشت همسايه . يعني كشور من در مقابل كشور همسايه خالي از تحرك و پويايي است . 20- "موي سپيد را فلكم رايگان نداد اين رشته را به نقد جواني خريده‌ام" . آسمان موي سفيد را مفت و مجاني به من نداد بلكه سرمايه‌ي جواني و عمرم را در بهاي آن پرداخته‌ام 21- "در انتظار غبار بي‌سوار نشستن" ؟ بيهوده انتظار كشيدن . "محبوسم و طالع است منحوسم غمخوارم و اختر است خونخوارم" . زنداني شدم و بخت با من يار نيست . اندوهگين هستم و ستاره‌ي بخت با من دشمن است . " چو سوفارش آمد به پهناي گوش ". سوفار : دهانه‌ي تير . 23- "به راستي كه شب رفتني است و نه اتاق توفيق ماندني است . به راستي كه ظلم و ستم روزي به پايان مي‌رسد و زندان جاي ماندن نخواهد بود . به جز بازوي دين و شير خدا كه شد طالب رزم آن اژدها بازوي دين : حضرت علي اژدها : عمرو 25- نه جان دلم ، با مال مي‌رويم . نه عزيز دلم با حيوان چهارپا مي‌رويم . 26- با عشق خود چه كنيم . با سرزمين اشغال شده‌ي خود چه كنيم . 27- سرزمين ما زمرد است . كشور ما سرسبز و خرم است . 28- زيباي كوچكش را ربودند . سرزمين يا كشورش را ربودند . ( بردند ) 31- "دردا" نشانه چيست؟ كثرت با توجه به بيت زير آسايش در دو دنيا به عمل به چه نكاتي حاصل مي‌شود ؟ آسايش دو گيتي تفسير اين دو حرف است با دوستان مروت با دشمنان مدارا با دوستان جوانمرد بودن و با دشمنان مهربان بودن 32- توضيح زير مربوط به كدام نوع شعر است . اين نوع شعر آهنگ دارد اما وزن عروضي ندارد و جاي قافيه مشخص نيست : سپيد اين نوع شعر نه آهنگ دارد نه قافيه و نه وزن عروضي و فرق آن با نثر در تخيل شعري است . موج نو 33- داروگ در اين مصراع نيما يوشيج نماد چيست ؟ قاصد روزان ابري ، داروگ ، كي مى‌رسد باران ؟ مژده دهنده يا پيك . گر چه مي‌گويند : " مي‌گريند روي ساحل نزديك / سوگواران در ميان سوگوارن " 34- منظوراز ساحل نزديك چيست ؟ سرزمين ايران شاعران اوضاع جامعه را چگونه توصيف كرده‌ است : عزادار بر بساطي كه بساطي نيست / در درون كومه تاريك كه در راه با آن نشاطي نيست / و جداردنده‌هاي ني به ديوار اتاقم دارد از خشكيش مي‌تركد . شاعر اوضاع جامعه خويش را چگونه به تصوير مي‌كشد : اوضاع نابسامان / عدم نشاط و اميد به آينده . ابر در اين مصراع نماد چيست ؟ آسمان را گرفته تنگ در آغوش / ابر با آن پوستين سرد نمناكش نماد غم و خفقان باغ برگي كه مي‌گويد كه زيبا نيست – چه كسي مي‌گويد كشور من زيبا نيست . 39- سحر ازسيپده‌ي چشمان تو مي‌شكوند / و در سايه‌ي آن به نماز مي‌ايستد . شب زنده‌داري . 40- كلام تو گياه را بارور مي‌كند / سخنان تو هستي بخش است . 42- در بيت زير كدام واژه ايهام دارد معناي آن را بنويسيد . گر مي‌گريزم از نظرمردمان ، رهي عيبم مكن كه آهوي مردم نديده‌ام عيب : آهو شرايط بخت اجتماعي كه نجات‌ دهنده‌اي نيست – زندگي پر از غم و اندوه كه هيچ نشانه‌اي از آزادي در آن نيست . 43- چه چشم پاسخ است ازاين دريچه‌هاي بسته‌ات . برو كه هيچ كس ندا به گوش قرار دادن 44- دريچه چه نماد چيست – ارتباط ندا به گوش كر زدن كنايه از چيست . انسان ناآگاه را مخاطب قرار دادن . نا سايه دارم و نه بر بيفكنندم و سزاست و گرنه بر درخت تر كسي تبر نمي‌زند . 45- چرا شاعر خود را شايسته‌ي نابودي مي‌داند : آزادي‌خواه چون همرنگ ديگران نيست به درد جامعه‌ي پرظلم و ستم نمي‌خورد . شيخ مذبور هم از حيث صورت و هم از جهت سيرت ممتاز بود . شيخ ياد شده (ذكر شده) هم از جهت ظاهر و هم از جهت باطن عالي بود . از اين قبيل كتاب‌ها كه است . آگاهي / بيداري به زاغه‌ي گوسفندها رفته بود . آغل اعاظم اهل اردو و تمام ملتزمين بودند . / بزرگان لشكر و همراهان حضور داشتند . 46- الايام اثر كيست و موضوع آن چيست . اثر طه حسين – زندگي پرفراز و نشيب خود او 47- بي‌زلت و بي‌گناه محبوسم بي‌علت و بي‌سبب گرفتارم بدون گناه و خطا زنداني شده‌ام بدون علت و دليل گرفتار شده‌ام 48- قصه چه كنم دراز ، بس باشد چون نيست گشايشي ز گرفتارم چرا لحن را طولاني كنم كافي است چون با لحن گشايش در كارم ايجاد نمي شوم . 49- زندگي خدايگان كه ومن كه ناگاه چه قضا نمود ديدارم زندان پادشاهان كجا ومن كجا اين چه سرنوشت شومي كه ناگهان به من روي آورد . 50- دو جريان ادبي عصر معاصر را نام ببريد ؟ درس (فارس رايج در افغانستان) تاجيكي (فارس رايج در ماورالنهر) 51- از قضا آينه چيني شكست خود شد اسباب خودبيني شكست اتفاقاً آينه چيني افتاد و شكست خوب شد اسباب و فرد پرستي از بين رفت 52- در سخن مخفي شدم مانند بودر برگ گل هر كه خواهد ديدنم گو در سخن ببيند مرا هنر من در سخنانم پنهان است مانند بودر برگ گل هر كه مي‌خواهد مرا بيند در شعر و سخنم مرا جستجو كند . 53- در تنگناي سينه حسرت كشيده‌ام گهواره بصيرت مردان نهفته است در سينه تنگ و اندوهبار من آگاهي مردان سرزمينم نهفته است . 54- در تنگناي سينه حسرت كشيده‌ام گهواره بصيرت مردان نهفته است در سينه تنگ و اندوهبار من آگاهي مردان سرزمينم نهفته است . 55- "فلك باخت از سهم آن جنگ رنگ بود سهمگين جنگ شير و پلنگ" يعني چه ؟ از ترس جنگ آن دو ، آسمان ترسيد . البته مبارزه‌ي شير و پلنگ ترسناك است . 56- باغ برگي كه مي‌گويد كه زيبا نيست – چه كسي مي‌گويد كشور من زيبا نيست .
+ نویسنده در شنبه سوم دی 1390 |
 
الف) نگارش عبارت زير را ويرايش كنيد . گاهاً گزارشات و اخبارهايي بر خلاف واقع منتشر مي‌سازند . وقتي نوشته اي را به گونه‌هاي (اخلاقي – عرفاني – فرهنگي ) تقسيم كرده باشيم ، به كدام عبارت گروه‌بندي شده‌اند . استفاده از تخيل و اقدام به خلق و آفرينش از ويژگي‌هاي نوشته‌ي ....... است. در زبان كودكانه نحوه‌ي بيان چگونه است ؟ دو مورد از ويژگي‌هاي زبان محاوره‌اي را بنويسيد و بگوييد در نوشته‌ها تا چه اندازه مي‌توان از زبان محاوره‌اي استفاده كرد ؟ درباره‌ي علم دو مطلب يكي به زبان ادبي و يكي به زبان علمي بنويسيد . منظور از فضاسازي چيست ؟ در علوم زير از كدام روش تحقيق استفاده مي‌شود . روانشناسي ادبيات فارسي از فوايد نوشتن طرح يك نوشته يك مورد را ذكر كنيد . تحقيق و پژوهش چه زماني ارزشمند است ؟ چه اطلاعاتي را در مورد يك واژه مي‌توانيم از يك فرهنگ بدست بياوريم ؟ (4مورد) مراحل تهيه‌ي گزارش را نام ببريد ؟ روش‌هاي كلي و عمومي تحقيق را نام ببريد . عبارت زير را ويرايش كنيد . صرب‌ها به رهبريت كاراذريچ به روي زنان و كودكان بي‌پناه شهرها و دهات آتش گشودند . علايم اختصاري زير را معني كنيد ق.م. صص 16- دو فرهنگ لغت معتبر در زبان فارسي را نام ببريد . 17- قسمت‌هاي تشكيل‌ دهنده‌ي يك مقاله را نام ببريد . 18- انواع مقاله از نظر هدف و محتوا و شيوه‌ي نگارش بر چند دسته است ؟ نام ببريد . 19- گزارش كوتاهي (در 5 سطر ) از يك بازديد علمي / تاريخي / زيارتي / ... بنويسيد 20- طرح در نوشته‌هاي كوتاه ، ممكن است ...... باشد اما در نوشته‌هاي بلند ............ و ............ است . 21- فضا سازي در قصيده همان ............ است . 22- دو مورد از ويژگي‌هاي نوشتار معيار را بنويسيد . 23- فوايد نوشتن طرح يك نوشته چيست ؟ (ذكر دو مورد ) 24- ويرايش زباني و ساختاري چيست ؟ 25- متن زير را ويرايش كنيد چگونه مي‌توان به قول معروف عليه سوابق گذشته افرادي كه نمي‌شناسيد عمليات قانوني انجام و موضوع را به طور دقيق بررسي كنيم. 26- براي هر مورد يك كتاب نام ببريد كه انتخاب عنوان‌هاي آن از راه‌هاي زير باشد الف – تناقض‌نما ب- انتخاب يك مصراع يا بخشي از يك شعر معروف ج- استفاده از بخشي از يك آيه‌ي قرآن 27- زبان ، طرز بيان و قالب نوشته‌ي زير چيست ؟ مصطفي به حالت معهود ابتدا مبلغي سرخ و سياه شد و بالاخره صدايش بريده بريده مثل صداي قلياني كه آبش را كم و زياد كنند از ني پيچ حلقوم بيرون آمد و معلوم شد مي‌فرمايد در اين روز عيد قيد غاز را بايد زد. 28- فضاسازي را تعريف كنيد و دو مورد از فوايد آن را بيان كنيد ؟ 29- دو ويژگي يك مقاله‌ي كامل را بنويسيد . 30- يادداشت برداري به سه شكل انجام مي‌پذيرد آن‌ها را نام ببريد . 31- شاعران و نويسندگان براي تأثير گذاري بيشتر ، غالباً از عنصر .......... استفاده مي‌كنند . 32- گزارش‌ها از نظر حجم به چند دسته تقسيم مي‌شوند با ذكر مثال نام ببريد . 33- شرط اساسي براي نوشتن مقاله چيست ؟ 34- جوهر تحقيق ........... و ........... است نه تقليد صرف و تكرار آن‌چه در گذشته بوده است . 35- اگر از يك منبع دو يا چند بار پشت سر هم استفاده كنيم منبه را چگونه ارجاع مي‌دهيم ؟ 36- هر يك از علائم اختصاري زير در فرهنگ معين نشانه‌ي چيست ؟ الف – (ا) ب- ( ) ج- (كن) 37 – عبارت زير را ويرايش كنيد . رفتن و برگشتن از نمايشگاه مدتي زياد طول نيانجاميد . 38 – نوشته‌ها به اعتبار قالب به چند دسته تقسيم مي‌شوند چهار مورد را نام ببريد . 39- آن‌چه به تحقيق ارزش و اعتبار مي‌بخشد شيوه‌ي ........... است . 40- حجم مقاله به ............. و ............. آن بستگي دارد . 41- كدام يك از موارد زير از نوع گزارش هاي رسمي و اداري‌است ؟ الف – گزارش يك بازديد علمي ب- گزارش يك مأمور از بازرسي بخش‌هاي يك كارخانه 42- انواع فهرست‌ها در تحقيق را نام ببريد . 43- در انتخاب عنوان اثر «نون والقلم» از چه راهي استفاده شده است . 44- دو مرحله از مراحل تهيه‌ي يك مقاله را بنويسيد و يك واژه ‌نامه تخصصي نام ببريد . 45- يك گزارش به دلخواه بنويسيد . 46- نويسنده‌ي اثر «خفتگان بيدار» براي انتخاب نوشته‌ي خود از چه راهي بهره برده‌اند . 47- طرح نوشته چه فوايدي دارد ؟ بنويسيد . 48- رعايت چه مواردي باعث مي شود كه نوشته‌ي ما مؤثر باشد ؟ 49- وقتي به فراخور محتواي نوشته ، زمينه‌هاي مناسب رواني را در خواننده يا شنونده ايجاد كنيم به اين كار ........... مي‌گويند . 50- وقتي نوشته اي را به گونه‌هاي «ادبي» و «طنز» تقسيم كرده باشيم به كدام اعتبار گروه‌بندي شده‌اند ؟ 51 – تركيب مناسب را جاي نقطه چين در عبارت زير قرار دهيد . (براعت استهلال – حسن مطلع) - گذشتگان به فضاسازي آغاز نوشته .............. مي‌گفتند . 52- برگه (فيش) چيست ؟ 53 – در فرهنگ لغت معين تلفظ درست كلمه چگونه نشان داده شده است؟ 54- گزارش كوتاهي از برگزاري جلسات امتحاني خود را بنويسيد. 55-در لغت‌نامه‌ي دهخدا از دو خط موازي( ) و قلاب [ ] براي چه منظوري استفاده مي‌شود . 56- سبك ويژه‌ي روزنامه اصطلاحاً ................ ناميده مي‌شود . 57 – لازمه‌ي نگارش هر نوشته .................. است . 58- فرهنگ معين چند بخش است ؟ 59- جمله‌ي زير را به دو صورت ويرايش كنيد . در كنار آن خط خط موازي‌اي بكشيد. 60- يك واژه‌نامه‌ي انگليسي به فارسي و يك واژه‌نامه‌ي عربي به فارسي نام ببريد . 61- كهن‌ترين فرهنگ لغت فارسي چه نام دارد ؟ اثر كيست ؟ 62- فرهنگ معين در چند جلد و چند بخش تنظيم شده است ؟ ب) دستور 1- با رسم نمودار هسته و وابسته‌هاي گروه اسمي زير را مشخص كنيد و نقش آنها را نيز بنويسيد . شهدا آخرين درجه‌ي افتخار را گرفتند. 2- در جمله‌ي زير نقش‌نماها را مشخص و نوع آنها را بنويسيد . خدايا تو را به حق محمد قسم مي‌دهيم تا هرچه زودتر حضرت مهدي ظهور كند . 3- جمله‌ي زير را مجهول كنيد . پدر و مادر حسن را دوست دارند . 4- جمله‌ي زير چند جز دارد اجزاي آن را مشخص كنيد . بچه را بيدار كنيد. 5- در جمله‌ي زير ضمير و مرجع آنرا مشخص كنيد . حقيقت همان اندازه مطرح خواهد شد كه ما آنرا رواج مي‌دهيم . 6- اضافه‌ي تعلقي و غير تعلقي را مشخص كنيد . كاغذ روزنامه - دست ارادت 7- ساخت فعل‌هاي زير را مشخص كنيد . الف- او در تحصيل علم و دانش رنج برد ب- آب دريا فرو نشست ج- كبوتر بر فراز درخت نشست . د- معلم از بي‌انظباطي دانش‌آموزان چشم پوشيد . 8- كدام گزينه در مورد قيد جمله‌ي زير صحيح است . خوشبختانه ديروز به موقع رسيد . الف- قيد جمله- مختص ب- قيد فعل- نشانه‌دار ج- قيد قيد – بي‌نشانه د- قيد جمله – نشانه‌دار 9- انواع صفت‌هاي بياني زير را از نظر ساختمان مشخص كنيد . الف- ويرانگر ب- خريدار ج- خوش سيما د- هيچ‌كاره 10- در عبارت‌هاي زير پيوندهاي وابسته ساز و هم‌پايه‌ساز را مشخص كنيد . الف- بسيار دشوار بود كه اين خبر را باور كنم . ب- تلاش كرده بود اما موفق نشده بود . 11- با رسم نمودار گروه هاي تشكيل دهنده‌ي جمله‌ي زير را مشخص كنيد . الف- او فقرا را لباس پوشاند . ب- سهراب خود را به او مي‌شناساند . 12- زمان ، كاربرد و وجه فعل‌هاي زير را بنويسيد . داشتيم برمي‌گشتيم كه علي وارد شد . 13- ساخت اسمهاي زير را مشخص كنيد . بوته ( ) رهاورد ( ) روزه (‌‌‌ ) تكاپو ( ) 14- در عبارت زير ضمير و مرجع آن را مشخص كنيد . زهرا را ديدم و به او سلام كردم . 15- در عبارت زير گرو ه قيدي و نوع آن را مشخص كنيد . علي به كندي اما خوش‌خط مي‌نويسد . 16- در جمله‌ي مركب زير هسته و وابسته را مشخص كنيد . الف- ما مي‌دانستيم كه شما مي‌آييد . ب- تا شب نرود صبح پديدار نباشد . 17- از بن ماضي و مضارع فعل زير صفت مشتق بسازيد . مي‌رفت : ( ) ( ) 18- با رسم نمودار نقش كلمات را تعيين كنيد . «حافظ خود را نظرباز مي‌خواند» 19- از فعل رسيده بودم . الف – فعل گذرا بسازيد . ب- زمان و كاربرد آن را بنويسيد . 20- جمله معلوم را به مجهول تبديل كنيد . «آن‌‌ها قرآن خواهند خواند» 21- ضمير و مرجع آن را در جمله‌هاي زير مشخص كنيد . خانواده خسرو را مي شناختم . آن‌ها اصلاً كرمانشاهي بودند . خسرو در كوچكي بي‌مادر شد . فقط مادر بزرگ بود كه نوه پسري‌اش را از جان و دل دوست مي‌داشت. 22- نام آوا و شبه جمله را در عبارت‌هاي زير مشخص كنيد . صداي شرشر آب گوش را مي‌نوازد با صداي بلند مي‌گويم . سلام ، آب ، مايه زندگي. 23- قيدها را شناسايي كنيد و نوع آن‌ها را بنويسيد . خوشبختانه با همت و پشتكار خودتان اصلاً دنبال اعتياد نرفتيد . 24- در جمله‌ي مركب زير جمله هسته و وابسته زير را مشخص كنيد . او از كاري كه كرده است پشيمان خواهد شد . 25- نهاد جدا و پيوسته‌ي جمله‌ي زير را مشخص كنيد و بنويسيد آيا نهاد جدا با پيوسته مطابقت دارد ؟ چرا ؟ موفق و سربلند باشيد 26- با رسم نمودار گروه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي جمله‌ي زير و نقش هر گروه را مشخص كنيد . مردم او را ريش سفيد مي شمارند . 27- در عبارت‌هاي زير متمم قيدي و متمم فعل را مشخص كنيد . الف) لوازم التحرير از تهران رسيد ب) او از جانش گذشت . 28- زمان و كاربرد وجه فعل جمله‌ي زير را مشخص كنيد . قدر پدر و مادر خويش را بدان . 29- فعل جمله‌ي رو به رو را منفي كنيد . علي داشت كتاب مي‌خواند . 30- در عبارت‌هاي زير ساده ، مركب و پيشوندي را مشخص كنيد . الف) سنگ از كوه فرو غلطيد . ب) خواهرم به مدرسه رفته است . ج) او هيچ وقت دست از پا خطا نمي‌كند . د) من او را از اين موضوع آگاه كردم . 31- دليل عدم مطابقت نهاد جدا و پيوسته را بنويسيد . «هر يك از شاعران نامدار ايران مثل ستاره‌اي در آسمان ادب فارسي مي‌درخشند» 32- الف- نقش كلمات را تعيين كنيد . (بدون رسم نمودار) ب) جمله چند جزيي است . «زبان‌شناسان زبان را در يك زبان مي دانند .» 33-از فعل «دويده است» الف – فعل گذرا بسازيد . ب- زمان و وجه آن را بنويسيد . 34- قيدها را شناسايي كنيد و نوع آن‌ها را بنويسيد . «شايد اين درد به قول طبيبان نشانه بيماري عمومي باشد و شايد ... 35- براي جمله‌هاي زير ، فعل‌هايي با شناسه‌ي مناسب بياوريد . الف ) زهرا و فاطمه باز هم به بازار ... ب ) علي با رضا به مدرسه ... 36- در عبارت : ((غوك با فرياد گفت : كه از شومي مصاحب نا هم جنس بدين مبتلا شده است )) . زمان و كاربرد فعل ((شده است)) را بنويسيد . 37- نوع فعل‌هاي عبارت زير را از نظر ساختمان معين كنيد . كودكي خردسال بوته‌ي ذرتي را از زمين برآورد و با شادماني بسيار پدرش را از حاصل كوشش خود آگاه كرد . 38- با توجه به جمله‌ي ((از هر صد دانش‌آموز شركت كننده در كنكور سراسري يك نفر قبول مي‌شود )) به سؤالات زير پاسخ دهيد . الف) هسته‌ي اولين گروه اسمي را تعيين كنيد و نام يك وابسته پيشين و يك وابسته‌ي پسين آن را بنويسيد . ب) يك اسم مشتق – مركب در جمله‌ي بالا بيابيد و اجزاي تشكيل‌دهنده‌ي آن را بنويسيد . 39- در جمله ((مي‌توان دلسوزي‌ آن مكارترين سوداگران را شنيد )) به سؤالات زير پاسخ دهيد : الف ) ويژگي‌هاي اسم ((سوداگران)) را از لحاظ ((شمار)) ، ((ساختمان)) و ((شناس و ناشناس)) بنويسيد . ب) «مكارترين» چه نوع صفتي است ؟ 40- از بن ماضي فعل «گذشت» صفت عالي و از بن ماضي فعل ((نمي‌دانيم)) صفت مفعولي بسازيد . 41- تركيب وصفي و اضافي را جدا كنيد . آثار فرهنگي – نشانه‌هاي بيماري . 42- در كاربرد مؤدبانه ضمير به جاي ضمير دوم شخص مفرد از ضمير ... استفاده مي‌شود . 43- جمله‌ي زير چند جز است اجزاي آن را مشخص كنيد . كتاب را درس داد . 44- شبه جمله‌ها را در عبارت زير مشخص كنيد . الف ) خدايا ما را به راه راست هدايت فرما . ب ) دريغا بر ساعاتي كه به بيهودگي سپري شود . 45- با توجه به عبارت ((اين گزارش‌ها گاه به صورت كتابي درمي‌آيد و فوراً چاپ مي‌شود ، تا همگان بخوانند)) به سؤالات زير پاسخ دهيد : الف ) يك قيد نشانه‌دار و يك قيد بي‌نشانه در عبارت بالا مشخص كنيد . ب ) جمله (( وابسته )) را در جمله مركب بالا پيدا كنيد . 46- نوع اضافه‌ها را در تركيبات ((كشور ايران)) و ((شاهنامه‌ي فردوسي)) مشخص كنيد . 47- «آن» در هر كدام از موارد زير ، ضمير است يا صفت ؟ چرا ؟ الف) ‌در آن اطلاعيه ، اسامي برندگان را ديدم . ب ) فيلم نامه نيز نوعي نمايش‌نامه است كه بر مبناي آن ،‌ فيلم ساخته مي‌شود . 48- با توجه به بيت زير ، به سؤالات ، پاسخ دهيد . اي سرو پاي بسته به آزادگي مناز آزاده من كه از همه عالم بريده‌ام . الف : بيت چند جمله دارد ؟ ب : نقش واژه‌ي ((سرو)) چيست ؟ پ : در بيت ،‌يك وابسته‌ي پسين و يك وابسته‌ي پيشين با نوع آن‌ها مشخص كنيد . 49- جمله‌ي ((ناظم به سرعت ، به سمت محل برگزاري مسابقه مي‌رود)) : الف : چند جزئي است؟ ب: متمم قيدي در جمله كدام است؟ پ : اجزاي جمله را در زير نمودار نشان دهيد . 50 – افعال«داريد مي‌بينيد»و « بشنويد » را باحفظ زمان و شخص مجهول كنيد . 51- كدام يك از جملات زير مركب نيست؟ الف) .................................... زيرا ................................... ب) ....................................... اما ..................................... 52- وجوه افعال زير را مشخص كنيد. الف- قدر زندگي را بدان ب- شايد مردم بي‌گناه بخشيده شوند. ج-ايران مهد دليران است . 53- گذرا يا ناگذر بودن افعال زير را مشخص كنيد . الف- گل از ناله‌ي بلبل ببالد همي ب- من اين ره نه به خود مي‌پويم ج- كبوتر به آرامي برمي‌خيزد. 54- از فعل « جوشيد» (با حفظ شخص فعل) موارد زير را بسازيد . ماضي مستمر: مضارع مستمر: مضارع التزامي: ماضي نقلي: 55- نهاد جدا و پيوسته و گزاره‌ي جملات زير را مشخص كنيد . الف- دانش‌آموزان مشغول امتحان دادن هستند . ب- سوالات امتحاني نوشته شدند . ج- آدمي از نگاه كردن به تلويزيون لذت مي‌برد . 56- فعلهاي معين را مشخص كنيد . خواهيد آمد ديده باشم شنيده شده است 57- جدول زير را با حفظ شخص كامل كنيد . فعل ماضي مستمر مضارع التزامي مضارع اخباري بينديش 58- از ميان كلمات زير اسم جمع را مشخص كنيد . درختان - ملوك – گروه – دسته 59 - تركيب اضافي (مضاف و مضاف اليه) و تركيب وصفي (موصوف و صفت) را در زير مشخص كنيد . سفيد پوست- گل لاله – كوزه‌ي سفال – دل‌تنگي 60- ............ اسمي است كه بدون هيچ نشانه‌اي به كار مي‌رود و منظور آن تمام افراد طبقه خودش باشد و معمولا به صورت فرد به كار مي‌رود . 61- در عبارت زير يك اسم عام و يك اسم خاص بيابيد . دو نمايشگاه فرش ايراني در كشور آلمان و انگليس فعاليت مي‌كنند . 62- فعل ساده و مركب را تعريف كنيد و آنها را در فعل‌هاي زير مشخص كنيد . آتش گرفتن- خواهد آمد- مانده است- دل بست 63- با توجه به مبحث مطابقط نهاد با فعل جاهاي خالي را پركنيد . الف- هر يك از مردم خود ( داشتن) ب)امير با دوستش به مدرسه رفت ج) جناب رئيس جمهور تشريف (آوردن) 64- براي كاري كه در گذشته پيش از كار ديگري اتفاق افتاده به كار مي‌رود . الف- ماضي بعيد ب- ماضي ساده ج- ماضي مستمر د-ماضي نقلي ج- زبان شناسي 1- نقش اصلي ساخت واژه‌هاي صرفي را با ذكر مثال بنويسيد . 2- تفاوت واج و حرف را با ذكر مثال بنويسيد . 3- در كدام يك از واژه‌هاي زير وند اشتقاقي و در كدام وند صرفي بكار رفته است ؟ هنرمند شوريدگان سودمند آزادگان 4- در واژه‌ي ( جانورشناسي) يك تكواژ مستقل و يك تكواژ وابسته بيابيد . 5- تعداد واج‌ها و هجاهاي واژه‌ي «مهربان» را بنويسيد . 6- تفاوت ميان گفتار و نوشتار را بنويسيد . 7- چرا شكل گفتاري و نوشتاري كلمات زير با هم تفاوت دارد ؟ خواهر- خوابيدن- خوردن- خواستار 8- صحيح يا غلط بودن جمله‌ي زير را با علامت مشخص كنيد . اشتباه در سخن گفتن نشان مي‌دهد كه تمايزي ميان زبان و گفتار وجود ندارد . ص غ 9- انسان خط و نوشتار را براي ............. زبان و گفتار به كار گرفته است . 10- از بين كلمات زير كدام كلمه به صورت غلط به كار رفته است ؟ چرا ؟ مديريت – انسانيت- منيت – بشريت 11- زبان و گفتار چه تفاوتي با هم دارند و بنويسيد آيا هر دوي آنها جنبه‌ي عيني و محسوس دارند ؟ 12- كدام كلمات دو تلفظي هستند . آسمان – دانش – روزگار – كتاب 13- نقش اصلي ساخت واژه‌ي اشتقاقي چيست ؟ 14- بر پايه‌ي تمايز زبان و گفتار درستي يا نادرستي عبارت هاي زير را با علامت مشخص كنيد . الف- گفتار نمود آوايي زبان است . ص غ ب- كرولال‌ها تنها از نود آوايي زبان بي‌بهره‌اند . ص غ ج- گوناگوني سبكي و لهجه‌اي و ... به يگانگي زبان آسيب نمي‌رساند . ص غ د- خطا در گفتار رخ مي‌دهد و با زبان اصلاح مي‌شود ص غ 15- جمله‌ي زير را به صورت گفتاري به شكل نوشتاري درآوريد . شمام با دوستاي خودتون رفتين سفر. 16- خطا و اشتباهاتي كه در گفتار رخ مي‌دهد ناشي از عواملي نظير ................... و ................ است . 17- زبان شناسان ، نظام زبان را در چند سطح ، مورد بررسي قرار مي‌دهند؟ نام ببريد. 18- واژه‌ي ابراهيم چند هجا دارد ؟ 19- زبان فارسي .................. واج دارد . 20- چرا به واژه‌ي «دردمند» كلمه‌ي مشتق مي‌گويند ؟ 21- دو تفاوت ميان خط و نوشتار با زبان و گفتار را بنويسيد . 22- آيا گوناگوني سبكي و لهجه‌اي و گويشي به يگانگي زبان آسيب مي‌رسانند ؟ چرا؟ 23- وقتي سكوت مي‌كنيم باز هم از توانايي............. برخورداريم. 24- ساخت واژه در كدام بخش دستور زبان مورد مطالعه قرار مي‌گيرد ؟ 25- نوع هريك از واژه‌هاي زير را از لحاظ ساخت ( مركب،مشتق و ... ) مشخص كنيد . گوناگون( ) خريدار( ) گلاب‌گير( ) خوش‌سيما( ) 26- كدام گزينه درست است . الف- زبان نمود آوايي گفتار است . ب- كرولال‌ها از توانايي زبان برخوردار نيستند . ج- هنگامي كه سخن نمي‌گوييم از تواناي زبان بي‌بهره‌ايم . د- به كمك تمايز زبان و گفتار به خطاهاي گفتاري پي مي‌بريم . 27- تعداد هجا و واج‌هاي واژه‌ي زير را بنويسيد . «آفرين» 28- در كداميك از ساخت واژه‌هاي زير ، وند اشتاقي و در كدام وند صرفي به كار رفته است . درختان( ) ورزش( ) خوب‌ترين( ) دل‌انگيزي( ) 29- چگونه مي‌توانيم ثابت كنيم كرولال‌ها از توانش زبان برخوردارند ؟ 30- واج‌هاي زبان به دو دسته‌ي ........... و ............ تقسيم مي‌شوند . 31- در عبارت «در كجا كه بشر را دوست داشته باشند» ساخت واژه‌هاي صرفي و اشتقاقي را بنويسيد . 32- كدام عبارت نادرست است ؟ الف) زبان يكي از توانايي‌هاي ذهن انسان است حال آنكه گفتار فقط نمود آوايي اين توانايي است . ب) با محروم شدن فردا از قدرت تكلم ، از نعمت زبان محروم مي‌شود . 33- در عبارت زير با دو كلمه‌ي (زبان) و (گفتار) جاي نقطه‌چين را پر كنيد. «اشتباه و خطا در .......... رخ مي‌دهد و رفع اصلاح آن به وسيله‌ي ............. صورت مي‌گيرد» 34- تمايز زبان و گفتار را با قواعد شطرنج و بازي شطرنج مقايسه كنيد . 35- صحيح يا غلط بودن گفته‌ي زير را با علامت × مشخص كنيد . خط و نوشتار هيچ بخشي از بخش‌هاي اصلي زبان و گفتار را تشكيل نمي‌دهد . ص غ 36- واژه از واحدهايي تشكيل مي‌شود كه به آن‌ها ............... مي‌گويند . 37 – تفاوت ميان زبان و نوشتار را بنويسيد . 38- زبان‌شناسي چيست ؟ 39- خطا و اشتباهاتي كه در گفتار پديد مي‌آيد ناشي از عواملي نظير ......... و ......... يادگيري عوامل محيط است . 40- سه مورد از ويژگي‌هاي زبان محاوره‌اي را بنويسيد . 41- زبان و گفتار ريشه در ........ انسان دارد حال كه خط و نوشتار ريشه در ............. او دارد . 42- كلمه‌ي «كوشش» از نظر ساخت ساده ؛ مشتق يا مركب است ؟ چرا ؟ 43- دو مورد از ويژگي‌هاي يك نوشته‌ي ساده را نام ببريد . د – املا و بياموزيم 1- كدام جمله درست است ؟ چرا ؟ الف – اين دانش‌آموز از حافظه بدي برخوردار است . ب- اين دانش‌آموز حافظه بدي دارد . 2- چرا جمله زير درست نيست . حسن خوب علي انظباط اوست . 3- جمله زير را ويرايش كنيد و كژتابي آن را مشخص كنيد ؟ مريم دوست پنج ساله‌ي من است . 4- در گروه كلمات زير املاي برخي از كلمات با توجه به معني نادرست آمده است درست آن‌ها را بنويسيد . بهبوه‌ي مسابقه – توتياي چشم – محضوض و برخوردار – ابا و امتناع 5- جمله‌ي زير را به صورت كوتاه و بي‌فعل بازنويسي كنيد . الف – انسان مؤمن هيچ وقت دروغ نمي‌گويد . ب- نيروي انتظامي هيچ موقع حاضر نيست در برابر سارقان گذشت كند . 6- جملات زير را ويرايش كنيد . الف- نيروي انتظامي سارقان را دستگير و به زندان فرستاد . ب- به چه سبب به مدرسه نيامدي . ج- دوييت موجب شكست مي‌شود . د- ديروز يك خودرو كودكي را زير گرفت و شديداً آسيب ديد . پ- علي در شب ليله‌القدر تصادف نمود . 7- علامت تشديد در كدام گزينه الزامي است ؟ چرا ؟ محمّد باقر – ظنّ خود – محبّت آميز – طنّ قوي 8- كدام گزينه صحيح است ؟ چرا ؟ الف– نامه‌ي ب- نامه‌ء الف- خانه‌‌ي ب- خانة 9- كدام جمله‌ درست است علت آن را بنويسيد ؟ الف- براي بازديد از كتابخانه كلاس را تعطيل كرديم . ب- به منظور بازديد از كتاب‌خانه كلاس را تعطيل كرديم . 10- حرف (ذ) يا (ز) را دركلمات زير مشخص كنيد و بنويسيد . بنيان گـ ... ار – خدمتگـ ... ار – نمازگـ ... ار – قيمت گـ ... ار – سياست گـ ... ار 11- جاي خالي را با علامت مناسب پر كنيد . « ....................... برخوردار مي‌شويم .» 12- چرا به كار بردن كلماتي چون «آشناييت» و «خوبيت» درست نيست ؟ شكل درست اين كلمات زير را بنويسيد . 13- با كمك «و» مبانيت يا استبعاد جمله‌ي زير را به صورت كوتاه و بي‌فعل بازنويسي كنيد . - از خسيس انتطار بخشش نداشته باش . 14- املاي صحيح را علامت بزنيد . ( شكل اسرار آميز / اصرار آميز ) ( اسلوب / اصلوب معادله ) 15- كدام جمله درست است با (×) مشخص كنيد . الف- آن دانش‌آموز از تنبلي برخوردار است . الف- اين بيماري هيچ فرقي از سرخك ندارد . ب- اين كودك از سلامت كامل برخوردار است . ب- اين بيماري هيچ فرقي با سرخك ندارد . الف- من از مصاحبت با او لذت مي‌برم . ب- هدف انبيا اقامت عدل بوده است . 16- چرا جملات زير از لحاظ نگارش درست نيستند . الف- برادرت آمد ، من آن را در كتاب‌خانه ديدم . ب- نقاشي‌هاي كم نظير به وسيله‌ي كمال‌الملك آفريده شده است . 17- كژتابي (ابهام) جمله‌ي زير را مشخص كنيد . دو فعل معلوم و مجهول بنويسيد . 18- چرا جمله‌ي «معلم را ديدم و به آن سلام كردم» نادرست است . 19- كدام جمله از لحاظ نگارش امروزي ترجيح مي‌دهيد ؟ الف- نامه را به وسيله‌ي پست سفارشي برايش فرستادم . ب- نامه را با پست سفارشي برايش فرستادم . 20- چرا جمله‌ي زير از لحاظ نگارشي نادرست است ؟ نيروي انتظامي سارقان را دستگير و به زندان فرستاد . 21- املاي كدام يك از كلمه‌هايي كه زير آن‌ها خط كشيده شده است نادرست است؟ بنيانگذار موسسه ، اعضاي شوراي سياست‌گزاري را معرفي كرد . 22- از ميان جفت واژه‌هاي زير كدام تفاوت معنايي دارد ؟ توضيح دهيد . ( رخسار – رخساره ) ( آواز – آوازه ) ( زيادت – زياده ) ( ارادت – اراده ) 23- تفاوت ميان «مصاحبت» و «مصاحبه» چيست ؟ 24- كدام جمله صحيح است ؟ چرا ؟ الف – بياييد سوابق گذشته را فراموش كنيم . ب- بياييد گذشته را فراموش كنيم . 25- جمله‌ي «عليه السّلام» اگر در املايي به كار رود ، به چه اشكالي بايد نوشته شود ؟ 26- حشو يعني چه ، مثال بزنيد ؟ 27- املاي درست كلمات غلط را بنويسيد . محضور و رودربايستي – قابليت ارتجاء – غليان دروني – محظوظ و برخوردار – طلحه‌ي ارحام – مضغ و جويدن – حزيمت و شكست – عبا و امتناع – شوراي سياست‌گزاري – طوقه‌ي زرّين – احرام مصر – ذلت و لغزش – جرز ديوار – عبا و امتناع – ذمايم و تعليقات – وقار و تمأنينه – محزون و نالان – ملم و متأصّر – ثبت و ضبط – تأصي و پيروي – صفا و مخالصت – مستحلك و نابود – مرتضق و برخوردار – مفهوم انتضاعي – روزنامه سور اسرافيل – رستن از مخمسه – سولت حيدري – صعايت و سخن چيني – عهد عطيق – نغمه‌ي محيّج – طوطياي چشم – قسر عمل – مهطاط و مال انديش – واسق و متمئن – جرأت و حصارت – بهبوهة مسابقه – عبا و امتناع – نسيب و بهره – ائتلا و ارتقا – افريت و اهريمني – ماعده‌هاي زميني – سور خيال .
+ نویسنده در یکشنبه ششم آذر 1390 |
زیارت عاشورا

اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا اَباعَبْدِاللَّهِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا خِيَرَةَ اللَّهِ و َابْنَ خِيَرَتِهِ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَابْنَ اَميرِالْمُؤْمِنينَ و َابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيّينَ

سلام بر تو اى ابا عبداللّه، سلام بر تو اى فرزند رسول خدا، سلام بر تو اى برگزيده خدا و فرزند برگزيده اش، سلام بر تو اى فرزند امير مؤمنان و فرزند آقاى اوصياء


اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يَابْنَ فاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِساَّءِ الْعالَمينَ اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا ثارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثارِهِ وَ الْوِتْرَ الْمَوْتُورَ

سلام بر تو اى فرزند فاطمه بانوى زنان جهانيان، سلام بر تو اى که خدا خونخواهيش کند و فرزند چنين کسى و اى کشته اى که انتقام کشتگانت نگرفتى


اَلسَّلامُ عَلَيْكَ وَعَلَى الاَْرْواحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِناَّئِكَ عَلَيْكُمْ مِنّى جَميعاً سَلامُ اللَّهِ اَبَداً ما بَقيتُ وَ بَقِىَ اللَّيْلُ وَالنَّهارُ

سلام بر تو و بر روانهائى که فرود آمدند به آستانت، بر شما همگى از جانب من سلام خدا باد هميشه تا من برجايم و برجا است شب و روز



يا اَباعَبْدِاللَّهِ لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِيَّةُ وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتِ الْمُصيبَةُ بِكَ عَلَيْنا وَ عَلى جَميعِ اَهْل ِالاِْسْلامِ

اى ابا عبداللّه براستى بزرگ شد سوگوارى تو و گران و عظيم گشت مصيبت تو بر ما و بر همه اهل اسلام


و َجَلَّتْ وَ عَظُمَتْ مُصيبَتُكَ فِى السَّمواتِ عَلى جَميعِ اَهْلِ السَّمواتِ فَلَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً اَسَّسَتْ اَساسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الْبَيْتِ

و گران و عظيم گشت مصيبت تو در آسمانها بر همه اهل آسمانها پس خدا لعنت کند مردمى را که ريختند شالوده ستم و بيدادگرى را بر شما خاندان


وَ لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً دَفَعَتْكُمْ عَنْ مَقامِكُمْ و َاَزالَتْكُمْ عَنْ مَراتِبِكُمُ الَّتى رَتَّبَكُمُ اللَّهُ فيها

و خدا لعنت کند مردمى را که کنار زدند شما را از مقام مخصوصتان و دور کردند شما را از آن مرتبه هائى که خداوند آن رتبه ها را به شما داده بود


و َلَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً قَتَلَتْكُمْ وَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدينَ لَهُمْ بِالتَّمْكينِ مِنْ قِتالِكُمْ

و خدا لعنت کند مردمى که شما را کشتند و خدا لعنت کند آنانكه تهيه اسباب کردند براى کشندگان شما تا آنها توانستند با شما بجنگند


بَرِئْتُ اِلَى اللَّهِ وَ اِلَيْكُمْ مِنْهُمْ وَ مِنْ اَشْياعِهِمْ وَ اَتْباعِهِمْ وَ اَوْلِياَّئِهِم

بيزارى جويم بسوى خدا و بسوى شما از ايشان و از پيروان و دنبال روندگانشان و دوستانشان


يا اَباعَبْدِاللَّهِ اِنّى سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حارَبَكُمْ اِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ

اى اباعبداللّه من تسليمم و در صلحم با کسى که با شما در صلح است و در جنگم با هر کس که با شما در جنگ است تا روز قيامت


وَ لَعَنَ اللَّهُ آلَ زِيادٍ وَ آلَ مَرْوانَ وَ لَعَنَ اللَّهُ بَنى اُمَيَّةَ قاطِبَةً وَ لَعَنَ اللَّهُ ابْنَ مَرْجانَةَ

و خدا لعنت کند خاندان زياد و خاندان مروان را و خدا لعنت کند بنى اميه را همگى و خدا لعنت کند فرزند مرجانه (ابن زياد) را


وَ لَعَنَ اللَّهُ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ لَعَنَ اللَّهُ شِمْراً وَ لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً اَسْرَجَتْ وَ اَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ لِقِتالِكَ

خدا لعنت کند عمر بن سعد را و خدا لعنت کند شمر را و خدا لعنت کند مردمى را که اسبها را زين کردند و دهنه زدند و به راه افتادند براى پيكار با تو


بِاَبى اَنْتَ وَ اُمّى لَقَدْ عَظُمَ مُصابى بِكَ فَاَسْئَلُ اللَّهَ الَّذى اَکْرَمَ مَقامَكَ

پدر و مادرم بفدايت که براستى بزرگ شد مصيبت تو بر من پس مى خواهم از آن خدائى که گرامى داشت مقام تو را


وَ اَکْرَمَنى بِكَ اَنْ يَرْزُقَنى طَلَبَ ثارِكَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ مِنْ اَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ و َآلِهِ

و گرامى داشت مرا بخاطر تو که روزيم گرداند خونخواهى تو را در رکاب آن امام يارى شده از خاندان محمد صلى اللّه عليه و آله


اَللّهُمَّ اجْعَلْنى عِنْدَكَ وَجيهاً بِالْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ فِى الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ

خدايا قرار ده مرا نزد خودت آبرومند بوسيله حسين عليه السلام در دنيا و آخرت


يا اَباعَبْدِاللَّهِ اِنّى اَتَقَرَّبُ اِلى اللَّهِ وَ اِلى رَسُولِهِ وَ اِلى اميرِالْمُؤْمِنينَ وَ اِلى فاطِمَةَ وَ اِلَى الْحَسَنِ

اى اباعبداللّه من تقرب جويم به درگاه خدا و پيشگاه رسولش و اميرالمؤ منين و فاطمه و حسن


وَ اِلَيْكَ بِمُوالاتِكَ وَ بِالْبَراَّئَةِ [مِمَّنْ قاتَلَكَ وَ نَصَبَ لَكَ الْحَرْبَ وَ بِالْبَرائَةِ مِمَّنْ اَسَّسَ اَساسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِعَلَيْكُمْ

شما بوسيله دوستى تو و بوسيله بيزارى از کسى که با تو مقاتله کرد و جنگ با تو را برپا آرد و به بيزارى جستن از آسى آه شالوده ستم و ظلم بر شما را ريخت

وَ اَبْرَءُ اِلَى اللّهِ وَ اِلى رَسُولِهِ] مِمَّنْ اَسَسَّ اَساسَ ذلِكَ وَ بَنى عَلَيْهِ بُنْيانَهُ وَ جَرى فى ظُلْمِهِ وَ جَوْرِهِ عَلَيْكُمْ وَ على اَشْياعِكُمْو

و بيزارى جويم بسوى خدا و بسوى رسولش از کسى که پى ريزى کرد شالوده اين کار را و پايه گذارى کرد بر آن بنيانش را و دنبال کرد ستم و ظلمش را بر شما و بر پيروان شما


بَرِئْتُ اِلَى اللَّهِ وَ اِلَيْكُمْ مِنْهُمْ وَ اَتَقَرَّبُ اِلَى اللَّهِ ثُمَّ اِلَيْكُمْ بِمُوالاتِكُمْ وَ مُوالاةِ وَلِيِّكُمْ

بيزارى جويم بدرگاه خدا و به پيشگاه شما از ايشان و تقرب جويم بسوى خدا سپس بشما بوسيله دوستيتان و دوستى دوستان شما


وَ بِالْبَرآئَةِ مِنْ اَعْداَّئِكُمْ وَ النّاصِبينَ لَكُمُ الْحَرْبَ وَ بِالْبَرآئَةِ مِنْ اَشْياعِهِمْ وَ اَتْباعِهِمْ

و به بيزارى از دشمنانتان و برپا کنندگان (و آتش افروزان ) جنگ با شما و به بيزارى از ياران و پيروانشان


اِنّى سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَكُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَكُمْ وَ وَلِىُّ لِمَنْ والاکُمْ وَ عَدُوُّ لِمَنْ عاداکُمْ

من در صلح و سازشم با کسى که با شما در صلح است و در جنگم با کسى که با شما در جنگ است و دوستم با کسى که شما را دوست دارد و دشمنم با کسى که شما را دشمن دارد


فَاَسْئَلُ اللَّهَ الَّذى اَکْرَمَنى بِمَعْرِفَتِكُمْ وَمَعْرِفَةِ اَوْلِياَّئِكُمْ وَ رَزَقَنِى الْبَراَّئَةَ مِنْ اَعْداَّئِكُمْ

و درخواست کنم از خدائى که مرا گرامى داشت بوسيله معرفت شما و معرفت دوستانتان و روزيم کند بيزارى جستن از دشمنانتان را


اَنْ يَجْعَلَنى مَعَكُمْ فِى الدُّنْيا وَالاْخِرَةِ وَاَنْ يُثَبِّتَ لى عِنْدَآُمْ قَدَمَ صِدْقٍ فِى الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ

به اينكه قرار دهد مرا با شما در دنيا و آخرت و پابرجا دارد براى من در پيش شما گام راست و درستى (و ثبات قدمى ) در دنيا و آخرت


وَ اَسْئَلُهُ اَنْ يُبَلِّغَنِى الْمَقامَ الْمَحْمُودَ لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ اَنْ يَرْزُقَنى طَلَبَ ثارى مَعَ اِمامٍ هُدىً ظاهِرٍ ناطِقٍ [بِالْحَقِّ] مِنْكُمْ

و از او خواهم که برساند مرا به مقام پسنديده شما در پيش خدا و روزيم کند خونخواهى شما را با امام راهنماى آشكار گوياى [به حق] که از شما (خاندان ) است


وَ اَسْئَلُ اللَّهَ بِحَقِّكُمْ وَبِالشَّاْنِ الَّذى لَكُمْ عِنْدَهُ اَنْ يُعْطِيَنى بِمُصابى بِكُمْ اَفْضَلَ ما يُعْطى مُصاباً بِمُصيبَتِهِ مُصيبَةً ما اَعْظَمَه

و از خدا خواهم به حق شما و بدان منزلتى که شما نزد او داريد ، که عطا کند به من بوسيله مصيبتى که از ناحيه شما به من رسيده بهترين پاداشى را که مى دهد به يك مصيبت زده از مصيبتى که ديده


وَ اَعْظَمَ رَزِيَّتَها فِى الاِْسْلامِ وَ فى جَميعِ السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ اَللّهُمَّ اجْعَلْنى فى مَقامى هذا مِمَّنْ تَنالُهُ مِنْكَ صَلَواتٌ وَ رَحْمَةٌ وَ مَغْفِرَةٌ

براستى چه مصيبت بزرگى و چه داغ گرانى بود در اسلام و در تمام آسمانها و زمين خدايا چنانم کن در اينجا که ايستاده ام از کسانى باشم که برسد بدو از ناحيه تو درود و رحمت و آمرزشى


اَللّهُمَّ اجْعَلْ مَحْياىَ مَحْيا مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَماتى مَماتَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ

خدايا قرار ده زندگيم را زندگى محمد و آل محمد و مرگم را مرگ محمد و آل محمد


اَللّهُمَّ اِنَّ هذا يَوْمٌ تَبرَّکَتْ بِهِ بَنُو اُمَيَّةَ وَ ابْنُ آکِلَةِ الَْآکبادِ اللَّعينُ ابْنُ اللَّعينِ عَلى لِسانِكَ وَ لِسانِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ


خدايا اين روز روزى است که مبارك و ميمون دانستند آنرا بنى اميه و پسر آن زن جگرخوار (معاويه ) آن ملعون پسر ملعون (آه لعن شده ) بر زبان تو و زبان پيامبرت که درود خدا بر او و آلش باد


فى کُلِّ مَوْطِنٍ وَ مَوْقِفٍ وَقَفَ فيهِ نَبِيُّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ

در هر جا و هر مكانى که توقف کرد در آن مكان پيامبرت صلى اللّه عليه و آله



اَللّهُمَّ الْعَنْ اَباسُفْيانَ وَ مُعوِيَةَ وَ يَزيدَ بْنَ مُعاوِيَةَ عَلَيْهِمْ مِنْكَ اللَّعْنَةُ اَبَدَ الاْبِدينَ

خدايا لعنت کن ابوسفيان و معاويه و يزيد بن معاويه را که لعنت بر ايشان باد از جانب تو براى هميشه


وَ هذا يَوْمٌ فَرِحَتْ بِهِ آلُ زِيادٍ وَ آلُ مَرْوانَ بِقَتْلِهِمُ الْحُسَيْنَ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ

و اين روز روزى است که شادمان شدند به اين روز دودمان زياد و دودمان مروان بخاطر کشتنشان حضرت حسين صلوات اللّه عليه


اَللّهُمَّ فَضاعِفْ عَلَيْهِمُ اللَّعْنَ مِنْكَ وَ الْعَذابَ [الاَْليمَ] اَللّهُمَّ اِنّى اَتَقَرَّبُ اِلَيْكَ فى هذَ الْيَوْمِ وَ فى مَوْقِفى هذا

خدايا پس چندين برابر کن بر آنها لعنت خود و عذاب دردناك را خدايا من تقرب جويم بسوى تو در اين روز و در اين جائى که هستم



وَ اَيّامِ حَياتى بِالْبَراَّئَهِ مِنْهُمْ وَاللَّعْنَةِ عَلَيْهِمْ وَ بِالْمُوالاتِ لِنَبِيِّكَ وَ آلِ نَبِيِّكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ اَلسَّلامُ

و در تمام دوران زندگيم به بيزارى جستن از اينها و لعنت فرستادن بر ايشان و بوسيله دوست داشتن پيامبرت و خاندان پيامبرت که بر او و بر ايشان سلام باد



پس مى گویى صد مرتبه:


اَللّهُمَّ الْعَنْ اَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آخِرَ تابِعٍ لَهُ عَلى ذلِكَ


خدايا لعنت کن نخستين ستمگرى را که بزور گرفت حق محمد و آل محمد را و آخرين کسى که او را در اين زور و ستم پيروى کرد


اَللّهُمَّ الْعَنِ الْعِصابَةَ الَّتى جاهَدَتِ الْحُسَيْنَ وَ شايَعَتْ وَ بايَعَتْ وَ تابَعَتْ عَلى قَتْلِهِ اَللّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَميعاً

خدايا لعنت کن بر گروهى که پيكار کردند با حسين عليه السلام و همراهى کردند و پيمان بستند و از هم پيروى کردند براى کشتن آن حضرت خدايا لعنت کن همه آنها را


پس مى گویى صد مرتبه:


اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ي اَباعَبْدِاللَّهِ وَ عَلَى الاَْرْواحِ الَّتى حَلَّتْ بِفِناَّئِكَ عَلَيْكَ مِنّى سَلامُ اللَّهِ [اَبَداً] ما بَقيتُ وَ بَقِىَ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ لاجَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنّى لِزِيارَتِكُمْ

سلام بر تو اى ابا عبداللّه و بر روانهائى که فرود آمدند به آستانت ، بر تو از جانب من سلام خدا باد هميشه تا من زنده ام و برپا است شب و روز و قرار ندهد اين زيارت را خداوند آخرين بار زيارت من از شما


اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ وَ عَلى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ عَلى اَوْلادِ الْحُسَيْنِ وَ عَلى اَصْحابِ الْحُسَيْنِ

سلام بر حسين و بر على بن الحسين و بر فرزندان حسين و بر اصحاب و ياران حسين


پس مى گویى:


اَللّهُمَّ خُصَّ اَنْتَ اَوَّلَ ظالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنّى وَ ابْدَاءْ بِهِ اَوَّلاً ثُمَّ الثّانِىَ وَالثّالِثَ وَ الرّابِعَ

خدايا مخصوص گردان نخستين ستمگر را به لعنت من و آغاز کن بدان لعن اولى را و سپس دومى و سومى و چهارمى را



اَللّهُمَّ الْعَنْ يَزيدَ خامِساً وَ الْعَنْ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زِيادٍ وَ ابْنَ مَرْجانَةَ وَ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ شِمْراً وَ آلَ اَبى سُفْيانَ وَ آلَ زِيادٍ وَ آلَ مَرْوانَ اِلى يَوْمِ الْقِيمَةِ


خدايا لعنت کن يزيد را در مرتبه پنجم و لعنت کن عبيداللّه پسر زياد و پسر مرجانه را و عمر بن سعد و شمر و دودمان ابوسفيان و دودمان زياد و دودمان مروان را تا روز قيامت



پس به سجده مى روى و مى گویى:



اَللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشّکِرينَ لَكَ عَلى مُصابِهِمْ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلى عَظيمِ رَزِيَّتى

خدايا مخصوص تو است ستايش سپاسگزاران تو بر مصيبت زدگى آنها، ستايش خداى را بر بزرگى مصيبتم


اَللّهُمَّ ارْزُقْنى شَفاعَةَ الْحُسَيْنِ يَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لى قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَكَ مَعَ الْحُسَيْنِ وَ اَصْحابِ الْحُسَيْنِ الَّذينَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ

خدايا روزيم گردان شفاعت حسين عليه السلام را در روز ورود (به صحراى قيامت ) و ثابت بدار گام راستيم را در نزد خودت با حسين عليه السلام و ياران حسين آنانكه بى دريغ دادند جان خود را در راه حسين عليه السلام.


 التماس دعا
+ نویسنده در چهارشنبه نهم شهریور 1390 |

با سمه تعالی

همزمان با آغاز  سال تحصیلی از کلیه همکاران وصاحبنظران مسائل آموزشی خواهشمندیم شیوه های بهبود کیفیت بخشی  ُ شیوه های مدیریت وسایر مسائل آموزشی را در قالب نظرات  یا سایت های مرتبط بیان وراهنمایی نمایید . باتشکر

+ نویسنده در چهارشنبه چهارم خرداد 1390 |

درس هفدهم

منظومه شمسی

خورشید نزدیکترین ستاره به زمین است و نسبت به برخی از ستارگان دیگر خیلیکوچکتر ولی نسبت به زمین بسیار بزرگ است، و 150 میلیون کیلومتر از ما فاصله دارد و نور آن علیرغم این فاصله تنها طی8 دقیقه به ما میرسد. و تعداد زیادی از اجرام آسمانی در گرد خورشید وجود دارند که همه به منظومه شمسی معروف میباشند.

کاشف میکروب

امروزه انسان از نعمتهای گوناگونی برخوردار میباشد بطوری که نیروهای طبیعت را برای منافع خود تسخیر کرده است و زندگی او آسان و سختیهایش کم شده است.

همه اینها به لطف دانشمندانی است که از توان و هوش، بهرهمند شدند و زندگی خود را وقف راه خیر انسانیت نمودند.  یکی از این دانشمندان ، دانشمند فرانسوی" لویس پاستور" کاشف میکروب و کاهشدهنده دردهای انسان است.

از مهمترین خدمات او کشف میکروب ها است که انقلابی در دو علم جراحی و پزشکی ایجاد کرد و او را از مشهورترین دانشمندان قرن نوزدهم میلادی در جهان ساخت.

درس هجدهم

جرأت کودک

دشمنان بر شهری چیره شدند و تعدادی از اهالی آن را اسیر کردند، فرمانده آنها خواست که کودکان آنها را بیازماید تا هوشمندان آنها را برای خدمت افسران خود برگزیند.

پس به هر یک دستور داد که روی ورقهای به اختیار خود عبارتی را بنویسند یکی از آنها نوشت." چقدر خوشبخت هستند آنهایی که در میدان جنگ کشته شدند چون آنها خواری وطنشان را ندیدند" .

فرمانده این عبارت را خواند و از جرأت نویسنده آن تعجب کرد و دستور داد او را حاضر کنند، پسر سربلند پیش آمد و بدون ترس از مجازاتی که در انتظارش بود ایستاد.

فرمانده به او نگاه کرد و با او دست داد و گفت: هر کس برای وطن خود اخلاص ورزد همانطوری که تو اخلاص ورزیدی شایسته است که او آزاد باشد، برو که تو آزاد هستی.

روباهی گرسنگی شدیدی احساس کرد، و از سوراخ دیوار به باغ انگوری وارد شد تا در آن غذایی بیابد  و انگور رسیده ای یافت .

و با حرص شروع به خوردن آن کرد. تا اینکه شکمش باد کرد و وقتی خواست از سوراخ خارج شود نتوانست، پس چند روزی آنجا ماند درحالی که چیزی نمیخورد و نمینوشید تا این که شکم او لاغر شد سپس توانست از سوراخ خارج شود.

و وقتی از باغ خارج شد اندوهگین به آن نگاه کرد و گفت: ای باغ! گرسنه وارد تو شدم و گرسنه از تو خارج شدم. 

و شاعر چه زیبا گفته است:

دوراندیش ترین مردم کسی است که اگر از تشنگی بمیرد به آبشخور نزدیک نگردد تا راه بازگشت آن را بشناسد.

عربی سوم دبیرستان ( عمومی )

درس اول

خدایا خدایا فقیری به سوی تو آمده است

خدایا

از جانب خود رحمتی بر ما ارزانی دار زیرا تو بسیاربخشنده هستی.

پروردگارا، آنچه را که به وسیله‌ی فرستادگانت به ما وعده داده‌ای، به ما عطا کن!

روزی که هر کسی، آنچه را از کار نیک به جای آورده، حاضر شده می‌یابد.

پروردگارا، در دلم نور و بینایی و فهم و دانش قرار بده.

پروردگارا، مرا با هدایت به سخن بیاور و به من پرهیزکاری الهام کن و مرا به روش الهی موفق کن.

الهی، اگر من سزاوار رحمت تو نیستم توخود سزاواری که با لطف بی‌کران خود، بر من بخشش روا داری.

و خداوند به شما وعده‌ی آمرزش و بخشش از جانب خود می‌دهد.

ای خدای من

دیدار تو میل و خواسته‌ی من و خشنودی تو آرزویم است .

پس دیدار و خشنودیت را به من عطا کن (برایم فراهم کن).

درس دوم

خورشید عدالت

پرده‌ی اوّل

شهر انبار

آیا شنیده‌اید که خلیفه‌ی مسلمانان به سوی شهر انبار می‌آید؟

آری ... و به گرمی از او استقبال خواهیم کرد.

نباید به فقیران و درماندگان اجازه دهیم که به پیشواز بیایند!

از او استقبال خواهیم کرد، همان‌طور که از پادشاهان ساسانی خودمان در گذشته استقبال می‌کردیم.

خوب است ... خوب است ...!

در روز مقرّر

ثروتمندان و توانگران به سوی دروازه‌ی شهر روانه شدند.

امیر آمد... امیر آمد...

در این هنگام سواران از مرکب‌های خود (اسب‌های خود) برای استقبال امیر مؤمنان پیاده شدند و برای بزرگداشت و احترام به او مطابق عادتشان در استقبال از پادشاهان، اقدام کردند.

امام علی (ع) از کار آن‌ها تعجّب نمود، پس فریاد زد:

منظورتان از این کاری که کردید، چیست؟

این عادت ماست، با آن حاکمان (پادشاهان) را گرامی می‌داریم.

با این کارها فرمانروایان چه نفع و سودی می‌برند؟ همانا شما بیهوده خودتان را به زحمت و مشقّت می‌افکنید.

ای امیر... ! برای تو و همراهانت غذایی و برای چارپایان شما علفی فراوان تهیّه کرده‌ایم.

همانا ما از خوردن چیزی از اموال شما خودداری می‌کنیم مگر با پرداختن مبلغ (بهای آن).

ای خلیفه! این‌ها هدیه‌هایی هستند ... از اموال و چارپایان و ... عادت کرده‌ایم که مثل آن‌ها را به پادشاهانمان تقدیم کنیم ... امیدواریم که آن‌ها را از ما قبول کنی ...!

اگر دوست دارید که آن‌ها را بگیریم، عیبی ندارد و آن‌ها را به عنوان مالیات و خراجتان حساب می‌کنم!

آیا مانع هدیه‌دادن ما می‌شوی؟! درحالی که ما عادت کرده‌ایم که از خشم پادشاهان با دادن هدیه‌ها، در امان باشیم!

نه ... نه ... اگر کسی شما را ناراحت کرد، مرا خبردار سازید.

پرده‌ی دوم

و بعد از گذشت مدّتی ...

روزها نزدیک عید قربان بود ... مردم در شادمانی و سرور بودند. دختر امیر مؤمنان نزد مسؤول بیت‌المال رفت و از او گردن‌بند مرواریدی به مدّت سه روز به امانت گرفت.

علی (ع) گردن‌بند را دید و آن را گرفت و نزد مسؤول بیت‌المال آمد و گفت:

این چیست؟ آیا به مسلمانان خیانت می‌کنی؟!

ای علی! عهد و پیمان و مسؤولیّت خود را فراموش نکرده‌ام. او گردن‌بند را به صورت امانتی قابل برگشت و تضمینی گرفته است.

اگر او آن را به صورت غیر امانت می‌گرفت، بی‌شک دستش را به خاطر دزدی قطع می‌کردم ... بپرهیز از این که بار دیگر به انجام دادن چنین کاری دست بزنی، در غیر این صورت مجازات من به تو می‌رسد!

دخترش دستور را شنید، پس گفت: ای پدرجان (پدرم) ...! من دختر خلیفه‌ی مسلمانان هستم ...!

پس پاسخ داد: ای دختر علی بن ابی‌طالب! آیا تمامی زنان مهاجر در این چنین عیدی با چیزی همانند این، خود را می‌آرایند؟!

درس سوم

به زودی نشانه‌های خود را به ایشان نشان خواهیم داد

خداوند قرآن را به تدریج برای هدایت انسان فرستاد (مسلّماً این قرآن به آیینی که استوارتر است هدایت می‌کند) قرآن تمام افراد بشر را با فرهنگ‌های متفاوتشان و در تمام زمان‌ها، مورد خطاب قرار می‌دهد.

به همین خاطر است که می‌بینیم شیوه‌های دعوتش با یک‌دیگر اختلافات فراوانی دارد. قرآن حجّت‌ها و دلایل گوناگونی را به کار گرفته است تا تمامی گروه‌های مختلف را در بر بگیرد. (و به راستی ما در این قرآن از هرگونه مثلی برای مردم آشکار و روشن ساخته ایم).

و آیات علمی در قرآن برخی از این استدلال‌ها هستند که انسانی را که دلش کاملاً آرام ومطمئن نمی‌شود مگر از راه دانش و تجربه، مخاطب قرار می‌دهند.

و اینک به بعضی از این آیات توجّه کن:

تاریکی‌های دریا

(یا مانند تاریکی‌هایی در دریایی ژرف است که موجی آن را می‌پوشاند  ]و[ روی آن موجی ]دیگر[ است... تاریکی‌هایی است که روی همدیگر قرار گرفته اند.)

قرآن درباره‌پدیده‌ی تاریکی دریا به گونه‌ی شگفت‌انگیزی به ما خبر داده است و این موضوعی است که کشف نشده مگر در قرن اخیر.

در حقیقت انسان در گذشته قادر نبود که بیشتر از بیست متر در دریا غواصی کند (به زیر آب برود) ... و در آنجا تاریکی نبود .

اما هم اینک او (انسان) در اعماق دریا به کمک تجهیزات جدید بیشتر از دویست متر به خوبی غوّاصی می‌کند و در آن جا تاریکی شدیدی می‌یابیم...

آیه شکلی دیگر از دریا را به ما می‌دهد (نشان می‌دهد) و آن طبقات مختلف از تاریکی است که هر از دیگری تاریک‌تر هستند.

اکتشافات جدید ثابت کرده‌اند که پرتو نور از هفت رنگ تشکیل می‌شود (به‌وجود می‌آید). و رنگ سرخ اوّلین رنگی است که در دریا مخفی و محو می‌شود، یعنی، اگر غوّاصی بشدّت مجروح گردد و خون از او جاری شود، خونش جز به رنگ سیاه مشاهده نمی‌شود .

پادمادّه

وهر رنگی که مخفی و پنهان می‌شود (محو می‌گردد) بخشی از تاریکی را به‌وجود می‌آورد و آخرین رنگ‌ها همان رنگ کبود (آبی) است که در عمق دویست‌متری پنهان می‌گردد و از آن جا ]به بعد[ تاریکی مطلق است.

 (و از هر چیزی دو گونه (نر و ماده) آفریدیم، امید است که متذکّر شوید)

خداوند انسان را آفرید و از او جفت نر و ماده قرار داد (همانا ما شما را از مرد و زنی آفریدیم) و این دستگاه ]آفرینش[ به انسان بسنده نکرد (محدود نشد) بلکه عالم گیاهان را در برگرفت (و از هر گونه میوه‌‌ای در آن، دو جُفت قرار داد)

علاوه بر آن در آیه‌ی بعدی شمول و گستردگی بیشتری می‌بینیم (و از هر چیزی جفت آفریدیم) و کلمه‌ی "شی‌ء" بر جامد نیز دلالت می‌کند! پس آیا در جمادات نیز زوج (نر و ماده) وجود دارد؟!

و در سالیان اخیر دانشمندان فیزیک کشف کرده‌اند که الکترون زمانی که پیرامون هسته‌ی ماده می‌چرخد، گویی آن جا جسم کوچک نا شناس دیگری هست که باری را حمل می‌کند که مخالف بار الکترون است و "پادِ ماده" نامیده شده (نامیده می‌شود) پس دانشمندان نتیجه گرفتند که هر جسمی ضدّی دارد.

همانا فیزیک‌دان مسلمان- محمّد عبد السَّلام- برنده‌ی جایزه نوبل در فیزیک و کسی که پژوهش‌های مهمّی در موضوع پادمادّه ها  انجام داده است، بعد از دستیابی‌اش به جایزه بیانات شگفت‌آوری را اظهار کرده‌است، در آن‌جا که به آیه‌ی قرآنی اشاره می‌کند (و از هر چیزی دو گونه "نر و ماده" آفریدیم ...) که این آیه همانند احساسی پنهانی و الهامی قوی برای او در خلال پژوهش‌هایش درباره‌ی پادِ مادّه‌ها بوده است.

در حقیقت ورود این حقایق بزرگ و دقیق بر زبان انسانی درس نخوانده که در محیطی بی‌فرهنگ زندگی کرده است، دلیلی است که او آن‌ها را از کسی که راز آسمان‌ها و زمین را می‌داند،‌فرا گرفته است (بگو کسی که راز آسمان‌ها و زمین را می‌داند،‌آن را فرو فرستاد . . . )

درس چهارم                           

مادر شهیدان 

دختر جوان شاعر در خانه‌ی سَروری و ریاست و دلاوری و سخنوری پرورش یافت.پدرش رئیس قبیله و دو برادرش از فرماندهان و سواران(دلاوران) آن بودند

اما ... چگونه [این ]طراوت و شادمانی برایش پایدار می‌ماند (می‌توانست پایدار بماند)، درحالی که او پدر و دو برادرش را در جنگ های قبیله‌ای از دست داده بود؟! دختر جوان مصیبت و اندوه شدید احساس می‌‌کرد.

تا این که

نور خورشیدی نوین بر شبه جزیره تابید ... "خنساء" نزد پیامبر (ص) آمد ... آیات را شنید ... احساس کرد که آرامش در دلش افتاده است... برخی از اشعارش را سرود (خواند) و پیامبر (ص) آن‌ها را شنید و از او خواست تا بیشتر شعر بسراید ...

و این چنین دختر گریان عرب متحوّل شد ... آیات ]مربوط به[ رستاخیز و قیامت و بهشت و دوزخ و نیکی و احسان زندگی تازه‌ای را به او چشانید.

پسران خود را با این ارزش‌ها پرورش‌داد (تربیت کرد) و بعد از چند سال هنگامی که جنگ‌ها شدّت گرفت و سپاهیان ایمان و نور برای رویارویی با کفر و تاریکی روانه شدند، خنساء چهار فرزندش را جمع کرد و گفت:

ای فرزندان من! با میل و رغبت مسلمان شدید و با اختیار هجرت کردید ... شما می‌دانید، خداوند چقدر پاداش فراوان برای مسلمانان در جنگ با کافران آماده کرده است. پس بدانید که سرای ماندنی بهتر از سرای فناپذیر است.

خداوند متعال فرمود (ای کسانی که ایمان آورده اید، صبور باشید و یک‌دیگر را به صبر و پایداری سفارش کنید و با آمادگی مراقب کار دشمن باشید و از خدا بترسید، امید است که رستگار شوید ...)

سپس برخاست و سلاح‌های آنان را حاضر کرد و لباس جنگ را یکی یکی بر آن‌ها پوشانید آنگاه آنان را به سوی میدان جنگ بدرقه کرد.

پسران با تکبیر و "لا اِله الاّالله" گویان رهسپار شدند درحالی که از خداوند می‌خواستند که دینش را به وسیله‌ی آن‌ها تقویت نماید و به آن‌ها شهادت در راهش را روزی دهد.

در میدان جنگ

هنگامی که اوّلین پسرش به شهادت رسید هر کسی که او را می‌شناخت برای او دلش سوخت ... چگونه مواجه خواهد شد با خبر شهادت فرزندش بعد از، از دست دادن پدر و دو برادرش؟!: ... آن‌ها نمی‌دانند آنچه بعداً به وقوع می‌پیوندد، عظمت بیشتری خواهد داشت!!

مسلمانان پیروز شدند ... شهدا شمرده می‌شوند ... چهار تن از آن‌ها فرزندان خنساء بودند ... وای ... چگونه این خبر را به او برسانیم؟ ... او می‌میرد ... وای ... وای...!

خنساء از مراجعت کنندگان از میدان جنگ استقبال می‌کند ... از کسی درباره‌ی فرزندانش سؤال نکرد و فقط سؤال او فقط درباره‌ی اخبار جنگ بود! هنگامی که به پیروزی مسلمانان پی‌برد،اشک‌های شادی برچهره‌اش جاری شد در حالی که "لا

ولی . . . خبر . . . چگونه به او گفته می شود . . . ؟!

ای مادر . . .

نه . . . نه. . . ممکن نیست . . . من گریستن او و زاری او را بر دو برادرش فراموش نمی کنم.

گویا خنساء خبر را از چشمان آورندی آن دانست، پس گفت: آیا خداوند مرا با به شهادت رسیدن آنان گرامی داشت؟

پس جواب داد: بـ... بـ ... بله ... آن‌گاه زیر لب زمزمه کرد: (هرگز کسانی را که در راه کشته شده‌اند، مردگان مپندار، بلکه زندگانند که نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند) سپس چشم به افق دوخت در حالی که می گفت:

سپاس ویژه‌ی آن خدایی است که با شهادت آن‌‌ها به من بزرگواری نمود و شرف داد و امیدوارم که مرا با ایشان در جایگاه رحمتش جمع کند، (محشور کند).

درس پنجم    

پیشگامان نور

در زنگ آخر بودیم. خانم معلّم به ساعتش نگاه کرد و گفت: درس کافی است! امّا هم‌اکنون می‌خواهم پیرامون جشنی بزرگ که در هفته‌ی آینده در مدرسه‌ی ما برگزار می‌شود، سخن بگویم.می‌خواهیم در این جشن شخصیتی را گرامی بداریم که مقامی بزرگ و ارزش والایی دارد. بنابراین از شما می‌خواهم که پدران و مادران خود را برای حضور در آن دعوت کنید. سر و صدا در کلاس زیاد شد.

دانش‌آموزان از همدیگر پرسیدند: چه کسی از نظر قدر و مرتبه بلندتر و از نظر مقام گرامی‌تر است ...؟! معلّم گفت: همه چیز معلوم خواهد شد.

زنگ به صدا در آمد و از کلاس خارج شدیم. در راهرو معلّمم مرا صدا زد و گفت: ای سمیره! فراموش نکن که همراه مادرت در مراسم حاضر شوی.

و هنگامی که به خانه رسیدم با پریشانی و ناراحتی وارد اتاق شدم و به مادرم سلام کردم و غمگینانه به او گفتم: این دعوتی برای پدران و مادران جهت شرکت در جشن گرامی‌داشت است . . .               

لبخند زد و گفت: چیزی زیباست ... با هم شرکت خواهیم کرد.

در گوشه‌ی اتاق نشستم و به تصویر پدرم نگاه کردم ...: "ای کاش پدرم زنده بود تا در جشن همراه ما شرکت کند... دانش‌آموزان همراه پدران ومادران خود می‌‌آیند.

مادرم با مهربانی به من گفت: ای سمیره، چه می‌گویی؟! پدرت معلّم بود، او درس و مدرسه را رها کرد تا از دین و کرامت و وطنمان دفاع کند. از نظر گفتار راست‌گوترین مردم و از نظر کردار نیکوکارترین آن‌ها بود ... در راه حق به شهادت رسید تا همشاگردی های تو بتوانند در امنیت و آسایش زندگی کنند ... و این عزّت و افتخاری برای تو است. تو دختر شهیدی و این امر بزرگی است ... .

سخن مادرم را نمی‌فهمیدم ... فکر می‌کردم که پدرم فراموش شده است و جز نامی از او باقی نمانده است. آن شب با یاد روزهایی که پدرم همراه ما بود، خوابیدم.

مدرسه شلوغ بود. در سالن مدرسه جایی برای نشستن نبود. من و مادرم در آخر سالن نشستیم. مدیر آمد و به ما اصرار کرد که در اوّل[سالن  ]بنیشینیم.

مراسم آغاز شد. هنگامی که پرده کنار زده شد ... زیر نورهای رنگارنگِ سرخ و زرد و سبز ... تصویر بزرگ پدرم دیدم ... بسیار شگفت‌زده شدم ... نمی‌توانستم باور کنم که این پدرم است

هان! این مراسم برای بزرگ‌داشت پدرم برپا شده است.

خانم مدیر مقابل جمع ایستاد و شروع به سخن گفتن کرد.

ما در این‌جا جمع شده‌ایم تا گرامی‌بداریم انسانی را که جان خود را فدا ساخت و از عقیده‌ی خود و بزرگواری ملّتِ خود دفاع کرد...شهیدان در یاد و خاطر ما هستند.

آن‌ها از نظر ایمان و عمل بهترین مردم‌اند ... هرگز آنان را فراموش نمی‌کنیم ... و بر ما واجب است آن‌ها را همانند چراغی بدانیم که ما را به‌راه حق هدایت می‌کند.

قلبم به شدّت شروع به تپیدن کرد. به تصویر پدرم می‌نگریستم. گویا به من لبخند می‌‌زد، زمانی که در اندیشه‌ها غرق بودم. مادرم مرا صدا زد: برخیز دخترم خانم مدیر تو را صدا می‌زند ...

پس شنیدم که می‌گفت: از دخترم سمیره می‌خواهم که بیاید و این هدیه را از طرف مدرسه بگیرد.

درحالی که حاضران صلوات می‌فرستادند با خوشحالی دست می‌زدند، به سوی تریبون رفتم.

درس ششم

غنیمت شمردن فرصت

1- در هنگام فرصت بشتاب وعجله کن،(فرصت را غنیمت بدان) و برحذر باش از فوت و از دست‌دادن آن / زیرا رسیدن به عزّت و بزرگواری در دستیابی به فرصت‌هاست.

2- روزگار کودکی (جوانی) عمرت را غنیمت بشمار / زیرا عمر اگر با پیری زیاد شود، کاهش می‌یابد.

3- دنیا تنها مانند خیالی زودگذر است / که چندان پایدار نیست و همچون اخباری است که روایت می‌شود.

4- تلاش خود را به کار بند و بشتاب، و بدان که هرکس / بامدادان به شکار اقدام کند، صید و شکار می‌یابد.

5- حرص و آز را رها کن تا در آسایش زندگی کنی / هر که حرص و طمع ورزد خیلی کم به آرزویش می‌رسد.

6- گاهی به چیزی که به سود و نفع آن امیدواری، ضرر و زیان می‌رساند / چه بسا تشنه‌ای که آب صاف در گلویش گیر کند.

7- این پند و حکمت مرد دانشمندی است / آن را غنیمت بدان، زیرا بهترین دستاورد است!( آنرا شکار کن زیرا نیکو شکاری است.)

محلّ تولّد بارودی در مصر است.او تلخ و شیرین روزگار را چشیده است و تجربه های با ارزشی را در زندگی اش جمع کرده است.

شاعر دراین قصیده جوانان را به استفاده از فرصت ها برای رسیدن به شرافت و بزرگی تشویق کرده است.

و معتقد است فقط کسانی که کوشش می کنند در زندگی موفق می شوند.

و معتقد است که مردم در جامعه او عمرشان را تباه می کنند مگر افرادی که اخلاقی خوب دارند و حقیقت زندگی را شناخته اند.

بارودی حس کرده است که کشورش از [ چیزی] جز تنبلی و سستی رنج نمی برد پس به سعی و تلاش و کار کردن فرا می خواند.

درس هفتم

به قرآن پناه ببرید

پیامبر اکرم (ص) فرمود: "وقتی که فتنه‌ها همچون پاره‌های شب تاریک بر شما پوشیده شد، پس به قرآن پناه ببرید."

قرآن نور و هدایت‌گری است که جامعه‌ی بشری را از مرگ به سوی زندگی و از ناامیدی به امیدواری و از تنبلی به سوی فعّالیّت و از سکون به سوی حرکت، در می‌آورد و به مردم اجازه نمی‌دهد که دنیا را به بهانه‌ی دستیابی به آخرت، رها کنند، بلکه دنیا را وسیله‌ای برای رسیدن به آخرت،‌قرار می‌دهد.

و هم‌اینک به برخی آیات درباره‌ی این موضوع، توجّه کن:

همانا قرآن کریم بخشش‌های طبیعی و نعمت‌های الهی را به عنوان روزی برای انسان و وسیله‌ای برای بقا و دوام زندگی‌اش و عاملی برای حرکتش به سوی کمال و رشد، شمرده است.

 (و از آسمان، آبی پربرکت فرود آوردیم، پس بدان[ وسیله  ]باغ‌هایی رویانیدیم ... برای روزی بندگان) بنابراین انسان را از محروم کردن این نعمت‌ها بر خودش، بازداشته است (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چیزهای پاکیزه‌ای را که خدا برای شما حلال کرده، حرام مشمارید)

و این فراخوانی، یک پیام عمومی برای تمامی فرزندان بشر است، و ویژه‌ی ثروتمندان نیست (بگو: زیوری را که خدا برای بندگانش پدید آورده و روزی‌های پاکیزه را، چه کسی حرام گردانیده؟ بگو: این ]نعمت‌ها[ در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده‌اند).

باید که انسان برای استفاده و بهره از این نعمت‌ها در راه حرکتش به سوی کمال و رشد، تلاش کند و مسؤولیّت خویش را در برابر آفریده‌اش فراموش نکند.

امام علی (ع) فرمود: "مسّلماً خداوند دوست می‌دارد که تأثیر نعمت را بر روی بنده‌اش، ببیند" پس هر که نعمت‌ها را با استفاده اش در مسیر ناحق تباه کند، نسبت به آن‌ها کفر ورزیده است.

در حقیقت قرآن تأکید می‌کند که این جهان دارای سنّت‌ها و قوانین غیر قابل تغییر است (و هرگز برای سنّت خدا دگرگونی نخواهی یافت) و هر که از این سنّت‌ها استفاده کند به هدفش می‌رسد، و هیچ فرقی در آن میان وجود ندارد که انسان به خدا ایمان داشته باشد یا نداشته باشد، مسلمان یا غیر مسلمان باشد، زیرا اسم‌ها و لقب‌ها و عنوان‌ها تا زمانی که به عمل نزدیک نشوند (همراه عمل نباشند)، هیچ ارزشی ندارد .

وقتی که رسول خدا (ص) مکّه را فتح کرد، بر روی "صفا" ایستاد و گفت: "ای فرزندان هاشم،‌ای فرزندان عبدالمطّلب، ... نگویید که محمّد از ماست،‌قسم به خدا دوستان من از شما و غیر شما جز پرهیزگاران نیستند ... مسّلماً عمل من برای من و عمل شما برای شماست."

و این انسان ناامید نمی‌شود، اگرچه ببیند نیروهای کفر بر جهان مسلّط شده‌اند، زیرا او ایمان آورده است به این که (زمین را بندگان شایسته  به ارث می‌برند) و می‌داند که فقط حق ماندگار است و[ می‌داند ]که (باطل نابودشدنی است).

(و می‌خواهیم که منّت نهیم بر کسانی که در زمین ضعیف نگاه داشته شده‌اند و آنان را پیشوایان گردانیم، و ایشان را وارث[ زمین ]کنیم).

+ نویسنده در چهارشنبه چهارم خرداد 1390 |

عربی اول عمومی ، دوم عمومی و انسانی ، سوم عمومی وانسانی دبیرستان

ترجمه دروس عربی سال اول دبیرستان

درس اول

پروردگارا ، اعضای بیرونی بدن مرا برای خدمت به خودت قوی کن واعضای درونی بدن مرا برای برخورداری از عزمی راسخ ،استوار بدار (یاری کن) .

پرودگارا چهره ام را به سوی تو قرار دادم و ای پروردگار ، دستم را به سوی تو دراز کرده ام .

ای کسی که فراخیِ نعمت را به کمال داده است و ای بر طرف کننده ی  بلا ها . بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و برای من آنچه را که تو شایسته آن هستی انجام بده .

درس دوم

خدایا مدتی است که مسلمان شده ام ولی دوستم را ندیده ام با مادرم در این باره صحبت کردم او اجازه نمی دهد و پیر است نیازمند پرستاری و مراقبت است .

ولی ...

چه کنم ؟ آیا مرا کمک می کنی ؟!

شبی

مادر جان صبرم تمام شده ! من مشتاق دیدار پیامبر (ص) هستم.

چگونه بر دوری تو صبر کنم! ... نه ... نه ... من پیر هستم ... نمی توانم ... !

ولی قبل از غروب خورشید باز خواهم گشت به تو قول می دهم!

ولی ... عیبی ندارد ... بسیار خوب . من قبل از غروب خورشید منتظرت هستم .

حتماً ... حتماً ... خیلی متشکرم ای مادر!

در راه

چگونه این نعمت را شکر کنم؟!

بعد از چند ساعت من در خدمت دوستم هستم!

آیا ممکن است ...؟ ای اویس ! آیا باور می کنی؟

اویس به شهر پیامبر(ص) نزدیک شد. چه سعادتی ! چه سعادتی!

و در شهر

آقا!آقا ... خانه پیامبر(ص) کجاست ؟ کجاست ...

آنجا ،آنجا

آه ... رسیدم .... پایان جدایی ... !

به در خانه زد .

ببخشید، دوست من! می خواهم دوستم رسول خدا(ص) را دیدار کنم.

خوش آمدید.

نه ... نه ... کجاست ... کجاست؟

او به جایی نزدیک سفر کرده است ،

انشاءالله بعد از مدت کمی برمی گردد.

این مسافت دور را برای دیدار دوستم پیمودم.

مادرم؟!

با ناراحتی بر روی زمین نشست ... به آسمان نگاه کرد به دنبال جای خورشید

 می گشت ...

وفای به عهد؟!

اویس با ناراحتی از جایش بر خاست وبه یارپیامبر گفت: بیشتر از این نمی توانم! مادرم منتظرم است .

... سلامم را به دوستم برسان وشهر را ترک کرد .

پیامبر (ص) از سفرش بازگشت ...

به راستی که من نفس خدای رحمان را از جانب یمن می یابم ! بوی بهشت از سمت "قرن" پخش می شود!

وبعد از سالها ... اویس در حالی که از محبوب محبوبش دفاع می کرد در جنگ صفّین جهاد کرد پس شهید بر روی زمین افتاد. شهادت بر تو گوارا باد ای اویس .

درس سوم

دانش آموز نمونه

ارزان است ... ارزان است ... !

لباس های زیبا ... کفش های شیک ... ! همه چیز ارزان است ... بشتابید... بشتابید .

این بسیار زیباست ... بهای (قیمت) آن گران است!

ای پسرم انتخاب کن . به بها (قیمت)فکر نکن .

مادر ! چرا این دانش آموز مشغول روزنامه فروشی است؟

آیا درس ندارد؟!

بله ولی اینان از خواندن درسها فرار می کنند. آنان تنبلی می کنند ... حتماً ... هیچ شکّی نیست.

ولی  تو را چه می شود که درنگ می کنی(می اندیشی) ... ؟!

خورشید سوزان است ... فردا جشن است .

مادر!جشنی در مدرسه بر گزار می شود.

چیز زیبایی است ! به چه مناسبتی؟

برای تعیین دانش آموز نمونه.

او کیست؟

نمی دانم ... حتماً آن پسر  . نمی دانم  . نمی دانم .

به هر حال ... آیا با هم می رویم ای مادر؟

ای پسرکم! تو می دانی که فردا وقت تحویل قالیچه به صاحبش است. نمی توانم، متأسفم .

عیبی ندارد.

قبل از طلوع صبح بیدار شد و وضو گرفت و بعد از نماز ، خودش را برای رفتن آماده کرد ... پس به تنهایی رفت .

فـﻰ الْمدرسةِ

در مدرسه :

خوش آمدید ... خوش آمدید ... بفرمایید ... بفرمایید ...

خیلی متشکّرم

و بعد از چند دقیقه مراسم شروع شد و بعد از اجرای نمایشنامه ای و سرودی ...

ما اینجا برای بزرگداشت دانش آموز ی نمونه جمع شده ایم ... او برای همه الگوست ... در اخلاق ... در درس ... وکار. این وی است "سعید" .

خدایا ! چه می بینم ؟ او همان فروشنده است .

پسرکم ... پسرکم ... اشتباه کرده ام ... نه ... نه .... او موفّق است .

در حقیقت ما تنبلی و سستی می کنیم .

سعید جلو آمد و مدیر به گرمی از او استقبال کرد و بعد از دست دادن با او مدال تلاش و فعّالّیت را به گردن او آویخت و جایزه ای به او بخشید.

درس چهارم

عبرت

ای مردم کاروان اعلاحضرت قارون بزرگ در راه است. دور شوید. دور شوید.

خدایا ما را از شرّ این طاغوت خلاص کن .

به راستی او بدترین آفریده است .

نگاه کن ... قارون با شکوه خارج شد.

ای کاش ثروت قارون از آنِ ما بود ... !

برادر من!  فایده ثروتی که پشت آن لعنت مردم است چیست؟    او نسبت به نعمت خدا کافر است.

برما لازم است به سوی قارون برویم.

آیا نصیحت قبول می کند؟

نه ... نه ... معلوم است ... او مرد خود بزرگ بینی است .

برما لازم است کار واجب را به جا بیاوریم ما مژده دهنده و بیم دهنده هستم .

در قصر قارون :

چه می خواهید ؟

امر به معروف و نهی از منکر را(دستور دادن به کار نیک و باز داشتن از کار زشت)

ای قارون

ای قارون به فقیران و بیچارگان و ستمدیدگان نیکی کن .

شما مـﺆمن به دین موسی هستید ...!

ای نگهبان !

دیناری از طلا (یک دینار طلا) به آنان بپرداز ... آنان فقیرند ...

نه ... نه ... پول نمی خواهیم.

وکسانی که طلا و نقره جمع می کنند و آن را در راه خدا انفاق نمی کنند آنان را به عذاب دردناکی بشارت بده .

این حرفها چیست؟

خارج شوید ... قصرم را ترک کنید ...

شما فساد کننده هستید .

به راستی که تو سزای کارت را مشاهده خواهی کرد .

چند ماه بعد:

شنیده ام که موسی (ع) قارون را به راه حق دعوت کرده است .

آری ... ولی ... او به دین پیامبران کافر است .

فرار ... فرار ...

این عاقبت تکذیب کنندگان است .

چه اتفاقی افتاده است؟

خدا بر قارون عذاب نازل کرده ... عذاب ...

کمک ... کمک!

اموالم رابه زودی انفاق خواهم کرد ...

به زودی به فقیران کمک خواهم کرد ...

هنگام گریز نیست.

و این چنین ، زمین او را بلعید و زینت و کاروان و قصرها از بین رفت و قارون عبرتی برای نسلها شد .

درس پنجم

صحنه هایی از زندگی ساده

بازار پارچه فروشان :

امام علی "سلام بر او باد" همراه خدمتگزار جوانش به سوی بازار رفت .

لباسها ... لباسها ... از بهترین انواع ...

آیا پیراهنی برای خودم و پیراهنی برای خدمتگزارم داری؟

بله ... بله ... ای امیر مـﺆمنان . بفرما . من در خدمت تو هستم ...

وقتی امیر مـﺆمنان دانست که فروشنده او را شناخته است ،آنجا را ترک کرد وبه دکّان دیگری رفت . 

جامه ای برا ی خودم و جامه ای برای خدمتگزارم می خواهم.

بفرما ... بفرما ... من در خدمت تو هستم؟

امام پیراهنی به سه درهم و پیراهنی ارزان تر انتخاب کرد .

این از آنِ تو و ارزان تر از آنِ من .

نه ... نه ... تو به آن سزاوارتری ... تو امیر مـﺆمنانی ... !

نه ... تو جوان هستی و تمایلات جوانان را داری .

بعد از مدّتی امام "بر او سلام باد" برای بر پا کردن نماز جمعه حاضر شد.

در هنگام خطبه :

ای پدرم! نگاه ... نگاه کن ... !                  امیر مـﺆمنان احساس گرمای شدید می کند او خودش را با آستینش باد می زند.

نه ... نه ... ای پسرم! او خودش را باد نمی زند ... بلکه پیراهنش را خشک می کند. او آن را        قبل از حضورش برای نماز شسته است.

عجیب است ... ! عجیب است ... ! آیا پیراهن دیگری ندارد؟!

تعجّب نکن! داستانی را بعد از مغرب برایت توضیح خواهم داد.

بعد از نماز مغرب، پدر صحنه پیش آمده را برایش ترسیم کرد .

در روزی از روزها:

یکی از یاران : رسول خدا غمگین است ... او ... چه کنیم؟

سلمان: من می دانم چه کنم ؟! او از دیدار دخترش فاطمه شاد می شود. پس سلمان به خانه فاطمه (س) رفت و به او خبر داد.

در راه :

وقتی سلمان لباسهای فاطمه (س) را دید; شروع به گریه کرد ...

چه اندوهی! دختران سزار وخسرو در پارچه های ابریشم و حریرند و لباس دختر محمّد این چنین است.

بعد از چند دقیقه نزد پیامبر(ص)

فاطمه(س): ای رسول خدا سلمان از لباسهایم تعجّب کرد ...

رسول خدا(ص):ای سلمان! به راستی که دخترم در"گروه پیشتازان" است .

درس ششم

تجربه

مادر: خدای من! ... دخترم! چه کنم؟

او به شدّت مریض است ... به کجا مراجعه کنم؟

خواهر_ هیچ فایدهای ندارد ... هیچ فایده ای ندارد ...

ای خواهرم! بی تابی نکن نه ...

چرا ، نمی توانم . دختر عزیزم بیمار است .

این بیماری در این شهر شیوع دارد . . . هیچ چاره ای نیست . . .

در شهر:

مصیبتی بزرگ! چرا پزشکان نمی توانند این بیماران را معالجه کنند؟

تعداد بیماران بسیار است ... و بیمارستان مناسبی در شهر نیست.

مجلس مشورتی:

ای وزیر ! اخبار چه داری؟

اخبار تأسّف بار ... مردم در مصیبت بزرگی افتاده اند. بیماری ها شایع شده است.

چرا راهی برای حلّ این بیماری جست وجو نمی کنید؟

دانشمندان کشور را برای جست و جو پیرامون این امر دعوت می کنیم.(می خواهیم)

خوب است ، خوب است .

آفرین! دانشمند مشهوری در شهر ری وجود دارد. او پزشک ماهری است .

منظور تو محمّد بن زکریّای رازی کاشف الکل است؟!

خوب است، خوب است! او را با شکوه و احترام دعوت کنید.(بخواهید)

نزد رازی :

ای دانشمند شکوهمند! شهر ما در مشکل بزرگی قرار دارد ... بیماریها شایع است وبیمارستان مناسبی نداریم.

چرا اقدام به ساختن بیمارستان نمی کنید؟

مشکل ما به دست آوردن جای مناسبی برای بیمارستان است.

اختلاف بسیاری میان پزشکان در مورد تعیین جای مناسب وجود دارد .

بسیارخوب ،بسیار خوب من در مورد این امر فکر می کنم.

تا کی؟

تا آخر هفته!

در خانه :

خدایا در قلبم نور و فهم و علم قرار بده.

خدایا! فقط تو را عبادت می کنیم و فقط از تو یاری می جوییم .

وبعد از چند روز ، هان ...  یافتم ...

گوسفندی را ذبح کنید وگوشتش را به پنج قسمت تقسیم کنید.

وبا این قسمت ها چه کار کنیم؟

شما هر قسمتی را در ناحیه ای از شهر آویزان کنید و من به زودی نتیجه را به شما خبر خواهم داد.

وبعد از چند روز رازی بهترین مکان را برای ساختن بیماستان تعیین کرد .

در مجلس مشورتی:

ای دانشمند با شکوه! ما را از راز آویزان کردن گوشت خبر دار کن .

هر روز به نواحی شهر می رفتم و تغییرات پیش آمده را برای تکّه های گوشت مشاهده می کردم و به این نتیجه رسیدم که هر ناحیه ای که گوشت در آن دیرتر فاسد شود بهترین جا برای ساختن بیمارستان است .

درس هفتم

هجرت

خدای یکتا ، خدای یکتا ... .

نه ... نه ... هبل ... هبل ...

خدای یکتا ، خدای یکتا ... .

او را بزن ... او را به شدّت بزن!

خدای یکتا ، خدای یکتا

در شبی:

اوضاع خطرناک است ... مسلمانان در عذابند .

کافران سمیّه را بعد از شکنجه کردن کشتند .

وهمسرش یاسر را نیز همچنین .

وبلال زیر شدیدترین شکنجه است. ... وعمّار ...

ما به جای امنی برای نشر اسلام نیازمندیم.

ای رسول خدا! دنبال راهی برای حلّ این مشکل بگرد.

پروردگارا ، ما به آنچه از خیر بر ما نازل می کنی نیازمندیم.

پس خداوند به مردان و زنان مسلمان دستور داد هجرت کنند .

همانا زمین من وسیع است پس تنها مرا بپرستید.

در حبشه حکمران دادگر و یکتا پرستی وجود دارد .

رﺋیسان قریش: شما ساکتید! ... این عجیب است!

کسانی که به حبشه مهاجرت کرده اند برایمان مشکلات خواهند آفرید.

قسم به لات و عزّی هر کسی را که مهاجرت کرده است به زودی بر خواهیم گردانید و او را شکنجه می کنیم .

فرستاده ای را همراه هدیه هایی به سوی حاکم حبشه می فرستیم  و از آنان می خواهیم کسانی را که به آنجا رفته اند به ما تحویل دهند .

خوب است ... خوب است ... به طمع انداختن ، عادت ماست.

نزد حاکم حبشه :

آقای من! عدّه ای از جوانان ما از دینشان خارج شده اند.

و آنچه را از تو می خواهیم این است که آنان را به ما تحویل دهی.

مهاجران نزد حاکم هستند.

سلام بر شما.

خوش آمدید.

نگاه کنید ... اینان برای حاکم سجده نمی کنند ... اهانت ...

دین ما به ما اجازه نمی دهد که جز در برابر خدایی که ما را آفریده است، سجده کنیم.

دین شما چیست؟

خدا پیامبری را به سوی ما فرستاد که ما را به راستگویی و ادای امانت و وفای به عهد فرمان می دهد و ما را از ارتکاب گناهان منع می کند و ما را به برپا داشتن نماز و ادای زکات فرمان می دهد.

قسم به پروردگارم، این دین یکتا پرستان است ...

ای رسول قریش! برگرد! کسانی که وارد سر زمین من شده اند در امنیّت و آسایش هستند.

درس هشتم

روزی روباه در جامه نصیحتگران ظاهر شد.

در حالی که در زمین نصیحت می کرد راه می رفت وبه حیله گران دشنام می داد.

و می گفت خدا را شکر خدای جهانیان.

ای بندگان خدا توبه کنید زیرا او پناهگاه توبه کنندگان است.

و خروس را دعوت کنید (بخواهید) تا برای نماز صبح در میان ما اذان بگوید.

پس به سوی خروس رفتند و او گفت:

به روباه از جانب من ابلاغ  کنید . از جانب نیاکان درستکارم.

از تاجداران از کسانی که وارد شکم لعنتی شده اند.

آنان گفته اند و بهترین سخن، سخن دانایان است .

خطا کار است کسی که روزی گمان کند که روباه دین دارد .

احمد شوقی (با تصرّف)

درس نهم

حُسن عاقبت

سعید: الله اکبر

امام: الله اکبر ! چرا "الله اکبر" می گویی ای سعید؟

سعید : این شهر کوفه از دور نمایان است.

حر: هان این منم حرّ ریاحی !

امام: آیا علیه مایی یا با ماهستی؟

سعید: چگونه در رکاب ستمگران راه می روی؟ چگونه نور حق و راه آشکار را نمی بینی؟

امام: همه شما می دانید که من خواهان اصلاح امّتی هستم که طاغوت آن را فاسد کرده و تجاوز کار بر آن حکومت کرده است .

حر: ما تشنه ایم ای فرزند دختر مصطفی!

امام: آب را به صورت مساوی بر ما و بر آنان تقسیم کنید و فردا پیروزی (گشایش) می آید.

امام: الآن وقت نماز فرا رسید . آیا همراه مردانت نماز می خوانی؟

حر: البته همه ما پشت سر تو نماز می خوانیم ای نوه دختری پیامبر.

ای حسین یا بیعت می کنی یا تسلیم می شوی.

امام(ع): آیا شما نامه هایی برایم نفرستادید و از ستمگریها فریاد نزدید؟!

بریر: لعنت خدا بر هر که خاندان پیامبر را ترسانده است.

امام(ع): پروردگارا شاهد باش : ... ما را خوار کردند! ما را تکذیب کردند!

به تو توکّل کرده ایم، پروردگارا شاهد باش به ظلم کردند!

وقتی حر سخن امام(ع) راشنید به طرف قوم روی آورد.

حر: آیا تو با این مرد می جنگی؟

ابن سعد: بله ... جنگ، به زودی انداختنِ سرها را در آن خواهی دید.

حر به امام نزدیک می شود در حالی که می لرزد.

ای حر چرا می لرزی؟! تو از شجاع ترین مردم کوفه هستی!

حر: من خودم را میان آتش و بهشت دیدم.

سپس حر با پشیمانی به سوی امام(ع) آمد:

ای خدای من، به راستی که من فرزندان پیامبر را ترساندم.

پس من از تو آمرزش می خواهم و معذرت می خواهم.

او نوه پیامبر است. او مانند علی است.

آیا ای خدای من برایم توبه ای می بینی؟!

امام(ع) صدای او را شنید وگفت:

به خدا قسم که جوان آزرده ی ما حر آزاده برگشت.

درس دهم

... درآن برای مردم شفا هست!

خدا قرآن را برای خوشبختی بشر نازل کرد.

ودر قرآن آنچه سلامت روح او و جسم او را ضمانت کند وجود دارد.

امّت اسلامی جز با ملّتی سالم ودور از بیماریهای فکری و روانی و جسمی پیشرفت نمی کند.

و قرآن راه روشنی برای خوشبختی انسان وعقیده ای برای زندگی است.

در بعضی آیه هایش، قرآن مردم رابه استفاده از چیزهای پاک و خوشمزه ای تشویق می کندکه سلامتی بدن را تضمین می کندوسبب فعّالیّت امّت وپیشرفت آن می شود.

و باغهایی از انواع انگور

انگور از غنی ترین (سرشارترین) عناصر موادّ قندی است و مادّه اصلی برای ایجاد نیرو در بدن است.

قسم به انجیر

ارزش غذایی این میوه خیلی بالاست و در آن موادّ مختلفی وجود دارد مانند موادّ معدنی از جمله فسفر و آهن و کلسیم .

در آن دو ،میوه و انار هست.

انار سرشار از عنصر آهن است . و برای پیدایش گلبولهای قرمز ضروری است.

خرمای چیده شده

آن یکی از شاه میوه های سه گانه است: انگور و انجیر و خرما

خرما همراه کاسه ای شیر غذایی کامل است.

درخت مبارک زیتون

هر چه در درخت زیتون هست. - از برگ و میوه و روغن- به مردم سود می رساند .

و پیاز آن

پزشکان پیاز را در معالمجه بعضی بیماری ها به کار می برند و آن برای ضدّ عفونی کردن دهان از میکروبها مفید است .

شیر خالص

شیر غذای کاملی است و دانشمندان تغذیه آن را بهترین موادّ غذایی به شمار می آورند .

  ... وعدس آن ...

آن غذایی آسانْ هضم و سرشار از پروتـﺌین است.

... وسیر آن ...

پزشکان چهل فایده پزشکی برای سیر ذکر کرده اند.

... در آن برای مردم شفا وجود دارد .

در عسل هفتاد مادّه مفید وجود دارد و آن نابود کننده میکروبهاست .

... گوشت تازه

ماهی از غذاهای مفید برای بیماریهای قلب است .

و در آن عنصر فسفر وجود دارد و در آن سودهایی برای مردم هست .

ترجمه دروس عربی دوم عمومی

درس اول  

پروردگارا، سینه ام را برایم فراخ کن  (بگشای ) و کارم را برایم آسان گردان

 و گره از زبانم باز کن تا سخنم را بفهمند.

خدایا مرا از تاریکی های پندار خارج کن و مرا با نور فهم گرامی بدار.

خدایا درهای رحمتت را برما بگشای.

و گنجینه های دانش هایت را برما باز کن.

پروردگارا.... پروردگارا  آسان بگیر و سخت نگیر.

خدایا قلبم را شاد کن.

خدایا راه آسانی را به سوی محبتت به من نشان بده.

خدایا برای شیطان راهی بر عقل من قرار نده.

و راهنمایی برای باطل بر کار من قرار نده.

خدایا بندگی ات را به ما الهام کن و گناه به درگاهت را از ما دور کن.

[ امید ما] به رحمتت است ای مهربان ترین مهربانان.

درس  دوم

در خدمت فقیران

هوا گرم است و مردم در خانه هایشان هستند علی (ع) به سوی بازار خارج شد.

اکنون خارج نشو. خورشید سوزان است.

نه .... شاید نیازمندی کمک بخواهد.

و در  راه: سنگین است .... سنگین است. ولی چاره ای نیست ...کودکان ... گرسنگی... تشنگی .... چه کار کنم؟!

علی (ع) به او نگاه کرد! سپس آمد و مشک را از او گرفت و به خانه اش برد... و از حال او پرسید:

علی بن ابی طالب همسرم را به مرزها فرستاد ... و بعد از چند روز خبر وفات  او را شنیدیم.

و کودکان یتیمی دارم و چیزی ندارم.

و نیاز مرا به خدمت مردم واداشته است.

علـی (ع) غمگین به دار الحکومه رفت و زنبیلـی را که در آن غذا بود برداشت.

پس برگشت و در زد.

چه کسی در می زند؟

من همان بنده ای هستم که مشک را همراه تو برداشت ... در را باز کن.... برای بچّه ها چیزی همراهم است.

خدا از تو راضی باشد و میان من و علی بن ابی طالب داوری کند.

پس علی (ع) وارد شد و گفت:

من به دست آوردن ثواب را دوست دارم. پس یکی از این دو کار را انتخاب کن: تهیه کردن نان یا بازی کردن با بچّه ها را.

من از تو در تهیه نان تواناتر هستم. پس تو با بچه ها بازی کن.

پس علی (ع) از میان آنان به سوی دو کودک کوچک رفت و نان در دهان آن دو گذاشت در حالی که به هر یک از آن دو می گفت:

ای پسرکم! علی ابن ابی طالب را در آنچه بر شما گذشت حلال کن.

و بعد از ساعتی.

 برادرم تنور را روشن کن .

خدایا خیر و ثوابت را بر این مرد فرو بریز ... ولی ... علی بن ابی طالب ...چگونه ... ؟! او به حال محرومان نگاه نمی کند ... ما محروم هستیم ولی او ... !

پس علی (ع) اقدام به روشن کردن آن نمود.

سپس وقتی آن را روشن کرد:

ای علی بچش. این سزای کسی است که درماندگان ویتیمان رافراموش کرده است

در این هنگام زنی آمد و خلیفه ی مسلمانان را دید و تعجب کرد.

وای بر تو ... آیا می دانی او کیست؟ او امیر المؤمنین است.

وای بر من . چه کار کنم؟‌پس به سوی او رفت در حالی که معذرت می خواست.

شرمم باد ... شرمم باد ... ببخشید ... معذرت ... ای امیر المؤمنین ... ببخشید ...

نه ... نه .... بلکه من از تو شرمم باد به خاطر اینکه در کار تو کوتاهی کرده ام .

درس سوم

کتاب زندگی

علم و دین دو بال برای انسان هستند که جز با آن دو نمی تواند پرواز کند و امّت اسلامی امّتی حرکت کننده به سوی کمال و رشد است و به این دو بال نیازمند است.

و اسلام از هنگام ظهورش مسلمانان را به فکر کردن ویادگیری تشویق کرده است.

و اینک بعضی از این آیه ها :‌

1- اصل جهان:

 که آسمان ها و زمین بسته بودند و آن دو را باز کردیم.

اصل جهان راز پیچیده ای است و این آیه به جهانیان درباره حقیقت این امر در خلال سخنانی مختصر و مفید خبر می دهد: " آسمان ها و زمین به هم پیوسته بودند سپس خداوند آن دو را از هم جدا کرد."

محقّقان در علم اختر شناسی در قرن بیستم به نظریّه ای رسیده اند که خلاصه اش این است که مادّه ی نخستینِ جهان جامد بود. سپس انفجار شدیدی روی داد و اجزای آن مادّه جدا شد  و آسمان ها و زمین تشکیل شد.

2-  خورشید و ماه 

و ماه را در‌آن ها (در آسمان ها ) نور و خورشید را چراغ قرار داد.

کلمه ی " چراغ" چیزی را بیان می کند که دارای نور است و از خودش گرما دارد و کلمه ی "نور"

نور محض را بیان  می کند که گرمایی در آن نیست.

و آیه می گوید: ماه نوری را می فرستد که گرمایی ندارد و از منبعی غیر خودش است. امّا خورشید خود به خود فروزان است و منبع نور و گرماست.

و انسان حقیقت ماه را نشناخت جز در قرن بیستم و بعد از فرود آمدن اولین انسان بر سطح آن و کشف اینکه آن تنها سیّاره ای سرد و خاموش است که هیچ اثری از آب و زندگی در آن نیست و نور خورشید را منعکس می کند.

3- چرخش زمین

و کوهها را می بینی. آن ها را جامد می پنداری در حالی که همچون ابر حرکت

می کنند.

اگر به کوهها نگاه کنی آن ها ثابت می پنداری ولی حقیقت غیر این است. کوه ها همان طور که ابر حرکت می کند در برابر تو در حرکتندو علّت آن چرخش و حرکت زمینی است.

حرکت زمین در عصر ما بر کسی مخفی نیست ولی تا قرن های اخیر بر انسان نا معلوم بود و داستان گالیله در این زمینه مشهور است.

این پاره ای اشاره های علمی در قرآن کریم بود که علم تا به حال حقیقت آن را کشف کرده است.

و می دانیم که اشاره های علمی در آیه ها ی قرآن کریم فـی نفسه هدف نیست بلکه آیه هایی است که راست بودنِ ادّعای نازل شدنِ قرآن را از جانب خداوند تبارک و تعالی ( نام او پر برکت و بلند بادا) برای ما ثابت می کند.

به راستی که در آن آیه هایی وجود دارد برای قومی که می اندیشند.

درس چهارم

از ذکر ترانه های بی معنی و مفهوم و لهو و لعب دوری کن.

و سخن حق را بازگو و از بیهوده گویان دوری کن.

و تقوای خدا پیشه کن زیرا تقوای خدا به قلب انسانی نزدیک نشد مگر اینکه به  آن برسد.

کسی که راهزنی می کند  قهرمان نیست،قهرمان کسی است که تقوای خدا پیشه کند.

کجایند نمرود و کنعان و آنکه مالک زمین شد و مقام داد و برکنار کرد؟

علم را طلب کن و تنبلی نکن زیرا چه دور است خیر و برکت بر تنبل ها !

و خواب را ترک کن و [علم را ] به دست آور زیرا کسی که خواسته را بشناسد، آنچه را بخشش کند خوار و کوچک شمارد.

در افزایش علم، به خاک افکندنِ دشمنان وجود دارد و زیباییِ علم، اصلاح عمل است.

هرگز نگو: اصل و نسب من . اصل جوانمرد چیزی است که خودش آن را به دست آورده است.

ارزش انسان به چیزی است که آن را به نیکی انجام داده . خواه آن را زیاد انجام داده باشد یا کم.

آرزوها را در دنیا کم کن تا رستگار شوی. زیرا که نشانه ی عقل، کوتاه کردنِ آرزوست.

درس پنجم

آهو و ماه

من شکارچی هستم. برای شکار حیوانات کمیاب به مناطق مختلف سفر می کنم. در یکی از این سفرها هفته ی کاملـی را در یکی از جزایر استوایی گذراندم. آثار آهویی دارای شاخ های زیبا را جست و جو کردم که در این منطقه زندگی می کرد.

در این شکار یکی از ساکنان جزیره به من کمک کرد او به راه های جنگل هایش آگاه بود. وقتی خورشید غروب کرد زیر درختی مشرف به تپّه ای شنی نشستیم. اشعه ی نقره ای ماه ظاهر شد و منظره ی زیبایی شد که قلب ها را شیفته می کرد. (می فریفت)

در این هنگام آهویی را دیدم که به آرامی روی شن راه می رفت تا اینکه به قلّه ی یکی از تپّه ها رسید و نشست.

نگاه کن .... نگاه کن .... این همان آهویی است که در طول روز دنبال آن گشتم. به شاخ های زیبای گرانبهایش نگاه کن که مانند نقره ی برّاق در نورماه ظاهر شد.

آهو به  وجود ما پی نبُرد. پس در نقطه ای ایستاد در حالـی که با شگفتی به ماه می نگریست پس سلاحم را درآوردم ولی دستم قبول نکرد .

چگونه آهویی را می کشی که به زیبایی عشق می ورزد همان طور که تو به آن عشق می ورزی؟!

[آهو]محلّ امن خود را در میان درختان برای دیدن ماه  و مناجات با او ترک کرده است.

سلاح را بر زمین نهادم و به دوستم گفتم:‌نه  این آهو را نمی کشم نظرت چیست؟!

آفرین حق با توست این حیوانی با احساس است که به زیبایی عشق می ورزد.

درس ششم

حقوق مردم

ای عقیل! برخیز ... هیچ چیزی در خانه نیست.

برادرت خلیفه ی مسلمانان و رئیس حکومت است. به  سوی او برو تا چیزی از مال به دست بیاوری.

عقیل برخاست و به سوی دار الحکومه رفت.

در راه:

برادرم امیر کشور است به زودی مال و مقام به دست خواهم آورد پس جز با کیسه های پُر باز نخواهم گشت حتماً هیچ شکّی در آن نیست.

در دار الحکومه

سلام بر تو ای برادرم ای امیر مؤمنان .

و سلام و رحمت خداوند بر تو باد.

ای علی! سوی تو آمدم تا پیرامون مشکلاتم در زندگی صحبت کنم.

ای پسرکم! ای حسن! لباس به عمویت بپوشان.

پس حسن (ع) از لباس خودش به او پوشانید.

وقت شام رسید .

وقتی بر سر سفره نشستند تا شام بخورند،‌عقیل چیزی جز نان و نمک نیافت.

پس خیلی تعجّب کرد.

ای علی! آیا این سفره ی امیر کشور است؟! آیا این چنین به ما غذا می دهی؟!

آیا این از نعمت های خداوند نیست؟!

بله! ولی!

پس ستایش و شکر خدا را !

ای علی ! من بدهکارم و خانواده ام نیاز به کمک دارد. آنان مرا به سوی تو فرستادند تا با خبرهای شاد کننده به سوی آنان برگردم.

بیت المال دردست توست وتو از حقوقت صحبت می کنی...!حقوقت چقدر است؟!

هیچ فرقی میان من و دیگران در بیت المال نیست.

گویا تو قبول نمی کنی عیبی ندارد پس به بازار برو و قفل های صندوق ها را بشکن!

در صندوق ها چیست؟

اموال تجّار

آیا به من فرمان می دهی که صندوق های قومی رابشکنم که به خداتوکّل کرده اند  و اموال خودشان رادرآن قرار داده اند؟! آیا به من دستور می دهی که دزدی کنم؟!

پس چگونه تو به من دستور می دهی که بیت  المال مسلمانان را باز کنم و از اموال آنان به تو بپردازم در حالی که آنان به خدا توکّل کرده اند؟!

آیا سرقت از یک نفر بهتر از این نیست که از همه ی مسلمانان سرقت کنی؟!

عقیل خجالت کشید و از خواسته خود پشیمان شد..... !

درس هفتم

علیه ستم قیام کن

ای قدس ای دژ پایداران                            علیه ظلم قیام کن،‌علیه ظالمان

به سوی سپیده دم حرکت کن که به زودی       از جانب خدا یاری آشکار برایت  می آید.

پرندگان ابابیل از هر جهت                         بر  غاصبان سنگ می ریزند.

پس بر مسیر مرگ حرکت کن خم نشو          زیرا تو آن سختی هستی که نرم نمی شود.

جنگجویانی هستند که اگر گُل[کنایه از کودکان] را بکُشند        هرگز رؤیا را در گل یاسمن نخواهند کُشت

طغیانگرانی هستند که اگرچه استخوان ما را بشکنند  در هر زمان از مرگ به دنیا می آییم

مانند درختان زیتونمان در الجلیل         مطمئن بر زمینمان می میریم.

درس هشتم

جوان قهرمان

نمایشنامه

شخصیّت ها: حنظله،‌ابو عامر (پدر حنظله) عبدالله بن اُبَی (بزرگ منافقان) و جمعی از صحابه

صحنه ی اوّل

ابو عامر: قدرت ما سلب شده ... ! چه کار کنیم... ؟!

ای پسرم! این مخالفت (دشمنی ) تا کی؟ سخن محمّد تأیید نمی شود...!

این یتیم پیروز نمی شود.... ! دین پدرانت را ترک نکن!

حنظله: ای پدرم! از من چه می خواهی ؟!

آیا عبادت بت ها و سکوت در برابر ظلم ظالمان و فخر ورزی بر فقیران و خوردن مال حرام را می خواهی؟! نه ..... نه .....  این کاری است که پذیرفته نمی شود.

به راستی که تو فرزندی لعنت شده (نفرین شده، طرد شده) هستی.

ای پدرم! هیچ بندگی (طاعتی) برای مخلوق درگناه کردن به درگاه خدا وجود ندارد. 

خداوند تبارک و تعالی فرموده است:‌و اگر با تو در آویختند تا با من شرکی بورزی که بدان آگاهی نداری،  پس از ایشان اطاعت نکن.

در زده می شود (در می زنند).

در را  باز کن ای حنظله چون  من با عبدالله بن اُبی قرار دارم.

عبدالله: ابو عامر سلام! امروز حالت چطور است؟ نشانه های خشم بر تو ظاهر است! چرا؟!

با این جوانان چه کنیم؟ عقلهای ایشان شسته شده! (شست و شوی مغزی داده شده اند) می ترسم که محمّد به وسیله این جوانان هر چه در دست داریم بگیرد!

اجازه نمی دهیم ... آنان گروه اندکی هستند....

ولی .... اینان......

سخت نگیر:.... به زودی حکومت و مقامان را حفظ خواهیم کرد ... نقشه ای دارم که کسی حتّی شیطان آن را

نمی فهمد.

آن [نقشه]چیست؟

با محمّد به جنگ می رویم و او را در موقع بحرانی ترک می کنیم.... !

فکر جالبی است ... به راستی که تو استاد شیطان ها هستی.

بله.... بله.... به امید دیدار!

کُلُّ هذا هَیِّنٌ مادامَ رسولُ اللّه حیّاً. 

 صحنه دوم پس از جنگ (احد)                                       

ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم .... ! عدّه ای از بهترین صحابه ی رسول خدا شهید شده اند. بله .... و در رأس آنان سیّد الشهدا حمزه است.

همه این[ها] آسان است تا وقتی رسول خدا زنده است.

از مؤمنان مردانی (کسانی ) هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند راستگو ماندند و از میان آنان کسی هست که به عهد خود وفا کرد(رخت از دنیا بر کشید) و کسی که منتظر است.

نگاه کن ... او کیست؟

او بهترین جوانان مدینه است. افسوس بر نبودنِ او در میان جوانان!

اوحنظله است!‌حنظله ؟! این باور کردنی نیست...شب گذشته جشن عروسی او بود

 صحیح است ...  ولی وقتی صدای منادی را شنید که دعوت به جهاد می کرد، از خانه اش خارج شد و به سوی میدان جنگ رفت و شهید شد....‌!

پس سلام بر او روزی که به دنیا آمد و روزی که می میرد و روز ی که زنده بر انگیخته می شود.

درس نهم

انسان چیزی ندارد مگر آنچه با سعی بدست آورده است.

مردم در مسیرشان به طرف اهداف خود در جست و جوی الگوهای برتر هستند تا آن ها را الگویی برای خودشان قرار دهند.

زندگی بزرگان مشعلی برای هدایت نسل هاست و هر کس آن را وسیله ای برای هدایت خودش قرار ندهد. گمراه می شود. " کسی که دانشمندی ندارد که او را راهنمایی کند، هلاک می شود."

ولی چگونه اینان پیشوایان دیگران شده  اند و چگونه نام های آنان در تاریخ جاویدان شده است؟

و اینک پاره ای اشاره ها به ویژگی های این بزرگان :‌

تلاش و پایداری

آسایش جز بعد از رنج و خستگی نیست و نعمت ها از آسمان آماده فرود نمی آیند بلکه ثمره ی رنج و تحمّل سختی هستند.

به اندازه ی رنج بلندی ها به دست می آید.      و هر کس بلندی بخواهد، شب ها بیدار می ماند.

پزشک مسلمان زکریّای رازی تحصیلات پزشکی اش را در چهل سالگی شروع کرده بود ولی به اهداف خود رسید.زیرا  او در کارهایش با  استقامت و پرکار بود.

میکل آنژ می گفت: اگر مردم آنچه را از مشکلات و زحمت  در زندگی تحمّل کرده ام می دانستند؛ از کارهای هنرمندانه ام تعجّب نمی کردند.

فقر

اگر به تاریخ زندگی بزرگان بنگریم در می یابیم که اینان سختی ها  را تحمّل کرده اند و دردهای بسیاری در زندگیشان تحمّل کرده اند . (نوشیده اند: سرکشیده اند.)

فارابی ، ‌از بهترین دانشمندان عصر خود، شب برای مطالعه بیدار می ماند و در خانه اش چراغ نبود، پس به بیرون خانه می رفت  تا در نور چراغ نگهبانان مطالعه کند.

ژان ژاک روسو در خانه های ثروتمندان خدمتگزار بود و همیشه می گفت:‌در مدارس متعدّد چیزهایی یاد گرفتم ولی مدرسه ای که بزرگ ترین چیزهای سودمند را در آن به دست آوردم؛ مدرسه ی بینوایی و فقر  بود!

بله ! این قانون زندگی است. کار و زحمت و   فرسوده شدن و رنج که به دنبال آن نعمت و رفاه و راحتی و گوارایی می آید.

اخلاق:

موفّقیّت در زندگی مترتّب است بر آراسته شدن به اخلاق خوب. این امیر مؤمنان علی (ع) است که می گوید:

هر کسی خودش را پیشوای مردم قرار دهد ،پس باید پیش از آموزش دیگری خودش را آموزش دهد.

قد جاء فـى ترجَمةِ الْعالِمِ الْجلیلِ و الْفیلسوفِ الْکبیـرِ " مُلا صَدرا " أنّه ما کان یَقْبَلُ تِلمیذاً إلا بِأربعةِ شُروطٍ:

در شرح حال دانشمند باشکوه و فیلسوف بزرگ ملّا صدرا آمده است که او شاگردی را نمی پذیرفت مگر به چهار شرط:

1- اینکه مرتکب گناهان نشود.

2- اینکه علم را برای مقام دنیایی طلب نکند. (نخواهد)

3- اینکه مال را جز به قدر کفایت طلب نکند. (نخواهد)

4- اینکه از دیگران تقلید نکند و به خودش اعتماد کند.

پاک  و منزّه است خداوند بهترین آفرینندگان.

خداوند انسان را آفرید و برایش زیبایی و زینت در طبیعت قرار داد و به او دستور داد که از  آن بهره بگیرد.

این زمین و آنچه از گیاهان از آن خارج می شود و این رودها و آنچه از آب ها حمل می کند و این آسمان و آنچه در آن است از سیّارات، همه ی آن ها رزقی برای بندگان است تا از آن برای پیدایش  جامعه ی خوشبختی بر اساس حقّ و عدالت بهره ببرند.

پس امّت اسلامی محروم از چیزهای خوب و پاک نیست بلکه تکلیف دارد که از آن بهره ببرد و از آن لذّت ببرد.

بگو چه کسی زینت خدا را که برای بندگانش خارج ساخت حرام کرده؟!  زیرا آن سلامت جامعه و خوشبختی او را تضمین می کند.

و اینک بعضی از این نعمت ها را که خدا در جهان به امانت نهاده است:

به راستی که ما آسمان جهان را با زینت ستارگان آراستیم.

گویا خورشید و ماه و ستارگان چراغ های آسمانند که جهان را از تاریکی ها به سوی نور خارج می کنند و گمراه را به راهش راهنمایی می کنند. و آنان از ستاره راهنمایی می گیرند.

علاوه بر این آیا زیبایی طلوع و غروب خورشید و حرکت های ماه شب چهارده را میان ستارگان و داخل ابرها و بیرون آن ندیده  ای؟

آیا برای آفریدگار این زیبایی سجده نکرده ای؟!

.... که خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد پس زمین به کمک  آن سر سبز می گردد.

زمین با لباس سبز زینت می یابد و چشم ها وقتی به آن می نگرند از آن بهره مند می شوند و شاد می گردند.

انسان باید بداند که همه موجودات فرمانبردار او هستند و برای خدمت به او و برآوردن نیازهایش آفریده شده اند.

و اما درباره  نعمت پروردگار سخن بگو.

از آسمان آبی را برای شما فرو فرستاد و باغ ها ی زیبایی را با آن رویاندیم.

آیا پیرامون علّت آفرینشِ این زیبایی در طبیعت فکر کرده اید؟ خداوند پاک و منزّه و بلند مرتبه فرموده است:

همانا ما آنچه را روی زمین است زینت آن قرار دادیم تا آنان را امتحان کنیم که کدام یک از آنان دارای عمل بهتری است؟

از هر جفت زیبا رویانید .

گیاهان فایده های   بسیاری دارند. علاوه بر زیبایی شان غذای انسان و حیوان را آماده می  کنند و به پاکیزه کردن هوا  کمک می کنند.

ای کاش انسان راز این زیبایی را درک کند! امید است او آفریدگارش را با همه ی موجودات به  پاکی یاد کند:

همه، نیایش و به پاکی یاد کردنِ او را دانسته اند.

و [ کاش] از صمیم قلب خود تکرار کند.

پاک و منزّه است خداوند بهترین آفرینندگان.

ترجمه دروس عربی دوم ادبیات وعلوم انسانی

درس اول

پروردگارا ..

پروردگارا در دنیا و آخرت  به ما نیکی بده.

پروردگارا ما و برادرانمان را که پیش از ما ایمان آوردند بیامرز و کینه کسانی را که ایمان آورده اند در دل ما جای نده.پروردگارا براستی که تو دلسوز و مهربان هستی .

خدایا در دلم یقین و در دیدهام نور و در سینهام اندرز و بر زبانم شب و روز یادت را قرار ده و بینیازی مرا در خودم و میل مرا در آنچه نزد توست قرار ده، به مهربانیت ای مهربانترین مهربانان.

درس دوم

تو عطر یاسمنی

ای نور آشکار            از خدای جهانیان

و راه مستقیم             در درون صالحان

تو در دلهای عاشقان چراغ یقین هستی.

تو تپش دلهایی تو بوی خوش گل یاسمن هستی

ای فرزند پیامبران! هرگاه آه و ناله بخاطر تو فزونی یابد.

با نام شیرین تو فریاد برآوردیم           ای دوست  مؤمنان

دائماً بخاطر تو صبر کردهایم               و سالها  انتظار تو را کشیده ایم

زمین را پس از ستم ظالمان پر از عدل میسازی.

اشک خوشحالی

در مسجد

در روزی از روزها یکی از صحابه سخن رسول گرامی (ص) را شنید که مسلمانان را نصیحت میکرد و آنها را تشویق به صدقه میکرد.

در خانه

وقتی آن صحابی به خانه کوچک خود برگشت و حصیر کهنه و کوزه سفالی خود را دید بسیار اندوهگین شد از اینکه نمیتواند صدقه دهد.

پس از نماز

دستهایش را بطرف آسمان بلند کرد درحالی که اشک از دیدگانش جاری بود.

خداوندا تو میدانی که من چیزی ندارم که در راه تو صدقه دهم ولی پروردگارا من از هر کسی که  به من ناسزا گفته و بر من ستم روا داشته است راضی گشتم (درگذشتم) پس از تو میخواهم که رضایت مرا (گذشت) صدقه ای در  راه خود گردانی.

در صبح

پیامبر (ص) مسلمانان را خطاب کرد و فرمود:

جبرئیل به من خبر داده است که یکی از شما آبرویش را صدقه داده است و خداوند صدقه او را پذیرفته و به وی بهشت را بشارت داده است.

صحابی گفتار پیامبر (ص) را شنید و اشک از  چشمانش فرو ریخت  این بار آن اشک خوشحالی بود.

درس سوم

هیچ فرقی میان ثروتمند و فقیر نیست.

مردی فقیر به یکی از صحابه سلام کرد و صحابی سلام او را با سردی جواب داد.

بعد از مدتی مردی دارا به آن صحابی سلام کرد و صحابی از جای خود برخاست و سلام او را به گرمی جواب داد و با احترام به او دست داد و به او خوشآمد گفت ...

وقتی خبر به رسول خدا(ص) رسید افسوس خورد وگفت:

"هرکس فقیری مسلمان را، ببیند و بر او سلامی دهد که غیر از سلام وی بر ثروتمندان باشد خداوند عزّوجلّ را روز قیامت دیدار کند درحالی که او بر وی خشمگین است."

مرد نیکوکار

مردی نیکوکار مسجدی ساخت، بهلول از او درباره انگیزه ساخت مسجد سؤال کرد.

مرد گفت: آن را برای کسب ثواب ساختم.

بهلول خواست این مرد و مقدار اخلاص او را در کار امتحان کند. لذا شبی روی دیوار مسجد نوشت:

این مکان مقدس را مرد نیکوکار بهلول ساخته است.

صبح وقتی این خبر انتشار یافت مردم پیش بهلول رفتند تا به وی بخاطر کار خوبش تبریک گویند.

مرد نیکوکار این خبر را شنید و بسیار خشمگین شد و پیش بهلول رفت و به او دشنام داد و گفت: ای حیلهگر تو اموال من را تباه کردی و خودت را میان مردم معروف گردانیدی.

سپس به سرعت به سوی مسجد رفت و نام بهلول را حذف کرد واسم خود را بجای آن نوشت و در این هنگام احساس راحتی نمود!! وقتی بهلول این کار را دید لبخندی زد وگفت:

"خداوند فقط از پرهیزکاران قبول میکند"

درس چهارم

بهترین یاور

هر کس به پروردگارش نزدیک باشد.

و مهربانی در دلش جای گیرد.

ومال خود را با وجود دوست داشتن آن عطا کند.

خداوند در کسب او برکت نهد.

هر کس دوست بینوا باشد.

و فریاد رس برادران دینی گردد.

خداوند بهترین یاور اوست.

او را پاداش دهد و از گناهش بگذرد.

مؤمن دارای فضیلتهاست.

با دست راست و چپ می بخشد.

و مستمند را بیدرنگ پاسخ میدهد.

و از اندوه او کم می کند.

نیکوکاری دلیل شناخت است.

و زکات تو شرط ایمان است.

و خداوند صاحب احسان است.

و نیکوکار به نزدیک شدن به او نظر دارد(طمع دارد) .

معجزه پیامبران

از امام رضا(ع) پرسیدند:

چرا خداوند معجزه موسی(ع) را باطل کردن سِحْر ومعجزه عیسی(ع)را شفای بیماران و معجزه حضرت محمد(ص)را قرآن قرار داد؟

حضرت فرمود:

وقتی خداوند موسی(ع)را مبعوث کرد سِحْر پیش مردم جایگاه والایی داشت لذا سِحْر آنها را با این معجزه باطل ساخت.

و وقتی عیسی(ع) را مبعوث کرد به خاطر شایع شدن بیماریهای مختلف پزشکی نقش زیادی میان مردم داشت لذا با شفای بیماران و زنده کردن مردگان معجزه خود را آشکار کرد.

و حضرت محمّد(ص) را زمانی فرستاد که سخنوری و شیوایی دارای توجه زیادی میان مردم بود لذا خداوند قرآن را نازل کرد و ناتوانی آنها را از آوردن مانند آن آشکار ساخت.

درس پنجم

ای خدای من

ای خدای من ، ای خدای من ای برآورنده ی دعاها

امروز را مایه ی خوشبختی و پر خیر و برکت گردان

سینهام را فراخی بخش و دهانم را پر از لبخندها ساز.

خدایا تو یاری دهنده ی من در انجام تکالیف هستی.

خرد و قلبم را با دانش های سودمند نورانی کن.

و در زندگی موفقیت را بهره و نصیب من گردان.

ادیب متعهد

روزی متوکل عباسی به وزیرش گفت:

معلّمی ماهر برای تربیت و تعلیم فرزندانم میخواهم؛ نظرت چیست؟

بهتر و عالمتر از ابن سکیت نمیشناسم.

بسیار خوب، بسیار خوب، پس او را برای آموزش فرزندانم حاضر کن.

ابن سکیت برای تعلیم و تربیت پسران متوکل حاضر شد.

یک روز وقتی ابن سکیت نزد متوکل نشسته بود دو فرزندش پیش آنها آمدند.

آیا فرزندان من پیش تو محبوبتر هستند یا فرزندان علی؟

ابن سکیت از سخن متوکل به خشم آمد و با شجاعت گفت:

به خدا سوگند، قنبر غلام علی بنابیطالب پیش من از این دو و پدرشان محبوبتر است.

خلیفه بسیار خشمگین شد و به جلادها دستور داد زبان این عالم شجاع را بِبُرند و او توفیق دیدار پروردگارش را پیدا کرد.

درس ششم

میهمان

 مردی به خانه دوستش رفت و چند روز پی در پی پیش او ماند تا اینکه صاحب خانه از اقامت او به ستوه آمد و به فکر چارهای افتاد  تا از او خلاص شود.

پس به میهمانش پیشنهاد کرد که فردا مسابقه پرش دهند تا بدانند چه کسی برنده است؟

لذا به فرزندش گفت: وقتی میهمان به بیرون از خانه میپرد در را ببندد.

صبح فردا موقع مسابقه صاحب خانه دو ذرع به بیرون خانه پرید اما میهمان یک ذرع به درون خانه پرید!

صاحب خانه گفت: من برندهام، دوذرع در برابر یک ذرع ! میهمان گفت: یک ذرع به درون خانه بهتر از دو ذرع بیرون خانه است.

فرمانروای ستمگر و پیر دیوانه

روزی حجاج پسر یوسف بیرون رفت تا گردش کند،به پیرمردی برخورد کرد و از او پرسید:

ای پیرمرد! اهل کجا هستی؟

اهل این روستا.

نظرت درباره حجاج چیست؟

او ستمگر ترین فرمانروایان است.

خداوند روسیاهش کند و وارد آتش کند.

آیا میدانی من کیستم؟

من حجاج هستم.

من فدایت هستم و آیا میدانی من کیستم؟

من مردی از این قبیله هستم. هر روز یک بار در چنین ساعتی دیوانه می شوم.

درس هفتم

خداوند با مؤمنان است.

قومی از بنی اسرائیل گرد پیامبرشان جمع شدند و گفتند:

ای پیامبر خدا! دشمن ، ما را از سرزمین و خانه هایمان بیرون کرده است. پادشاهی برای ما بفرست تا در راه خدا بجنگیم.

پیامبر گفت: من میدانم اگر خداوند پیکار را بر شما واجب کند، شما در راه او جنگ نمیکنید.

قوم: چرا با دشمنانمان نمیجنگیم،آنها ما را از سرزمین و خانه هایمان بیرون کردهاند.

پس وقتی خداوند پیکار را برای آنها واجب کرد بسیاری از آنها روی گرداندند و جنگ نکردند.

پیامبر گفت: خداوند طالوت را برای شما به عنوان پادشاه فرستاده است.

قوم: چگونه ممکن است طالوت پادشاهِ ما باشد درحالی که فقیر است و چیزی ندارد.

پس بسیار با هم گفتو گو کردند و جز اندکی از آنها از طالوت پیروی نکردند.

در میدان پیکار وقتی بسیاریِ دشمنان و کمی نفراتشان را دیدند از خداوند خواستند که گامهای آنها را استوار سازد و گفتند: ما را بر قوم کافر یاری ده.

و مؤمنان آنها گفتند: اگر صبر کنید بر آنها چیره می شوید. پس به شدت با آنها جنگ کردند و آنها را شکست دادند.

چنانچه خداوند پاک و بلند مرتبه فرمود: چه بسا گروهی اندک به خواست خدا برگروهی بسیار چیره گردد.

راه دوستی

یکی از بزرگان فرزندش را نصیحت کرد و گفت:

فرزندم، قومت را دوست بدار تا ترا دوست بدارند و به آنها فروتنی کن تا تو را بالا ببرند و چهرهات را بر آنها گشاده کن تا ترا احترام کنند و کوچکترهای آنها را گرامی دار همانطوری که بزرگترانشان را گرامی میداری تا بزرگان آنها ترا گرامی دارند و افراد کوچک آنها با دوستی تو بزرگ شوند و ثروتت را بخشش کن و همسایهات را عزیز دار پس بدین وسیله سروَری تو پایدار میشود.

درس هشتم
بوصیری
امام شرفالدین محمد بوصیری در سال608 هجری بدنیا آمد. بوصیری در قدس،مکه، مدینه و مصر زندگی کرد و در مصر مکتب قرآن کریم را افتتاح نمود. بوصیری فقیه، نویسنده، ریاضیدان و شاعر بود ولی او در شعر به ویژه مدح پیامبر اکرم(ص) معروف شده است.

قصیدهای در180 بیت دارد که آن را هنگامی که فلج بود سرود و بوسیله آن از خداوند شفاعت خواست تا او را بهبودی دهد. او پیامبر(ص) را در خواب دید که با دست مبارک خود بر بدن او میکشد و سپس عبایی بر او میپوشاند و وقتی بیدار شد احساس کرد که از این بیماری بهبودی یافته است و خداوند را بخاطر آن ستود.
بوصیری در قاهره وفات یافت درحالی که عمر او هشتاد و شش سال بود.

واکنون برخی از ابیات قصیده ی « برده » او را فرا بگیر :

محمّد سرور دوگیتی وانس و جنّ و دو گروه عرب و غیر عرب است.

پیامبر ما امر کننده و نهی کننده است وکسی در گفتن"آری و نه" نیکوتر از او نیست.

او محبوبی است که در همه سختیهای هجوم آورنده امید شفاعت او میرود.

او به سوی خدا دعوت کرد و کسانی که به او متوسل شده اند به ریسمانی محکم و سخت چنگ زده اند.

در آفرینش و اخلاق بر تمامی پیامبران برتری یافت و آنان درعلم و بخشش به او نزدیک نشدند.

چه کسی سزاوارتر به بهشت است؟

روایت شده است که پیامبر(ص) به مسجد رفت تا نماز صبح بخواند. مردی را یافت که عبادت میکرد و نماز میخواند.

و وقتی پیامبر(ص) بار دیگر برگشت تا نماز ظهر را بخواند آن مرد را دید که همچنان عبادت می کرد و وقتی باز هم او را در مغرب دید که عبادت میکرد و نماز میخواند به او گفت: تو دائم در مسجد هستی! آیا کاری نداری؟

مرد گفت: من عبادت میکنم تا خداوند مرا وارد بهشت کند. پیامبر(ص) از او پرسید: چه کسی معاش خانواده تو را به عهده دارد؟ مرد گفت: برادرم! پیامبر(ص) فرمود: قطعاً برادرت از تو به بهشت سزاوارتر است.

درس نهم

کبوتر و شکارچی

کبوتری بالای درخت درامان و پنهان در لانهاش بود.

روزی یک شکارچی آمد و خوب بر گرد باغ چرخی زد.

سایه ی هیچ پرندهای را در آن نیافت و وقتی خسته شد تصمیم گرفت برگردد.

(کبوتر)نادان سر از لانهاش بیرون آورد،- نادانی دردی است که هیچ دوایی ندارد-.

در حالی که از روی نادانی نسبت به چیزی که رخ خواهد داد، می گفت: ای انسان! چه چیزی جست و جو میکنی؟

شکارچی به طرف صدا روی کرد و تیرمرگ را به سوی او نشانه رفت.

(کبوتر) از لانه استوار خود فرو افتاد و در پنجه چاقو افتاد.

درحالی که عالمانه و محقّقانه می گفت:"اگر جلوی زبانم را نگه می داشتم جانم را حفظ

می کردم."

درس دهم

آیا میدانی؟

نوعی از کانگورو قادر  است بیش از سه متر به طرف بالا و دوازده متر به طرف جلو بپرد و این کار در یک پرش است؟!

قلب انسان تا آخر عمر خود خونی معادل بار بیش از ده نفت کش بزرگ پمپاژ میکند که حجم هر یک از آنها یک میلیون بشکه است؟!

گربه در تاریکی هفت برابر بهتر از انسان میبیند، و علّت آن به بزرگ شدن مردمکها هنگام رسیدن نور و تأثیرپذیری سلولهای موجود در چشمان گربه بر میگردد، که مانند آیینهای عمل میکند که نورها را منعکس میسازد.

درس یازدهم

فداکاری مادر

مادرم مشغول دوختن لباس بود و آنها را برای فروش عرضه مینمود تا برای خریدن نیازهای خانه پول لازم به دست آورد وخودش را شبانه روزخسته میکرد

از مادرم پرسیدم:

مادرم! چرا خودت را با کار مستمر خسته می کنی؟

گفت:

کارچیزخوبی است ومن زیاد کار میکنم تا غذا ولباس ولوازم مدرسه رافراهم کنم.

همیشه از من میخواست که درسهایم را بنویسم و تکالیف مدرسه ام را انجام دهم و او خود آماده کردن غذا و اداره کردن خانه را انجام میداد، او خودش غذا را آماده می کردو خانه را اداره می نمود وشبها بیداری میکشید و بخاطر راحتی من کار میکرد.

ومن مقدار زحمتی را که او میکشید تا خوشبختی و زندگی شرافتمندانه برای من فراهم کند مشاهده میکردم.

چه مادر مهربانی!

از خداوند میخواهم که به من توفیق دهد تا در آینده به او خدمت کنم.

زبان

لقمان در خردسالی شاگرد یکی از طبیبان بود، استاد شاگردش را به بازار فرستاد و از او خواست که بهترین قسمت گوسفند سر بریده ای را برای او بخرد، او رفت و با زبان گوسفند برگشت.

او را به بازار فرستاد و از او خواست که بدترین قسمت گوسفند سر بریده ای را بخرد و او رفت و در حالی برگشت که باز زبان گوسفند به همراه داشت.

پس استاد از کار شاگردش تعجب کرد،

شاگرد گفت: در بدن گوسفند ذبح شده قطعهای بهتر و بدتر از زبان پیدا نکردم.

 زبان دروغگوی سخنچین مردم را میآزارد و خداوند را به خشم میآورد و زبان راستگوی اصلاحگر به مردم سود میرساند و خداوند را خشنود میسازد.

درس دوازدهم

فرمانروای فروتن

مردی از شام آمد درحالی که همراه او بار خرما و چیزهای دیگری بود.

در بازار

خدایا! این بار سنگین است. چه کسی به من کمک میکند؟

نگاهش به مردی افتاد که او را فقیر پنداشت.

آیا به من کمک میکنی و این بار را برای من حمل میکنی؟

مرد به او پاسخ داد: آری، با کمال میل.

بار را برداشت و باهم براه افتادند ... در راه گروهی از مردم را دیدند.

سلام ای امیر!

شامی تعجب کرد: خدای من! این کیست؟

مردم سوی او شتافتند تا بار را از او بگیرند.

وقتی شامی مردم را دید که بر گرد این مرد جمع شدند درباره او از آنان سؤال کرد. آنها به وی پاسخ دادند:

او فرماندار مدائن است، او سلمان فارسی است. مرد شرمگین شد و از وی پوزش طلبید و خواست تا بار را بگیرد. ولی سلمان نپذیرفت و به او گفت: آنرا به مقصد تو حمل خواهم کرد.

آنگاه شامی از فروتنی فرمانروا تعجب کرد.

اهل مدین

مدین شهری بزرگ بود. و اهالی آن در ابتدای امر درستکار و اهل تقوی بودند خدا را پرستش میکردند و چیزی را شریک او قرار نمیدادند و بازرگان بودند.

با گذشت روزگار حرص و طمع بر آنها چیره گشت و پیرو هواهای خود شدند و پرستش خدا را رها کردند و کم فروشی میکردند.

خداوند بلند مرتبه شعیب را برای هدایت آنان به سوی حق و بازداشتن از شرک به خدا فرستاد.

شعیب در بازارها مردم را خطاب میکرد و آنان را به عدالت فرا میخواند و از زشتی بازمیداشت.

در یکی از روزها مردی به اوگفت:

ای پیامبر خدا، این قوم به مردم ستم میکنند و من دراین سرزمین غریب هستم.

از آنها مقداری خرما خریدم ولی آنان از وزن کاستند و هنگامی که به این کار اعتراض کردم،مرا کتک زدند و تهدید نمودند.

شعیب با او به بازار آمد واز آنها داستان این مرد را پرسید ولی، آنها ماجرا را انکار نکردند و گفتند:

این روش پدران ماست و ما به آن عمل میکنیم.

بر این روش ماندند و شعیب به آنها از خشم خداوند هشدار داد. ولی آنان به او گوش ندادند و خداوند برایشان عذاب نازل کرد و در یک زلزله شدید و بادی سوزان بازارها و خانههایشان ویران گشت . . .

درس سیزدهم

دوست نصیحتگر

مردی فقیر دوستی داشت، روزی به او گفت:

چیزی نداریم که" فربه سازد و گرسنگی را برطرف کند" بیا برای کار به باغها و مزرعهها برویم، امید است که خداوند به ما روزی حلال بدهد.

پس بسوی باغها براه افتادند.

درحالی که میرفتند شیطان او را وسوسه کرد که از دیوار باغها بالا رود و مقداری میوه بدزدد.

به دوستش گفت: اینجا منتظر بمان و مراقب اطراف باش، و وقتی کسی نزدیک شد به من خبر بده دوستش برای مراقبت ایستاد و مرد شروع به چیدن میوهها کرد.

پس از اندکی

دوستش گفت: برادرم! یکی ما را میبیند،مرد ترسید و از دیوار پایین آمد و از او پرسید: کیست؟ کجاست؟

دوستش گفت: او خداوند است که همه کس را میبیند وهر چیزی را میداند. آنگاه مرد به خود لرزید وشرمنده شد.

کارگر

هر سال روز کارگر را جشن میگیریم چون کار مقدسترین چیز در زندگی انسان است و اسلام به کارگر احترام میگذارد بطوری که رسول اکرم (ص) افتخار نمود که دستان کارگر را میبوسد.

و امید است کارگر در جامعه ما از جایگاه والایی برخوردار شود، چرا که جوامع بشری به لطف دستان کارآمد متخصص پیشرفت میکند.

جبران خلیل جبران در باره مقام کارگر گفت:

از میان مردم کارگر را دوست دارم او را دوست دارم چون به ما غذا میدهد و خود را محروم میسازد، او را دوست دارم چون او پارچه میبافد(ریسندگی میکند) تا ما لباسهای نو بپوشیم با وجود اینکه همسر و فرزندانش لباسهای کهنه دارند. او را دوست دارم چون او خانههای بزرگ میسازد و خود در خانههای کوچک زندگی میکند، لبخند شیرین او را دوست دارم.

از میان مردم کارگر را دوست دارم چون او خود را خدمتگزار به شمار میآورد درحالی که او آقا و سرور است و او را دوست دارم چون او خجالتی است و وقتی مزد او را میدهی از تو تشکر میکند ،  پیش از آنکه تو از او تشکر کنی.

درس چهاردهم

شتر چقدر ارزان است اگر گربه نبود!

کشاورزی یک شتر داشت که او را بسیار دوست میداشت، و آن را در جا به جا شدن میان روستا و شهر به خدمت میگرفت.

در یکی از روزها به طرف بازار شهر رفت و شترش را در آنجا گم کرد، کشاورز از مردم خواست که شتررا جست وجو کنند.مردم هر جایی را گشتند.ولی بیفایده بود

بعد از جست وجوی طولانی و خستگی زیاد ... کشاورز مقابل مردم قسم یاد کرد که اگر شتر را بیابد آن را به یک دینار بفروشد.

مردم از این بهای ارزان تعجب کردند و او وقتی شب در بازار میگشت شتر را نزدیک درختی پیدا کرد.

خوشحال شد ولی سوگندش را به یاد آورد.  کشاورز لحظهای فکر کرد و بعد گربهای آورد و آن را روی شتر گذاشت و وسط بازار ایستاد و ندا داد:

چه کسی این شتر را به یک دینار و گربه را هزار دینار با هم میخرد.

مردم گرد او جمع شدند و دانستند که او قصد فروش شتر را ندارد پس رفتند در حالی که میگفتند: شتر چقدر ارزان است اگر گربه نبود!

زیرکی

پادشاهی سنگدل خدمتکاری داشت. یک روز وقتی خدمتکار غذا را برای پادشاه آورد، یک قطره از غذا روی پیراهن او افتاد.

پادشاه خشمگین شد و بی درنگ دستور قتل او را داد. خدمتکار همه غذا را روی سر پادشاه ریخت در حالی که میگفت:

خجالت میکشم که پادشاه بخاطر یک قطره قاتل من باشد. گناهم را بزرگ کردم تا او در کشتن من حق داشته باشد. آنگاه پادشاه لبخندی زد واز او گذشت کرد.

درس پانزدهم

سخن مسجد

من مکان پاکم.

من آنم که بر دوش هایم گلدسته ها (مناره ها) بر افراشته می شود.

من مدرسه پیامبر و اصحاب هستم.

من نشان اندیشه و ایمان و استواری بودم.

من گهواره جهاد حق و شهادت بودم.

و میهن نور و عبادت

نور و فروتنی مرا فرا میگیرد.

و در گسترهام سجود و رکوع برگ در می آورد.

ای دوستان کوچک و بزرگ.

به مسجد بشتابید زیرا مسجد در انتظار است.

شتر مرغ

شتر مرغ پرندهای بزرگ و از عظیمترین پرندگان است و صفات شتر و پرنده را باهم دارد.

دوبال بزرگ و گردنی دراز و منقاری پهن دارد.

شتر مرغ حیوانی است که در ترس به آن مَثَل زده میشود. چون وقتی احساس ترس میکند سر خود را زیر شنها میبرد، و در مثلها آمده است:

بر من شیر است و در جنگها شترمرغ.

درس شانزدهم

شاعر متعهد

سید حمیری از شاعران متعهد قرن دوم هجری بود، از حق دفاع میکرد و بر ستمگران میتاخت و به همین خاطر نزد امویان مورد نفرت واقع شد.

چون آنها تخم کینه و دشمنی را نسبت به خاندان علی(ع) در دلهای مردم میکاشتند و سیّد حمیری نقشه امویان را ناکام میکرد و اهل بیت(ع) را یاری مینمود و با شجاعت فضایل آنها را برای مردم روشن میساخت و میگفت" فضیلتی از علی و خاندان او را رها نکردم جز اینکه در مورد آن شعری سرودم"

و ما میدانیم که مدح اهلبیت(ع) در عصر امویان کار سادهای نبود بلکه در بیشتر مواقع قتل گوینده یا آوارگی و محروم شدن او را از حقوقش موجب میشد.

ذاتَ یومٍ جاءَ أحدُ أصحابِ الامامِ الصّادقِ (ع) إلیه و بَدَأ بالسِّعایَةِ و قَالَ للإمامِ (ع): إنّ السّیِّدَ یَرتَکِبُ بَعضَ الذُّنوبِ فلِماذَا تُدافِعُ عَنْه؟!

روزی یکی از اصحاب امام صادق(ع) نزد وی آمد و شروع به بدگویی کرد و به امام(ع) گفت: سیّد بعضی از گناهان را مرتکب میشود پس چرا از او دفاع میکنید؟!

امام(ع) قبول نکرد که سیّد حمیری را به خاطر گناهی طرد کند با علم به اینکه کارهای خوب سید چند برابر آن بود و به او پاسخ داد و فرمود: " اگر قدمی از وی بلغزد دیگری استوار می ماند".

زیبایی دانش و ادب

زیبایی جامههایی نیستند که ما را میآرایند، زیبایی به دانش و ادب است.

یتیم کسی نیست که پدرش مرده باشد بلکه یتیم،یتیم دانش و ادب است.

و گفته شده است:

از قسمت خداوند توانا که به ما داده خشنودیم که ما دانش داریم و نادانان ثروت

چون ثروت  به زودی از بین می رود ولی دانش نابودی ندارد.

و گفته شده است:

دانش در سینه چون خورشید در آسمان است و عقل برای انسان مانند تاج برای پادشاه است.

دستانت را بر ریسمان دانش محکمدار، زیرا دانش برای انسان مانند آب برای ماهی است.

+ نویسنده در چهارشنبه چهارم خرداد 1390 |
((ترجمه دروس عربی سوم ادبیات وعلوم انسانی ))

درس اول

و یاد کن در کتاب،  ابراهیم را که بسیار راستگو و پیامبر بود.

هنگامی که به پدر خود گفت: ای پدرم! چرا آن چیزی را عبادت می‌کنی که نمی‌شنود و نمی‌بیند وتو را از چیزی بی نیاز نمی کند.

ای پدرم! برای من از علم آن مقدارآمده است که برای تو نیامده است. پس، از من پیروی کن تا تو را به راه راست هدایت کنم.

ای پدر!شیطان رانپرست که شیطان نسبت به خدای بخشنده نافرمان است.

ای پدرم!بیم آن دارم که ازخدای بخشنده به توعذاب رسد ودوستدار شیطان شوی.

گفت: ای ابراهیم! آیا تو از خدایان من روی گردان هستی؟ چنانچه به (آن سخنان)پایان ندهی، تو را سنگسار کنم، اکنون زمانی دراز از من دور شو.

[ابراهیم ]گفت: سلام برتواز خدا برای تو، آمرزش می‌طلبم که خدا در حق من مهربان است.

درس دوم

شجاعت در گفتن حق

سَوده دختر عُماره از زنان با ایمان و با اخلاص در دوستی امیر مؤمنان (ع) بود و در جنگ "صفین" شرکت نموده و قهرمانان را به جنگ با معاویه تحریک نمود و بعد از این که علی (ع) به شهادت رسید، نزد معاویه آمد تا از ستمی که به او روا شده شکایت کند. معاویه گفت:

آیا تو در روز (جنگ) صفّین گفته‌ای:

علی (ع) و حسین (ع) و گروهش را یاری کن و قصد هند و فرزندش کن با خوار کردن (آنان)

همانا امام (منظور حضرت علی (ع) است) برادر حضرت محمد (ص) است و او پرچم هدایت و گل‌دسته‌ی ایمان است.

گفت: بله! از کسانی نیستم که از حق‌روی‌گردان شود و به دروغ عذرخواهی کند.

گفت: چه چیزی تو را بر آن واداشت؟

گفت: دوستی علی (ع) و پیروی از حق.

(معاویه) گفت: نیازت را بگو.

(سوده) گفت: کارگزار تو "بُسر پسر أرطاة" از طرف تو به ما روی آورد (وارد شهر ما شد) و مردان ما را کشت و مال‌هایمان را از ما گرفت و از ما می‌خواهد که علی (ع) را ناسزا گوییم. پس تو یا او را برکنار می‌کنی که در این صورت از تو سپاسگزاری می‌کنیم و اگر این کار را انجام ندهی، در این صورت تو را معرّفی می کنیم .

معاویه گفت: آیا مرا با قوم خود تهدید می کنی؟!

پس گریه‌کنان سر را به زیر انداخت، سپس این‌گونه سرود:

درود خداوند بر روحی باد که قبری آن را در برگرفته، و عدل و داد درآن مدفون شده.

با حق (خداوند) پیمان بسته است که به‌جای او چیزی را نخواهد پس با حق (خداوند) و ایمان نزدیک و همنشین شد.

(معاویه) گفت: منظورت کیست؟

(سَوده) گفت: منظورم علی‌ابن‌ابی‌طالب است. خدای تعالی او را رحمت کند.

گفت: چه کاری انجام داد که نزد تو این چنین شد؟

گفت: روزی نزد او رفتم تا از یکی از کارگزارانش به او شکایت کنم، او را ایستاده در حال نماز دیدم. و بعد از این که نمازش را به پایان رساند، با مهربانی و لطف گفت: آیا خواسته ای داری؟ او را از شکایت خود باخبر ساختم. بسیار ناراحت شد و گریست، سپس دستانش را به سوی آسمان بلند کرد و گفت:

پروردگارا!  هر آینه تو شاهد بر من و آن‌ها هستی، که من آنان را به ظلم بر خلقت و ترک حق توفرمان نداده‌ام سپس از جیب خود قطعه‌ای پوست در‌آورد و بر روی آن نوشت:

به نام خداوند بخشاینده‌ی مهربان ... پیمانه و ترازو را کامل دهید و در فروش اجناس به مردم کم‌فروشی نکنید و در زمین فساد برپا نکنید ... زمانی که این نامه‌ی من به تو برسد، آنچه در دستت است، نگه‌دار تا کسی بیاید و آن را از تو بگیرد. والسّلام.

معاویه گفت: بنویسید که با او با انصاف و عدالت رفتار کنند.

گفت: آیا فقط برای من یا برای تمام مردم من؟

گفت: تو با دیگران چه کار داری؟!

گفت: چیزی را برای خود نمی‌خواهم ... اگر عدالتی فراگیر باشد، می‌پذیرم و گرنه، نمی‌پذیرم.

گفت: وای بر ما ...! پسر ابوطالب جرأت وشجاعت را به شما چشانیده است. برای او و مردمش بنویسید!

درس سوم

امثال و حکم (ضرب‌المثل‌ها و حکمت ها)

مثل بهترین وسیله است برای بیان آنچه درون دل است به صورت مختصر و مؤثر و به کارگیری ضرب‌المثل‌ها راه و روش قرآنی زیبایی است که در تعداد زیادی از آیات یا در خلال قصه‌هایی گوناگون آن را می‌یابیم.

ضرب‌المثل‌ها بخشی از فرهنگ ملت‌ها و تمدن آن‌ها را تشکیل می‌دهند و از زندگی جوامع بشری در طول تاریخ‌شان سرچشمه می‌گیرند.

ضرب‌المثل‌ها برای پرهیز از اطناب (طولانی کردن سخن) به کار گرفته می‌شوند. و آن‌ها موضوع‌ها را به شکلی آشکار اما به صورت اشاره و گذرا و کنایه بیان می‌کنند. عباراتی به نثر و نظم  وجود دارند که به خاطر کثرت استعمال در ادبیات عربی ضرب‌المثل و حکمت شده‌اند و به علت اشتراک فرهنگی بین دو زبان وارد ادبیات فارسی گردیده‌اند، به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

اول همسایه بعد خانه.

با مردم به اندازه ی عقل‌هایشان صحبت کن.

مؤمن از یک سوراخ دوبار گزیده نمی‌شود.(نیش زده نمی شود)

کشور با کفر باقی می‌ماند و با ظلم پایدار نمی‌ماند.

سلام را بر کلام (سخن گفتن) مقدم بدار. (قبل از سخن گفتن، سلام لازم است.)

هر که برای خدا باشد، خدا برای اوست.

مردم بر دین پادشاهان خود هستند.

هر کس خودش را بشناسد خدایش  را می شناسد.

حرف، حرف می‌آورد. (می کشد)

بر فرستاده جز ابلاغ پیام نیست.

ز گهواره تا گور دانش‌بیاموزید.

نجات در راستی است.

از جایگاه های تهمت دوری کنید.

بدرستی که با هر سختی، آسانی است.

بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید.

و فروبرندگان خشم

خویشتن را با دستان خود به مهلکه نیندازید.

هر کس به خدا توکّل کند او برایش بس است.

خدا برای ما بس است (کافی است) و نیکو نماینده ای است .

جوانمرد وقتی وعده بدهد، وفا می‌کند.

مسؤول آزاد است تا وقتی وعده بدهد. (همین که وعده و قول بدهد باید پاسخ‌گو باشد.)

در بدی نمی افتد (واقع نمی شود) مگر انجام دهنده ی آن .

خود را موعظه کن قبل از این که روزگار تو را موعظه کند.

درس چهارم                    

به سوی روشنایی بامداد

 باوجود درد ورنج ووجود دشمنان مانندعقاب بالای قله‌ی کوه بلندزندگی خواهم کرد.

به خورشید درخشان خیره می شوم در حالی که ابرها و باران‌ها و تغییرات هوا را مسخره می‌کنم. (به بازیچه می‌گیرم)

و به سرنوشتی که از جنگ با آرزوهایم با تمام سختی و گرفتاری دست برنمی‌دارد (تسلیم نمی‌شود)، می‌گویم:

موج رنج و تند بادهای مصیبت‌ها در خون من زبانه‌ی آتش افروخته را خاموش نمی‌کند.

تا می‌توانی دلم را بشکن و نابود کن، زیرا آن همانند سنگ سخت خواهد بود.

مانند شخص قدرتمند زندگی می‌کنم و پیوسته به روشنایی بامداد، روشنایی زیبا و دور خیره می شوم.

روشنایی در دل و سر تا پای وجودم هست، پس برای چه از حرکت در تاریکی بترسم.

من آن نی هستم که نغمه هایش تا وقتی که در (میان) زندگان است،پایان نمی یابد .

درس پنجم

به روی زندگی لبخند بزن!

بدون شک دنیا بدون مشکلات نمی‌باشد (از مشکلات خالی نمی‌باشد). و انسان در زندگی خود همیشه با سختی‌ها روبرو می‌شود پس به شادی و خوشحالی نیازمند است تا به زندگی لبخند بزند و از آن (زندگی) دلتنگ نگردد.

(انسان) خندان به زندگی، تنها در زندگیش خوشبخت نیست، بلکه در کار کردن تواناتر و برای قبول مسؤولیت شایسته‌تر می‌باشد و آمادگی بیشتری برای رویارویی با سختی‌ها دارد. پس او اقدام به کارهایی بزرگ می‌کند که به او و دیگران سود می رساند.

اگر به انسان عاقل اختیار داده شود که بین مالی فراوان یا مقامی بلند و بین نفسی خشنود و خندان یکی را اختیار کند،‌بدون شک دومی را برمی‌گزیند. و لبخند ظاهری هیچ ارزشی ندارد مگرزمانی که از درونی خندان برانگیخته شود.

هر چیزی در طبیعت خندان است. گل خندان است و جنگل‌ها خندان‌اند و دریاها و رودها و آسمان و ستارگان و پرندگان همگی خندان هستند. انسان نیز در ذات خود خندان است.

بنابراین، کسی که ذاتی اخمو دارد، زیبایی را نمی‌بیند و کسی که دلش آلوده شود، زیبایی حقیقت را نمی‌بیند. هر انسانی دنیا را از میان عمل و فکرش می‌بیند؛ پس هرگاه عملکردش خوب و اندیشه‌اش پاکیزه باشد، عینکی که با آن به دنیا می‌نگرد، پاک و پاکیزه باشد و دنیا را همان‌طور که آفریده شده، زیبا می‌بیند واگر عینکش تیره گردد و هر چیزی را سیاه و تاریک می‌بیند.

هنگامی که خواستی به روی زندگی لبخند بزنی، با بدبینی و ناامیدی مبارزه کن. زیرا فرصت مناسب به تو و به مردم دست می‌دهد و درِ رستگاری به روی تو و مردم باز است.

درس ششم

عسل غذا و تندرستی است.

عسل غذایی سودمند و انرژی‌بخش است و تجربه‌ها و آزمایش‌های علمی ثابت کرده‌اند که هر 100 گرم عسل، 300 کالری می دهد. پس  (عسل) غذایی است با ارزشِ غذایی بالا با حجمی اندک. یک کیلو عسل خالص در ارزش غذایی معادل با پنج کیلو شیر یا شصت کیلو پرتقال است

علاوه بر آن مواد قندی موجود در عسل زود هضم است و به عضلات جسم نیرو و چالاکی سریع و قوی می‌دهد. و یقیناً ثابت شده است که [عسل] دارای عناصر با ارزش فراوانی است؛ مهم‌ترین آن‌ها مواد قندی است و تا کنون فقط پانزده نوع از آن‌ها کشف گردیده است؛ از جمله: پروتئین و آهن و مس و ویتامین "ب 1"، "ب 2"، "ب 5"، "ب 6" و ...

فایده‌های عسل

عسل چند خاصیّت دیگر دارد که آن را برترین (بهترین) انواع مواد قندی قرارداده است؛ از جمله:

1 - اعصاب را آرامش می‌دهد.

2 - سرفه‌ی آزار دهنده را تسکین می‌دهد.

3 - دردهای مفصل ها را تسکین می‌دهد.

4 - بر خلاف سایر مواد قندی دندان‌ها را فاسد نمی‌کند.

5 - [عسل  ] ضد عفونی کننده است و با گذشت زمان فاسد نمی‌شود و ارزش غذایی خود را کاملاً حفظ می‌کند.

درس هفتم

از نکته‌های لطیف حکمت      

                                                                   به حال تو می گریم

گفته شده است که روزی بهلول وارد کاخ هارون‌الرشید شد، و مشاهده کرد که تخت ویژه ی او خالی است و لحظه‌ای روی آن همانند پادشاهان نشست. خدمتکاران او را دیدند به شدت کتک زدند و از تخت‌هارون‌الرشید به پایین کشیدند در این حال هارون وارد کاخ شد و بهلول را دید که نشسته وگریه می‌کند!

از خدمتکاران علت آن را پرسید، گفتند: او را دیدیم که بر روی تخت تو (شما) نشسته، پس او را به خاطر این که ادب شود، زدیم. هارون‌الرشید دلش به حال بهلول سوخت و به او گفت:

دوست من گریه نکن! من خدمتکاران را عقوبت خواهم کرد!!

بهلول پاسخ داد: ای هارون! بی شک من به حال خودم گریه نمی‌کنم و اما به حال تو می‌گریم! من فقط یک لحظه روی تخت تو نشستم و با این کتک شدید عقوبت شدم در حالی که تو در طول عمرت در این‌جا نشسته‌ای، پس چگونه در آخرت مجازات خواهی شد؟!

"از سخن (سخنان) لقمان حکیم به فرزندش"

از حکمت پیامبران بسیار چیزها شنیدم، و هشت نمونه از آن‌ها را برای تو برگزیدم.از آن جمله:

اگر در حال نماز هستی، قلبت را حفظ کن.

و اگر در مجالس مردم هستی، زبانت را نگهدار.

و اگر در خانه‌های مردم هستی، چشمت را (از محارم) حفظ کن.

و اگر بر روی[سفره‌ی] غذا هستی، معده ی خود را نگهدار (به اندازه بخور).

دو چیز را هرگز به یاد میاور:

بدی مردم را به خودت و خوبی خودت را به مردم.

و دو چیز را هرگز فراموش نکن:

خداوند و سرای آخرت را!

درس هشتم

متنبی و سعدی

بعد از نزول قرآن به زبان عربی، این زبان از محدوده‌ی شبه جزیره‌ی عربستان خارج شد و به یک زبان جهانی تبدیل گردید که هر کس مسلمان شده و به خدا ایمان آورده به آن منسوب می‌شود.

و به همین خاطر است که می بینیم ایرانیان بعد از گرویدن به اسلام برای تدوین قواعد زبان عربی و فصل‌بندی آن تلاش و کوشش فراوانی کردند و کتاب‌های زیادی را در نحو و صرف و بلاغت و دانش لغت‌شناسی نوشتند، چنانکه آنان (ایرانیان) فرهنگ‌های لغت مهمی برای این زبان تألیف کردند.

 از جمله آنان: "سِیْبَوَیْه، کسائی، جُرجانی، تفتازانی، زمخشری و فیروزآبادی و ..." می‌باشند.

آنان (ایرانیان) عقیده دارند که این زبان برایشان بیگانه نیست بلکه زبانی است که خداوند آن را برای سخن گفتن با انسان انتخاب کرده است، پس آن را آموختند و آموزش دادند و آثار بزرگ علمی و ادبی خویش را به آن زبان تألیف کردند و زبان دین و فرهنگ آن‌ها شد.

و این چنین پیوندهای عمیقی بین دو زبان فارسی و عربی بوجود آمد، در این‌جا به اشاره‌ای در وجود مضمون‌ها و مفاهیم مشترک فراوان در اشعار شاعران این دو زبان بسنده می‌کنیم. یکی متنبیّ از بزرگ‌ترین ادیبان ادبیات عربی در قرن چهارم و آن دیگری شیخ بزرگوار، سعدی شیرازی، از بزرگوارترین ادیبان ایران در قرن هفتم. پس به برخی از این مضامین از این دو شاعر بزرگوار بنگریم:

متنبی: هر که قصد دریا کند جوی ها را کوچک می‌شمارد.

سعدی: هر که به مُعْظَمی رسد، ترک دهد مُحَقّری.

سعدی: هر که به چیز بزرگی برسد، چیز کوچک و خواری را ترک می‌کند.

به دست آوردن مقام‌های بزرگ را ارزان می‌خواهید حال آنکه برای رسیدن به عسل باید نیش زنبور را تحمل کرد.

سعدی! چو مُرادت أنگبین است    واجب بُوَد احتمال زنبور

(- ای سعدی! اگر می‌خواهی به عسل دست پیدا کنی تحمل نیش زنبور لازمه‌ی آن است.)

و اما معدن طلا، سنگ خاراست!

زَر، از سنگ خارا برون آورند.

من غرق شده هستم، پس چه ترسی از تر شدن دارم !

غرقه در نیل، چه اندیشه کند باران را!

اگر سکونت من در آن عیب و نقص باشد (جای نگرانی نیست) مروارید در داخل صدف ساکن نمی‌باشد.

در چشمت ار حقیر بود صورت فقیر        کوته نظر مباش که در سنگ گوهرست!

زخم، مرده را به درد نمی آورد.

 مُرده از نیشتر مترسانش!

این دغل دوستان که مى‏بینى                           مگسانند دور شیرینى

درس نهم

 ...روزی کاغذی یافت بر آنجا نوشته "بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم"، عطری خرید و آن کاغذ را معطر کرد و به تعظیم، آن کاغذ را در خانه نهاد.

بزرگی، آن شب به خواب دید که گفتند: بشر را بگویید:.

 "طَیَّبتَ اسْمَنا فَطَیَّبْناک و بَجَّلْتَ اسْمَنا فَبَجَّلْناک، طَهَّرْتَ اسْمَنا فَطَهَّرْناک، فَبِعِزَّتى لَاُطَیِّبَنَّ اسْمَکَ فـى الدُّنیا و الْآخِرةِ"

"تذکِرة الْأولیاء لعِطّار النیسابورى"

"اسم ما را خوشبو گردانیدی ،پس تو را خوشبو کردیم و اسم ما را و گرامی داشتی، پس تو را گرامی داشتیم، اسم ما را پاکیزه کردی، پس تو را پاکیزه کردیم، قسم به عزت خودم نام تو را در دنیا و آخرت معطّر می‌کنم".

...فـى الْقرنِ الثّانـى عَرَفَتْ بغدادُ رَجُلاً عَیّاراً، یَطْرَبُ و یَلْهو بالْمَعاصى، إنَّهُ بشرُ بنُ الْحارِثِ... الَّذى قیلَ لَه فیما بَعْدُ: بِشرٌ الْحافـى.

... در قرن دوم بغداد مردی خوش‌گذران راشناخت که خوش‌گذرانی می‌کرد و سرگرم گناه کردن بود، وی بشر پسر حارث بود... کسی که بعدها "بشر حافی" گفته شد (لقب گرفت).

و در یکی از شب‌ها چیزی رخ داد که زندگی بشر را دگرگون کرد تا جایی که مردم به خاکی  که او گام‌هایش را روی آن می‌گذاشت،تبرّک می جستند.

در آن شب دوستانش نزد او جمع شدند. در یک شب‌زنده‌داری، برای آواز خوانی و خوشگذرانی. صدای ابزار خوش‌گذرانی (آلات لهو موسیقی) از خانه به کوچه می‌رسید.

در آن هنگام نور امامت خداوندی به کوچه نزدیک می‌شد ... امام موسی‌بن‌جعفر (ع) از خانه‌ی بِشر گذشت. خانه پُر از صداهای شیطان بود. بی تردید شب‌زنده‌داری (شب‌نشینی) حرامی بود که، شیطان در آن جولان می‌داد  ...!

امام هدایت موسی کاظم (ع) ایستاد و در زد. زنی در را باز کرد ... به مردی که او را نمی‌شناخت نگاه کرد ... امام (ع) از وی پرسید:

صاحب خانه آزاد است یا بنده؟!

زن حیرت زده شد، و گفت:

البته.... آزاد است ....!

آن صدای مقدّس گفت:‌

راست گفتی! اگر بنده ی خدا بود، حتماً از خداوند شرم می کرد!

سپس او را ترک کرد و برگشت (روانه شد).

بشر گفتگوی میان زن و مرد غریب را شنیده بود، پس به سرعت پا برهنه و سر برهنه به سوی در شتافت و بلند او را (زن) صدا کرد:

چه کسی کنار در با تو حرف زد؟

 [زن] از آنچه رخ داده بود او را باخبر کرد .... سپس  پرسید:

به کدام طرف رفت؟

پس به سوی او [امام] اشاره کرد... بشر پا برهنه به دنبال او رفت تا این که به او رسید و به وی گفت:ای سرور من ! آنچه را که به زن گفتی ، برای من تکرار کن....

پس امام (ع) سخنش را برای او بازگو کرد. در آن هنگام نور خداوندی دردل مرد تابیده و ناگهان او را پوشاند همان‌طور که نورِ خورشید، اتاقی تاریک و سیاه را می پوشاند. بشر دست امام (ع) را بوسید و هر دو گونه‌اش را به خاک مالید، در حالی که می‌گریست و می‌گفت: البته بنده ام ...! البته بنده ام ...

از آن زمان صفحه‌ی تازه‌ی سفیدی در زندگی بِشر شروع شد. و مرد توبه کار تصمیم گرفت که در طول زندگی‌اش پابرهنه بماند. روزی به او گفته شد: چرا کفشی نمی‌پوشی؟ گفت: زیرا سرورم با من آشتی نکرد مگر وقتی که پابرهنه بودم، و تا هنگام مرگ پابرهنه خواهم ماند.

و اینگونه بِشر بن حارث عبادت کننده ای از پاک ترین عبادت کنندگان و پارسایی از مشهورترین پارسایان شد. 

درس دهم

گشودن دل‌ها

درباره‌ی اصفهان و آثار باستانی‌‌اش ]مطالبی[ شنیده بودم. ماشین ما را به شهر اصفهان جهت یک مسافرت و گردش خانوادگی نزدیک می‌کرد.

بعد از این که به شهر رسیدیم،‌اندکی استراحت کردیم، سپس همگی به میدان "نقش جهان" رفتیم [این میدان] از خوب ترین و زیباترین آثار باستانی است و در آن مسجدها و ساختمان های تاریخی دیگری هست.

پدرجان (پدرم)! ما در تاریخ نشانه‌های تهاجم متجاوزان را از جمله،‌نابودی و ویرانی و قتل و غارت در حق بی‌گناهان دیده‌ایم ... ولی . . .

ولی چه ای فرزندم ؟

ولی، فتح اسلامی ایران ..... عجیب است!

تعجب در کجاست؟!

شگفتی در تأثیری است که این فتح از تمدن و شهرنشینی و شکوفایی علمی به جا گذاشت.

ای فرزندم! اسلام سرزمین‌ها را با هدف اشغال و چپاول و غارت، فتح نکرد.

بلکه قبل از فتح سرزمین‌ها، دل‌ها را فتح می‌کرد!

ای پدر! منظورت چیست؟

پدر یک فنجان چای نوشید، سپس گفت:

به عنوان مثال ... آیا در تاریخ، داستان فتح "سمرقند" را به دست مسلمان نخوانده‌ای؟!

مسلمانان در ایام خلافت عمربن‌عبدالعزیز بدون هشدار و اعلان قبلی به شهر سمرقند حمله کردند.

پس ساکنان شهر شکایتی را به خلیفه تقدیم کردند، خلیفه شکایت را به قاضی ارجاع داد. پس قاضی به باطل بودن فتح اسلامی شهر حکم کرد! زیرا فتح آن شهر برخلاف قوانین جنگی اسلام درزمینه ی نشر دین الهی بود.

اسلام از رزمندگان مسلمان نخست می خواهد به دین راستین دعوت کنند و در صورت عدم پذیرش از سوی دعوت شدگان باید به دادن جزیه تن در دهند یا آماده‌ی جنگ شوند. و به همین خاطر دستور داد سربازان از شهر خارج شوند.

وقتی که اهالی [شهر] این عدالت اسلامی را دیدند، خواستند در زیر پرچم اسلام بمانند

آری ای فرزندم! این راز  بوجود آمدن بزرگ‌ترین تمدن در طول تاریخ است و آن تمدنی است که از نظر اخلاق و رفتار و دانش از سایر تمدن‌ها ممتاز می‌شود.

درس یازدهم

بیداری و آزادی

ای برادرم در مشرق‌زمین و در هر مکان / ای برادرم در روی زمین و در هر وطن

به راستی که من کفن‌های تاریکی را دریده و دیوارهای سستی را ویران کردم.

من با وجود مرگ جاویدم/ من با وجود میله‌های زندان زمانه آزاد هستم.

نابودیِ خواری

اگر سال‌ها بر روی خار راه برویم / و از آزار آن آنچه را دیده ایم، ببینیم؛

اگر برهنه و گرسنه شب را به صبح برسانیم و یا مانند پابرهنگان بیچاره زندگی کنیم؛

یقیناً علیه خودمان می‌شوریم و لکّه‌ی خواری را از خود پاک می کنیم.

بیداری و آزادی

میلیون‌ها انسان از خواب خودشان بیدار شدند، آیا نمی بینی که پژواک آن، افق را پُر کرده است؟!

(صدای آزادی وطن)

به جست و جوی تاریخ خودشان پرداختند، بعد از اینکه روی زمین گم شدند و[تاریخ نیز] گم شد.  

ای برادر من برخیز و از تابوت‌های رنج آزاد شو، تو مایه‌ی شگفت‌انگیزی یا مومیایی آن‌ها نیستی.

در همین جا اجدادم را دفن کردم، همین جا و آنان خاکش را کفن [برای خود] برگزیدند.

من بعد از پدرم [عمر خود را در آن] سپری خواهم کرد و فرزندم[نیز] بعد از ما سپری خواهد کرد.

سرزمین افریقا برای ما خواهد ماند و آن به مردمی غیر از ما متعلق نیست.

   درس دوازدهم

سروَر آیه‌های قرآن

  «‌خداى یکتا که جز او هیچ معبودى نیست، زنده و قائم به ذات [و مدّبر و برپا دارنده و نگه دارنده همه مخلوقات‏] است، هیچ‏گاه خواب سبک و سنگین او را فرا نمى‏گیرد، آنچه در آسمان‏ها و آنچه در زمین است در سیطره مالکیّت و فرمانروایى اوست. کیست آنکه جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه را پیش روى مردم است [که نزد ایشان حاضر و مشهود است‏] و آنچه را پشت سر آنان است [که نسبت به آنان دور و پنهان است‏] مى‏داند. و آنان به چیزى از دانش او احاطه ندارند مگر به آنچه او بخواهد. تخت [حکومت، قدرت و سلطنت‏] ش آسمان‏ها وزمین را فرا گرفته و نگهدارى آنان بر او گران و مشقت‏آور نیست و او بلند مرتبه و بزرگ است. (255)

در دین، هیچ اکراه و اجبارى نیست [کسى حق ندارد کسى را از روى اجبار وادار به پذیرفتن دین کند، بلکه هر کسى باید آزادانه با به کارگیرى عقل و با تکیه بر مطالعه و تحقیق دین را بپذیرد]. مسلماً راه هدایت از گمراهى [به وسیله قرآن، پیامبر و امامان معصوم‏] روشن و آشکار شده است. پس هر که به طاغوت [که شیطان، بت و هر طغیان گرى است‏] کفر ورزد و به خدا ایمان بیاورد، بى‏تردید به محکم‏ترین دستگیره که آن را گسستن نیست، چنگ زده است و خدا شنوا و داناست. (256)

خدا سرپرست و یار کسانى است که ایمان آورده‏اند آنان را از تاریکى‏ها [ى جهل، شرک، فسق وفجور] به سوى نورِ [ایمان، اخلاق حسنه و تقوا] بیرون مى‏برد. و کسانى که کافر شدند، سرپرستان آنان طغیان گرانند که آنان را از نور به سوى تاریکى‏ها بیرون مى‏برند آنان اهل آتش‏اند و قطعاً در آنجا جاودانه‏اند. (257)   « ترجمه شیخ حسین انصاریان »

"در دین هیچ اجباری نیست"

زمانی که اسلام آمد این قاعده‌ی اساسی بزرگ را آشکارا ساخت: "در دین هیچ اجباری نیست، هدایت از گمراهی مشخص شده است" و در این قاعده‌ی اساسی، گرامی داشتِ خداوند نسبت به انسان جلوه‌گر می‌شود. اسلام راه هدایت و گمراهی را بیان کرده است و انسان را به پیروی از هر دو راه اختیارداده. و او را (انسان را) به پاسخ‌گو بودن نسبت به نتیجه‌ی کارش و اختیار مسؤولیت‌اش، موظف و مکلف کرد!    

و این یکی از بارزترین ویژگی‌های آزادی انسانی است ...

آزادی عقیده، اولین حقوق انسان است.

و اسلام - که استوارترین روش زندگی برای جامعه‌ی انسانی است- ندا می دهد که "در دین اجباری نیست" و به پیروان خود می‌گوید که از مجبور کردن مردم[به پذیرش] این دین، منع شده‌اند...! سپس این آیه حقیقت ایمان را بیان می‌کند "هدایت از گمراهی مشخص شده است". ایمان همان هدایتی است که شایسته است انسان نسبت به آن حریص باشد و کفر همان است که شایسته است انسان از آن متنفر باشد.

درس سیزدهم

 پرهیزکار و شیطان

قومی درختی را برای عبادت کردن به جای خداوند متعال برگزیدند، مردی پارسا این مطلب  را شنید و گفت: کار آن‌ها بد کاری است. سپس تبری گرفت و رفت تا درخت را قطع کند. در راه شیطان مانع او شد و فریاد کشید:

ایست! چرا می خواهی آن را قطع کنی؟!

زیرا مردم را گمراه می سازد!

و تو با مردم چه کار داری؟! آنان را در گمراهی خود فرو گذار.

سخن تو، بد سخنی است! چگونه آنان را در گمراهی فرو گذارم؟ از[ کارهای] واجب من است که آنان را هدایت کنم.

هرگز به تو اجازه نخواهم داد!

به زودی آن را قطع خواهم کرد!

در این هنگام شیطان یقه‌ی عابد را گرفت، مرد عابد او را به زمین زد و به وی گفت: آیا نیروی مرا دیدی؟

شیطان شکست خورده گفت:

فکر نمی‌کردم تو این‌چنین قوی باشی! مرا فرو گذار و هر چه می‌خواهی انجام بده ...!

روز بعد ... مرد پارسا رفت تا درخت را قطع کند. و در راه صدای شیطان را شنید که می‌گفت :

آیا امروز برگشتی که آن را قطع کنی؟!

آیا به تو نگفتم؟! ... چاره‌ای جز قطع آن نیست ... با تو خواهم جنگید تا کلمه‌ی "الله" بلند مرتبه باشد. شیطان یقه‌ی او را گرفت و با هم جنگیدند ... تا این که شیطان افتاد! مرد پارسا بر روی سینه‌ی او نشست و شیطان به او گفت:

واقعاً نیروی تو شگفت آور است! مرا فروگذار و هر چه می خواهی بکن!

در روز سوم ... شیطان لحظه‌ای فکر کرد. سپس با نرمی حرف زد و پند گویانه به عابد گفت:

تو چقدر مرد خوبی هستی اما آیا می‌دانی چرا در قطع کردن درخت با تو مخالفت می‌کنم؟

من به خاطر مهربانی و دلسوزی نسبت به تو ، با تو مخالفت می‌کنم! زیرا عبادت کنندگانِ درخت بر تو خشم خواهند گرفت! قطع آن را رها کن و من برای تو هر روز دو دینار طلا می گذارم و در امنیت و اطمینان زندگی خواهی کرد!

دو دینار؟!

بله  دو دینار   زیر بالشتت ...!

چه کسی وفا کردن تو به این شرط را برای من  ضمانت می کند؟!

با تو پیمان می بندم و راستیِ پیمانم را خواهی دانست .

از آن پس ... مرد پارسا هر روز صبح دستش را زیر بالش خود دراز می‌کرد و دو دینار درمی‌آورد

در صبح یکی از روزها طبق عادت، دستش را دراز کرد، ولی خالی بیرون آمد ... !

شیطان دینارهای طلا را از او قطع کرده ! در این هنگام مرد پارسا خشمگین شد و برخاست ... و تبرش را گرفت و برای بریدن درخت به راه افتاد.

شیطان در راه جلو او را گرفت و فریاد زد:

بایست! کجا!

به طرف درخت .... آن را قطع می کنم ...!

شیطان مسخره کنان  قهقهه زد:

آن را می‌بری زیرا من طلا را از تو بریدم! چقدر کار تو،‌کار بدی است!

مرد پارسا به طرف شیطان یورش برد و لحظه‌ای با هم کشتی گرفتند، مرد پارسا به زمین خورد و شیطان با غرور روی سینه‌ی مرد پارسا نشست، به او می گفت:

هم اینک نیرویت کجاست؟

 از سینه مرد پارسای شکست خورده صدایی بیرون آمد که می گفت:

به من بگو.... ! ای شیطان چگونه بر من غلبه کردی؟!

پس شیطان گفت:

سؤال ساده و آسانی است. وقتی که به خاطر خدا خشمگین شدی بر من پیروز شدی و هنگامی که به خاطر خودت عصبانی شدی، بر تو پیروز شدم. هنگامی که به خاطر اعتقاد خود با من جنگیدی مرا به زمین زدی و زمانی که برای سود خود با من جنگیدی،‌تو را به زمین زدم!

درس چهاردهم

 نمونه‌هایی از معجزات علمیِ قرآن

معجزه اثر انگشت

کافران "آفرینش نو" بعد از مرگ را  انکار کردند وگفتند: آیا زمانی که ما بمیریم و خاک و استخوان شویم[ باز هم] فرستاده می شویم(برانگیخته می شویم)؟!

پس خداوند بلند مرتبه و متعال در اسلوبی تأکیدی به آنان گفت: آیا آدمی می‌پندارد که ما استخوان‌هایش را گرد نخواهیم آورد؟ آری، ما قادریم که سرانگشتانش را بازسازی کنیم.(درست کنیم)

چه بسا کافران در آن هنگام عمق و معنی این آیه‌ی مبارک و علت تأکید کردن بر روی سرانگشتان از میان اعضای بدن را درک نکردند.

دانش، راز موجود در سرانگشت و اثر انگشت را کشف نکرد مگر در قرن اخیر (قرن بیستم)، و معلوم شد که هر کدام از انگشت‌ها خط‌هایی آشکار دارند که اصلاً امکان ندارد بین دو نفر و حتی بین دو انگشت مشابه باشند.

خداوند پاک و بلند مرتبه می گوید:

بزودی نشانه های خود را در آفاق و در وجود خودشان به آن‌ها نشان خواهیم داد تا برایشان آشکار شود که او حق است.

انسان جهانی پیچیده است و زمانی که درهای این جهان را به صدا درآوریم واقعاً شگفتی ما بزرگ  می باشد .(خیلی شگفت زده می شویم)

بدون شک دانش جدید ثابت کرده است که:

وقتی سلول‌های عصبی جسم را در یک خط قرار دهیم طول آن‌ها به چند برابر فاصله‌ی میان زمین و ماه می‌رسد.

در یک چشم، بیشتر از صد و چهل میلیون گیرنده‌ی حساسِ نور وجود دارد و هر چشمی تقریباً نیم میلیون بافت عصبی دارد که تصویر را به صورت رنگی دریافت می‌کند.

رنگ سبز

رنگ سبز، رنگ برتر در قرآن است،‌تا آن‌جا که راجع به مقام بهشتیان می‌خوانیم: جامه‌هایی سبز از دیبا و ابریشم می‌پوشند.

بر بالش های سبز تکیه می‌زنند ...

دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که رنگ بر روی رفتار انسان و احساسات او تأثیر‌گذار است و رنگی که در درون انسان شادی و خوشحالی به پا می‌کند و در آن (درون انسان) شادمانی و عشق به زندگی برمی‌انگیزد، رنگِ سبز است!

درس پانزدهم

اسلام و پیشرفت

می‌گویند در اسلام ظلم وجود دارد زیرا هواداران خود را از پیشرفت بازمی‌دارد.

اگر آن حقیقت داشته باشد، پس چگونه مسلمانان اولیه در عهد آغازین پیشرفت کردند؟!

و اگر امروز گناه مسلمان نادانی‌اش است نادانی مسلمان چه ارتباطی به اسلام دارد؟!

آیا مگر جز این است که علم در اسلام واجب است؟ و آیا مگر ملتی بدون آموختن علم به سروَری رسید؟

قطعاً اسلام بینش‌های اقوام (مردمان) به خواب رفته را برای عظمت و پیشرفت بیدار کرده است.

و با هدایت دژهای جاهلیت را ویران ساخت و ریسمان‌های محکم گمراهی را از جا درآورد.

و به وسیله‌ی دانش اراده های مصمم را فعال کرد و برای پیروانش عظمتی را بنا کرد که ویران شدنی نیست.

و افکار مردم را از بندهای آن(جاهلیت) رها ساخت و با افکاری تشنه به سوی عظمت به پرواز درآمدند.

درس شانزدهم

زاد و توشه کجاست ... ای مسافر؟!

ای فلانی! عقلت تو را به سوی توبه فرا می‌خواند و هوای نفست مانع می‌شود ... و میان آن دو جنگ است. اگر لشکر اراده را آماده کنی،‌دشمن می‌گریزد.

نیت نماز شب می‌کنی، ولی می‌خوابی و در مجلس موعظه می‌نشینی و گریه نمی‌کنی، سپس می‌گویی، علت چیست؟! "بگو: از جانب خودتان است."

در روز، نافرمانی و گناه کردی ... و در شب خوابیدی. حرام خوردی و دلت تاریک شد ...!

زمانی که مُشک ،[رنگِ] آب را تغییر دهد، وضو گرفتن ممنوع می‌شود، پس با نجاست چطور می‌شود؟! (وضو با نجاسات چطور می‌شود؟!)

بیشتر فساد دل از آمیخته شدن چشم به گناه است. تا زمانی که درِ چشم با "فروبستن چشم" محکم باشد، دل از آفت در سلامت است و زمانی که در باز شود،

پرنده پرواز می‌کند ... و چه بسا بازنگردد ...!

شگفتا با تسبیح سبحان‌الله می شماری‌... آیا برای شمارش گناهان تسبیح دیگری در نظر گرفته ای؟! ای آن که تاریکی را بر روشنایی برمی‌گزینی ... اراده‌ی مگس بالاتر از توست ... هر گاه خانه تاریک شود، مگس به سوی نور می‌رود.

باید در اندیشه‌ی دین خود باشی همان‌طور که در اندیشه‌ی دنیایت هستی! اگر لباست به میخی گیر کند ... برای آزاد کردن آن به عقب باز می‌گردی ... این میخ پافشاری ]برگناهان[ است که بر دل تو چنگ زده است ...! اگر دو گام در پشیمانی به عقب برگردی، خلاص می‌شوی.

باید اراده ای وجود داشته باشد که با دور اندیشی (احتیاط) همراه باشد. هر که برای گریه‌ی کودک دلسوزی کند، نمی‌تواند او را از شیر بازگیرد.

گناهان سم هستند و اندکی از آن کشنده است. دنیا پشت سرت و آخرت در برابرت است و درخواستِ آنچه پشت سرت است، شکست می‌باشد.

وای بر تو! دوستی دنیا را فرو گذار زیرا رهگذر وطن نمی گزیند.

شگفتا! دانه‌ای از دستت می‌رود، گریه می‌کنی ... و عمرت تباه شده است درحالی که می‌خندی! عمر در خدمت کردن به بدن سپری شد ... در حالی که تمام آرزوهای دل همچنان بر جا است.

به خدا سوگند، کار برادران یوسف زمانی که یوسف را به بهای اندک فروختند،‌از    [کار] تو شگفت‌آورتر نیست هنگامی که خود را برای یک ساعت گناه فروختی.

بر گناه کردن جسارت نمودی، پس نقطه‌ی جیم دگرگون شد! [جَسَرَ = جسارت کرد، به خَسَرَ = زیان دید، تبدیل شد]

ای مسافر بدون توشه ...! هیچ شتر و اسب راهواری وجود ندارد!

ای کشاورز ... ! زمان درو فرا رسیده است!

پایان

+ نویسنده در شنبه سی و یکم اردیبهشت 1390 |
 

شعر مربع: (هم می توان عمودی خواند و هم افقی)

از چهره ی         افروخته          گل را        مشکن

افروخته            رخ مرو         تودیگر       به چمن

گل را              تو دیگر       مکن خجل    ای مه من

مشکن              به چمن         ای مه من    قد سمن

 

شعر عکس: (هم می توان از ابتدا خواند و هم از انتها ) :

شو همره بلبل بلب هر مهوش     شکر بترازوی وزارت بر کش

+ نویسنده در شنبه سی و یکم اردیبهشت 1390 |
کدام یک ازصفت های ذیل پیشین نیست ؟

الف: صفت عالی        ب-صفت پرسشی        ج- صفت بیا نی       د- صفت مبهم

2-هسته ی گروه اسمی مقابل کدام است ؟   (( هر هفت روز هفته ))

الف: هفت               ب-  هر                     ج- هفته               د-  روز

3-کدام گزینه بن مضارع نمی باشد ؟

الف – خور               ب- دان                     ج- گرفت              د- سوز

4- گزینه اشتباه را مشخص کنید .

الف شکسته:صفت مفعولی                   ب-آسمانی:صفت نسبی                                    ج : گوینده:صفت مفعولی                      د: گریان  :صفت فاعلی

5-کدام گزینه موصوف وصفت می باشد ؟

الف-کتاب جغرافیا    ب- پیراهن من        ج-آسمان آبی        د-ستاره زهره

6-در کدام گزینه ((این)) صفت اشاره نیست ؟

الف - این را من آوردم .                          ب- این مطلب را خوب بفهم.

ج- من این کتاب را پیدانکردم.                  د-  این حرفها برای من مهم نیست.

7-گزینه درست را مشخص کنید .

 الف- مستعمل:کارگردان          ب : علی هذا:غیرمستقیم                                           ج-درمقطع کنونی:درحال حاضر     د-علی کل حل: به هیچ صورت

8-زبان هرچه ساده تر وبی تکلف تر باشد  ............... جلوه می کند .

الف –سخت تر        ب-صمیمی تر          ج- حشو                  د-مترادف

9-کدام یک از موارد ذیل از اصول ساده نویسی نیست ؟

الف-همان گونه که سخن می گوییم بنویسیم .               ب- ازجملات بلند استفاده نکنیم.

ج-ازابهام وکلی گویی دوری کنیم .                                د- ازآرایه های ادبی استفاده کنیم .

10-کدام یک از جمع های ذیل امروزه معنی مفرد می دهد ؟                                   الف :اسرا      ب-لیالی       ج- مراسم      د- وقایع

11- (( از بررسی در سه ایالت اسلامی وپنج شهر مهم به این نتیجه می رسیم ....... ))

 ** باتوجه به جمله ی بالا کدام وابسته ی پیشین در این جمله وجود ندارد ؟                    الف-صفت شمارشی   ب- صفت اشاره   ج-صفت مبهم     د-صفت  بیانی   

     ۱۲- وظیفه ی وابسته ها.................................است .                                                                                                                                         بیان صفات پیشین  ب- توضیح ویژگی های هسته  ج- نقشی ندارند.  د : توضیح صفات پسین

13-تعداد صفات پیشین ................ و صفات پسین ................تا است.

الف-6-5             ب-5-6                 ج-6-6                   د- 5-5

14-کدام یک از گزینه های ذیل نمی تواند صفت مبهم واقع شود؟

الف- فلان           ب-هیچ                  ج-همه                   د-چه

15-کدام مورد از ویژگی های خط تحریری می باشد ؟

الف-شکل کلمات درآن واضح وبرجسته است .   ب- یادگیری آن آسان است .

ج-برای چاپ کتاب و مطبوعات مناسب است.    د-برای ما خط معیار به شمار می رود.

16-چرا کاربرد کلماتی مانند ((خواص ها و اخبارها )) نادرست است؟

الف-زیرا عربی هستند.                  ب-زیراجمع هستند ونباید دوباره جمع بسته شوند.

ج-زیرامعنی مفرد می دهند.             د-زیرا ((ها))نشانه جمع عربی است.

17-زبان شناسان برای رفع مشکل تغییر وتحول زبان چه اندیشیدند ؟

الف-یکی از گویش ها ((گویش معیار ))راانتخاب می کنند . ب-عامل زمان را کنارمی گذارند.  ج-زبان شناسی تاریخی را به کار می گیرند.   د- از زبان شناسی سنتی استفاده می کنند .

18-مطالعه درمورد گذشته ی زبان راکدام شاخه از زبان شناسی  بر عهده دارد ؟

الف-زبان شناسی جدید  ب-زبان شناسی تاریخی ج- زبان شناسی همگانی  د-زبان شناسی علمی 

19-کدام مورد با بقیه متناسب نیست؟

الف- زبان شناسی جدید  ب- ساخت گرا    ج – سنتی      د - همگانی

20-مفرد جمع های ((ادلّه –تجّار)) به ترتیب در کدام گزینه آمده است  ؟

الف-دلالت-تاجر     ب-دلیل –تاجر      ج –دلالت- تجارت      د-دلیل- تجارت                                                                                                                                                                            

21- درتوصیف نویسنده بایدضمن بهره مندی ازهنر............،.............. کافی درذهن داشته باشد.

الف-مشاهده-الفاظ    ب-الفاظ-مشاهده   ج-نوشتن-دیدن    د-نوشتن-کلمات

22-........و....... مواد توصیف را می سازند .

الف-واژگان متناسب-حواس پنج گانه           ب-تجربه های حسی-واژگان مناسب

ج-حواس پنج گانه-تجربه های حسی وعاطفی   د-وصف جزيیات-عناصرخیال انگیز

23-درکدام گزینه ذیل غلط املایی وجود ندارد؟

الف- حرم آفتاب    ب- ادبیات تأثیرگزار      ج- ریاحین و گل ها    د-زینت بخش اظحار

24-درکدام گزینه غلط املایی مشاهده می شود؟                                                                                                                            الف-قیافه ی معیوس    ب- خار مغیلان    ج- القا وتفهیم   د- متحیّرو مبهوت

25-جمع مکسّرواژه های ((زمان-رأی-دعا))به ترتیب درکدام گزینه آمده است؟                                         

 الف - ازمنه- آراء-ادعیه                 ب- زمان ها –آرایه-دعاها                                   ج- زمان ها- آراء-ادعیه                د- ازمنه-آراء- ادعا 

26-کدام یک از گزینه های ذیل اسم مشتق نمی باشد؟                                                                                                                               الف-آویزه               ب- زاغچه       ج- هوش           د-پاسبان                                ۲۷-کدام یک از گزینه های ذیل عام نیست؟     الف-سنگ   ب- شمع    ج-پول د-مریخ

28-در کدام یک از موارد ذیل رعایت نقش نمای اضافه الزامی نیست؟

الف-توپ بازی       ب-اسب سواری       ج-کتاب من        د-لب تشنه

29-کدام یک از موارد ذیل از راه های شناخت اسم نمی باشد؟

الف- می توان آن را جمع بست.          ب-می توان به دنبال آن ((ی))نکره آورد.

 ج-می توان آن را از جمله حذف کرد.    د-می توان قبل از آن (این وآن )آورد.

30-کدام گزینه در مورد مقایسه نادرست است؟

الف-یکی از راه های پروراندن معانی است ب-حدومرز دو یا چند مفهوم را بهتر و دقیق تر بیان می کند. ج-بین دوامربااعتباری گوناگون می آید.د-غرض از آن بیان شباهت ها وتفاوتها است.

31-کدام وندهای صرفی اسم مشتق نمی سازند؟

الف- نشانه های جمع-  وند صفت فاعلی          ب-((ی))نکره و نشانه های جمع

ج- نقش نمای اضافه-  ((ی))نکره                     د- وند صفت مفعولی- وند صفت فاعلی

32-..........نکره می شود .   .............جمع بسته نمی شود .                                      الف-اسم خاص –اسم مرکّب                 ب-اسم  عام -اسم مشتق

ج-اسم عام –اسم خاص                       د-اسم خاص –اسم عام

33-درجمله ی ((من ، کتاب خریدن را  دوست دارم .))کتاب چه نوع اسمی می باشد؟

الف -اسم معرفه          ب- اسم نکره        ج- اسم جنس          د-اسم مشتق     

34-کاربرد کدام یک  از کلمات ذیل درست می باشد ؟

الف – گا هاً                  ب-شخصاً                  ج-زباناً           د-تلفناً

35-کدام یک ازفعل های ذیل ناگذر می باشد ؟                                                    الف-دوخت    ب- بود  ج-برخاست     د-نازید  

36- کدام یک از گزینه ها ، گذراشده ی فعل های ((پرید - دوید)) می باشد؟

الف-پراند- دواند     ب- پرانید – دوانید       ج-پریده اند- دویده اند        د-گزینه الف وب

37-ملاک تشخیص فعل ............  است؟

الف- جمع یامفردبودن آن   ب-گذریاناگذربودن آن                                                         ج-معلوم یامجهول بودن آن  د-کاربرد آن درجمله

38- کدام یک از گزینه ها در مورد ویژگی های زبان ادبی صحیح نمی باشد ؟

الف – به آفرینش آثار ادبی اختصاص دارد .  ب- مخاطب را به هم حسی و واکنش وا می دارد .

ج – برای انتقال مستقیم مفاهیم دقیق به کار می رود.  د-نویسنده از آرایه های ادبی برای توصیف و بیان عواطف بهره می گیرد.

39- کدام یک از گزینه ها در مورد ویژگی های زبان علمی صحیح نمی باشد ؟

الف –در نوشته علمی هر لفظی به معنای روشن و حقیقی خود به کار رفته است .

ب – هیچ یک از آرایه ها و زیبایی های ادبی در آن دیده نمی شود .

ج- برای انتقال مستقیم مفاهیم دقیق علمی به کار می رود .

د- در آن چند پهلو نوشتن به طوری که بتوان از هر کلمه برداشت های گوناگونی کرد اشکالی ندارد.

40- کدام گزینه از نظر املایی درست می باشد .

الف – تشکّر و سپاس گذاری     ب – نامه مزبور          ج – وحله ی اوّ ل       د – تلاتم دریا

41- زمان و نوع کدام یک از افعال ذیل درست می باشد .

الف- می روم: مضارع التزامی       ب: رفته ام: ماضی بعید                                          ج– می رفتم : ماضی استمراری    د:رفته بودم : آینده

42 – زمان و نوع دو فعل ( خواهم رفت ..،... بروم ) به ترتیب ........و........... می باشد .

الف –  آینده... مضارع التزامی ب -  مضارع التزامی .....آینده                                        ج- ماضی نقلی ...مضارع اخباری  د-مضارع اخباری...ماضی نقلی

43- کدام گزینه نادرست است ؟

الف – شناس  = بن ماضی  ب – شناخت = بن ماضی                                                    ج - شناخته = صفت مفعولی    د- شناختن = مصدر

44- سوم شخص مفرد همه ی  ماضی ها شناسه ندارد  غیر از ماضی ...................

الف – ماضی التزامی   ب – ماضی بعی دج – ماضی ساده  د – ماضی استمراری

45- ................... همیشه همراه فعل می آید و شخص هر فعل را معین می کند .

الف – بن فعل              ب – نهاد                ج – گذر           د – شناسه

46 – در روش ساخت  کدام یک از زمان های ذیل صفت مفعولی وجود ندارد .

الف – ماضی استمراری         ب – ماضی نقلی         ج – ماضی بعید          د ماضی التزامی

47 – همه ی گزینه ها  بجز گزینه ی ............ از ویژگی های فعل به شمار نمی رود ؟

الف – گذر           ب – شخص         ج –زمان            د – صفت مفعولی

48 – کدام گزینه از نظر نگارش صحیح است ؟

الف – تحقیقات      ب – سفارشات        ج – پیشنهادات       د – گرایشات

49- در کدام گزینه غلط املایی دیده نمی شود ؟

الف –لذّت بخش و تأثیر گذار   ب – تهی دست و مفلص                                                ج – نامه و تومار                  د – ازلال و گمراهی

50- کدام گزینه از نظر املایی نادرست است ؟

الف – سفاهت و نادانی    ب – انیس و مونس   ج – ابتر و ناقص   د – بزل و بخشش

51- به کمک املای تقریری کدام یک از مهارت های ذیل را کسب نمی کنیم ؟

الف – گوش کردن         ب – دیدن      ج – بیان کردن      د – نوشتن

52 – مهم ترین ویژگی زبان انسان چیست ؟

الف – گستردگی        ب – دو ساختی بودن     ج – پیچیدگی        د – تغییر و تحول دائمی  

53 – به کمک کدام ویژگی زبان می توانیم  جملات نامحدود بسازیم  ؟

الف – نا به جایی      ب – دو ساختی     ج – زایایی      د – تغییر و تحول  دائمی

54 – به شکلی اززبان گفته می شودکه درجاوموقعیّت معیّنی به کار می رود .

الف-لهجه                          ب- گویش        ج-گویش اجتماعی         د- گونه

55-به کمک کدام ویژگی زبان می توانیم درباره ی چیزهایی حرف بزنیم که اکنون حاضر نیستندیااصلاً وجودندارند .

الف-زایایی        ب-نابه جایی             ج-دوساختی              د-تغییروتحوّل دائمی

56-به شکلی اززبان گفته می شودکه فقط درتلفّظ باهم فرق دارند .

الف-گویش           ب-لهجه                   ج-  گونه              د-دوساختی بودن

57 – رعایت نشانه های نگارشی یکی ازکارهایی است که در ویرایش .........انجام می گیرد .

الف-ویرایش تخصصی       ب-ویرایش فنی          ج-ویرایش زبانی       د-ویرایش ساختاری

58-این ویرایش مربوط به جنبه های دستوری واملایی می باشد .

الف-ویرایش زبانی-ساختاری       ب-ویرایش فنی     ج- ویرایش تخصص     د- ویرایش ظاهری

59-قید در هرجای جمله باشد جزئی از اجزای............. است .                                         الف-نهاد    ب-گزاره     ج- شناسه         د- فعل    

60-درکدام یک ازگزینه ها مفعول وجود ندارد .

الف-مدیر آموزشگاه مارا نشناخت.                ب-متصّدی موزه جوانی بود سی ساله.

ج- تجربه های بسیاری ازسفربرگرفتیم.         د- پیام تبریکی به معلّم خود بنویسید

+ نویسنده در چهارشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1390 |

برنامه ریزی درسی                

      نمونه الگو های پیشنهادی برنامه ریزی ساعــــتی در منـــزل
                 " برای دانش آموزان دبیرستانی"         

  پیرو تنظیم و ارایه الگوها ی" برنامه ریزی ساعتی" مخصوص ایــــام رمضان المبارک ، سری دوم این الـــگوها را برای ایّام معمول ســال (نیمه ی اوّل سال تحصیلی و با درنظرداشتن روزهای کوتـاه پاییـز و زمستان) تقــدیم می داریم.
 امیـــد است با اجـرا و بهـره گیری از این برنـامه نتیـجه عملــکرد تحصیـلی خود را ارتقاء بخشید .
 
همانطور که در جلسات آموزشی بیان شد ؛ برنـامه ریزی کوششی جـدّی ، فراگیر ، مداوم و پی گیـر برای تسـهیل و دستیابی به هدف ها ، خواسته ها و آرزوهاست. بنابراین آنچه که دراین برگه ارایه می گردد ، تنها قدم اوّل فعّالیّت درسی است وقدم های بعدی؛ نیاز به تصمیم گیری وسپس عزمی جزم برای عمل به آن ، باز نگری و اصلاح و... خواهد بود.

 * الگوی اوّل برنامه ریزی برای روزهای معمولی:

  * الگوی دوم برنامه ریزی برای روزهای کلاس فوق العاده (زبان و...)
 در ساعت 4 تا 6 بعدازظهر :

  * الگوی سوم برنامه ریزی برای روزهای کلاس فوق العاده (زبان و...)
 برای ساعت 6 تا 8 بعد از ظهر :

  * الگوی برنامه ریزی برای روزهای تعطیل :


  **** یادآوری های مهـــــــــــم :
 1- ترکیب الگوها : ترکیب الگوهای مختلفِ برنامه ریزیِ پیشنهاد شده و تنـظیم یک برنـامه ی متناسب با شرایط شخصی خود ، یـکی از راهکارهای عمل به الگوهای متفاوت در این برنامه ی پیشنهادی است. برای نمونه ؛ بعدازظهر روزهایی که شما کلاس فوق العـاده (زبان ویا.....) دارید ، الگوی دوم و یا سوم را – به تنـاسـب وضعیّـت آن روز - در نظــر می گـیرید و بعدازظــهر روزهایـی کـه کـلاس فوق العاده ای نداشته و تماماً در منزل هستید ، قاعدتاً الگوی اوّل را عمل خواهید نمود .

 2 - جا به جایی برنامه ها در روزهای تعطیل : برای اینکه برنامه دلخواهی که مناسب شرایـط شخصی و هماهنگ با خـــــانواده نیز باشد ، تنظیم و اجرا گردد . می توان برنامه های مختلف اجــــرایی در روزهای تعطیل را ( شامل برنامه ی درسـی ، رسیـدگی به امورشخصی ، تفریــح وسرگرمی ، استفاده از تلویزیون و کامپیوتر ، مهمانی و گردش و... که در جـــدول این روز تنظیم شده است ) بـــا یکدیگر در صبـح و بعدازظـهر و یا شب و روز تعطیل ، جا به جا نمود . مثلاً ؛ ممکن است برنامه مهـمانی، گردش ، تفریح و… درصبح یا ظهر و یا عصر روز تعطیل مهیـّــــــــا گردد. بنابر این می توان برنامه را در ساعت مناسب دیگری - غیر از ساعت ذکر شده در جدولِ برنامه ی پیشنهاد ی – در نظر گرفته و اجرا کرد.

 3- تلاقی برنامه ها روزهای پنج شنبه : در صورت تلاقی در اجرای برنامه درسی بـا مهمانی ویا تفریح و امثالهم دربعد از ظهرهای روزهای پنج شنبه ، مــی توانید آن را با برنامه ی مهمانی ، تفریح ، زمان آزاد و در اختیـار دانش آموز که در روزهای جمعه تعــریف شده است ، جا به جا نمـاییـد. که این نیز نمونه دیگری از " برنامه ی ترکیبی " با استفاده از الگوهای پیشنهادی است.

 4- برنامه تفریحی : براساس توضیحات بالا ، پر واضح است که برنامه تفریحی و سرگرمی و ... آخر هفته شما تنها در یک نوبت خواهد بود ‍. این یک نوبت تنها در یکی از چهار زمان ؛ پنج شنبه بعداز ظهر یا صبح جمعه و یا عصر جمعه و یا ابتدای شب جمعه شب ، خواهد بود .

 5- رجوع دقیق : به منظور جلوگیری از تکرار تذکّرات و راهنمایی های لازم در اجرای این برنامه ی اجـرایی ، خواهشمـنداست بــــه مقالات قبلی و یادداشت های کلاس درس برنامه ریزی ، مراجعه فرمایید .